Skip to main content

Full text of "Opera omnia"

See other formats


%? 



y>^. 



!.♦'•• ' 



■ 



« 



siiffm. 



* 






* 



i 



Wiw% 



mmim 



. * 



SSW-ii 



;*.-7/| 



77 



<* 



*."; 



V 



h »J 



A< 



r.»^ 



»► 



• v3 * 






;<*£K 



t-. r > 



> i . 



■Sf 



sF 



ft 



* » :l 



* 



* - #: 






^* /? 






l' < 



-• x 



U' •.«- 



«#* 



wr * * 






i/-* -* „/r, 



>.«. ». 



. 1«, 



•*i 



e 



'••.•» 



7'- 1 



THE LIBRARY 

THE INSTITUTE OF MEDIAEVAL STUDIES 

TORONTO 

PRESENTED BY 

St. Dunstan*s College 



st: dunstan's 

"t" GOLLEGE 
LIBRAR Y 



ROBERTI CARDIMLIS BELL.tlt.HLM 



GONGIONES 



Digitized by the Internet Archive 

in 2011 with funding from 

University of Toronto 



http://www.archive.org/details/p2operaomnia05bell 



ROBERTI BELLAEMIOT 



POLITIAM S. J. 



S. J{. E. TIT. S. MAKLE li\ VLV PRESBYTERl 



UARDIXALIS 



GONCIONES 



JUXTA VENETAM EDITIOXEM ANNI 11317 



Ab Auclore recognilaiu. 



'TCMUS QUINTUS 



NEAPOLl 

ipud JOSEPHUM GIULIANO editorem 
1861 



Sft£ 



^- MIOHA' 



14-586 



TYPOfilUPJIVS LECTORl. 



Duo sunl, amicc lector, sludia, in quae"summa 

vi asserloribus verilalis, el pietalis adminislris in- 

cumbendum. Unum in Ibeologiae scienlia,<illerum 

in concionandi arte profundius el doclius acquiren- 

riis improbum scmper e necessario Jaborcm expo- 

slulal. Per illnm fides catholica ab irruenlibus un- 

dique hoslibus defendilur , servalurque inviolala. 

Per hanc colunlur animi , extirpanlur vitia , inse- 

runlur virtutes , crescit pielas , splendel fidelium 

cenversalio. In superiore , quanla sit illuslrissimi 

Cardinalis Bellarmini gloria , vel tanli prolulisse 

dumlaxat nomen viri satis est.Cerlo ex Conlrover- 

siis res liquet exlra controversiam. Ul theologicus 

ibi malleus durissimas conlerit perfidiae pelras! ul 

frendent , insaniunl , rumpunlur penc invidia im- 

pii! Noctuarum quippe subleslae fidei oculi non 

fuerunt illum solem. In arle porro ecclesiaslicae 

diclionis quanlum jam olim illuslrissimus idem 

Cardinalis, adhuc juvenis emicuerit, et Concioni- 

bus quas vulgo licet mecum cognoscas.Cum habi- 

lae,quasi ex unguibus fulurus dignosci poluilleo 

el nunc ex leone ipso, quantus quanlus modo esl 

vel islos quasi ungues recle oonjeocris. El ul au 

clori ipsi haec monumenla Concionum adfccla po 



lius sint quam confecla, (grandius quippe illud o. 
pus inlcrvenit, el curas has omnes minorcs in- 
lerrupil) nec lam calcographorum typis composla 
primum, quam audilorum auribus, an ideo oliosa 
aelernum ea premi ferendum privalorum cuslodia? 
Poblico non tandcm discenl assuescere,quae com- 
mune rei christianae praestare queunt compen- 
dium?IIaec vero in praeslilura argumenlo esl.quod 
hactenus privalim et mullis sludiosissime adserva- 
ta sint , quod mullum operae et laboris in exscii- 
bendis iis insumplum variis terrarum in regioni- 
bus. Yidere el animadverlere id pii docti, et com- 
munem thealri hujus lucem summopere iis exopla- 
runt. Exarsi proinde el ego honeslo desiderio in 
exemplar, recudendi causa; et diligenli sludio, a- 
mica opcra conseculus sum unum. Nec hoc lan- 
lum, sed el aucloris assensum expctii, impelravi» 
simul el sphalmala , quae priori edilioni irrepse- 
rant,ab ipsomet emaculata.Fruere ergo pielector, 
Aucloris bcnignitale , el hoc noslro qualiquali la- 
bore el sludio , quo publico consultum iri bono , 
qua in fide , qua in moribus , docti et pii mecum 
judicarunt,el vel ex tanlo doctorc ccclesiastae mu- 
nus ul adimplendum, disce. 



nRii.Ahsiini Vii v. 



81 



CONCIO PRIMA 



IA FESTO S. ANDREAE 



THEMA 



Venite posl me, el faciam vos fieri piscatores hominum. Matth. 4. 



SYNOPSIS. 

Quae Dcus per se ipsum operatur csse meliora , 
quam quae mediantibus aliis atque inde Apo- 
slolorum dignitas colligilur.Ambulandum no- 
bis in lerra ad Christi exemplum.Jordanis hi 
storica descriplio.et maris Galilcae laus.Deum 
non aspicere qualis sit homo, sed qualis (ieri 
pos$il.*Pastoribus Ecclesiae concordiam esse 
necessariam.In divinis negotiis nonhabendam 
esse affinum el conjunctorum ralionem. Cur 
Deus abjectos ad Aposlolalum selegcrit : ac 
proinde impia Juliani calumnia in Christum 
firmis rationibus refutalur.Quomodo ad Chri- 
sli excmplum sit piscandum. Peccatores pisci- 
bus apte comparantur; hos qui piscantur sunt 
Deus et Diabolus , diverso tamen modo. Rele 
Christi esse Sacram Scripluram ipsum Ver- 
bum incarnatum. Copiosa Diaboli piscalio o- 
slenditur. Calumnia Porphyrii et Juliani in 
Aposlolos simililudine el ratione refellitur. 
Quomodo Andreas Apostolus primus vocalus 
sil: et quomodo divinae vocalioni acquiescen- 
dum s. Andrcae cxemplo docelur. 

Magna el praeclara quaedam res est dignilas A- 
postolica.oplimi atquc ornatissimi Auditores,prae- 
stans , ac sane singularis excellenlia eorum quos 
Deus ipse per se, non per adminislros Sacerdoles, 
et Kpiscopos, consecravil. Nec enim aliquem esse 
lam rudem, et imperilum existimo,qui nesciat ea, 
quuu peus summus,et praeslanlissimus artilex per 
se lacit, multo csse et mcliora.cl pulchriora,qudm 
ea sint, quae per fumulos ac minislros fucit. Con- 
didit Dcus initio Adamum, el Evam , parenles pri- 
mos generis humani,et quis polest ambigere, quin 
duo isli homines formosiores , el mclioris consli- 
tulionis ac temperamenti fuerint , quam ii , qui 
quotidie nascunlur ex hominihus el a Deo quidem; 
sed per homincs famulos videlicet,et adminislros, 
liuiii? El quis rursum non exislimcl, cos pancs. et 
cos pisccSjSaluhriorcs^cl mcliorcs fuisse,quos Do- 



minus quondam per se ex paucissimis panibus, et 
piscibus mulliplicavit , quam ii sinl, qui labore,et 
lndustria hominum fiunt? Et illud vinum dulcius, 
et praestantius,quod ex aqua Dominus occulta be- 
nedictione in nuptiis fecit , quam illud sit , quod 
annis singulis nascitur ex vitibus. Et eos oculos 
perspicaciores,et pulchriores,quos idem Dominus 
caecis hominibus singulari munere largiebatur , 
quam ii fuissent , quos a natura ante receperant ? 
Quae cum ila sint,quid tandem de praeslanlia sin- 
gulari, el eximia dignitale Apostolorum existimare 
debemus, quos ipsum per se Dei verbum vocavil, 
erudivit, instiluit , illuslravit? Si membra eo sunl 
meliora, quo capili viciniora, et aqua purior , quo 
fonti propinquior,el lucis radii eo magis splendent, 
quo minus a sole recedunt , quem gradum nobili- 
tatis, et gloriae Aposlolis dabimus,qui Christo ca- 
piti, et fonli omnium bonorum, et verae ac sempi- 
ternae luci propinquissimi semper fuerunt? Jure 
igitur ac merilo Spiritus sanclus Aposlolus in sa- 
cris lilleris nunc principes orbis lerrae, nunc Ec- 
clesiae archilectus,nunc fundamenta.et columnas, 
nunc paslores et doctores humani generis appel- 
lal. Horum in numero beatissimus Andrcas fuit , 
quem quia singulari benevolcnlia,et charitale Do- 
minus complexus sit,vel ex eo intclligipolcst,quod 
eum omnium primum sibi adjunxil.Fuil ilaque An- 
dreas velul filius primogenitusDomini,alque idcir- 
co vehementer ac pene singulariler dileclus ; ut de 
eo non immerilo maler Ecclesia vcrsum illum ho- 
die cum canlu laelo ingeminet. Dilcxit Andream 
Dominus in odorem suavitatis. Quamobrem ul 
modum , et ordinem lanlac vocationis inlelliga- 
mus , historiam evangelicam hodic nobis ab Ec- 



placet 



aggredia- 



clcsia propositam hrcvilcr , si 
mur. 

Ambulans Jesus juxta mare Galileae vidit duos 
fralres, Simonem, qui vocabalur Petrus , cl An- 
drcam fralrem cjus millenles rete in mare(erant 
cnim piscatores ) ait illis: vcnitc post me , cl fa- 
ciam vos (icri piscalorcs hoininum. Al illi conli- 
nuo rcliclis rctibus ct navi sccuti sunt cum. Am- 



■ 



s 



CONCIO 1. l.\ FESTO S. ANDREAE 



bulans: Jesus ltberalor noster, Audilores, qui non 
solum verbo, sed cliam cxemplo genus humanum 
instilucbat, raro admodum sedisse, crebro ambu- 
lassc legitur. Sedit in monte,sed ut Aposlolos cru- 
diret. Sedit supra lonlem, sed faligalus ex itincrc, 
ol ul mulieremSamarilanam expectarel,el per eam 
ingenlem multiludincm convcrteret. Crebro vero 
ambulabat, nimirum ul nos omnes admonerct, vi- 
lam islam viam csse ad coclum, nee nos in patria, 
scd in ilincrc agcre: proinde tempus jam esse la- 
borandi, ambulandi,proficiendi,non standi,non sc- 
dendi , non quiescendi. Ncmo igilur scipsum lal- 
lal, uemo spatium concessum ilinere in cauponis, 
ct labernis oliose et perniciose consumal;scd pro- 
pcrcmus otnncs , et feslinemus ingredi in illam 
^-equiem, ubi abstergunlur lachrimac ab oculis vc- 
nicniium, el ubi dicil Spiriius , al requiescanl a 
laboribus suis. 

Ambulans Jesus juxla mare GoWeae. Dominus 
piscari volebal , ideo juxla marc ambulabat. Scd 
unum veiliuni dc islo mari,vel lacu potiusGalileae 
dicamus. Narral Josephus, el ex eo d.llieronymus 
in capile IG.Matlh.ad radicem monlis Libani duos 
iontcs scaturire, nomen uni Jor, allcri Dan, cl iis 
\cro cl appellationcnr.el originem accipere Jorda- 
nem fiuvium longe ceicberrimum, qui posteaquam 
aliquamdiu spalialus est,in vallem quamdam se in- 
fundit, atquc ibi cfiicil lacum islum. de quo loqui- 
mur.Tum cx altera parlc rursum crumpit, el pera- 
gil cursum suum usque ad mare morluum. Porro 
lacus isle omncs alios lacus pulchriludinc, amoc- 
nilate, ferlililale,et nobililale,sine conlroversia an- 
tecellit. Si pulehriludincm , el amoenilatem quac- 
ris, silvis cl nemoribus pcne circumdalus csl: si 
uliiilalem conshlercs, pracbcl accolis suis abunde 
cibum el polum.aquam dulcissimam.ct pisces opli- 
mos omnium generum, do quorum piscalionc mul- 
los annos principes noslri Pelrus el AndreasJaco- 
bus , cl Joanncs viclilarunl. Neque vero cxistimet 
aliquis , lacum islum in aliena dcscrla soliludinc 
situm esse: adiacet Galileac, alluit Tiberiadem.nec 
procul aLcbl ab aliis nonnullis pracclarissimis op- 
pidis. Ilinc vidcliccl nunc marc Galileae;r.unc ma- 
rc Tiberiadis. in sanclis lilleris appellalur. Dicilur 
rtiam alieubi lacus Gcncznreth, vel quod venlos,el 
auras gcncrct,ul Egcsippo placel: vel quod Icrrarn 
Grnezar propinquam habcat,ul Josepho verius, et 
credibilius vidctur. Yerum id . quod lacum islum 
mirum in modum nobililat.alque illuslral,non lam 
cst auiaenitas silvaruin , vcl cclchritas oppidorum 
\, I piscium copia,quam praescntia ac visilalio con- 
diloris. Hic cniin csl illc lacus.quem Dci filiusfre- 
quentissimenavigavil.Hiccslillelacus.superquem 
iilcm Domiiuis siccis pcdihus amhulavil. Ilic est 
ille lacus , iu quo ilucluantc navicula Ddem disci- 
pulorum non semel Dominus esploravit.Hic cst il- 
)c lacus fiuclibus ct lempeslalibus sedandis omni- 
polealiam suam cl divinitalem oslendit.Hic esl ille 
lucus.quo discipulos suos non semcl Dominus ma- 
gna piscium coraprebensione oonsolalus est. llic 
demum est ille lacus, in quo stalum . et progres- 
sum , ct perseculiones , ct lempeslales Ecclesiae 
saepius lypo naviculac Dominus adumbravil. Ad 
hunc igilur lacum accessil,el juxla cum bodie aui- 



bulabat, ul, qucmadmodum olim Moysen cdixilox 
aquis, ut eum duccm lacerel populi sui, sic etiam 
nunc ex aquis cduccrel, quos principes,el guber- 
natores ecclcsiac constitueret. 

Sequilur: Vidit duos fratres. Ipse esl enim qui 
prior intuclur , ipsc ■praevcnil nos in benediclio- 
nibus dulcedinis , ut poslca in miscricordia cl 
miserationibus coronel: Nec enim unquam homi- 
nes converterenlur ad Deum, nisi prius Deus con- 
verterelur ad homines. Daque ipsc est, qui oculos 
clemenliac , el benignilatis suae in Andream , et 
fratrcm prius converlit. El vidil, inquil, duos fra- 
tres. Quid quaeso vidit ? Num homines valdc sa- 
pientes, el prudcnles, ct omni virtutum gcncre in- 
structos, qui maxime cssenl idonei,ul toli orbi do- 
ctores, ct magislri conslilucrcnlur? Non hoc vidil: 
sed homines ruslicanos, imperilos; non tamcn eos 
conlempsit, quam non tam cogitabat, quid illi es- 
senl,quam quid ipseex iis cfiicerc posset.Pergil fa- 
ber lignarius in silvam,conspicalur truncum humi 
jaccnlcm, lorluosum , nodosum , iinpolilum , sinc 
specic, sinc forma ulla: Arripil tamen eum, impo- 
nit in humcros, cl laetus reverlilur domum. Vidcl 
eum aliquis imperilus arlis lignariae: quod,inquit, 
ages dc Irunco islo? Quid tanlurn in eo lcrcndo la- 
boras; Quid? inquil faber: hinc vcl thcca , vel ca- 
thcdrn, vcl aliquid eliam pulchrius cxibil. Al trun- 
cus iste informis nullam habct Ihccae , vel cathe- 
drac simililudinem. Ita csl , inquit , scd cxpecla 
paulispcr, donec cum dolarc, polirc, el elaborarc 
incipiam: lunc vidcbis, si licl aliquid,quod esl cu- 
bicula, et aulas principum ornare possit. Pari ra- 
lione Dcus noslcr , Auditorcs , cst ipsc arlifex ad- 
mirabilis. Vidil Andrcain el Pelrum, bomines ru- 
des, abjcclos, obscuros , el qui nulli rei minus i- 
donei vidcrcnlur, quam Aposlolicac dignilali: fre- 
lus larncn polentia , cl sapicnlia sua incipit cos 
vcrsarc in hanc parlem, cl in illam, expolire, lor- 
nare,laborarc,cl tandcm talcs illos facil.ut trabes, 
el columnae essc possint,in ca domo,quac bitumi- 
ne charitalis ex lignis immortalibus cl preliosis 
gemmis, ac lapidibus aedilicalur. 

Scd quid sibi vull,quodI)ominus non unum,scd 
duos: cl duos non quoscumquc, sed fralrcs:el cur 
Pctrum , cl Andream polius , quam Jacobum cl 
Joanncm, primos omnium vocavil?Quid hic mislc- 
rii latcl? Sicul a duobus olim inccpit, Moyse vidc- 
licct , cl Aaron , cum populum suum dc lcnebris 
Acgypti libcrarc vcllel sic ctiam nunc a duobus 
incipil.quando orhis lotus de lenebris peccalorum 
eripiendus cral. Fralrcs aulem eos duos cssc vo- 
luil, ul hoc exemplo demonslrarel,quanla conjun- 
ctio animorum, cl quanla pax, el concordia, alquc 
amor csse dcbcrct intcr pastorcs , ct concionato- 
res, ct principcs,ac pracsules ccclcsiarum.Pelrum 
vero, el Andream primos vocanl; non Jacobum,ct 
Joannem, qui afiincs cjus erant; ul omnibus aper- 
tc dcclararct, non csse in negoliis Dei afTinium, cl 
conjunclorum ralionem hahcndam. Ac nc lu po- 
slea diccrcs : habco bcneficium unum ecclcsiasli- 
cum, daho illud ncpoli mco, vcl fralri meo, vel c- 
tiara filio raeo. Ul lu igilur boe non diccres , Pc- 
Irum, ct Andrcam, Jacobo, cl Joanni afllnibus suis 
pracposuil. 



CONCIO I. IN FESTO S. ANDREAE 



Scd quid quaeso Andreas, el Pelrus agebant , 
cum Dominus eos vocavil? Piscabantur. \idit, in- 
quit, duos fraires miUenles rete inmare elc. Ita- 
que piscabanlur , boc esl, quod paulo posl futuri 
essent non verbis , sed aclionibns vaticinabantur. 
Yerum boc loco paucis refcllenda est blaspbemia 
impudenlissima Juliani Aposlalae. Julianus , qui 
Constantio Magni Constantini filio successerat in 
Imperio, cum a Ode Cristiana defecissel, boc lo- 
co uli solebat, cum adversum Cbrislianos disse- 
rendum eral, asserens callidissime, Dominum pi- 
scatores imperitos, et simplices sibi adjunxisse,ut 
facilius eis imponcrel. Verum nullo negotio relel- 
lelur blaspemia. Primum diabolici animi est , om- 
nia in deteriorem parlem interpretari: deinde nec 
illud verum esl, omnes Christi discipulos ruslicos, 
el impcrilos fuisse : nam et Nicodemus , ct Gama- 
liel, et Nathanael, juris judaici doclores erant ; et 
Lazarus ac Josephus abArimalbea ex nobilibus Ju- 
daeorum erant: et Paulus eruditissimus erat in le- 
ge, el magna lurba Saccrdolum ( ut in Aclis apo- 
slolicis tcstalur Lucas ) obediebnl fidei. Praeterea, 
si calliditali tribuilur , quod rudes , et simplices 
vocaveril, numquid calliditali , an divinilati , el o- 
mnipolentiae tribuelur , quod eos repcnte sapien- 
lissimos , et eloquenlissimos effeceril ? Quod o- 
muium gentium linguis , et oralione inslruxerit? 
Quod splcndore, el gloria miraculorum ornavcril? 
Quod summa , et perspicacissima ingenia in eo- 
rum litteris caeculiant? Et quando ctiam nibil ho- 
rum Dominus in Aposlolis effecisset, adhuc tamen 
non callidilas in hoc faclo apparerel; sed maxima, 
ct plane divina sapienlia elucerel. Primum enim 
ad gloriam Dei maxime amplilicandam perlinebat, 
ut ad summum negotium infimos homines adhibe- 
rel : Tanlo enim magis excellenlia arlificis lauda- 
tur quanlo minus aplis inslrumenlis res praecla- 
rissimas opcralur. Nonne is scriplor nobilissimus 
haberetur , qui melius scriberet calarao fracto , 
quam alius integro ? Ilaberetur omnino , et gloria 
lola scriptori tribuerelur : neque ullam ejus par- 
lcm sibi calami bonilas vendicarel:nam alias dice- 
rcnt homines; non mirum , si scripsil bene , nam 
calamum optimum habuil. Ad eumdem igitur rao- 
dum , cum Deus loquitur per infantes diserte , ct 
pcr impcrilos sapienter , el cum per humiles , at- 
que abjeclos magnifice, ac nobililcr operatur, lola 
laus Dci loquenlis, et operantis est. Deinde elegil 
Deus ad Aposlulicum munus boraines viles , quia 
nihil pcriculosius Episcopcrum, el concionalorum 
lunctionibus, quac proprie Apostolorum crant, in- 
veniri potest , ac tunc praesertim , cum bene , el 
cum laude haec raunera excrcenlur, sicut cl Apo- 
stoli f;icluri eranl. Quis ncscis,quam blande instel 
adversarius verac bealiludinis ubique spargcns in 
laqueis Euge , euge: ul dum avide colligimus , in- 
cautc capiamut? Quis aulem ignorat, quam suavi- 
ter deglulianlur verba lnudanlium.praescrlim dum 
non luudatur peccator in desidcriis animae suae; 
scd vir justus in donis, et charismalibus Domini 
sui?ul igitur possent Aposloli periculosissimara 
islam tcnlalioncm evadcrc; non sapienles, non po- 
tcnlos, non nobilcs; scd impeiilos, abjoclos , ob- 
scuros clcgil. llac cnim ralione scmper habcbaul 



praesenlissimum remedium contra porniciosissi- 
mum venenum , dum videlicel cogilabant , quales 
olim fuissenUet non se sua industria , suo sludio, 
suo Iabore;sed Dei munere sapienliam,el eloquen- 
tiam et gradum illum amplissimum dignitatis con- 
secutos esse. Poslremo , quia non cognovit mun- 
dus per sapientiam Deum placuit Deo per slulli- 
tiam pracdicalionis salvos facere credenlcs: quia 
superbis philosophis sapienliam suam jactanlibus, 
mundus non tam conversus quam perversus eral , 
voluit Deus, ul humilibus piscaloribus ignominiam 
crucis praedicanlibus mundus converlerelur. Cura 
aliquando in scbolis exislit aliquis superbus el glo- 
riosus adoIescens,et quia melaphisicus nc-minatur 
jaclal sapienliam suam,alios omnes conlemnil,lum 
praefeclus gymmasii vir bonus, el sapiens,ut mor- 
bo isti medeatur , et superbiam illam comprirnat , 
expecla, inquit, paulisper, puerum islum , qui vix 
dialeclica attigit,tecuro disserere volo, el nibil du- 
bito quin superaturus sit te. Ita fecit Deus , elegit 
infirma, ul confundal fortia: el slulta,ul confan- 
dat sapienles. Quid esse, inquit, exislimatis eos , 
qui philosophi nominantur ? Jam , jam inlelligelis 
quid sinl,ecce ego adducam simplicissimos,cl im- 
perilissimos piscalores, et per eos confundam , et 
debellabo,el evanescere faciam omnem sapienliam 
philosophorum. Et vere sicul olim virga Moysis 
virgas magorum devoravil; ila haec stullitia humi- 
lium piscatorum vicit sapientiam superborum phi- 
losopliorum. Inflabant illi magnificas lubas gran- 
diloquenliae suae,et omnes homines ad seclas suas 
specioso nomine sapicntiae provocabanl : et vix 
paucos quosdam a vicinis locis perlrahere ad sua 
dogmala poluerunl. Iuflarunt conlra piscalores 
noslri suas fistulas ruslicanas,et conlinuo totus or- 
bis accurrit, etevangelio coruscanle , orania dog- 
mala Pylhagorae, et Socratis, et Zenonis et Epicu- 
ri , et aliorum mundi sapienlium, laraquam furaus 
evanueril. Nam ut magnus Alhanasius in libro de 
humanilatc Verbi , eleganler oslendit , philosophi 
graeci lot , el tam ingentibus voluminibus sapien- 
tissirae, et eloquentissime scriplis, ne paucis qui- 
dem e vicinia persuaserunl : al Doininus pcr Apo- 
slolos homines imperilos, nec eruditae linguac.o- 
mnibus gentibus mortis contemptum,paupertatem, 
temperantiam, caslilalem, omnes virlules,ct lidem 
sublimissimam rcrum allissiraarum,ct homines in- 
lelligenliam exuperanlium facillime persuasil. Vi- 
cit igilur slullilia sapientiam , el piscatores Philo- 
sophos superarunl:nec Dominus callide , scd sa- 
pienler, sed divine, sed prudenlissimo consilio ad 
munus Aposlolalus piscatores elcgit. 

Sequilur. Et ailiUis, venilc posl me. Uoc csl 
unum ex maximis, el excellenlissimis bencficiis, 
quae Dci vcrbum humano generi allulit. Non salis 
fuil visceribus illis charitalis Patris noslri Dci, ut 
nos verbo suo doccret, alquc inslilucret : sed vo- 
luit eliam rcipsa,el faclis docorel: vidislis aliquan- 
do cl expcrli ctiam estis, cum pueri essctis, qui.I 
facerc soleanl diligenles paedagogi. Primum ju- 
bent pueros, ut scribanl alquc anlc oculos coium 
ponunl exemplar, quod iniitari in scribendo de- 
beanl; vcrum cum animadvcrtuot , cos non rcclc 
pergcre, ncc posse, nisi aliura scribenlcm vidc- 



10 



CuNClo I. m FESTO S. AJNDREAE 



rint, ipsi praeccplores calamum arripiunt, el pue- 
ris ajunt, eia respicite, ila scribendum est, ila li- 
neae ducendae, ita characteres formandi, pingen- 
dique sunt. IIoc est, auditores, hoc est, quod Deus 
noster lecit: praecipicbal olim, ut ad exemplar le- 
gis ipsius vilam,et mores noslros componeremus: 
sedebal in calhedra, docebat ex oalhedra, intona- 
bat voce lerribili: Ego sum Domimts Dcus luus. 
I\'on habebis Deos alienos coram me. Non assu- 
rhes nomcn Dci tui in vanum. Mcmcnto,ut Sab- 
batum sancli/iccs. Non occides. Non furaberis. 
Non mocchabcris. Nun ce?icup*sces. Diliges Do- 
minum Dcum luum ex toto corde tuo etc. Et nos 
puen inipcriti nihil horum faciebamus: vel si fa- 
ciebamus, non sine multis, et magnis erroribus 
faciebamus. Quid igitur consilii cepil Deus?0 quid 
consilii cepil? quis intclliget misericordias Do- 
mini, et audiias faciet omnes laudes cjus: De- 
scendil ex cathcdra, adjunxit se pucris, coepil le- 
gem suain ipse qui dedcrat, observare: et interim 
clamabal, vcnite post me, sequimini praeceden- 
tem: Sic esl ambulandum, sic vivendum, sic dili- 
gendus est Deus, sie amandus esl proximus, sic 
divitiae conlemnendac, sic honores calcandi, sic 
ampulandae voluplates, sic dimieandum pro veri- 
lalc, sic pro Dei gloria.et salule proximorum mo- 
riendum est. dulcis veritas: o amor inexplica- 
bilis: el quis relribuet libi pro omnibus quae re- 
tribuisli nobis? Sequamur, audilorcs , sequamur 
vestigia Dei noslri. Non poluimus consequi Dcum 
praecipientem; imilcmur saltem Deum obedien- 
lein. Non persuasit nobis Deus dicens; persuadeal 
sallcm Deus faciens. El haec quidcm ad omnes ; 
sed Aposlolis , et Aposlolorum sectatoribus adhuc 
excellentiorera viam istis iisdem verbis demon- 
stravit. 

Venile, inquil, posl mc, el faciam vos elc. Ego 
ul commode piscari possem,reIiqui douuimmeam, 
dimisi haeredilalem mcam el nec uxorcm, aut li- 
beros habere volo, nec pecuniis , aut hononbus 
acquirendis operam dabo: sed lollam in humeros 
crucem meam,el palri usquc ad morlera obcdiens 
cro. In hoc igilur vcnile posl me,sequimini,aique 
imilamrni rae, si piscatores hominum Dcri vullis: 
ahoqui enim non hominum, sed pecuniarum, sed 
honoruin, sed commodorum piscalores crilis. 
ulinau; cohorlalionem islain omnes chrisliaui pi- 
scalores iulelligercnl. Ilinc enim cxiguus esl con- 
cionum fruclus, quod concionatores libcros pcdes 
et expeditos non babeanl: el in suis negotiis occu- 
pati iiilnl miiius inlerdum, quam salutera audicn- 
iiuin quaerant. Non quaero, quae vcslrasunt,sed 
vos, inquit Aposlolus Paulus piscalor bonus. Ilu- 
minee igitur, non pecuoiae, uou honores,non lau- 
dcs pisoandae sunt. 

S [uilur. Et faciam vos fieri piscatorcs Jiomi- 
num. Qui nomrnes piscandos esse dicil,certe ho- 
mines, vel pisces esse, vel piscium simillimos do- 
cet. Ila se. res habel: homines peccatores, qui pi- 
scandi sunt, pisces sunt. Primum cuim piscium 
esi pn>|)riuui ni aquis marinis babitarn , quae ta- 
meisi clarae, ei periucidae esse vidcnlur,et ad bi- 
bendum invitanl; lamen amarissimae, el falsissi- 
mac sunl ci siiuu non exlinguunt, sed accendunt. 



Homines vero peccalores nuraquid nonsunl in iis 
rebus immersi, quae pulchrae csse, et dulces vi- 
denlur et tamen amarae sunt, falsae sunt , satiare 
el sitim sedare non possunl? Pisces vero frigidis- 
simi sunt, ac naturali calore pcnae dcsliluli esse 
videntur: homines aulem peccatores numquid non 
ipsis piscibus sunt frigidiorcs, cum ardore chari- 
lalis non sinl pene , sed pcnilus desliluti ? Legunt 
duo lilteras Dei, Evangelislam vidclicct, vel Apo- 
slolum , vel unum ex Prophetis : ambo legunl, 
verbum caro faclum est, ambo legunt, proprio fi- 
lio suo non pepercit Deus ; ambo haec legunt ; 
sed unus dum legit, rapitur, commulatur, inarde- 
scit, liquescil, lachriraas continere non potesl: al- 
ter non magis mutatur, quam si Tullium, vel Ari- 
stotelem perlegissct. Quid hoc significal? Unde 
haec tanla diversilas? Eaedcm litleVae sunt, quas 
legunl: sed non est idem ardor in iis, qui legunt: 
ille calidus est el homo est: iste frigidus est et pi- 
scis esl. Pergamus ad alia. Praeterea pisccs dcle- 
ctanlur sordibus, el libenter volutantur in cocno, 
el ncc manus, nec pedes habent.ut inde sc prori- 
pianl, cl homincs peccalores quid non faciunl pro 
coeno carnalium voluptatum? et cum iis dicitur,ut 
altendant quid agant, ul emergant e.v lulo,ul aspi- 
cianl sernel pulchritudinem caslitalis; non solum 
pedcs, et manus non habenl, utinde egredianlur; 
sed nec aures habcrc videnlur, ul audianl vcrba 
sana, el salutaria. Oquanto labore ex islo Iuto ho- 
mines exlrahuntur? Saepius Dominuseos piscalur 
et semper relabunlur in coenum.Et quomodo pos- 
sumus, inquiunt, casle vivcre? quis posset oculos 
claudcrc, dum pulchrae species ingcrunlur?Quis 
lum cogilationes, el desidcria conlincrel? Nonne 
igilur falcntur ipsi se pisces esse, el ncc manus, 
nec pedcs habere, ul egredianlur ex luto? Poslre- 
mo piscium alii alios devoranl: id quod in homini- 
bus peccaloribus eura ingcnti anirai dolorevidc- 
mus. Quare non respicis, inquil Abacuc, swpe?* 
iniqua agenles, et taces devoranle impio juslio- 
remse? El Isaias: Vnusquisque , ait, devorabil 
carncm brachii sui : Manasses, Epliraim, ct E- 
pJiraim Manassen. Pisces igilur homines sunl. 
Proinde non immcrilo diclum est: El faciamvos 
fieri piscatorcs hominum. 

Duo sunl, qui pcrpetuo pisces istos cxpiscan- 
tnr, Dcus, cl Diabolus. Sed Dcus, ul in amoenis- 
sima, et lucidissirna quadam piscina perpetuo vi- 
cluros eos conservel: Diabolus, ul occidal, cl ma- 
ctel, et perdat. Alque idcirco Diabolus hamo uli- 
lur, ul dum capil, vulnercl: Deus non iiamo, scd 
relibus, ut pisces capiantur , sed non laedantur. 
Quid sil hamus.Diaboli inslrumcnlum.notissimum 
csl: nempe opes, honores, voluptales, mulieres , 
beneOcia, lucra, convivia, pololioncs, sympboniae 
h.imi Diaboli sunl.IIaec illc slullis hominihusobii- 
cit, haec ostental, hacc proponil: illi aceurrunl.ul 
capianl escam , et capiunlur ab hamo, el laceran- 
lur, cl disrumpunlur inlus, el laraen seipsos exlri- 
care non possunl. Sed quid est relc? Rele esl ver- 
bum Dei, sivc illud vcrbum intcl ligalis.^uoci cnrn 
factum cst, el habitavit innobis: sive eliarn illud 
quod praedicalura esl in mundo , scriplum iu pa- 
ginis. Itctc cnim csl cx mullis liiis conlexlum plc- 



CONCIO I. IN FESTO S. ANDREAE 



H 



num nodis, quod complicnlum est parvum, expli- 
calum est magnum: cl parliin propler plumbum 
tendit nd imum.partim propler suber enalat super 
aquas: Nam de iis relibus Ioquimur,quibus pisces 
non quibusaves capiunlur.Iam igilur verbum Dei 
quod scriptura in divinis voluminibus conlinetur, 
omnino esl rete.Primum enim ex mullis senlenliis 
quasi filis quibusdam conlexilur: deinde plenum 
est nodis: h;ibet nodos innumerabilium el maxi- 
marum difllcullalum, habet nodos miraculorum, 
quibus ita confirmatur,et roboratur, ut facile fran- 
gi non possit, habet nodos promissionis divinae, 
quibus forlissimum, et Drmissimum redditur. Coe- 
lum, inquit, el lerra transibunl: verba aulem 
mea non praeteribunt. Habel et nodos legum et 
praeceptorum non parum carni etsanguini diffici- 
lium: Ettamen ii nodi solvendi non sunt: nam qui 
solverit unum de mandatis islis minimis, mini- 
mus vocabitur in regno coelorum. Ilaque cuin 
occurril animo aliqua difficultas in praeceptis Do- 
mini, et dicis o quam durum esl conflleri peccata? 
quam durum est volum castilatis? quam durum est 
jejunare? noli facere sicut faciunt Lulherani, qui 
non solum solvunt,sed eliam Iacerant istos nodos, 
et fugiunt ex reli Domini, sed raox capiuntur ex 
hamo diaboli. Verum cogites, cura isla tibi occur- 
runt, Deura esse, qui fecit hos nodos, et non sol- 
vendos, sed ferendos esse, ut ipsum rele nos fe- 
rat el perducat incolumes ad piscinam Dornini. 
Scriplura praeterea laraquamverissimumquoddam 
rete exigua est, el una raanu coraprehendi polest, 
donec non explicatur. At exlensa, explicata, dila- 
lata replet eliara araplissimas bibliolhecas. Quo- 
circa sapienler b. Aposlolus Barlholomaeus, ut d. 
Dionysius teslalur, saepe dicere solebat, theolo- 
giara et parvam, et magnam esse. Poslreino rete 
istud scriplurae divinae ex una parte allingit pro- 
fundum, ex allera remanet sursum,el enatat super 
aquas. Profundum altingit, cum poenas,et suppli- 
cia gehennae peccatoribus comminalur ; remanet 
vero sursum, cum gaudia, et praeraia aelernae 
beatiludinis pollicelur. 

Neque vero rainus aple verbum caro factum , 
Chrislus videlicet ipse, rele appellari polesl. Esl 
enim Christus ex mullis naluris, quasi mullis filis 
aureis, argenleis, sericis, incredibili venustate ac 
varietate contexlus: nempe divinitas Dlum est au- 
reum, anima filum argenteum , sericum filum est 
caro. Habet eliam Christus nodos suos omnino in- 
dissolubiles: Qualcm enim esse putalis nexum il- 
lura, quo anima conjuncla est cami, cum nullis 
morbis, nullis vulneribus, nulla humana vi, nisi 
ipso permillente solvi polueril? Ego, inquit, pono 
animammcam,nemo lollit eamame, sed ego 
pono eam. Et quamquam ad tempus ipso volcnlc 
nexus iste dissolulus est , lamcn dcinceps nullo 
unquam tempore dissolvelur Christus cnim resur- 
gens ex mortuis jam non moritur, mors ilti ul- 
tra non dmninabitur. Quid vero de allero nexu 
<licemus,quo nalura humana nalurac est conjuncla 
divinae? qui etiam priori nodo dissolulo, et anima 
a carnc per morlem scparnta, solvi nullo modopo- 
tuit, nec unquam polcrit. Christus practcrca quasi 
veruoa rcle, ita parvus, elexiguus crat, anlcquam 



explicaretur, ut eliam faber, et fnbri fllius exisli- 
mari poluerit, Parvulas, inquit Isaias, nalus est 
nobis, elfilius dalus est nobis.M ubi seipsum si- 
gnis, et miraculis exlendere coepit, ila crevit, ut 
orbem lotum occupaverit.Nec turbae jam dicebnnt, 
nonne hic est fabri filius? Sed Propheta magnus 
surrexit in nobis: el,Deus visilavit plebem suarn. 
Verum in cruce polissimum extensum esl hoc rele 
cum ubique foramina vulnerum , el plagarum ap- 
paruerunt ; et pars una descendit in profundum 
maris, caro usque ad sepulchrum,anima usque ad 
inferos: altera, nempe divinilas, mansil sursum et 
enatavit super aquas. Haec igilur sunt retia, qui- 
bus Apostoli ulebantur,et quibus etiam hodie chri- 
sliani oratores, hocesl,Dei piscatores utuntur.His 
retibus b. Pelrus uno die tria millia ralionabilium 
piscium comprehendit. His relibus d. Andreasin- 
numerabiles pisces intulit in piscinam Dei. Haec 
retia aposlolus Paulus ab Jerusalem usque ad Illy- 
ricum tetendit, et cum esset aslulus dolo coepit 
piscium mulliludinem copiosam. At vero hodie u- 
sque adeo creverunt piscatores diaboli , haerelici 
usurarii, merelrices, lenones, el tanta est piscium 
perversilas, ut piscalores Dei saepe tolis noctibus 
laboranles nihil capiant. Bem ila se habere mores 
noslri satis aperle declarant, aliis non egemus le- 
stibus, nam eliam tacentibus nobis res ipsae cla- 
raant, illuslranlur, erumpunt. Nonne plerique ho- 
minesrelia fugiunt, ad hamum properant? Inviles 
aliquem ad polandum, ad fornicandum, ad canen- 
dum, ad audiendum verba lasciva, nd hamum de- 
nique diaboli, non diu rognbis, slntim aderil libi, 
imo et gratias aget: inviles ad cnncionem, ad con- 
fessionem, ad aliquam vel eleemosynam , vel je- 
junium exlraordinarium, rogabis diu, et saepe ni- 
hil impetrabis;quin eliam le proplerea raajori odio 
prosequetur. Nonne igitur ridenles, et gaudentes 
currimus ad gehennam; et ploranles atque inviti 
trahi vix possumus ad coelum? Sed haec de reli, 
et piscatoribus, et piscibus sufflciant. 

Ultima verba Evangelii sunt: At illi reliclis rc- 
libus secuti sunt eum. Rursum hoc loco impius 
Porphyrius, et npostata Julianus blasphemias suas 
in Dominum, et ejus Apostolos evomunt. Nam si- 
cut anlea Dominum callidilalis accusabanUlla nuno 
discipulos stultitiae, et simplicitnlisaccusanl.quod 
stalim ad primum verbum relictis omnibus vocan- 
lem Dominum seculi sunt. Verum nequitia eorum 
excaecavit eos, et in ulroque lurpiler labunlur: 
Nam et Dorainum non callide, sed sapienter sibi 
piscalores adjunxisse jam oslendimus: et discipu- 
los non lemere, nec imprudenler Dominum secu- 
tos esse dcmonslrabimus. Primum enim Evange- 
lista IVIatlhacus non primam, sed poslremam An- 
dreae et Petri vocalionem describit;alioqui quomo- 
do verum esset, quod initio dicebamus, fuisse An- 
dreara filium primogenilum Domini? Siquidcra in 
hodierno evangelio non primum Andreas, deinde 
Petrus: sed simul ulerque vocalus est? Andrcas 
igilur, utex capile primo Jonnnis inlclligi polesl, 
cum Joannem Bnplislam audivisset Christi laudcs 
magnifice praedicanlem, alquc assercntcm , csse 
cum ngnura Dei,qui lollil peccala raundi, essc Dci 
fllium, csse Mcssiam, qui cxpcclabalur: lunc pri- 



12 



CONCIO I. l.\ FESTO S. ANDREAE 



nium ad Chrislum se conlulil, non ut ejtis disci- 
pulus lierel, sed ul cum eo paulisper colloquere- 
tur, el amiciliam cum eo, ul familinrilatom inircl. 
Narrat pr,,elerea sanclus Lucas capite quinlo sui c- 
vangelii, non solis vcrbis. scd stupendo quodam 
prodigio Dominum ad se Pclrum el Andream per- 
traxisse: nempe cum lola nocle laborassent, nec 
aliquid capere potuissenl:rursum ad imperiumDo- 
mini laxatis retibus tantam piscium mullitudinem 
comprehendunt, ul rcle frangcretur. Tunc igitur 
tanlo prodigio confirmali relictis omnibus seculi 
sunt eum. Deindc, si Chrislus verc Dei filius, ac 
Deus eral, quid mirum, si hominum corda, el vo- 
lunlates in niomcnto permovebal? Si naturali, ac 
rccondila quadam virlule magnes ferrum ad se tra- 
hil: Si non absimilis qnaedam naturae vis succino 
slipulas, ac festucas copulal: Si soloanhelitu Pan- 
thera rapil ad seanimanlia eliam Iongeposila;quan- 
to magis divina Christi virlus, et odor ille fragran- 
tissimus innoeenliae, et omnium virlulum, quem 
Domini vita, el verba spirabanl, homincs allicere, 
el pertrahcre poleral? Solcbant olim.qui columbas 
aucupabanlur,ut magnus Basilius ad Juliltam scri- 
bens ait, lali qundam arle, atque induslria uli: Co- 
lumbam unam, quae longo usu ad aedes domini 
sui redire didicisset, unguenlo quodam perunge- 
bant, cujus odor gralissimus essc columbis pcrhi- 
belur.Tunc eam ad hunc modura dclibulam dimil- 
tebant: illa de more per acrem volans varia loca 
pcrograbal; quotquol vero columbae in eam inci- 
debant, gralissimo illo odore allcclae, ei se adjun- 
gcbanl, at(|iic hac ralione, quac sola egressa fue- 
ral, innumcris deinde sodalibus comitala, et quasi 
slipnla rcdibal. Ad eumdem igilur modum, cum 
Dcus Oplimus Maximus, ctsapienlissimus vcnator 
inlcl!igeret, homines quasi columbas sinc corde 
ex paradisi nidis, el cubilibus evolassc, el miscrc 
quolidie ab accipilribus rapi, alquc occidi vidcrcl, 
cupcreti|ue; cas ad sua prisca domicilia, et nidos 
rcvocare, accepil columbam unam: noslri videli- 
cel libcraloris innoccnlissimam humanilalcm, et 
eam omni gratiarum,el virlulum ungucnto dclibu- 
tnm in medium aliarum columbarum misil. Hinc 
igilur fiebat, ut quocumque Dominus pergerel, o- 
dorem istum spargerel, alque ad se, quos vellel, 
facillime perlraheret. Quae cum ila sinl,non leme- 
re, sed omnino maluro consilio Andrcas,el Pctrus 
Joannis leslimonio primum permoli,deindc prodi- 
^io maximo confirmali, lum graliae et virlulum o- 
dore allecli, poslremo , quod capul est , divinilus 
admoniti, alquc afllali vocalioni coclesli oblcmpe* 
raverunl. 

Sed ego ralioncm aliam excogilavi, clAposloIos 
mulloaltius rcm tolam cogitasse, el perpendisse 
video. Inlelligebant illi,coelum cum lcrra conjun- 
gi ncc posse nec debere: videbant iromensos tra- 
clus aeris lcrram a coelo disiunxisse: intelligebant 
a Chrislo se ad coelum, cl vilam sempilernam in- 
vilaii: inlelligebanl gigantem esse Dominum . et 
non ambulare, sed currere; quare ne lanlum Du- 
ccm spqu! ncm posscnt onerali, ct propler amo 
rem vilium sarcinarum aeternis illis pracmiis pri- 
varcnlur,omnia lcrrcna,cl morlalia sibi relinqucn- 
da essc pulovcrunl, et cxcogilalo consilio reliclis 



omnibus, liberi, alquc cxpcdili seculi sunl cun). 
Ilaec nobis diligenler, alque frequenler cogilanda 
sunt, audilores. Eamdem viam ingrcdimur, quam 
illi sunl ingressi: ad Iocum cumdcm , ct oalriam 
eamdem anhelamus: sed numquitl nos robusliores 
el velociorcs sumus, quam Aposloli ipsi fuerunl ? 
Si illi onusli cursum illum pcrficcre non polue- 
runl. quanto minus potucrimus nos? quam dif- 
ficile, qui divilias liabcnt, intrabunt in rc.gnum 
coelorum? Verba sunl Chrisli nemo mihi succen- 
seai: Bcati paupercs spiritu, quoniam ipsorum 
cst regnum coelorum. Beati planc, nam ipsi per- 
venient, ipsi Dominum sequi polerunl,qui seipsos 
ab impedimenlis istis libcrarunl. quam multos 
Dominus ad hanc felicilalcm, ad hanc paccm,quae 
exuperat omnem sensum, ad hanc Apostolicam li- 
bcrlalcm, ad hanc vitam angelorum, liberam curis 
el solicitudinibus quolidie vocat, qui lamcn non 
audiunl: et beali essent, si audircnl. Nihil cnim 
felicius in hac vita mihi esse vidclur, quam inlel- 
ligcre vocalioncm suam, et omncm vivendi ralio- 
nem ad arbilrium Domini instiluere. Beali sumus 
Israel, inquil Boruch, quoniam quae placent Dco 
manifesta sunt 7iobis: scd quanlo magis illc bea- 
lus esl, qui nnn communi, ac generali, sed cerlo 
ac singulari quodammodo Iuminatos habel oculos 
cordis, el in omnibus actionibus suis inlelligil , 
quac sit volunlas Dei bona , et beneplacens, et 
pcrfectal Multi vcrsanlur in saeculo, el non bcnc 
succedit eis, cl saepe jacluram faeiunl animarum 
suarum, quod aiius omnino essel slalus, ad quetn 
a Domino vocabanlur: sed non audierunt. Multi 
contra currunt ad monaslcria; sed non proplerea 
efiieiunlur meliores, ncc scopum aelernae bealilu* 
dinis atlingunl: quod el ipsi non vocanlem Domi- 
num, sed aliqua cxterna commoda seculi sunt. 

Quaerenda est igilur vooalio, invcsliganda Do- 
mini volunlas, ncc immorandum esl diulius: nam 
lemptis, dum haercmus, cl dcliberaintis, non cx- 
peclat, sed volvilur, ct transit , et dies noslri li- 
niunlur, el mors quolidic fil propinquior.Scd quid 
agemus, ut Dei voluntalcm cxploreinus ? Unum 
verbum et linis crit. Quieumque ralionem babcnt 
aliquam saluiis suae, ii cxpiala prius per confes- 
sionem conscienlia, loca, cl lempora capianl apla 
conlemplalioni, ibiquc a lurbis, cl rumoribus se- 
parati inlrcnt in soliludincm cordis sui,cl spirilum 
suum vigilcm,et ereclum,ct praescntcm exliibcant 
Domino, eiquc dicant: ecce ego scrvus luus, ct /t- 
lius anclllac luae: loqucrc Dominc, quia audil 
servus luus. Varatum cor mcum Deus, paraium 
cor meum. Dominc quid nic vis faccrcl Jussisli , 
ut venirem in hunc mundum et vcni. Sed quid hic 
ago?Cur hic sum?Quae sunt sludia mca? quo lan- 
dcm rcferunlur? Cerle fecisti mc ad lc. Scd quam 
viam jubes obsecro, ul ingrcdiar ? Equidem non 
dubilo, quin si le ila paravcris, Dominus.qui sem- 
per pulsal, el alloquiiur ctiam eos, qui non au- 
diunl, mnllo rnagis loquetur ad cor luum et for- 
lasse dicet libi: confide fili,salus lua ego sum: sc- 
quere mc, veni posl me. quid libi cum lcrrn?Quid 
lambis me de pulverc? Kccc cgo merccs lua ma- 
gna ?u'?nis.Rcpenlc vero colloquium islud Domini 
levabil ie super le, elignem excitabit in inlimis 



CONCIO 1. m FKSTO S. ANCREAE 



13 



mcdullis tui.s: ossa nxullnbunt.cor liqueficl lachri- 
uuie defluenl ex oculis non amarae.sed dulc.es, imo 
vero ornni risu , cl gaudro saeculari duiciorcs. ct 
lanien laohriraae crunl, cl tamen fletus erit. El si 
talis esl ilelus immissus a Domino, quid eril risus 
el gaudium Domini? Quid senties, cum inlrabis in 
gaudiura Domini lui? Tunc igilur in lali silcnlio 
constitutus converlcs oculos cogilationis ad mun- 
dum, ad honores, ad voluplates, el omnia libi in 
momento vilescent. el poenilebil tc laborum in il- 
lis conscquendis posilorum.NfC solum boua et se- 
cunda, scd eliam mala,et adversa libi vilia el par- 
va videbunlur: sicul ei, qui ex monle res posilas 
in valle speculatur. Tunc non solum pie, et casle 
sed et mori pro Cbrislo non magni laboris judica- 
bis. Tunc enim intelliges, sicut ligna el lapides ad 
aediticia construenda, el ornanda non ascendunt, 
nisi prius per mallcos, et secures el serras, et do- 
labras transeant: sic el nos in regnum coelorum 
inlrare, nisi per mullas tribnlationes , el prcssu- 
ras, non posse. Porro baec iia se habere, et hunc 
csse fruclum eorum.qui vere inlelligunlel sequun- 
lur vocalionem coeleslem,lot lestcs habemus,quot 
sancli homines hodie regnant cum Chrislo. Sed 
sufficiat nobis unius exemplum Andreae. 

Hic igitur Aposlolus beatissimus, vere Andreas, 
vere virilis, tanlo mentis fervore prosequebalur 
Dominum, ut nulla pericula , nullae foveae, nulla 
praecipilia eum deterrere poluerint. Vidil Domi- 
num ambuiantem inter spinas;el ipse scquens Do- 
minum ambulavit inler spinas. Vidil Dominum su- 
per aspidem et basiliscum ambulanlem:el ipse su- 
per aspidem et basiliscum ambulavil. Vidit Dorai- 
num ascendenlem super crucem,el ipse ascendil, 
super crucem: Et qui iam olim omnia rcliqueral, 



quanla alacrilatc cucurril ad crucem, ul ibi eliain 
seipsum derelinquercl? Ecce cnim cum hodic ad 
supplicium ducerclur, el procul crucem sibi para- 
lam aspiceret,quo lempore alius lolo corpore con- 
tremisceret, ille vix dici potest, qua laetilia, quo 
gaudio exultarit, et quasi nihil antea passus esset, 
et numqnam sub malleo, el securi summi artificis 
fuisset, exullans, ac pene gestiens:0 saiue,inquit, 
salve 6o?ia crux, diu desiderata, lol annis expe- 
clala, per tol mundi plagas, ct rcgioncs quacsila, 
et iam concupiscenli animo preparala: securus, 
el gaudcns ad te venio, ul et lu exultans susci- 
pias me. Ac limcns, ne forle crux eum amplecti 
non dignarelur, addit persuasionem. Discipulus 
ejus silm, inquit, qui pependit in te. Addit et 
blandilias.O cruxjnquit.preriosa, guae de mem- 
bris Domini decorem accepisli',amator luus sem- 
per fui, el desideravi amplecti le. Quid est.quod 
audimus? Ubi sumus? Certe ignis vibrans,non lin- 
gua loquens est. Et quis unquam tam blande, et 
lam offioiose amasiam suam,sicut Andreas crucem 
suam salutavil? Et tamen crux nihil nisi crux,sup- 
plicium atrox, et acerbum est.Et unde haec mens 
hic animus, haec laetilia in Andrea?Nempe ex eo, 
quod illuminalos habebal oculos cordis,et crucem 
aspiciebat non tamquam supplicium;sed lamquam 
inslrumentura, quo expoliendus penitus, el perfi- 
ciendus, alque aplandus erat ad ornandum aedifi- 
cium Domini. Haec igilur el lu intelliges, et cum 
inlellexeris, vullus tui ?io?i amplius in diversa 
mulabunlur; et libi vivere Chrislus eril, et inori 
lucrum: El Pax Dei.quae exuperal omnem sen- 
sum, cor luum custodiet , et intclligenliam luam 
usijue in diem Domini Jesu , qui est benediclus 
in saecula. Amen. 



r^^@@^SrS~f\ 



Bellarmini Vol. V. 



■ 



CONCIO II. 



DE D0MLMCA PUIMA ADVENTli 



Ilabita Lovanii Anno lo71. 



T II E M A 

Hora esl jara nos de somno surgere: nunc enim propior est noslra salus, 
quara cum credidimus. Rom. 13. 



SYNOPSIS 

Peccalum esl somnum, quo scpulli jacent elhni- 
ct, Haerelici, cl mali chrisliani , deniquc om- 
nes peccatores solum probum calholicum vere 
vigitare oslenditur. Lutheranorum error obi- 
ter refellitur. De peccatorum vanis somniis.De 
hora malulina triplex sensus affertur. Aurora 
cum evangelio confertur, Ambulationem chri- 
stianorum procederc , peccalorum vero rclro- 
gredi. Circa finem omnia vires quasi renova- 
re probatur. Ilora juxla Apostolum esl /em« 
pus gratiae, juxla ccclesiam nativilas Chrisii, 
juxta auctorem praesens saeculum ; in quo 
mundi fallaciae delectac. carnis concupiscen- 
tiae imminutae, dacmonis vires fractae. e di- 
verso autem omnia bona aucla, gratia Dei co- 
piosior, majus lumen, plura exempla, depre- 
henduntur. Gravis dehorlaiio a curis saecula- 
ribus. Dcniquc quolidiana mata quae nos a 
somno excilent, oculis subiiciunlur. 

Inilium hoc Epislolae hodiernae , Domino adiu- 
vanle, breviler explicabimus : quod quidcm juxta 
sensum Apostoli ad unum fincm inducitur, sed ab 
ecclesia ad allerum finem adducilur , et non pole- 
rimus ad tertium finem; ad nostrum videbcet pro- 
positum alque inslilulum, accommodare.Quod au- 
tem eral pioposilum b. Pauli cum scribebal, hora 
estjam nos de somno surgcrc ; nunc cnim pro- 
pior eal noslra salus , quam cum crcdidimus ? 
Scribebat bealus aposlolus ad romanos, atque eos 
a somno peccalorum cl negligenliae cxcilare vo- 
lebat, ulilur vero ad hoc pcrficiendum duobusop- 
timis argumcntis, quorum alternm a lcmporis op- 
portunilale;aIterum a finis vicioitale sumptum csl. 
Qucmadmodum enim , si aliqucra excilare vellc- 



mus , dicercmus ei , Heus tu surge , quia tcmpus 
esl: nam aurora exorilur:Quod si ille essel de nu- 
mero eorum, qui non mulium curanl , sivc orialur 
aurora; sed dormiunt libenter usque ad mcridiem, 
tnnc ei dicercmus , Heus tu surge , imminet enim 
tempus magni negolii perDciendi , prandii videli- 
ccl.Ad eumdcm modum Apostolus Paulus.primura 
horlalur Romanos , ut surgenl , quia hora cst sur- 
gendi, quia nox praecessil,dies autem appropin- 
quavit : deinde quia prope est lcmpus niagni il- 
lius prandii , quod fiel in coelo : iVunc cnim , in- 
quit, propior csl noslra salus, quam cum crcdi- 
dimus. 

Explicemus jam singula verba. Hora esl jam 
nos de sornno surgerc. Cur pcccatum somnus ap- 
pellalur? Quid esl somnus? Quid esl peccalum?Est 
in his morbis, Audilores , cle<, r anlissima quacd.-im 
transIalio:somnus cnim nihil esl aliud,quam raors 
brevis , quae omnes sensus , el omncs vires ani- 
rnanlis suis funclionibus privat , quando non sen- 
lit, non videl, non audit , non movelur : ct lamen 
si excilarelur senlircl, vidcret, audircl, cl movere- 
lur : tunc enim sine dubio dormit. Et conlra tum 
vigilal, cum sensus funcliones suas exercenl, ocu- 
li videnl, aures audiunt : ralio praeest, inlelligcn- 
lia regit, volunlas movcl.Jam vero spiriluales sen- 
sus el molus animi noslri sunl fides cl charilas:fi- 
dc sentimus, charilale movcmur : fides docet quid 
sit agendum, quid amandum, quid rclinquendum, 
quid cxpeclandum, quid conlcmncndura,quid ma- 
gnifaciendum , quid timendum , quid oplandum: 
charilas vero movct,ut agamus,quod est agcndum, 
amemus, quod cst amaudum , relinquamus , quod 
cst relinquendum, expeelemus,quod csl cxpectan- 
dum, conlcmnamus, quod esl conlemnendum.ma- 
gnifaciamus,quod csl magnifacicndum, limcamus, 
quod est limcndura, exoplcraus.fiuod est cxoplan- 
dum. 



CONCIO II. DE DOMINICA PRIMA ADVENTDS 



18 



Quis igilur vivil el vigilat? Non alius quam pius 
et probus Calholicus , qui vires senliendi et mo- 
vendi ligatas, vel sopilas non habel, sed liberas et 
cxpeditas. Qui slabilis in fide, cqnstans in religio- 
ne , fervens in charilale , numquam conquiescil , 
numquam oliatur ," numquam falicatur , sed tam- 
quam scinlilla ardens in arundinelo discurril , 
et modo istum, modo illnm corripit.cl amore coc- 
lcslium bonorum secum flagrare alque ardcrc facit: 
isti vigilant, Auditores, qui aliquando lotum unum 
arundmclum,hoc esl,inlegrum populum hominum 
vanorum , et dento superbiae agilalorum , amore 
divino , ct coeleslium bonorum desiderio ila in- 
flammanl, ul eo incendio daemonibus poenam,ho- 
minibus lucem , angelis gaudium el laelitiam pa- 
riant. Isli vigilanl. 

Sed qui sunl qui dormiunl? Primum Eihnici o« 
mnes, el haerelici, qui fide carent, et verum sen- 
sum Dei. el veritalis non habenl.Putanl illi se qui- 
dem vigilare, sed somniant. Dispulanl de fide, de 
Deo Chrislo, de Sacramenlis: putant se in lumine 
esse , oculos operlos habere , el inlcrim non ani- 
madverlunt esse omnia figmenla, et somnia , quae 
dicunl. Quid? Videnlur ne vobis vigilare, quae di- 
cunl infanles dum baplizanlur aclu credere , el u- 
sum rationis habere;Chrisli humanam naluram es- 
se ubique; Christi, divinilalem in cruce passam et 
morluam esse ; Chrislum desperasse , alque adco 
esse damnatum; Deum in arborem, in lapide lapi- 
dem , in ferro ferrum ; vel Deum opera bona non 
requirere ? Ulrum quaeso vigilanl an dormiuni , 
qui dicunl Aposlolum Pelrum numquam fuisse Ro- 
mae ( ut alia eorum somnia omillam ) cum omnes 
historiae, omnes palres, omnes scriplores, etipse 
locus marlyrii ejus, vincula, carcer,sepulcrum,sc- 
des, in qua sedebal, altare in quo sacrificabal , cl 
alia innumcra monumenla,alque trophea eliam ho« 
die opposilum contestentur, el clamenl? 

Neque vero solum haerelici alque Elhnici dor- 
miunt , scd eiiam mulli Catholicorum. Nec enirn 
Aposlolus Paulus ad Elhnicos Romanos , sed ad 
ebrislianos scribebat, cum dicebat , hora csl jatn 
nos dc somno surgere. Ilaque graviter erranl Lu- 
tberani , cum iuler alia illud eliam somnianl nul- 
lum esse peccalum praelcr infidelitalem:siquidcm 
Aposlolus illos ipsos excital a somno , quorum fi 
dem in cadem Epislola summis laudibus exluleral. 
Dormiunl igilur somnum suum omncs viri diii- 
tiarum, ut canil psalmograplius. Dormiunt omnes 
ebrii, quos Joel excilal dicens, ex;)crgiscimini e- 
brii cl jlptc. Dormiunt omnes impudici , ct omncs 
)i , quorum Dcus vcntor esl , quos in hac epistoia 
Paulus increput,no?i in commessalionibus, inquit, 
ct cbriclatibus non in cubilibus el impudiciliis : 
dormiunt omncs isti, el patiunlur ipsi quoque mi- 
rabilia somnia. Inlerdum habcnl allerum pedcm 
jam in sepulchro, et pulant se vicluros plures an« 
nos quam vixeril Malhusalem : inlerdum videnlur 
sibi rcges el principes, abundant diviliis. aflluunt 
voluptatibus, cum sint miseri et miscrabilcs, pau- 
pcrcs, caeci, cl nudi. Inlerdum supcrbia exlollun- 
lur , |)utant sc sederc super nubes ; interim lam- 
quam vcrmiculi super lerram repunl. Nonne som- 
niabanl forlasse Cajus ct Domilianus , qui se Deos 



immorlales exislimari volcbanl.cl tamen levissime 
in ictu gladii lollebanlur de medio ? Nonne som- 
nianl hodie mulli, qui divilias congregant in mil- 
le annos , el cras , ct forlasse repenle morientur ? 
Aspicilc saecula.quae praelerierunl,et homines qui 
fuerunl ante nos:nonne omncs fere lalibus insoni- 
niis dclusi fuerunl ? Ante cenlum annos mundus 
erat plenus hominibus,sicul modo est et lunc quo- 
que isli contendebaul de regnis et provinciis , isti 
de agris el possessionibus.illi de bcneficiis, illi de 
mulieribus. Unus aedificabat domum , alius plan- 
tabat vineam.Denique omncs tam serio in sua ne- 
golia incumbebanl , ut pene omnes vigilare vidc- 
rentur: et lamen jam nullus eorum superesl, et il- 
lae curae , iliae soliciludines , illi clamores , illae 
conlenliones oinnes in momenlo siluerunl. Ubi tot 
sunl potenlissimi iruperalores, tol vanissimi philo- 
sophi.tol mendaciorum loquacissimi oralores,quo- 
rum fastnm et superbiam , el lumorem mundus 
non capiebat? /)ormienm£ omnes somnum suum, 
et niltil invcnerunl in manibus suis. Erat igilur 
somnium. 

Ad eumdem modum veniet slalim finis noctis 
hujus saeculi, in quo sumus: imo quolidie venit, 
nunc illi, nunc isli: el tunc intelligunt homines, 
in morte videlicet, se non vere habuisse,sed som- 
niasse divilias, somniasse voluptales , somniasse 
honores: tunc respiciunl,et nihil inveniunt in ma- 
nibus suis, praeler magnum aes alienum mullo- 
rum et gravium peccalorum: lunc demum sentiunt 
se delusos, et in omnem aeternilalcm , non jam 
somnialuros poenas et crucialus;sed vere vigilan- 
les perpessuros, et brevissimi somni voluplalein 
aeterna vigilia, el numquara tiniendis suppliciis 
compensaturos. Quare omnibus qui ila dormiunt 
reclissimc cum Aposlolo dicimus:/mra estiamnos 
desomno surocre.Expergiscimini landemaliquan- 
do. plus salis dormivislis. Ilaec igiturde somno. 

Nunc de hora. Hora esl, inquil, nos de somno 
surgcre. Quaenam esl hora surgendi ? Hora ma- 
tulina, diluculum, aurora : nam qui dormiunt, 
noclc dormiunt,et qui ebrii sunl noclc ebriisunt. 
Quae esl hora malulina? Ternpus graliae: Siqui- 
dem anleChrisli advenlum,/en.e6rae coopcruerant 
lerram. et caligo populos, u! Isaias ail;eliam ipsi 
Judaci, licel prophelicis luminibus,tamquam side- 
rihus quibusdam illustrati fuerinl;tamen in umbra 
figurarum, el expectalionefulurae lucis degebanl. 
Omnia siquidem contingebant illis in figuraet 
lex ipsa solam umbra gcrcbat futurorum bono- 
rum: Chrislo vero exorto , el evangelio ejus gra- 
tiac cornscanlc, nox praeccssit, dics autcm ap- 
propinquavil. Ilaque jam aurora ac diluculum, al- 
que adeo surgendi lempus advenil. Aurora quasi 
media cst inlcr tenebras noclis,el lucem meridiei: 
[\on cst obscura sicut nox , ncquc cst clara sicut 
meridies. Ila quoque le.mpus graliac, ct evangclii 
mcdium csl inler lenebras infidelilalis, el peccalo- 
rum, ct lucem visionis . el gloriae beali Dei. Inli- 
delilas, nox esl: visio Dei, ineridies: chrisliana li- 
dcs. anrora. Infideles penitus nihil videnl: beali 
in coclo omnia, et clarissime vident. /Vofl ex parte 
cogno8cimu8,el c.r, parle prophetamu8 t %l ex par- 
le vidcmus ct ev parle divinamus. Bt quemadmo* 



1G 



CONCIO II. DE DOJIINICA PRIMV ADVENTDS 



dum ol) aurora versus mcrhlicm semper lumen 
crcseil, el lenebrac minuunlur: iia sapienles «hri- 
sliani semper ambulant, et crescuntde virtulc in 
virlulem, de iumine in lumen. de fervore in fer- 
vorcm: donec vcniant ad meridiem, ubi perfectum 
cl perpeluurn lumen inveniunl. Conlra vero slulli 
homines ambulanl retrorsum more cancroium, ab 
aurora vcrsus mediam noctem. Fulget eis aurora 
cum bnptizanlur, el Cbrisliani liunl; sed cum inci- 
piunl pcr viam peccaiorum, el praeserlim liacrc- 
sim ct seelarum iler facere, semper magis ac ma- 
gis lenebris involvuniur, doncc m gehennam ca- 
daot, ubi nox est profundissima alque perpetun. 
Hinc videlicel Salomon in Proverbiis ail/ Juslo- 
rum semUa quasi lux splendcns proeedil,el crc' 
scii usquc adperfcciam diem: Yia impiorum li- 
nebrosa, nesciuni ubi corruanl. 

Cum igiUirjam sit diluculum, ct aurora , rcclc 
dicilur.hora esl inm nos de somno suryere.ISinic 
rnim propior esl noslra salus, quam cum crcdi- 
dimus. Haep cst allera ralio, (|uac quidem non 
uno alque eodem niodo a sanclis Palribus el Ec- 
clesiac docloribus cxplicalur. Scd omnium opli- 
mus sensus mihi videlur essc, nunc propior esl 
i\(.s'ra salus qua m cum credidimus, boc esl,nunc 
posl Cbrisli advenlum non dislamus a gloria regoi 
ooelorum, nisi quanlum dislamus a merle. Esl e- 
nim ooelum Chrisli cruce tamquam elave quadam 
potcni ssiina rcscratum. Ilaque cum morimur, si 
nihil remanel purgajidum,slalim evolamus in coc- 
Ium. Al vero ciiii) primum crcdidimus Cbristuin 
venlurum lemporihus palriarcharum el propheta- 
rum, procul aberamusa perfecla salute; omnes c- 
nim ct sanclissiini qmque ad infcrna dcsccndc- 
banl, ibiquc aliqui rcnlum.aliqui millc,aliqui plu- 
rcs annos cx|)cclabanl. Ncquc movcal aliqucm , 
quod Aposiolus non ail, Cum crcdidcrunl, scd 
cum vredidimus. Esl cnim modus loqnendi,sicul 
si doclores hnjus univcrsitalis dicercnt.bodic ma- 
gis llorcmus. quam inilio, cum primum cocpimus 
habere scholas. 

Esl igilur nalurale argumcnlurn a propinquilatc 
liuis: Noverat enim Aposlolus omnes bomines cx- 
cilari, ct quasi novas vircs assumerc.cum animsd- 
vertunl propinquare [incm. In ilincribus hoc csl 
maxirae perspicuum ; siquidem , cum vicinus csl 
loeus, ad quem lendimus, non solum homines ex- 
rilanlur, el animaolur . cl incredibili cupjditnle 
flagrant cilo eo perveniendi; scd etiam cqui in- 
stinclu quodam nalurae, Mcel fessi, eA faligali,cur- 
n re incipiunl. Nec solum animantia,scd eliam res 
inaniiiiaiac. ni ligno <;! lapidcs lanto celerius mo- 
venlur, quanto locum suum naturalem viciniorem 
habent. Ilinc igitur nalurale argumenlura sumit A- 
lolus. Hora <■ i inquil, iam nos de somno sur- 
gere. Nunc enim vicinipres sumus bealiludini , 
quam fucrunt I'..ircs noslri.Melam ct bravium pror 
pe conlingimus, post paululum coronabimur.Jam 
jara Deus Ilnem cursui, el laboribus imponel. Ila- 

is sensum Aposloli. Nunc sensum ecclesiae vi- 
deamus. 

Ecclesia calbolica maler nostra , nibil respicit 
almd. ( iini hodic hacc Aposloli vcrba nobis pro- 
ponil, quam appropinquanlcra dicin iJumiui nala- 



lalcm. Hora est, inquil, jai?i nos de somno sur- 
gere: nnnc enim propior esl nosira salus, quam 
cum credidimus. Cbristus quidcm scmel de Ma- 
ria Virgine nalus csl, ueqne esl jam in postcrum 
nasciturus: scd lamen fruclus.atquc emolumenlum 
illud maximum, quod orlus ipsius allulil mundo, 
scmper manct; ct annis singulis co potissimum 
dic, qoo mcmoria ejus reli^iosa dcvotione pcragi- 
lur, illis bominibus confcrlur. in quorum pcclori- 
bus. Cbristus nascilur. Nascilurvcro in iis omni- 
bus quos paralos et vigilanles offendil.Quemadmo» 
dum enim cum in Bciblcbcm Augusli imperatoris 
lcmporc nalus est, illi dumlaxal nuncium lanli 
gaudii baberc incrucrunl, qui vigilias nociis cu- 
slodiebanl super (jreaem suum.. Et sicul novum 
sidus in Perside exortum,illi soli viderunt,qui co- 
dcm lemporc vigilaverunl; ila prorsus cum dics 
natalis Do/nini adveneril, soli illi fruclum amplis- 
simum consequcnlur.qui somnum peccatorum ex- 
cusserint, ct in bonis opciibus vigilare coepcrint. 
Ilaque recle ecclcsia bodierna die nos admonet, 
diccns, hora esl iam nos de somno surgere. 

Verum cnimvero, audilores oplimi, non minus 
hoc noslrum sacculum, baec aclas, quae nunc a- 
gilur, bora est, dc somno surgere,quam ipsum sil 
leropus graiiae.juxia sensum Aposloli ct juxla sen- 
sum ccclesiac propinquitas natalis Dominhsive e- 
nim bona bojus tcmporis, cl adiumcnla, quae ba- 
bemus ad salutcm: sive mala et impcdimenta va- 
ria, cl mulliplicia considcremus , undiquc nobis 
vocem illam pcrsonare audicmus, /tora csl iam nos 
de somno surgcre.. Primum enim nunc ab adiu- 
menlis incipiamus; Nunquam lam parum inundus, 
ct caro.cl ipsi dacmoncs boslcs atrocissimi buma- 
ni gcncris, nobis noccrc polucrunl, quam modo: 
Mundus cnim ideo olim ac pracscrlim piimis lem- 
poribus mnllos decipiebal, quia novus cral et pul- 
cbcr, et bomines diu vivebant, el cjus dclitiis ad 
longum lcmpus frui polcranl. el quod potissimum 
csl, uondum didiccrant quanlae essenl ejus Irau- 
des. Al vero modo consenuil, el ejus dob ac men- 
dacia omnibus nola sunl,et bomines vix dum nali 
moriuntur; Quis noslrum csl, qui cxperienlia non 
didiceril, quam mulios m.undi amicilia miserrimos 
feceril, eliam in hoc mundo?Quam multosad sum- 
mum culmcn gloriac et bonorum evexcril, ul inde 
majori impelu cos praocipilarcl? Quam pauci nu- 
mcrari possenl, qui fruclum laborum et sudorum 
siiorum quietc ct Iranquillo longo tcmporc pcrce- 
pcrinl? Drofcclo paucissimi. Al qui post maximos 
el innuincros supcratos laborcs, vcl in aulis prin- 
cipum, vel in mcrcalura, vcl in foris el tribunali- 
bus, vcl in bcllis gravissimis cl periculnsissimis, 
nibil aliud (|iiam cxilia, damna, ignominias, mor- 
iem denique ipsam saepe rclulerinl, tam niulli 
sunl ul numerum pmnem excedanl. Quis igiiur 
non facilc conlcmnel boc lcmporc rnundum.scmen 
videlicet inveleratum dierum malorum, scrvum a- 
stulum, crudelem, qui lam mullos circumvenil, ct 
suis blandiliis, el lcnociniis, miseros in lerris, cl 
in gebenna miscriorcs fccil, alquc ad pcrniciem 
sempiternam adduxil, et vivos morluosque macta- 
vil ? 

Denique caro nonnc ipsa quoquejam senuil, cl 



CONCIO II. DE DOMI.XIC.V PUIM.V ADVEMLS 



n 



nrdorc concupiscenliae frigesccnlcminorcscl pau- 
ciores excilat motus, quam olim cum vigebat, ex- 
citarcl? Eral humana caro olim inilio nascenlis 
mundi posl peccatum primi hominis, equus indo- 
roitus el juvenis, qui lum primum habenas excus- 
serat, et vincula, quibus tenebalur , confregeral : 
Ilaque tunc maxime florcbal, vigebal, furebat, in« 
saniebat, et motus pravos ac desideria noxia exci- 
tabal. Sed quid fecil Deus? Immisil diluvium ma- 
ximum ac gcnerale , ul mullitudine aquarum ea 
flamma fomacis humanae, si non penilus reslin- 
gueretur, certc minuerelur. Neque dubium est , 
quin posl diluvium caro debilior alque imbecillior 
fueril. Deinde postea singulis aetatibus , semper 
aliquid virium et ardoris remisil; el nunc deinum 
aqua Baptism;ilis flammae ejus lemperalae sunt,ul 
iam non sit difficile gratia Dei adiuvanle, eam je- 
juniis el orationibus ila doraare , ut nec proposi- 
tum virginilalis, nec perpetuum Dei servitium im- 
pediat. 

Quid jam de daemone dicemus?Quis nescit eum 
Christi virlute proslratum, et debililatum, sub pe- 
dibus Christianorum gemere, el neminem posse 
vincere, nisi volenlem? Audite magnum Anlonium 
versutiae el virium diaboli perilissimi: credile, in- 
quil, tnihi experlo, pertimcscit Salanas recle vi- 
ventium vigilias,orationes.jejunia,volunlariam 
paupertalem, vanae gloriae contcmptum ,humi- 
litalem, misericordiam,irac dominalum.el prae- 
cipuepurum cor erga Chrisli amorem. Novit te- 
terrimus coluber, ex praecepto Domini sub justo- 
rum se jacere vesligiis: Signum crucis, et fides ad 
Dominum, incxpugmibilis nobis murus esl. 

Neque vero solum hoc tempore mundi fallaciae 
delectao, ignis concupiscenliae imminulus, et vi- 
res diaboli Iractae ac debilitalae sunt- sed eliam 
gralia Dei est copiosior, lumen majus , exempla 
plura: Aperli sunl fonles Salvaloris,phiunt de cru- 
ce Domini imbres Sacramenlorum; Jluminis im- 
pelus laelifical civitalcm Dei.Nwmquam tol libros 
tol salutaria documenta , lantum lumen scienliae, 
tot media ad salulem habuimus,quod modo habe- 
mus; Exempla vero sanctorum pene sunt innume- 
rabilia: Nemo esl plane, qui nonhabeat in coelo, 
quem sibi imitandum proponere possit: viri, foe- 
minae, principes, privali, sacerdoles, Iaici,mona- 
chi, sacculares, virgines , conjugati, philosophi, 
mcdici jurisconsulli, mililes, fabri, agricolae, o- 
mnesomnium generum, scxuum , conditionis, fa- 
cile reperient ex lanto numero bealorum , qui re- 
gnanl cum Christo cnjus vesligia sequi possinl, si 
velml. Videor mihi viam regni coelorum ila slra- 
lam et Iritatn videre, ita signalam sanguine Marly- 
rum, ila referlam sanclorum vesligiis , ila plenam 
LropUaeis sanclorum , quae variis lemporibus ob 
insignos viclorias erecta sunl ut non solum lulis- 
sima, el cerlissima, sed eliam amocnissiraa el ju- 
cundissima sit via. 



Itaque, audilores oplimi, magno nnimo,sumina- 
que alacrilale pcr hanc viam curramus ad propo- 
situm nobis bravium: aspiciamus in auctorem fi- 
dei, qui sublato vcxillo nos invilat: brevi labores 
finienlur, regnum coelorum appropinquavil. Quid 
nobis cum saeculo, el iis viis, quae ducunt ad in- 
feros? Abiiciamus onera el sarcinas, quae nos im- 
pediunt, ponamus paulisper cogilaliones rerum 
lemporalium: mille el quingenli et sepluaginta an- 
ni sunt, ex quo diclum audivimus; filioli, novis- 
sima hora est et praelcril figura hujus mundi. 
Quid igitur jam a mundo tabescenle et casum ac 
ruinam ullimam minante , expeclare polerimus? 
Atque haec quidem sunl bona , quae nos excilanl 
ad surgendum, et ambulandnm. 

Verum si unquam fuit , nunc hora est nos de 
somno surgere; mala enim tam mulla et tam gra- 
via sunl, ut nos dormire diutius nullo modo pa- 
lianlur: Nonne si sciret paler familias, qua liora 
fur veniret, vigilarel ulique, et non sineret per- 
fodi domum suam ? Hei mihi , quam mulli fures 
el lalrones exierunt in mundum plena sunt omnia 
haercticorum, qui el forlunis, cl animis, el corpo- 
ribus insidianlur, numquam lol porlenta, tol mon- 
slra hacresum, et seclarum exlilerunl.Aperlus est 
nunc puleus abyssi , ilerum revocanlur in lucem 
Ariani, revocantur Sabelliani, revocanlur Keslo- 
riani, revocanlur Pelagiani, revocautur Manichaei, 
el qui landem non revocanlur? Vidcmus oculis no- 
slris perire Galliam, perire Germaniam, Poloniam 
Bohcmiam, Angliam, HoIlandiam,Zelandiam,Flan- 
driam, etadhuc non excitamur?Videmus incendia 
vicinarum clomorum, audimus quolidie caedes,di- 
repliones, et spolialiones lcmplorum, timemus lu- 
multtis el sediliones et adhuc dormimus ? Vigilat 
virga furoris Domini, immittunlur peslilentiae.ini- 
mitlunlur eluviones, immilluntur penuriae, et si 
hoc est parum, veniet, mihi crcdile, eliam bellum 
neque dormiel virga Domini donec nos vigilemus: 
Tunc enim virga vigilat, cum dormiunl homines,ct 
tunc dormil, cum vigilanl homines. Ilaque. Audi- 
lores optimi, nisi serio excitemur, nisi diligenlius 
in negotium salulis incumbamus,nisi mores cmen- 
demus, nisi zelus honoris Domini, el salutis ani- 
marum nos inflammel, sane praedico vobis, chri- 
sliani sumus, fides recedel, quaerel loca meliora, 
exlinguelur lumen. quod in vobis esl, egredietur 
omnis decor a filia Sion. Quare cum tol bona , 
tam magna, tam multiplicia nos invilent; mala vc- 
ro quae undique nos premunt , cliam compellant 
exirc dc mtindo, faciamus de necessitale virtu- 
tcm, deseramus mundum, anlequam dcseramur a 
mundo: fugiamus de saeculo , anlequam fugial a 
nohis saeculurn: propercmus ad Deum, anlequam 
rapiamur a diabolo. Ita nos Chrislus in lcrris lae- 
los, in coclis hcatos cflicicl. qui csl benediclus iu 
saecula. Amen. 



CONCIO IH. 



DE EADEM DOMINICA PMMA ADVENTUS 



T II E M A 

Erunt signa in solo, ct luna , et slcllis ; cl in lerris pressurae gentiurn 
prae confusione sonilus maris, cl flucluum. Luc. 21. 



SYiNOPSIS 



bajilcx Christi advenlus indkalur,unus praelc- 
ritus in humilitatc, altcr fulurus in majestale. 
l>e modo, ac lcmporc signorum Clirisli advcn- 
lum pracccdcnlium , variae variorum opinio- 
nes adducuntur, landcm hac dc re nihil cerli, 
anlequam fiat , dcfiniri possa concludilur , 
diem enim judicii nobis occultum Deus voluit. 
Unde Lutheranorum de co ridiculosum prae- 
sagium exjdodilur, cl ojusdcm certum lempus 
stalucntes ridcntur. Quinam ad signa ista ca- 
])ila lcvaluri sint. Similitudo fici triplici scn- 
su oxplicata: hislorico, parabolico, elmorali. 
Sgnagogam Judaicam saepius ficui compara- 
tam fuissc probatur.Tribulationes hujus mun« 
di nobu plurimum prodessc similitudine hie- 
mis el Chrisli exemplo docelur. 

In socunda parte trcs causac jfferunlur ,cur hoc 
dic evangelium islud tegalur: prima, ne pau- 
pcrlas nascituri Christi nos offcndal , ejus si- 
mul majestas proponilur. So.cunda.quia idem 
evangelium aliquo modo Chrisli nativilalcm 
eliam praemonstral, in qua sol Justiliac Chri- 
s/tis obscuralui osl , et ccclesia , seu eliam 
I). Virgo non spargebal lumcn solitum , slol- 
luc . idost , angeli de coclo lapsi sunl , eJ 
maro lurbatum osl , hoc csl , Jlorodes el lola 
Eierosolyma. Terlia , quia freqvcns cxtremi 
judicii cogilaiio non ad Chrisli natalcm prac- 
parare ejficax esl. lndc quomodo ad dicmju- 
dicii nos praeparcmus dissoriiur.Ta.nto.mpul- 
cherrima simUUudinc humanac calamilalis , 
l>'i*t <iuorumdam locorum morcs laxalos.finis 
imponilur. 

Minime dubilo, ornatissimi Audilores , quin ve- 
.Mrmii nonnulli niirciilur , cur occlesia lianc potis- 
simum evangelicam narrationem bodie nobis pro- 
ponal, quae nec tcmpori accomodata essc vid^lur, 
iicc advcnltii Domini,quem hodic agcrc incepimus 



convcnirc? Duos enim advcnlus Domini ac serva* 
loris noslri litlerae sacrae nobis commendant : U- 
num in bumililale: allerum in majestale : ac prio- 
rem praecessisse jam credimus; poslcriorem o- 
mnino futurum minime dubilamus. Jam vcro cum 
pia maler noslra ecclcsia calbolica, a Spirilu san- 
clo edocla , non posleriorctn , scd priorem adven- 
tum boc tcmpore vcncretur, el colal; tamen illam 
cvangslii parlem inter sacrorum solemnia recitari 
audivimus, in qua signa non prioris, sed poslerio- 
ris advenlus conlinenlur. Ilaque adventum prio- 
rcm ecclesia commemoral , el evangelium bodier- 
num explicat posteriorem. Quamobrem non solum 
hodie ipsa evangelii verba explicanda crunt : sed 
ctiam breviler exponendum, quo consilio majores 
noslri , viri sapienlissiraum boc evangelium po- 
tissimum pubblice in ecclesiis decanlari voluerinl. 
Ut igilur ad explicalionem evangelii veniamus , 
posleaquam Dominus diu jam de excidio urbis 
Hierosolymae verba faceral, ut ex capile vigesimo 
primo Evangelii sccundum Lucam inlelligi polest, 
paulatim ad cxcidium orbis totius explicandum 
desccndit: Interilus enim praeclarissimae, el ma- 
ximae illius verbis , orbis universi inleritum sine 
dubio designavil. Asseruil vero Dominus, borribi- 
lia quaedam sigr.a orbis casum, el judicium extrc- 
mum anlegressura. Erunt signa,in sole, et luna, 
et sfellis, et in tcrris prcssura gcntium prac con- 
fusionc sonitus maria, ct ftuctuum, arescentibus 
hominibus prae limore:l\am ctvirtutes coclorum 
movcbunlurA\nc\uc totus orbis signa dabit,in coe- 
lo sol obscurabitur, luna non dabit lumen suum , 
el slellae crunl decidenlcs; Supra coelum virlutcs 
coelorum,boc est,Angeli (ul b.IIieronymus in Mat- 
tbaeum, Ambrosius inLucam, Augustinus cl Ilesi- 
cbium doccnl) commovebunlur : In terrra bomi- 
nes pressuras palicntur, alque arcsccnl prae timo- 
re:in mari deniquc fluclus atque undae in immen- 
sam allitudinem excrcscenl;quiddam maxime hor- 
rcndum insonabunt. Est vero maxima quaestio,ac 
penc inexplicabilis , od qucm modum , ct quando 
isla Gcnl? Nam b. Ilicronymus ct Cbrysostomus 



CONCIO III. DE EADEM DOMDMCA PHIMA ADVElNTl fS 



19 



solem et lunam obscurandam esse censent , non 
quia lumen amiltenl : sed quia cum claritale ci>r- 
poris Chrisli , quod tum aderit praesens , et con- 
spicuum comparala , lucere omnino non videbun- 
tur. Neque ab eorum scntentia muUum absunt b. 
Hilarius, aliique nonnulli. Verum, Auditores, san- 
cti isti Palres noslram quaeslionem minime dissol- 
vunl: Siquidem ipsi solum de eo lempore loquun- 
tur, quo Liberalor nosler in nubibus coeli toli or- 
bi conspicuus apparebit : solis vero et lunae globi 
lumine privabuntur , alque deficient etiam antea , 
quam Deus in nubibus coeli gloriosus appareat , 
alioquin signa advenlus Domini dici non possenl. 
Nec enim Domino praesente ad eura ab aliis san- 
clishominibusinlernoscendumsignisindigebimus; 
Erit enim ipse omnium pulcherrimus , et clarissi- 
mus. Et queinadraodum Sule exorlo, etiamsi tem- 
pore eodem Luna in coelo conspiciatur , nemo 
quaerit , uter eorum globorum sit Sol , satis enim 
Sol excellenlissimo suo fulgore,el clarilale se pro- 
dit. Sic eliam non diffieile eril tempore judicii in- 
ter multa millia sanclorum regem,el judicem Chri- 
slum ul alterum solem inler minora sidera digno- 
scere. Ad quem igilur modum anteipsum Domini 
advenlum sol obscurabilur, luna non dabit lumen 
suum , et slellae cadent de coelo ? B. Auguslinus 
in epislola oclogesiraa, quae esl ad Ilesichium, el 
b. Ambrosius in capile vigesimo primo Lucae, ad 
tropos et figuras recurrendum pulaverunt ; ut no- 
mine solis,et Iunae,et stellarum,Chri>tum ei eccle- 
siam; et sanclos homines inlelligamus.Sed quam- 
quam haec ila se habent , et secundum myslicum 
quemdam et spiritualem sensum vera sunt; tamen 
dubium esse non potest, quin eliam verus sol , el 
vera luna obscurari, et deficere dcbeani, sicul ve- 
re gentes pressuram patienlur , et veri fluclus , et 
verae undae mullo horribilius quam unquam anlea 
resonabunt. Narn si cura rex indignalur atque ira 
succensus tamquam leo rugil per aulam,omnes fa- 
muli atque administri timent, et lola regia conlur- 
balur, quid fulurum pulamus cum summus, el po- 
tenlissimus rex coeli, et lerrae , tol hominum cri- 
minibus ad iram juslissimam provocalus omnes 
suas injurias unica die ulcisci conslituel? Quomo- 
do tanlo rege commolo non omnes res crealae pa- 
riter movebunlur? 

Nam profeclo maxirae de casu slellarum omni- 
no difficile est conlroversiam definire. Si enim di- 
cere velimus , slellarum nomine accipiendos esse 
ignilos quosdam vapores , qui tanla habent cum 
slellis similitudinem , ul vulgo jam slellae caden- 
tes dicanlur, cavendum est ne evangelio repugne- 
rnus: nam si evangelium de vero sole veraque lu- 
na loquilur: num conscquens csl, ul non etiam de 
veris stellis loqualur ? Quod si lanta evangelii au- 
ctorilate permoli ; stellas vere casuras in illa ma- 
gna rcrum peiTurbalionc alTirmemus , slalum oc- 
«•urreret infinila lurba malhemalicorum , a quibus 
nos cxpedire nullo modo poterimus: siquidem ipsi 
quasi slellarum magniludinem dimensi esscnt,vo- 
ciferabunlur,el clumnbunl, slcllas cadcrc non pos- 
se super terrara : nam cum nulla sil fixarum , et 
non crranliura stellarum lam exiqua , quam terrae 
magniiudinem longe non superct , si vel una ex 



minutissimis caderet.tolus orbis tcrrarum earn cx- 
cipere non posset. Et quamvis malhemalicorum 
decrelis obiicere possemus, magnum Basilium, b. 
Chrysostomum, Ambrosium,el virum longe doclis- 
simum Auguslinum, nec non alios permultos, qui 
slellas omnes,uno solis globo exceplo a lunae ma- 
gniludinem superari conlendunt ; cx quo fil , ut 
ruulto majori ratione stellae omnes a lerrae magni- 
tudine superentur. Nam unam mullo et maihema- 
lici confvlenlur; tamen quia non propterca malhe- 
raatici conquiescerent , neque nos cum illis con- 
tendere volumus, idcirco unum e duobus omnino 
dicendum est , vel slellas veras hic quidem acci- 
piendas esse;sed eas non vere ac proprie casuras, 
sed dumtaxal melaphorice ; quia nimirum lumine 
penilus orbatac jam non amplius csse in coelo.sed 
ex eo cecidisse videbunlur. Id quod mullis Theo- 
logis Docloribus video placuisse. Velul , quod mi- 
hi mullo magis placel , ul fatear aperle quam sen- 
tio , quaestionem istam antequam signa illa appa- 
reant , definiri non posse , ita ut noslrae ignoran- 
tiae confessio sil noslrae senlenliae explicalio: Ea 
siquidem,quae Dominus de fuluro judicio,de raun- 
di inlcritu, et signis praecedenlibus dispulavit, o- 
mnia prophelica sunl. Dicla vero Prophelarum id 
proprium habenl , ut anlequam implcanlur nihil 
fere aliud , quam aenigmata sinl : implela vero ab 
omnibus intelliganlur. Praedixit Dommus exci- 
dium Hierosolyroae; venient, inquit, dics in te, ct 
circumdabunl te inimici tui vallo , ctc. Ei nunc 
quidem, quia vaticinium implelum est , omnes in- 
telligunt,c)ies illos a Domino praedictos fuissc an- 
no quadragesimo ab obilu Salvaloris: inimicos vc- 
ro Judaeorum , qui Jerusalem caede , et incendio 
vaslaverunt, fuisse Tilum , el Vespasianum Roma- 
norum Imperalores. At vero , si anlequam vatici- 
nium implerelur, aliqui exposilores accessissenl , 
el unus dixisset: Dies isli a Domino praedicli posl 
unum mensem advenient; aller vero, non,sed posl 
cenlum annos.Pari ralione de hoslibus Judaeorum 
unus dixisset: Assyrii erunl; allcr , Persae erunt , 
non Assyrii: Terlius, Romani crunt, nonne omnes 
ridiculi , et divinatores potius , quam exposilores 
essenl?At nunc post evenlum rei omnia perspicua, 
el facilia sunt. Intellexerunt hoc prisci illi palres 
sanclissimi , atque erudilissimi homines , uc pro- 
plerea parum omnino solliciii fuerunl , An slellae 
vere cadere possenl, et ad quem modum coeli lu- 
mina obscurabunlur : quod idem fecerunl in tem- 
pore illo inveslicando, quo baec fulura sunt. Nam 
cum Lactanlius anno ab orbe condilo sexies mille- 
simo judicium futurum , et posl mille annos a ju- 
dicio orbcm tolura destruendum censuerit: alii ve- 
ro, ut h. Augustinus auclor esl , post quadringcn- 
tos: Alii post quingenlos : alii post mille annos ah 
ascensione sua Dominum ad judicium descensu- 
rum cxislimavcrunl.Sancli illi palres Hilarius.Am- 
brosius, Ilieronymus , Chrysoslomus , Augustinus 
incrcdibili consensione dicra illum sciri non posse 
affirmavcrunl.Ncc enim est noslrum nosse tcmpo- 
ra, vel momenla, quae Paterposuil in suapolc- 
slalc, ct quac ncmo scit , ncque angeli Dci , qui 
scmpcr vidcnl faciem putris, qui iii coclis esl. El 
qucmadmodum illi qui annos quadringentoa , vel 



2«) 



CONCIO 111. DE EADEM DOMINICA PRIM.Y ADVENTBS 



quingcnlos , vcl millc ab asccnsionc Domini defi- 
nierunl, decepli sunl . cvcnlus, et experientia do- 
cuit:sio omnes alii decipienlur.qui tale aliquid de- 
Dnire lenlaverinl. Nonne haeretici Lutberaoi anle 
annos fermc quadraginta, ct Vitebergae, cl alibi , 
ul spirilum prophetiae accepisse demonstrarent , 
jam jam diea Domini instare praedicabanl?et ccr- 
luin eliam qriemdam diem, quojudieium essel ni- 
lurum deDnire non verebanlur? nonne jam pleri- 
que propterea, ncquc domos aediQcare , ncque a- 
gros eolere;sed solum ad eum diem se compararc 
volcbant? ci lamen Bnita dies jamdiu praeteriit, et 
prophetae mcndaces invcnli sunt. De fine autem 
temporum, inquit d. Hilarius in Maiihacum scri- 
bens, curam solliciludinis nostrae ademil, dicm 
illum dicens , nomini esse cognilum. Et bealus 
Arnbrosius libro quinlo dc Bde, capite oclavo. Non 
prodest, Lnquit, scire, sed melucrcquod fulurum 
esl: Scriplum csl cnim : Pioli attum sapere , sed 
timc. Bealus vcro Cbrysostomus scribens in Mal- 
Ihaeum, quou\inquit, dixit. ncquc angcli sciunl, 
rojiressil eos , ne scire vcitcnt , quod angeli ne- 
sciunt. Eo vero quod dixil: neque filius, nonso- 
lum a discendo , sed eliam a quaerendo prohi- 
buil. Deniquc, ul alios omitlamus , Augustinus ad 
Hesichium scribens: Libenler, inquit. nesciamus, 
quod ncscirc nos Dominus voluit. Et libro deci- 
mo octavo de civilate Dei capile quinquagesiino 
tertio. Omnium , inquil , de hac rc calculaniium 
digilos resolvel.ct quicscerc jubcl.qui ail non cst 
veslrum scire lempora, vcl momcnla, quac Palcr 
in sua posuil polcslale. 

Quae cum ila sint,quis explicel quorumdam im- 
pndenliam singularem? Cbrislus clamal : norj cst 
veslrum scire lempora, vel momenta, quae Pater 
posuit in sua polestate.Ei: vigilale, quianescilis 
diem, nequc horam. Et: de dic autem illo ncmo 
scil, neque angeli in coelo, nisisolus Pater.Con- 
Btelur Hilarius,confilelur Chrysoslomus,con(iielur 
Auguslinus,omnes palres, omnes doctores, omncs 
angeli confitenlur,se magna illa momenla ncscirc, 
quae Palcr posuil in sua potcstale; ct quidam su- 
perbissimi vermiculi lempora isla,et momcnla de- 
flnire non crubcscuni? Ilaque, audilores,si in lle- 
liam quemdam, non Prophclam ecclcsiae, scd Ra- 
liinum Synagogae, cl in alios ejusdcm generis 
somnialores inciderilis, qui cerlos annos consum- 
malionis saeculi dcfioire volucrunl, eos me auclo- 
re deridete, Btque contcmnitc. Omnes vero majo- 
ruin, ct palrum nostrorum sobrielalem, cl sapicn- 
li.un imilanlcs, hacc omnia, quae Dommus do po- 
sleriore advenlu suo praedixil, omnino fulura esse 
credamus. Vd qucm autem modum; ct quando im- 
plenda sinl, id vero Domini cognitioni , alque in- 
lelligenliae conccdamus, cl noslram scientiam cf- 
rugere aequo animo patiamur. 

Sequilur, ct lunc videbunt (ilium hominis vc- 
nienlem in nube cum poleslale magna el majc- 
slale. Sigois lero illis lamquam praenunciis qui- 
busdam ;uiio suum advenlum praemissis, cum ma- 
ximo loliusorbis slupore apparcbil inaercsummus 
illeJudex vivorum.et mortuorum;tantoque lumine 
cl >|Mondorc quasi veslilus eril, ulsoli,ellunae,et 
inibus cocli luminibus lcnebras ofTunrlal.Vcnict 



vero in majeslalc, hoc est , in majori slalu, quaru 
antea vencril: Is enim qui quondam cum maxima 
humilitalc, etabjectione venit, cum maxima potc- 
slale et majestale vcniet.Et qui aliquando solus de 
coelo dcscendit. tunc mullo , magnoque comitalu 
stipalus descendel: et qui olim, ut reus ab homi- 
nibus judicandus. advenil: lunc, ul aequissimus, 
et potenlissimus judex omnes homines judicaturus 
adveniel: el quijacuit conlemplus in stabulo, se- 
debil gloriosus in nube: el angcli, qui in priori e- 
jus advenlu laeli canebanUG/oria in excclsis Deo, 
elc. In postcriori horrende insonabunt ; Surgite 
morlui, vonile adjudicium. 

His autcm fieriincipienlibus , rcspicile, et le- 
vatc capila veslra; quoniam appropinquat re- 
demptio veslra. Perditi quidem, et facinorosi ho- 
mincs. qui male sibi conscii sunt, his ficri inci- 
pientibus non audebunt in coelum respicere: sed 
in humum, quam sempcr dilexerunl, oculos suos 
defigent, conlabcsceni, arescenl, dclicicnt prae ti- 
roore; quoniara appropinquat condemnatio eorum. 
Vos vero, qui Ihesaurum vcstrum in coelis posui- 
slis, qui advenlum istum semper desideravislis , 
quos (ides, et opera securos efficiunl, respicite, ct 
levalc capila veslra: el quanlum in aliis rnetus, el 
odium crescit, lanlum in vobis spes ct desiderium 
augealur. Appropinqual enim plcna , el perfecla 
redemplio vestra: ui jara landem videlicel refor- 
mclur corpus humilitaiis vcstrae configuratum 
corpori clariiatis suae. Vos inquam , qui inlra 
vos gemebalis, adoplionem cxpcctantes filiorum 
Dei, redcmplionem corporis veslri, respicile jam, 
el levale capila veslra; quoniam appropinqual re- 
demplio veslra, qua corpora isla ab omni corru- 
plione, el morlis injuriis vindiccnlur. 

El dixit itlis simililudinem: Vidcle ficulncam, 
el omncs arbores, cum producunl jam exsc fru- 
clum, scilis quia prope esl aestas: ila et vos cum 
videritis haec fieri,scilotc quoniam prope csl re- 
gnum Dei etc. Eoecunda plane sunl haec vcrba, 
auditores: nam el hisloricum, et parabolicum, et 
moralem sensum recipiunt. Juxta hisloriam, sicut 
folia, el flores, ct fructus arborum, signa sunl yi- 
cinae aeslalis: sic cliam solis ac lunae obscuratio, 
slellarum, et sidcrum casus, maris ac flueluum so- 
nilus, ct genliumin lerris pressura, ac melus, si- 
gna sunl obitus mundi, el fuluri judicii. Al vero 
juxla parabolam novum signum supcrioribus Do- 
minus addidit, conversionem scilicet Judaeorum: 
Ouid cnim ficulnca in scripluris, nisi populum bc- 
braeorum sigoiflcal? Habebat quidam arborcm fi- 
ci planlatam in vinea sua, ail Dominus, cl venil 
fruclum quaercns in illa, el non invenit, elc. 
Ou.im parabolam Dominus, ut b. Ambrosius, el a- 
fii patres cxponunt, sine ulla dubilalionc dc he- 
bracis dixit. Itursum maledixil (iculneae, ut Mar- 
cus capilc undecimo auelor est, quod in ea fru- 
clum (piacrens nihil praeler mulla folia invenis- 
set:quo Ioco Qculneae nomine Synagogam Judaco- 
rum intelligendam essc, nemo est, qui dubitet: 
sciebat enim Dominus non posse tunc ficus in fi- 
culnea inveniri: non enim eral lempus ficuum, ut 
ipse Marcus evangelisla teslalur: sed aliud quoe- 
rebal; aliud desvderabat: quaerebat flcus in arbore 



CONCIO III. DE EADEM DOMIMCA PRIMA ADVENTUS 



21 



desiderabat opera bona in Synngoga. Folia eranl 
inquit Augusl. in psalmo 34. de hac ficulnea lo- 
quens, el fructus non erant,verba erant,et facla 
non erant. Vide in verbis numerositalem, ct in 
faclis slerilitatemAUnc etiam Nalhanaeli Dominus 
ail: cum adli.uc esses sub ficu, hoc est cum adhuc 
sub umbra Synagogae degeres, et nihil de Messia 
audivisses.indi te. Denique, quod in canlicis can 
ticorum legimus: ficus protulit grossos suos, quis 
ambigal ad populum hebraeorum etiam referen- 
dum? Uinc enim sumil sponsus argumentum sua- 
sionis, ul sponsa properet venire ad vineas, quia 
ficus jam prolulit grossos suos.et in poslerum me- 
liora succedunt; grossi enim ficus quaedam sunl: 
scd vice florum oriunlur, et lamquam ad niliilum 
uliles immalurae cadunl, et danl locum maturan- 
dis. Grossi igilur quos perpetuo prolulil Synago- 
ga, opera inulilia, acerba; quin etiam perniciosa, 
el venenata fuerunl ut saepius repetiia idololalria, 
ut caedes omnium Prophelarum, ut ipsa impia, et 
deteslanda Chrisli Servatoris 'occisio. Ilic enim 
fuit omnium poslremus, et grossissimus alque a- 
cerbissimus grossus.Tunc impleverunt mensuram 
peccalorum suorum: lunc implela est malilia ur- 
bis Hierusalem.Alque propler hunc ultimum gros- 
sum, dixil Dominus cullori vineae: ecce tres anni 
sunl, ex quo venio quaerens fruclum in ficulnea 
hac. Veni lempore Patriarcharum , veni tempore 
Prophelarum: veni lempore Messiae : et nihil un- 
quam, nisi grossos inveni: succide ergo iltam, ut 
quid etiam terram occupat? Cullor vero adhuc 
annum unum, hoc esl, lempus aliquod impelravil, 
donec Aposloli quoque circa eam foderent, el mit- 
lerenl siercora, hoc est, in oculis Judaeorum pec- 
cata ipsorum ponerenl , et lum cum nulla }am es- 
set spes conversionis , misit Dominus operarios 
suos, Tilum et Vespasianum, ct radicitus eam e- 
vulsit: et ramos ejus per omnem orbem lcrrarum 
disiecil. Vere igilur populus hebraeorum ficulnea 
fnit, qu;ie bona licel Patriarcharum radice prodie- 
ril, numquam tamen in altum proIicere,numquam 
se humo altollere voluit, numquam radici respon- 
dere procerilate ramorum,generosilale floruni foe- 
cunditale frucluum: sed perpetuo humilis, fragilis 
torluosa, nodosa fuit , el informes alque acerbos 
grossos pro pulchris.el odoratis floribus tuIil.Sed in 
iine nihilominus lcmporum reliquiae salvae fienl. 
Cum enim plenitudo gcntium inlraverit, el ipse 
Israel licet olim incredulus converlelur , et lunc 
iinis rnundi el Chrisli judiciura erit in forihus. Ab 
arborc igilur fici discile parabolam: cum ramus 
cjus lener fuerit, et folia nala, hoc est, cum li- 
culnca illa in advcnlu meo propter suam incrcdu- 
litatem arefacta iterum virescere , et frondescere 
incipiet, el durae illoe cervices Judaeorum mollc- 
scenl, cl leni jugo meo subiicientur, scilole quo- 
niam prope est aestas: iila, inquam,aeslas, in qua 
messis lict, el bona frumenla in horreum Domini 
recondenlur, paleae aulem el zizania igni inexlin- 
guibili cremabunlur. Ilacc igilur de parabola. 

Quid landem el nos ex liac sentenlia ulililalis 
referemus? Multura omnino, audilores, si illud di- 
ligcnler perpendamus, quemadmodum communis 
mundi perturbalio.nlquG intcrilus.felix el fouslum 

liELLAhMJNl \ I I. V. 



signum esl coramunis omnium sanclorum gloriae 
el felicilalis: sic eliam singularcs uniuscujusquc 
nostruin lemporaneas calaniilales, el aerumnas.si- 
gna fauslissima esse perpeluae uniuscujusque no- 
slruin prospcrilalis, et pacis.O nos felices, si rem 
istara intelligere possemus? Rei siquidem ejus i- 
gnoratio id in homiuibus efficil , ut lunc ipsi do- 
leant, cum est maxime gaudendum el lunc saepe 
gaudeant, cum omni jure essel dolendum. Acci- 
pile simililudinem a segetibus, el arboribus. Curn 
frumenla in arvis ab agricolis seminala sunl.qnam 
obsecro , hiemem vos veslris segetibus desidera- 
tis? Adolescentes forlasse, qui magis defuis ludis, 
quam de segetibus solicili sunt , hiemein lotam 
serenam et dies claros et temperalo calore blan- 
dos, sine pluviis, sine venlis, sine glacie, sine ni- 
vibus oplarenl: nimirum ne deambulaliones et cur- 
sus, et ludi eorum diebus ferialis impedirenlur. 
Verum isla serenitas hiemis, isle calor inlcmpesli- 
vus, segetibus non modo non conferrel; sed eliam 
vehementer obessel. Conlinuo namque exoriren- 
tur, radices non facerenl, neque aliud.quam her- 
bas, el paleas suis culioribus parerent. Quocirca 
sapienles agricolac maiunt in hieme frigora, et 
glacies, el nives, el pluvias, quam diulurnam, ct 
male blandam ac tepidam serenilatem. Intelligunt 
enim hoc pacto segetes cohiberi, ne ante tempus 
exorianlur; sed primum longas, et firmas radices 
figanl: deinde tempore suo fruges uberrimas, et 
optimas fundant. Nos omnes, Auditores , segetes 
sumus in agro mundi hu.jus setninalae, ut aliquan- 
do bonum frumenlum efiiciamur , et in horreum 
Domini messorum, hoc est, Angelorum manibus 
recondamur. Ac praesentis quidem vilae tcmpus 
lotum esl hiems:aeslas vero paulo posl sine dubio 
consequelur. Quid igitur si sapimus, optare debe- 
mus?Nonne pluvias? nonne glacies? nonnc nives? 
Omne gaudium existimale fralres,cum invarias 
lentationes inciderilis. Ergo cum omnia prospere 
in bac vita succedunl, nolile gaudere, nolile ex- 
tolli. Divilibus hujus saeculi praecipue, inquit 
Paulus, non sublime sapere. Suspecla sit nobis 
isla uberlas, el non naiuralis serenitas: ne forle 
in aeslate paleae sine frumenlo inveniamini , ac 
proinde colligamini in fasciculos ad comburen- 
dum.Conlra vero,cura undique spirant aerumnae, 
pluunt imbres tribulalionis, irruunl venli calami- 
lalis, dicite vobis ipsis; fauslum est hoc signum, 
turbida alque horrida hiems laetam, et divilem ae- 
slalem nobis adferel.Aspicite liberalorem noslrum 
Jesum Chrislum, ipse granum frumcnli pro nobis 
tieri, et in hac tcrra voluil seminari: quam quaeso 
hiemem experlus est? Num vel unum diemlaelum 
et serenum habuil? Nonne omnia venii, et pluviae 
perseculionum cl tribulalionum sibi vendicarunl ? 
Sic oporluil Cliristuin pati, ut cresccret postea , 
non solura in r.picam ; sed eliam in arborem raa- 
gnam , et longe maximum fruclum adferret. Sic 
igilur ct noscum similem hiemem experimur.gau- 
deamus ct exultemus, quoniam messis vestra co- 
piosa in aeslalc erit. 

PARS ALTERA 

Exposuimus, vcl perslrinximus polius evat 

s:; 



22 



GONCIO III. DE EADEM DOMIMCA PIIIMA AHVK.Ml f3 



lium: reslal nunc ul cur lioc lempore proponatur, 
breviter videamus.Hujus rci ires praeoipue causae 
milii essc videnlur: primum enim eum dierojam 
agere. ct cc.lebrarc inoipimus, quo liberalor gene- 
ris btimani nostrae carnis morlalilalc indulus ad 
nos venil: quia vcro nibil majcslalis, nibil ampli- 
tudinis. nibil cxcelloniiac singularis in boc primo 
adventu prae se ferre videbitur, quin polius more 
caeterorum infanlium parvulus, imbecillis, nudus 
vagiens, prodibil in iucem. in praesepi collocabi- 
lur, super foenum jacebil; nullus apparatus, nisi 
ruslicanus, nulla lapelia , nisi lelae arancarum; 
nulli famuli, ct adminislri. nisi bos el asinus circa 
illum apparebunt: Quis obsecro , sibi facilc per- 
suadcbit, cum el regem, ct Deum et verbum el 
sapienliam esse? Ul igitur non nos lunc humilitas 
ejus oflendal, ejus nunc nobis majeslas, et gloria 
praedicalur. Et nc lunc euro ut unum de lurba, 
conlemnamus, mullo ante no])is praedicilur, cum 
judicem orbis terrarum essefuturum,venturumque 
in nubibus coeli cum potestale magna , el maje- 
siatc. Alque bacc quidem est ralio prima. 

Porro allera ralio cx illo snmitur, quid ea signa 
advenlus Domini,quac in bodicrno evangclio con- 
tinenlur , lamelsi verc ac propric poslerioris ad- 
ventus signa sinl: lamen secundum quamdam my- 
slicam, ac recondilam intelligentiam , ad priorcm 
quoque evenlum rcferuntur: Siquidcm inciie nalali 
Domini sol obscuratus est, el luna non dedil lu- 
men suum, el slollae de coelo lapsae sunl, ct vir- 
tules coelorum molae sunt, nec in lerris defuil 
pressura genlium prae confusionc sonilus maris, 
arescenlibus bominibus prae limore. Quid enim 
sol.nisi Chrislum signiQcat? qui est luxvera,quae 
illuminal omnem hominem vcnicntem in hunc 
mundum. Et quem jure ac merilo solem juslitiae 
nominamus? Isle igilur sol obscuralus est, cum 
Verbum carne circuradalura inundo apparuit.Quac 
major obscuralio cogilari polesl, quara ut crealor, 
et Dpminus ila iqcem suae majeslalis abscondal, 
ul opificium, el mancipium cssc videatur? Veruin 
enimvero, quomodo soi, cum nobis deficere vidc- 
tur lumen suum neque amillil.noquc rcmitlit: sed 
illud dumlaxal abscondil: sic, et Dci verbum cum 
caro factum esl . nou csse desiit, quod eral: scd 
esse coepil, quod non eral: neque lumen divinila- 
tis in eo defecil, scd soluui obscura nube carnis 
bumanae conleclum, alque operlum fuil. El que- 
madmodum solem adversum, si nulla nube lega- 
lur, intueri non possumus , eiusque radiis acies 
noslra sensusque vinciturtsic et verbum usquead 
diem obscurationis suae propler nimium fulgorem 
quem ox se emiltebat, cerni non potcral, vereque 
lunc eral Verbum Bpud Deum, boc esl, in sinu ot 
corde Palris peuilus abditum,ac recondilum.ut ab 
oculis mortalium videri non po.ssel. Al ubi Domi- 
nus supernubem levem, juxia Propbetae valici- 
nium asccndit.cA humana carne veslilusvim illam 
divinorum radiorum continuit , cl nobis faciem 
Buam nube inlerposlla obscuratam oslendil: Tunc 
vidit omni& caro salulare Dei. Nam in terris vi- 
8U8 <■>! . et cum hominibus conversalus est. Ecce 
igiiur vobis obscurationera solis. Caelerura lunae 
quae in adventu Domini nunc dedil lumen suura, 



quid nisi coclum fidclium,ccclcsiamquc dcsignal? 
Ul enim luna raodo raagna , modo parva, modo 
nulla videlur; ila ut sapiens dical: stullusut luna 
mutatur: sic et ecclcsia modo decrescil.modo bra- 
cbiis oibem pene loluni complcctilur, modo con- 
trabilur, in anguslumque deducilur, (|uod hisno- 
stris miserrimis, ealamilosisque teraporibus vide- 
rc cogimur vel inviii. Et qucraadmodum luna luce 
lucct alicna, el radiis solis accensa converlilur: 
sic et ccclesia, quicqnid graliae, quicquid decoris 
quicquid lurainis habel, id totuin a Christo babet, 
qui sol jusliliae, el appcllalur, el est. Ilacc igilur 
luna, quae in ortu Doniini ac Servaloris noslri lu- 
men non dabat, ccclcsia coetusque lidelium est : 
Numquam cnim rainor ecclesia fuil, nunniuam ob- 
sourior,numquam vilior, numqnara abjcclior.Tunc 
cnim cxcepla Palaeslina , quae exiguus angulus 
orbis terrarum esl, ubique idola regnabant, lolus 
orbis in tencbris crrorum densissirais vcrsabalur. 
El ille ipse angnlus, de quo olini Prophcta canc- 
bat: D'otus in Juduca Deus, in IsraeL magnum 
nomcn cjus, circa Doinini nalalcm diem, parlim 
erroribus Sadducaeorura, parlim moribus parum 
probatis, et Qagiliosa vila Pharisacorum et sacer- 
dolum ita corruplus el depravalus eral, ul nibil 
prislini dccoris ac luminis babere viderclur.NuIli 
lunc Davides, aut Ezeebiae : nulli Aarones, aulE- 
leazari; nulli Ileliac, aul Isaiac invenicl)anlur:sed 
reges prophani sacerdotes sacrilegi, et Propbctac 
mendaces Ilierosolymis crant.Vcre igitur lunc lu- 
na, boc esl.lidelium congregatio,iion dabal luraen 
suura. Nec immerilo, audilores ; nam advemenle 
Doniino velus ecclesia moriebalur, et nova nasce- 
balur. Itaque novilunium erat cl luna cum solc 
conjungebatur, ac proplerca exigua ac penc nulla 
videbatur.An csl quisqnam.qui boc ignorel in no- 
viluniolunam pene nullam vidcri? 

Scd forlasse a vero non abcrrarcmus, si virgi- 
nem Dci malrem lunam islam csse diceremus: dc 
ipsa enim ecclesia canil. Pulchra ul luna, elecla, 
ul sol. Numquid cnim obscurala non fuil bacc lu- 
na, cnm tam cxcellens focmina,lain singularis,cu- 
jus peclus domiciliuni erat omninm virlutum , el 
quae singulari privilegio malcr,cl virgo cral: nec 
nonDei j>a iris filia,lilii malcr.Spirilus sancti spon- 
sa, angelorum Regina, orbis Domina,decus bunia- 
ni generis, qualctn allcram mundus omnino non 
babuil. ncc habebit : cum inquam , talis focmina 
gloria foeminarum ab bominibus non agnosceba- 
lur, nec ut par erat, colebalur: quin polius dcspi- 
ciebalur, el conlcmnebalur, cl cum Deum gesta- 
ret in utcro, in slabulura abjectissimum se rcci- 
piebal? Cum inler lol peregrinos ei soli forlassc in 
diversorio locus non cssel? Iiaque luna non dabal 
liiuien suurn. Nunc quidem bacc luna defectum 
non patilur: nam ct ipsa in omncm lerram radios 
suos diffundil, ncc esl qui se abscondul a calore 
cjus: Ubique tcrrarum suscipilur, colilur , adora- 
lur. Sed lunc luna non dabat lumcn suum. 

Et stellae cudenl dc coelo. Porro stellarum ca- 
sus in adventu Doraini raaxime pcrspicuus fuil: 
nam usque ad aercm istum terracproximum slella 
quaedam maximi fulgoris lapsa esl , H Magis ex 
Persidc vcnicntibus palalium regis pauperis dc- 



CONCIO III. DE EADEM DOMINICA PIUMA ADVENTUS 



23 



monslravil. Eccc, inquil, stclla quamviderani in 
Orienlc, anlcccdebat cos usque dum veniens sla- 
rct supra ubi eral puer. El virlules coctorum 
movcbunlur. quam apcrle lioc signum apparoit 
quando, ul d. Lucas tcstalur, subito facla est cum 
angelo mullitudo militiae coelestis laudanlium 
Dcum, cl dicentium: gloria in altissimis Deo, et 
in terra pax Iwminibus bonae votuntatis? Postre- 
nio fuil in tcrris pressura genlium, prae conlusio- 
ne sonilus maris: Mare siquidem nihil esl aliud , 
quam mundus, sive perdili illi homines, qui mim- 
di nomine in sacris litleris designari solenl. Quo- 
circa b.Auguslinus psalmurn nonum el trigcsimum 
exponens: Hoc sacculum, inquit. marc esiihabet 
enim amaritudinem noxiam , habet fluctus tri- 
bulationum, tcmpcslales t-enlationum: habei ho- 
mines velul pisccs de suo malo gaudenlcs, et 
tamquam sc inviccm dcvoranles. Et rursum in 
psalmum nonagesimum secundum. l\avici)la. in- 
quit, ecciesia est,marc saeculum: venit Dominus 
ambulavit super marc, ct pressit ' jluclus.Quomo- 
do ambulavU Dominus supcr marc? potestates 
ol reges credidcrunt , cl subjugali sunl Chrislo. 
Iloc csl igilur marc , quod quidcm num oricntc 
Clirislo lurbalum non csl?AuiIilc,quid b.Mallhaeus 
cvangclisla dical: audiens aulem Uerodes, ncm- 
pc nalum Chrislum. turbatus est ct omnis Uiero- 
solynia cumillo. Ecce vobis mare lurbalum: eccc 
liemitum rcsonantium undarum: lurbatus cst. in 
quit, Hcrodcs, et oinni Uierosolgma cum illo. 
llino vero stalim prcssura gcntium in lcrris suh- 
secula esl: An non fuil in terris prcssura genliaio 
prae confusione sonilus maris, quando Maria el 
Joseph pcnc arescenles prae limore inlempesla 
nocle fugam arripcre, ct in Aegyplum concedere 
compulsi sunl? El quando Magi ab angelo admO- 
nili pcr aliam viam iu Persidem redicrunt, ul eam 
lcmpeslatem evadercnt, quam Merodes excilabat, 
nonne crat in terris pressura genlium prae confu- 
sione sonilus maris? Postremo cum lol millia in- 
noccntium puerorum insanienlis Uerodis jnssu 
caesa sunl, el lot parentes, lot malres, lol nulri- 
ccs in luclii, cl squalorc fuerunt , et quanla esset 
rabies lurbali maris probe expcrlae sunt, nonnc 
cral in lcrris pressura gentium prae confusione 
sonilus maris el flucluum,arcscenlibus liominibus 
prac limore? Quae cum ila sinl, planum jam esse 
arbilror, signa, quae in bodierno evangelio conli- 
nenlur, lamelsi proprie ad posleriorem Cbrisli ad- 
venlum rcferunlur: tamen ad priorem eliam aliquo 
modo non male, nec ineple referri. 

Scd jam ad terliam, et poslremam rulioncm vc- 
niamus: cum boc lempus sit quasi quacdam longa 
vigilia, el lamquam parasccve, ad nalaem Domini 
diem probc celcbrandum institula , ralio ipsa cxi- 
gere vidcbalur, ut illud evangelium Ecclesia nobis 
proponeret , quod maximc essel ulile ad Chrislia- 
norum animos praeparandos. El quid obsecro uii- 
lius , quam futiiri judicii cogilalio ? Ea narnquc li- 
morcin sanclum in animis inscril.a pcccalis revo« 
cai, ad poenitenliam cogil, in oflicio conlinet, lor- 
porem expellil, diligentiara excitat, vigilanlem dc- 
nique , ac solerlem hominem lacil. Simcnle , in- 
quil , b. Ambru. (.erncrcnt homincs pcccatores . 



quale judicium imminet mundo , sensws /iwma- 
nus non dispergerelur vanitate sacculari,si non 
infidelitate gravarclur. El sanc, Audilores, quis 
manus extcndere ad quodlibel flagiliurn perpelran- 
dum audcret, quis non vebeincnlissimc perborre- 
scerel, si scmel allenlc cogilaret , quam severum 
judicium nobis immincat,et quam accuralara et rni- 
nulam rationem de omnibus verbis, faclis, cogita- 
lionibus, omissionibus aequissimo et potenlissimo 
Judici rcddcre debeamus/' Unusquisque noslrurn . 
si proprii capilis causam apud sevcrum aliquem 
judicem cei lo die dicerc . el eo ipso die scnlen- 
liam, vel vilae, vel morlis audire deberet,quid ob- 
sccro agerei? Imo vero quid non agerel?Quid non 
movcrcl? Quid non lenlarct? quam sollicile ac 
diligenter quaefet lesles innocenliae suac?0 quan- 
lo sludio amicos el patronos, praeserliin nobiles , 
el graliosos, qui apud judicem, vel gralia, vel au- 
cloritaie valerel, sibi compararet? quam saepe , 
cl altcnle medilarelur causam suam,el ralionesal- 
que argumenla excogitaret , quibus innoccntiani 
suam judici persuaderel? Cerle non dormirel, non 
lorpercl, ncque spalium ei superesset,quod in lu- 
dis, et amoribus poneret.El quorsum landem bacc 
omnia? quo tanlus apparalus?lanlac soliciludincs, 
taulac curac, lantae conlcntioncs tendu.nl? Eorlas- 
sc, ul non morialur? Non sane. Quo igitur? Ul non 
lam cito niorialur.Ncc enim morlem evadcre,quod 
licri non polesl : sed ad paucos dies eam diflerre 
eontcndit. Cum igitur bodie judcx ipse non per 
pracconcm, scd pcr seipsum judieium formidabi- 
lissimum brcvi fulurum pronunciaveril? et ad ip- 
sum coram loto orbe nos omnes citaveril, el in eo 
non dc fundis, non de slillicidiis,non dc limilibus 
agrorum ; sed de sempiternis crucialibus intcrilu- 
que perpctuo agendum sit , quis non intelligit , 
quanlo jure nos formidare, el non dormire, neque 
oliari, sed slttdere alquc conlendere debeamus,ut 
parali ad illud inveniamui? 

Et quid landem imprimis necessarium esse cen- 

selis, ut ad illud bene nos praeparemus? Ego qui- 

dem, Audilores , diu super boc co^ilans, ct mulla 

volvens , ac rcvolvcns animo , tandem illud serio 

apud me slalui,niliil nobis magis in bac re noccrc, 

quam crapulam.quam amorem carnalium volupta- 

tum. Cur hodie, cum de judicio agilur.canilur no- 

bis cx Aposlolo:?io?i in comessaiionibus ,ct ebric- 

taiibus, non in cubilibus et impudicit iis: sed in- 

duimini Dominum nostrum Jesum CliristumlCur 

ipse Oominus simulalquc dc judicio illo formida- 

bili loculus esl, slalim subjungit: atlendite vobis, 

nc forte graventur corda vcslra in crapula, ct 

ebrietale,et superveniat in vos repentina dies il- 

la'! Et quid cx iis omnibus judicare possum , nisi 

comessalioncs ct cbrielatcs, inaxima oninium ma- 

lorum, fugicndas essc.si laeli cl securi anle tiliuiu 

virgines apparere velimus? Hatio deinde nonoe et 

ipsa boc doccl,nulla rc magis corda bomiiuim gra- 

vari, el omnium bonorum oblivisci, quam ebrieta- 

lalc? Exislal bic aliquis conlritus,corapunctus, qui 

conceperit vitam mutare:nonne si hac noclc adeal 

convivium non sobrium,gravabilur rursum corip- 

sius, cl vini copia spiriius conceplos exlioguel el 

rursum garrire, insanire, alii.s delrahero, scurriliu 



24 



CONCIO III. DE EADEM DOMINICA PRIMA ADVENTUS 



el impudica verba loqui , et cnrnis titillalione ad 

libid ncm incilari incipiel . sicut antea ? quam 

mullos penbt.el ad gehennam trahit isla amarissi- 

raa delectatio? Accipile brevem simililudinem hu- 

ntanac calamilalis , el finis oralionis sil.Currebal 

qu dam per agros . et casu quodam incidit in hor- 

rendum quemdam puleum: verum dum caderel a- 

lio meliori casu manibus exlensis , arbusculam 

quamdara apprehendil.quae de parielc pulei illius 

prodib.il: lum vero pcdibus super eam composilis 

tolus perlerrilus, coepit respiccrc, ubinam esset: 

et primum intuens puleum profundum,vidit horri- 

bilem quemdam draconem, ore.et naribus.et ocu- 

lis rgnera spiranlcm, qui non dormiebal: sed pcn- 

dcnlcm hominem horribilibus oculis intuebalur,et 

scmper inhiabal ad casum ejus , et sc ad eum dc- 

vorandura pracparabat.Deinde ille miserrimus lio- 

mo allollens oculos,nt videret,si forle. ex parlc su- 

pcriori paterel efTugium ; eccc vidcl ferocissimum 

Jeonem, qui rugiens,saevus nimis discurrcbal cir- 

08 puleum.el ipse quoquc praedam illam cxpccla- 

bal. Tnm ille inops consilii atlendcre coepil,quam 

stabiiera sedem naclus esset.el an diu super illam 

arborem slare possct. El eccc vidct ad radiccm c- 

jus doos inures; unum album, allerum nigrum,qui 

piTpeluo eam rodebanl, el non parum oberat.quin 

radice corrosa lola arbor decideret in profundum. 

\ i.lcl quoquc cx codem foraminc , cx quo arbor 

prodierat , qualuor aspides apparuisse , qui conti- 

nuis bellis , cl conlenlionibus radicem conculie- 

bant, el non parum cam ad ruinam juvabant. Post 

hacc omnia adhuc suspiciens vidil(quod causa lo- 

tius ruinae illius luil) in ramis arbusculae paucos 

quosdam flores , ex quibus gultae quaedam racllis 

dislillabanl, luin ille omnium malorum, el pericu- 

lorum oblilus, non amplius cogilans, quiri curn in 

profundo expeclarel,neque cx parie superiori quid 

capile ejus iramineret , nequc arbusculam illam 

slalim excidendam el casuram cssc , nihil borum 

cogitans, tolus hilaris, cl jucundus cfTeclus, dcdit 

se lolum floribus illis colligendis , el mclli su- 

gendu, quod cx eis profluebal. Ilaec cst para- 

bola nostrae miseriae: Iluic miscrrimo alque stul- 

lissimo bomini similes sumus.Cecidinius omnes in 

hunc raundum, puleum calamilalum longe profun- 

dissiraum: lotuemini, <|Uiieso. qui iofra nos Inlcnt. 

Quis vcslrum gehennam aperlara,et viva alque ar- 

di nlia illa inccndia , lidei oculis non vidct? Quis 

non ioluelur iinmanem illum draconcm, qui scin- 



per inhial praedac animarum, ncc aliud numquam 
cogilal, quam quomodo nos devoret?Aspicile dein- 
de, quid noslris capilibus impendeat? An non at- 
lcnriitis illum dc tribu Juda , cui inimici propter 
peccala facti sumus, seraper rugienlem, ct judicia 
sua super omnem pavorem formidabilia nobis 
comminanlem? El non parcet, mibi crediicjn die 
irac el furoris sui; el qui nunc, dum vivimus , A* 
gnus mansuetissimus esl : idem post mortcm leo 
rugiens , el orribilis erit. Aspicile modo arbuscu- 
lam, qu.un apprehendimus , intucmini firmitalcm 
humanac vilac , an non videlis duos illos mures , 
album ct nigrum; diem et noclem, qui semper ro- 
duiit, cl eonsumcnl radiccm vilae nostrac?El quis 
cos prohibcal?quis dormire facial?IIuc accedil bel- 
lum perpeluum. et inleslinum quatuor humorum , 
quatuor aspidum vencnalorum,quos inclusos inpc- 
clore, ct in visccribus gcrimus, qui vilam nostram 
diulurnam csse nullo modo patienlur. Et lamcn 
baec omnia mala , quae nos circumslant , nos mi- 
serrimi ct infelicissimi filii Ariam , el omni lachri- 
marum fonlc plangendi, obliviscimur,non attcndi- 
mus , non curamus , modo lcnuissimos flores , et 
moriicam illam dulccdincm cnrpere" possumus , 
quam vita ista fillacissima praebet. Sic gravanlur 
corda in crapnla, el ebrielale,et curis hujus mun- 
di; sic discendimus ad gebennam sine ullo numc- 
ro. Pcrgit Anluerpiam , considcrate sludia mcrca- 
lorum, videbitis eos ila inhianles lucris, ila inlen- 
tos rnelli diviliarum, ul numquam cogilenl , an a- 
niniarn babeanl? An sit judiciuni fulurum ? An rc- 
periatur gehenna? An sit Deus in hoc mundo? Rc- 
dite poslea Bruxellam, considerale sludia plurimo- 
rum adolesoenlum , videbilis nonnullos ila ebrios 
amore carnalium voluplatum,ila insanicnlcs rabic 
libidinum, ila vanos in vcslibus , ila immoderalos 
in potu , ila cfficnatos in verbis , ila dissolulos in 
sludiis pielalis , ut non solum non cogilare. , sed 
neque crcdcrc videantur quae dc fuluro juriicio,ct 
morle, cl gcbenna sacrac litcrae praedicanl. 

Quarc vos oro alquc obleslor , per visccra Dei 
noslri , pcr salulein animarum noslrarum , nolile 
claudere aures verbis salularibus, nolitc vobis ob- 
slrucrc viam salutis, nolilc obriurarc corda veslra. 
Abslinele a crapula et ebriclate,quibus corria gra- 
v.nitur, et obriuranlur: Accipite consilium dum li- 
cet. advocali nostri Jesu Cbrisli^ul cum aliquando 
Judicem securc vidcre possilis , quod nobis con- 
ccdal, qui esl bcnqdiclus in saccula. Amen. 



CONCIO IV. 



DE DOMINICA SECUNDA ADVENTUS 



T II E M A 

Ouaecumque scripla sunt, ad noslram doclrinam scripla sunl, ut per palientiam 
el consolalionem scriplurarum spem habeamus. Rom. lo. 



SYNOPSIS 

Occasio hujus scntenliae Pauli declaralur. Soli- 
cili pro salule proximi esse jubemur. Sacrae 
Scriplurae singularis excellenlia , praerogali 
va, el privilcgio, quae accipit lum ab auclore, 
lum a IfJateria quorum ulrumque esl Deus. 
Quam ulile sit nos liic tribulalionibus excrce- 
ri : Bonis scmper malos esse admistos el con- 
trarios : Deum justis vera , non lerrena bona 
largiri , quae melius in adversitatibus comer- 
vari simililudine, exemplis,et historiis proba- 
tur. Juslos in adversis solamen percipere, aut 
liberari, a simiii docelur. Mundi et Dei diver- 
sa visilalio el consolaiio cum Marlgrum exem- 
plis afferlur.Cur Deus quosdam tribulatos non 
consotetur, variae narraniur causae: landem 
gravi admonilione ad spem omnem in Deo col- 
locandam concluditur. 

Senlentia haec Apostolica, quam hodie cxplica- 
luri sumus.ex verbis praecedentibus ila dependet, 
ut sine eorum cognitione intclligi sane non possit. 
ut igilur paulo allius repelamus. Romani, ad quos 
Apostolus Paulus scribebal inilio nascenlis Eccle* 
siae, partim ex Judaeis , et parlim ex Genlibus ad 
Ghristi fidem conversi fueranl;et quamquamomnes 
Christum colebant, tamcn adbuc nonnihil dissidii 
iuler eos eral:Judaei siquidem exislimabant caere- 
monias legis observandas, a cibis immundis absli- 
ncndum, et judicabant.ac nolabant tamquam legis 
pracvaricatores cos , qui non ita faciebant. Conlra 
vero alii in evangelio docliorcs , el in fide firmio- 
rcs,nullum cibum lamquam immundum a Cbrislia- 
nis rejiciendum ccnsebanl , el cotemnebant , ac 
sperncbant cos,qui judaizabani, tamquam imperi- 
tos , el minus in evangelio inslruclos. Quid igilur 
Aposlolus facil? Ulrosque castigal, ct judaizanlibtis 
quidcm ostendit, nihil jam essc immundum,ct nos 
pcr Cbristum ab obscrvantia cocrcmoniarum legis 
essc libcratos: firmiorcs aulcm moncl, ul libertale 
Christiana atquc cvangclica ulanlur quidem , sed 
non in scandalum aliorum. Ilaquc ait, Isquiinan- 



ducat , non manducantem non spcrnat , ct qui 
non manducat manducaniem non judicet. Et 
rursum ad infirmiores. Tu quis es , qui judicas 
alienum scrvum"? Domino suo slat, aut cadil:sla- 
bit aulem : Potens esl cnim Dcus slaiuere illum. 
Ad firmiores vcro. Si propter cibum fraler conlri- 
slalurjamnon secundum charUalem ambulas,no- 
li cibo luo illum perd.ere, pro quo Ciiristus mor- 
tuus esJ.llem ad eosdem. Debemus autem nos (ir- 
miores imbccillitates infirmiorum sustinere . et 
non nobis placere. Etenim Chrislus non sibi pla- 
cuil , sed sicut scriplum cst , improperia impro- 
pcrantium iibi ceciderunl super me. Quaecum- 
que enim scripta sunl ad nostram doclrinam 
scripla mnt. Iloc esl, non debemus ila nobis pla- 
cere, et in noslra probilale acquicsccre.ul de pro- 
ximo non cogitemus, sicul Pbarisaei fecerunl,qui- 
bus cum Judas dicerel ; Peccavi Iradens sangui- 
nem juslum. Hesponderunt illi: Quid ad nos? Tu 
videris. Non ila faciendum esl nobis : si Chrislus 
ila facere voluisset, dixisset: ego justus sum: quid 
mea refert si caeteri sinl peccalores? Ego bcne me 
habeo,quid ad me si caeleri pereant?Non ita Cliri- 
slus egit: sed dixit, improperia impropcranlium 
tibi ceciderunt super ine. ldque non lam verb.s, 
quam faclis dixit, cum omnium nostrum peccala , 
ct peccatorum poenas super humeros suos impo- 
suit. Ila nos quoque faccre debemus, quaecumquc 
enim patienlia Clirisli , et aliorum Sanclorum in 
scripturis lcgimns, ea ad noslram erudilionem , et 
institulioncm faccre, cxislimarc debcmus : Ul hoc 
modo per palienliam et consolationem sci iptura- 
rum spem habeamus. Eocc igilur vobis proposi- 
lum b. Pauli, el summam cxplicalionis hujus loci; 
Nunc paulo diligentius partes omnes hujus scnlcn- 
liae consideremus. 

Quaccumque scripta sunt. Ncmini dubiuiu esse 
polest, quin Aposlolus non de omni scriplura,sed 
solum dc sancla ac divina scriplura,loquatur. Cur 
igilur lam simpliciler ac gcneralim ail: quaecum- 
(jiie scripla sunt ? el non potius ; cfuaecumque in 
libris saciis scripla sunl? Num lot vohnniiia juris- 
consullorum,lot libri phiiosoi)horuu),lol monumcn- 



20 



CONCIO IV. J)K DOMIMCA SECfiNDA ADYEMUS 



la llisloricorum.scripla non sunl?sunt quidem,Au- 
dilores , rnullae scriplurae aliae , sed hnec nostra 
quum jure el merito divinam noininainus,ila onini- 
bus aliis multis nominibus praeslal, ul caeterae 
cum ea comparalae,ne scriplurae quidem diei pos- 
se videanlur. Radices lamen , el quasi 1'onles qui- 
dam privilegiorum hujus nostrae scriplurac duo 
sunl, auctor cl maleria. 



suos Grammalicos , qui clemenla docenl ; et iiaec 
habel Apostolum, qui insipienles docct, ([iiae sunt 
eletnenla primn eognilionis Dei. Mcrilo igilur, ju- 
reqne oplimo sancta scriptura.quae omnibns seri- 
pluris excellil, cl omnes continet, sola ab Aposlo- 
lo Paulo scriplura appellata est.Quaecumque igilur 
indivinis voluminibus.ac praesertim ubi tribulatio- 
nes faclorum explicanlur, scripta sunl, ad nostra<n 



Quis esl auctor? Deus.Spw ilu sancto inspirati, ulililatem, el eruditioncm scripla sunt. 



locuti sunl sancti Dci homines , ait Pelrus : quae 
esl maleria? Idem Deus.Wec cnim decebal ulDeus 
de alio, quam de sc ipso scriberct;ncmo siquidcm 
praeco esse solet laudum inferiorum el obscurio- 
lum bominum, quam ipsc sil,sed omnes viros ma- 
gnos , 1 1 rebus geslis claros laudandos , cl ornan- 
dos suscipiunt. Ilaque sicut Caesar rerum quon- 
damgeslarumcommenlaria ipseconscripsil;ilaquo- 
que Dcus cum nominem haberel ullo modo sc su- 



Et quamobrem?{ft pcr palentiam et consolatiO' 
nem scripturarum spem habeamus. Deus enira 
hac ralione gubcrnat ac regil vilam sanctorum , ul 
primum cos ducal in monlem Calvariae, dcinde in 
monlcm Tabor : primuin eis Iribual maleriam pa- 
ticndi Inbululioncs, lenlationes pericula, cerlami- 
na, crucem, aerumnas, calamitatcs: Deindc eosde 
tribulalione eripial el consoletur; vel eliam in ipsa 
tribulalione,lanla spiriluali laelitia et voluplale per- 



periore, de quo merilo scribere posset, dc seipso fundat,ulsaepe malint eam molesliam cum ea con 



scripsil, ct hisioriis, legibus, vaticiniis , aliisque 
innumeris modis se Crealorem ptovisorem , Libc 
ralorem, el GloriDcalorcm gcneris humani demon 
slravil. 

Porro oriunlur cx liis fonlibus privilegia singu 
laria divinae scriplurae sine ullo numcro: Ilinc c 
nim antiquissima est. Sripturae caeterae etiam si 



solalione , quam sine consolalione illa , dc mole- 
stia liberari. Ilaec vcro omnia, id est, palicntia cl 
consolalio sanclorum, ideo scripla sunl, ut nos c- 
legcntes sumus bono animo,el ejusmodi excmplis 
crccli, alque animali, nullus lentationibus, aut ca- 
lamitalibus numquam cedamus. Ilaec ita se habe- 
re , videlicet omncs eos, qui perlincnt ad sorlein 



sanclorum hominum sinl , scmper habent aliquid sanclorum, aliquid passuros, et magnam consola- 



imperfecli:Nam ul vita cl mores sanclorum homi- 
num, licel Deo placcrcnt, el merilo laudabiles cs- 
sent ; lamen habebant ahquid semper , unde ora- 
lionem Dominicam legere, et Dco dicere possenl : 
dimiue nobis debila nnslra,elc. et Si dixerimus, 
quia pcccatum non habemus,ipsinos scducimus. 
Ila cliam verba, et scrmones eorum numquam ita 
pcrlccla erant,quin aliquid desiderari possel.Scri- 
plura vcro Divina, proplerea quod Dcumauctorem 



lionem,atquc uberrimos fructns inde perccpluros, 
leslalur scriplura, lestalur nalura , leslalur cxpo- 
rienlia. Quod dum vcrbis brevitcr cxpono, quae- 
so diligenter allendite : venienl enim profeclo o- 
mnibus usui hoc nostro calamitosissimo lcmporo, 
haec arma spirilualia. 

Primum igilur oinncs clcclos aliquid passuros 
tcslalur Apostolus; omncs , inquit, qui pie volunt 
vivcre in Christo. pcrsecutiones palienlur.El Do- 



babet, cujus perfecta sunt opera, ejusmodi cst.ul minus in evangeiio: ego sum vilis, el paler mcus 



nibil penilus habeal imperfecli , nihil ci dctrahi , 
nihil addi , nilnl desiderari possil. Oliosum ver- 
bum inquil, Basilius homil. decima de opere sex 
dierum, in scriplura esse, dicercingens blasphe- 
mia est. 

Neque solum perfeclissima, sed etiam ulilissi- 
ma, cl omne genus eruditionis contincl. Scicntiae 
profanae traclanl de pane lucrando;haec de regno 
coelorum acquirendo. Jurisprudenlia conscrvai 



agricola esl : omnem patmilem in me non feren- 
lem fruclum, lollct eumiet, eum,qui fert fruclum, 
purgubit eum , ut fruclum plus adferat. Tobiae 
scniori angelus dixil: quia acccplus cras l)eo,nc- 
ccsse fuit ut tcnlotio probaret te. Itaque nullum 
excipiunl Divinae literae, oranes omnino, quiscri- 
pti sunt in libro vilac , per raullas Iribulalioncs in 
regnurn coclorum inlrabunl, el vel corporis acgri- 
ludincm , vcl animi anxiclatem , vel detriinentum 



baereditates el teslamenla hominum: haec ipsum cxislimalionis. vel mortem charorum,vel bonorura 



Dei leslamenlum ct coelestem haereditatem conti- 
ncl. Ars medicinee cural raorbos et aegnlndincs 
corporum : haec animae affectis , ct peccalorum 
vulneribus medefur. Naluralis Philosophia erigil 
hominem ustpic ad sidera conlempIanda,haec ho- 
iiiinein perducil usque ad siderum conditorcm. III— 
sloriae profanae cerlarum urbiura aedillcationes , 
cl eversiones narrant , haec mundi lolius crealio- 
nem cl consummalionem Iradil.Habel humana sn- 
pieniia suos Poelas, qui versibus el cantu animos 
obleclan(:habel scriplura divina sanctos Prophetas, 
(]ui psalmis el hyranis, et canlicis spiritualibus in 
homioum pectoribus divinum amorem accendunl. 
II ibel illa graves oralores . qui quocumque volunl 
homines impellunl: ci hic non deest suus Ecclc- 
5tes , et alii sapientes viri qui multo gravios ei 



dircptioncm paliunlur, neque est , quod ullus ex- 
cipi cupial , nisi etiatn excipi cupial a rcgno coe- 
lorum: porro hujus rci ralioncm reddit sapiens iu 
libro Ecclcsiaslici diccns : contra bonum vialum 
esl , conira vilam mors ; sic et coulra virum ju- 
stum pecca/orxontraria inlcr se semper pugnant. 
Aspicite ignem et aquam : aqua nihil nocuil igni , 
ne(]ue ignis aquae: lamen sinml alque sibi propin- 
quant, muluum aspectum lerrc non possunl:a qua 
luuiat , slridet , sallat , movetur. Unde hoc ? Quia 
sunt conlraria non bene conveniunt. Pari ralione 
boni quasi ignis ardenl , lucenl , zelo el charilate 
semper incensi , numquam quiescunl. Mali quasi 
aqua labunlur super lerram, cl lulutn efficiunl , et 
saepe reddunt plateas ila sordilas, et lobricas , ut 
raullos macuiari, vel caderc facianl.Atque ejusnro- 



salubrius concionanlur. Uabel illa posircmo cliam di homines ubiquc reperiunlur,numquam sunl bo- 



C0N6IO IV. DE DOMINICA SECUNDA ADVEMTJS 



27 



ni sine malis, quocumque eas.invenies malos. El- 
iam in Aposlolorum collegio unus diabolus crat : 
INon esl horlus sine malis herbis,ncque frumenlum 
sine jolio. Quid igilur miraris si lu es ignis quod 
aqua fumel,eliamsi nihil noceas malis,lamen sem- 
per rnali te persequentur,quia dissimiles sunlmo- 
res tui moribus illorum: si de mundo fuissetis.ml 
Dominus,mu?idws quod suum erat diligereUquia 
vero de mundo non eslis , propterea odit vos 
mundus. Ei sapiens. dixeruni, inquil, impii.cir- 
cumveniamus juslum, quia inulilis esl nobis, et 
contrarius operibus nostris ; gravis est nobis ei- 
iam ad vidcndum . quoniam dissimilis esl aliis 
vila illius , ct immulatac sunt vilae cjus. Vultis 
exemplum unum ? Eranl homines duo arclissime 
conjuncli, el ambo amici hujus saeculi;unus a Dco 
vocalus mulal vilam suara : slalim alleri iil gravis 
cliam ad videndum,murmurat de eo, iibique oblo- 
quitur ubique delrahil ei : csl homo levis, incon- 
slans, nihil boni faciel:Unclenam haec omnia?i\on- 
ne ex eo,quod dissimilis faclus esl alleri,el immu- 
lavil in bonum viam suam?Eranl ambo curvi,nunc 
alter rectus faclus csl : Quid igilur mirum si non 
placel curvis recliludo? 

Vultis alteram ralionem, cur probilas semper 
fcral sceum Iribulaliones? In promplu causa esl: 
Dominus enim qui nos regil el gubcrnat.filiis suis 
in magna copia tribuitbona spirilualia, quae sola 
vcra sunt bona, graliam, palienliam , charilalem , 
omnem virlutem. De lemporalibus aulem non am- 
plius tribuit, quam quantum necesse ad bona spi- 
rilualia conservanda, el augenda, non enim bene 
providerel nobis , ut ail magnus ille Iheologus 
Dionysius Areopagila, si temporalium donalioni- 
bus robur ac fortitudinem nostram cmolliret. 
Jam vero quis nescit bon.i spiritualia multo melius 
adversilate, quara prosperilale conservari? Nonne 
virtus in infirmilale perficitur*! Deiiciunl quidem 
tribulationes homines pravos: scd probos semper 
robusliores efTiciunt. Accipile exemplum b. Chry- 
soslomi: sil libi una columna reclissimc consliluta 
imponantur super earn onera, qunnlo plura et ma- 
jora ponenlur, tanlo ea columna firmior eril. Exi- 
slal ibi rursum alia inclinala et curva, imponalur 
aliquid supcr eam, stalim concidel. Ila prorsus, 
Audilores, homines curvi et distorli, iniqui injusli 
slalira corruunt, despcranl, ad primum iclum mal- 
Jei frangunlur. At vcro probi, justi, recti, labori- 
bus et doloribus conlirmantur, olio el quiete mar- 
cescunt. Aspicile duos primos reges Hcbraeorum 
Saul cum essel vir pauper el lenuis, el asinas pa- 
tris scquerelur, optimus erat , lestanle scriptura 
omnium llebraeorum.Ascendit ad regnum non sua 
volunlale, scd imperio Domini, repenle lotus inu- 
lalus,el uno die peccalis ejus exigenlibus,regnum 
et filios, et vilam amisit. David sccundus re.\,cum 
fugeret a facie Saul cl profugus a palria uxore, et 
bonis spoliatus in silvis delilesceret, lam pius, et 
sanclus el clemcns crat, ut eliam hosli suo alro- 
cissimo, qucm in poleslalcni acccpcral, parcerct. 
Poslea vcro quam rex effecius est, brevi adulte- 
rium homicidio copulavil. Et qui in Iribulalionc 
conslilulus, cliam hosli pcperceral, idera in pro- 
sperilate fidclem ac dcvolum scrvum crudeliler 



inlcrfecil. El nos igitur miramur, si Dous sorvos 
el filios suos,quibus hacredilalem serval in coelis 
casligat, ct opibus acdeliciis hic in lerris emolliri 
ac dissolvi non palilur? Ilaec sunt igitur rationes, 
Jam vero cxempla innumerabilia sunl. Percur- 
rile scripiuras sanclas, a Genesi usque ad apoca- 
lypsim: nullum prorsus invenielis virum sanclum, 
et qui Deo placuerit, non vexalum alque afiliclum, 
cl lanlo magis, quanto justior el sanctior fueril. 
Abel primus marlyr ab ipso suo fratre , nulla dnla 
occasionc circumvenlus,el necalus esl.Patriarchae 
Noe, Abraham, Isaac, Jaeobjoseph, semper perc- 
grini, semper prolugi, semper in melu etpericulis 
fuerunt. Prophctae nonne fere omnes necali sunt? 
Isaias seclus, leremias lapid:itus,EzcehieI, Zacha- 
riasJoann.es et alii variis modis torii variis crucia- 
libus inlerierunl? Quid Aposloli ? Usque in hanc 
horam, inquil Paulus, esurimus, sitimus et nudi 
sumus ct colaphis caedimur, ei inslabiles sumus 
et laboramus operanles manibus nostris: male- 
dicimur el bencdicimus: blasphemamur cl obse- 
cramus: perscculionem palimur cl sustincmus: 
lamquam purgamcnla hujus mundi.facli sumus 
omnium peripsemausque adhuc. Qaid ipsc Do- 
minus? Nonnc tola ipsius vila crux quaedam lon- 
gissima el atrocissima fuit? Ilaquc primum, quod 
proposuimus,planum alque porspicuum csl, omnes 
qui pie volunt vivcre in Chrislo persculiones pcr- 
pessuros. 

Iam vero altcrum, nempe omnes eosqui patien- 
ter el libenler passi sunt, vel cum ingenli gloria 
liberalos, vel incredibili sanilate, et jucunditale 
in ipsa Iribulalione affeclos fuisse, nullo ncgolio 
demonstrari polest.Neque enim mentiri polesl,qui 
dicil,Cm?i ipso sum in lribulatione,cripiam cum. 
Et rursum: plorabicis et fle.bilis vos mundus au- 
lcm gaudebit. Neque menlilur Aposlohis Pclrus, 
qui ail,praenunciasse Prophctas eas quae in Chri- 
slo sunl passio7ics, et posteriores glorias. Deinde 
in corpore humano, si membrura aliquod laedilur 
slalim naturaliter sanguis eo currit, el i-pse homo 
ila circa illud membrum oculis, manibus, pedibus 
lingua, cogilatione, lotus occupalur,ul reliquorum 
membrorum non videatur esse memor.In domibus 
quoque bene constilutis, si unus ex filiis aegrolet 
ita maler illius unius curam gerit, illum unum fo- 
vet, illi uni blandilur, ulsaepe caeterae proles ei 
morburn illutn el aegritudinem invidcant.Si igilur 
hoc nalura facit, non faciel Auctor nalurae. 9 si ler- 
rcna mater hac providenlia crga suas proles utitur 
coelestis Paler non utelur, qui filios suos lcnerri- 
mo, maximo, incredibili , atque infinilo quodam 
amore prosequitur? Ulilur sane. El non videlur u- 
num ex juslis hominibiis afllictum, quin stalim ad 
eum tnmquam ad mcmbrum sui corporis loesum 
ct filium propriura viscerum suorum laboranlem 
accurrat, el compleclalur, el sit cum eo in tribula- 
lione, ul eripiat eum, et glorificet eum. 

IIoc tamen esl discrimen inlerDeum el mundum 
mundus curril post eos, qui florenl, qui laelanlur. 
qui ridcnl: rclinquil vcro cos, qui in egeslale ei 
prcssura suut: 
Tempora felici mulli numeranlur amici, 
Tempora s/ fuerint nubila, snlu* eris. 



28 CONCIO IV. DE DOMINICA SECUNDA ADVENTUS 

lla cst praxis niundi, cl filiorum ejus Causac divi- vchementer: Deus csl qui pellil daemoncm , non 

tum cl nobdium cilo expediuntur. Causae paupe- diabolus: Spirilus sanctus ipsc est vcrus paracle- 

rum et miserorum, semper inveniunl judices oc- tus, non caro cl sanguis, non mundus ; eas ad o- 

cupalos. Deus vero cui Prophela canit, patris or- rationem, ad confessioneni , ad communionem, 

phanorum ct judicis viduarum, alia via ingredi- pelle diabolum, ciicc pcccalum de anima lua: el 

lur, illos visilat, cura illis versalur, illos consola- lunc conquerere, si consolationcm vcram ct soli- 

lur, qui moerenl. El qua consolalione pulalis? dam non invenis. Alii practerea sunl, qui in ipsa 

si vel gulla una illius mellis in cor nostrum descen- tribulalione, in ipso ccrlamine fortiler dimicanl et 

deret, quam facile desiperet nobis omnis caro ? vincunt; sed slatim permiltunt sibi de manibus ob 

Hinc Paulus glorialur in infirmitalibus suis, quia hosle vicloriam cxtorqueri. Erit aliquis , qui dum 

sicul abundat per Chrislum tribulatio , ila pcr accipil injuriam vel coniumcliam ab alio vcrbis , 

Christum quoque abundal consolalio. llinc Apo- aul faclis, palilur, strcnue se gerit , tolerat acquo 

slolus Andreas procul cruce conspecta , vix sci- animo , quandoque eliam ignoscil adversalio, sed 

psum prac laetitia capiebat : hinc forlissimus ac quid interim accidil? Cum ille se domum reccpil, 

beatissimus protomarlyr Slephanus, inter imbres ecce libi diabolns adesl, el ul vcl per se, vel per 

sonantium saxorum , in lantam exarsil flammam ministrum aliqucm suum auribus ejus incipil in- 

charitatis, ul pro suis lapidatoribus summo sludio susurrare: ah miser, quid egisli hodie? Talem in- 

Dommum cxorarcl: Hinc socius ejus et collega juriam accepisti, et lam facile condonasli? Quid i- 

Laurenlius inter flammas el incendia quasi nibil gitur dicent hornines?Quid cogitabunl? Nonne jam 

scnliens Tyrannum irridebal: hinc magnus ille Ti- digilo demonstraberis ab omnibus? Nonne jam li- 

burtius ^upcr ardenles prunas, quasi super rosas cebit omnibus le conculcarc? Dcniquc persuadet 

blandissimas el mollissimas, ambulabat: hinc ille diabolus, el homo illc infoclix jam incipit de ul- 

fclicissimus Theodorus lemponbus A|)OStalae Ju- lione cogitare, cl qui in acie vicerat, in tabcrnacu- 

liani, cum tolam diem jam ab hora prima usque lo vincilur, cl similis illi eflicilur , qui de gravi 

ad lioram deoiraam sine inlermissionc succcdcnli- morbo evasil; sed paulo posl per incuriam itcrum 

bus sibi lorloribus crudelissime lorquerctur, lum rccidit in morbum, cl moiilur: ncc non illi, qui in 

primum dolere alque angi coep-it, cum dc equuleis campo exercitus adversariorum fudil:al poslea pcr 

deponebalur,afflrmanssibi juvenempulcherrimum insidias in civilate capilur. 

nslilisse, qui lam dulciler eum consolabatur , cl Quod si homines nfllicli spcm suam in Deo col- 

linleo candidissimo sudorem suum lergebal.ul sibi locarenl, alque ab eo soluin consolalionem pete- 

jam non in equule*o,sed in paradiso delitiarum es- rent,experirenlur profeclo quid sit patienlia el con- 

se viderelur: Ilinc poslrcmo sancti omncs conlu- solalio sanclorum el verum csse, quod Dominus 

meliam. decus,injuriam,gloriam, cxilium.palriam, ail, cum ipso sum in Iribulalione. Nam quis un- 

vincula, coronas, carcerem , paradisum conlem- quaminmajore tribulalione fuil , quam Daniel, 

plum.honorem vel amplissimum scu per duxcrunt. qui in lacu leonum conslilulus, vel devorandus a 

Ilacc csl igilur palientia et consolalio sanclorum, lconibus, vel fame inlerilurus eral?Quis in majore 

hoc cst, quod Dorainus . qui non mcnlitur, ail, anguslia fuil quam lonas, qui in mcdio mari , in 

cum ipso sum in Iribulationc. Et sane si Dcus, venlre celi . lamquam in carcere inclusus cral ? 

qui esl ipsum bonum, ipsa suavilas, ipsa dulccdo, Quae major calamilas calainitatc Susannac, cui e- 

non in domo ridenliura et exullanlium: sed in do- ranl undique angusliae,cl simul de fama et de vila 

mo maercnlium et calamilosorum habilal.quis no- pcriclilabanlur?Quae caplivilas horribilior caplivi- 

slruni non cligal polius flclum quam risum, dolo- late trium puerorum, qui manibus cl pcdibus col- 

lem el lahorem, quam jucundilalem el laeiiliam ? ligalis in ardenlem fornaccm proiiciebanlur? Quis 

Ouis.non dico feral pal'ienler,sed quaeral libcnler gravius unquam aut vexatus fuil quara Job, qui co- 

ac diligenlcr ubiquc Iribulaliones? dem pene momcnlo omncm substanliam,cl emnes 

Al inquis.non omnibus isla conlingunl, scd pro filios amisit, plagis cl vulneribus coopcitus fuil.et 

tino. qui legitur in scripluris de tribulalione erc- ab amicis pro consolalione incrcpationem , et ab 

plus, inlinili repcriunlur , qui sinc consolalione uxore, quod unicum ei consolalium reliclum csse 

ulla rclinquunlur. Verum esl, audiloresjd inficia- videbatur, non solalium, sed malodicla ct conlu- 

ri, neque possum, ncquc volo, sod quae csl causa mclias sustinobal? El tamen hi omnes proplerca 

cur Lara mullos Deus sine consolalionc rclinqual ? quod speraverunl in Deo magnifice, el glonosc de 

Quia non quaerunt consolalionem ubi csl: pelunl omni anguslia, ac Iribulatione erepti, ac hberali 

eam a carne el sanguine, quaerunt consolalioncm fuerunt.Haec cst igilur palientia etconsolatio scn- 

in Qagiiiis el voluplalibuscorporis, colligcre vo- pturarum. Quamobrem,auditores,excitcmur quae- 

lunl de spinis uvas,dc tribulis Bcus, ct merilo ni- so omnes et lanto proposiio praemio, non lorpea- 

hil inveniunt nisi mojores curas el solicitudines. mus, sed magno animo, summaquc alacritale cru- 

Sicetiam ubi reperietis homines offlicl09,qui spem cem palienliacquasi signum quoddam contra spi- 
Buam lolam oollocent in Dco? Alii eurrunt ad divi- riluales nequiiias, crigamus et labores omnes ac 
les alii spprant in mendaciis, alii confidunl in difflcullates superemus.Feramuslibenler erucem, 
rraudibus rapinis, furlis, perjuriis, homicidiis,rc- ut ipsa nos feral, et perducat ad oum , qui pepen- 
linquunl Deum el relinquunlur a Dco. Pellere vo- dit in ea, Jesu.n Christum Dominum noslrum, qui 
luni unum malum alio majori malo, unum daemo- cst supra omnia Dcus bcnediclus m saecula. A- 
ncm alio daemone: non csl ila, uon csl ila, fallclis mcn. 



CONCIO V. 



DE EADEM DOMINICA SECUNDA ADVENTUS 



T H E M A 



Tu cs qui venlurus cs, an alium expectarous? Matlh. 11. 



SYNOPSIS 

Causa,cur liodie evangelium istud lcgalur.oslcn- 
dilur. Causa hujus legationis Joannis, elejus- 
dem eventus declaralur. Duo gcnera miracu- 
lorum slatuunlur, apparentia scilicet, el vera, 
et quacnam ea sint. Miracula Christi , quibus 
suam divinitatem ostendere voluit , fuisse nu- 
mero plurima , dignitate maxima , modo ex- 
cellcniissima, varictate clarissima elcganti di 
scursu , auclorilatibus , el dcmonstralionibus 
probatur.LocusJoannisWMaiora borum faciel, 
explicatur. Obieclio contra miraculorum tesli- 
monium de Cliristi divinitate diluitur .Polychro- 
nii Udcrclici cujusdam irrila morlid suscitalio 
adducitur.Ilacreses de reliquiis sanctorumnon 
venerandis et de miraculorum auctorilatcquae 
semper in ecclcsia Catholica viguil,severa incre- 
patione arguunturvinsupcr Lutheri lemerarius 
ausus in Daemonio eiiciendo nolatur. 

In sccunda parlc, cur Dominus Joannem turbis 
commendct . et quo modo, docetur. Parasili,el 
aulae mancipia laxantur , el de iis apologus 
affertur.Cur Joanncs plus quam Prophela,du- 
plex assignalur ratio, nempe quia de illo alii 
Prophelac sunt valicinati:el quia ob vilam an- 
gelicam Angelus dictus sit.Ex captivitalcJoan- 
nis quatuor notanda proponunlur: primo per 
eam significatam fuissc veleris lcgis abroga- 
tionem: secundo ,caeca hominum judicia,quae 
reprchcnsores propriorum vitiorum more Hc 
rodis capitali prosequuntur odio, viiuperan- 
tur: lerlio ,vingula Joannis figuram corum ge- 
ncrc a ffirmalur ,qui non nisi aliqua vcxationc 
7'csipiscunt, el inclamanlem Christum audiunt: 
quarlo docemur postcris nulium majus tesla- 
mcnlum Dci Sapicnlia legari posse; ubi brevi- 
ter Hisloria Eudociac narratur. Denique scrio 
moncmur, ut Christi lcgatis in arliculo morlis 
apte possimus responderc: atque ea de re lior- 
renda juvcnis Angeli narratur Eistoria. 

Bellarbihi VoI. V. 



Quamvis mulla sint, Audilores oplimi, quae vel 
necessaria, vel ulilia esse videnlur , ul orbis libe- 
ralor de coelo ad terras descendenlem debilis ofll- 
ciis , alque bonore suscipiamus : tamen illud cum 
primis maximc conducit, quis ille sit, el quanlus; 
quem expectamus, probe cognitum, et exploralum 
babere: lanlo siquidem majori studio,ct apparatu, 
cum adveneril, illum excipiemus, quanto major in 
animis noslris fuerit opinio atque cxpeclatio ve- 
nienlis. Quamobrem ecclesia calbolica, maler no- 
slra sapienlissima,toto boc tempore,quod advenlui 
Domini celebrando consecralum est, ea fere evan- 
gelia filiis suis legenda proponit,et quibus planius 
lanli regis amplitudo, atque majeslas intelligilur. 
Itaque hodie prudenlissimo consilio Evangelium 
islud recilari voluil, in quo b.Joannis ad Cbrislum 
maximi momenti legatio continelur. Cum enim 
Joannes vir sapienlissimus inlelligcret , non salis 
humanae linguae praedicatione divinam Cbristi 
majestatem explicarc posse, misilad eum duos ex 
discipulis suis, qui eum inlerrogarenl,ac dicercnt, 
tu es qui venlurus cs, an alium expcclamus ? Ut 
ipse lunc seipsum quodammodo prodere, et maje- 
stalem suam cum verbis.tum operibus ostendere,co- 
geretur , ac diceret ; euntes renunciate Joanni , 
quae audislis el vidistis. Haec igitur legatio nobis 
bodie ad explicandum proposila est , ut una cuin 
discipulis Joannis ad Christum proDcisci , ct ab 
eo , quis sit, el quanlus audire ac discere merea- 
mur. 

Initium igilur evangolii tale esl: Joannes autem 
cum audissel in vingulis opera Chrisii, misit ad 
cum duos cx discipulis suis. Non me fugil hujus 
legalionis aliam ab aliis rationem et causam rcddi 
solere. Quia vero b. Hilarius el Cbrysostomus o- 
mnium oplime locum islum exposuisse mihi sem- 
per visi sunl , corum dumlamxal scntentiam ;diis 
praelermissis , in medium adfcrcmus. Eranl Joan- 
nis discipuli animo non parmn a Chrislo nbaliena- 
to, quod cum vidcrcnt quolidic magis ac magis o- 
pinionc, ct existimationo apud bomines crcscere : 

81 



30 



CONCIO V. EADEM 1>0MIMC\ SECUNDA ADVENTUS 



e contra suum ipsorum praeeeptorcm , qucm illi 

Clirislo majorem esse non dubitabant . pauialim 

minui.Itaque Chrislum ipsura aliquando quasi re- 

prelicndere ausi sunt: cur nos, inquiunt , ct Pha- 

risaei jejunamus frequcntcr.discipuU auicm lui 

non jejunanfi Neque liis conlenli, sed invidenliae 

slimulis agilati, et (lolorem,quem pro magislri ho- 

nore capiebant prae se ferenles, ad Joannem dixe- 

runt: IBagisler, qui lecum crat trans Jordanem. 

ct cui lu lestimonium perhibuisii ecce hic bapli- 

zat , et unnws veniunl ad eum. Joannes igilur 

tamquam praeceplor bonus , cl qui non gloriam 

propriam . sed eorum ulililatem quaerebal. quos 

instiluendos susceperal . longa or.itione eis per- 

suadere coiiiitus est. Dominum Jesum ipsum esse 

Christum: se \ero nilnl uliud, quam ejus praecur- 

sorem,el adminislrnm csse.Quam oralioncm Joan- 

nis tertio tolam descriptam habelis. A'on polest , 

inquit, homu faccre quicquam. nisi fuerit ci da- 

tum de coelo.Ipsi vos mihi lestimonium pcrhibe- 

tis : quod dixerim : non sum cqo Chrislus ; sed 

quia missus sum ante illum.Qui habel sponsam, 

sponsus esl.amicus aulem sponsi, qui stat,el au* 

dit. (jaudio ijaudet propler vocem sponsi: hoc er- 

(jo gaudium meum impletum cst. Illum oporlcl 

erescere, me aulem rninui. Qui de sursum venii, 

snper omnes est: qui csl dc terra.de lerra loqui- 

tur: qui de coclo venit, super omnes esl.Et quod 

vidit, el audivit.hoc leslatur.ei tesliinonium cjus 

nemo accipit. Qui accepil ejus lestimonium , si- 

gnavil, quia Deus verax csl : Quem enim misit 

Deus , verba Dei loquilur : non enim ad mensu* 

ram dal Deus Spirilum : Paler diligit lilium , ct 

omnia dedit in manu cius. Qui credit in jilium, 

habcl vitam aelcrnam. Qui aulem incredulus est 

(ilio, non videbil vilanr.sed ira Dei manet super 

eum. H;ic tarn prolixa ralione b. Joannes discipu- 

los suos ab crrore , in quo versabantur , liberare 

conatus est. Yerum cum inlelligeret vir prudens , 

se suis verbis et cohorlationibus niliil efficere , 

quod illi onmi;). quae dicebanlur,bumililali elmo- 

desliae ejus ascriberenl, captata occasione cx ad- 

mirabilibus illis operibus quae a Christo patrari 

suorum disoipulorum relatione cognovcral , misit 

duos ex ipsis, tumquum leg;ilos ad Chrislum. Yos, 

inquit , qui latn miiltii , el lam admirabilia de illo 

mibi narralis, el lamen nondum poteslis credere , 

ile ad illum, el meo nomine, si veslro non vullis , 

quaenle ;ib eo; Sitnc,ipsc verus Messias, expecla 

re alium debeamus; nec cnim dubilo, quin ille sit 

ct openbus facile persuasurus , quod vobis adhuc 

persuadere ego non potui.Pcrrexerunl illi,ct Chri- 

siuin concionanlem,et signa ac prodigia mulla pa- 

tranlem mulliludine obslupescenle, et acclamante, 

invenerunl.Slalirn vero legalionem suam explican- 

tes: Jo.-mnes, inquiunl, misit nos ad lc dicens: Tu 

66, qui venlurus es,an alium expeclamu^ Intel- 

lexil vero Dominus rem tolam, ipsos videlieet,non 

Joannem, esse qui non crederenl. Et ail illis: Itc, 

renunciale Joanni, quae audislis, elvidistis.A.a- 

dnlil vero;et beatus qui non fneril scandalizalus 

in me: ul illis oslenderct, se cogitationes corum , 

et dubilalionem , ac scandalom non ignorare. Et 

bcalus , nniuit , qui non fuerii scandalizalus in 



me. Ac si dicercl;quia me a Joanne in Jordane ba- 
plizari vidislis, et quia ego ipse illi me ad tempus 
sponte subjeci, scandalum palimini, nec me Joan- 
ne majorem, nec amplius, quam bomincm cogila- 
re potestis : sed verc dico vobis , be.alus qui non 
fucrit scandalizalus in me. Haee est igiiur lega- 
tio. el haec esl ad legationen responsio. 

Nunc quoniam magni referl , ac praeserlim hoc 
tempore , non ignorare , quanlam vim habeant si- 
gna . el prodigia ad veram Ddem eonformandam , 
breviler, si placel, explicemus, An Christus se ve- 
re Dei lllium, ac Deum ipsum illis signis , et pro- 
digiis demonslraverit? Est vero primo loco quasi 
fundiimenium lolius dispulalionis jaciendum, duo 
esse genera miraeulorum: alia enim sunt, quae i- 
deo solum dicunlur miracula, quod vires humanas 
exuperent,et eorum eausa humanam inlelligenliam 
fugial, iilioqui el causas naturales habent,et malo- 
rum spiriluum poleslate non solum Geri;sed cliam 
faeile ficri possuni. El haec quidem mirabilia po- 
tius , el miraculorum similia , quarn miracula dici 
debenl: nee enim universis rebus crcalis , scd so- 
lis hominibus mirabilia sunl exemplum unum, vel 
allerum ponamus : Cum Daemonis artc ignis de 
coelo deseenderel. el sancli Job greges . et paslo- 
res eorum absumerel: Et cum Aegyptii Magi , vel 
virgas in draeones converlercnt, vcl de pulvere ra- 
nas excitarent , bornincs mirabanlur : causa siqui- 
dem novorum illorum . effeclusque homines lalc- 
bat, angelos minimc latebat. IIoc igilur gencrc mi- 
raculorum, quac vere el proprie, ut ante diximus, 
miiiicula dici non debenl , ea prodigia ornnia eon- 
tineOlur, quae vel ab aeris potestalibus , vel a Ma- 
gis, daenmne occulte agenle, el Deo oceullius per- 
miltente fiunt.Permittil enim aliquando Deus ejus- 
modi fieri, tum ob alias causas, lum ut b. Augusli- 
nus non uno loco ait , ad fallendos fallaces , ipsos 
videlieet iMagos, qui lune inaxime fallunlur a dae- 
mone , eum se lallere alius arbilranlur. Quod au- 
lem Deo non pcriniltenle nibil ;iut Miigi , aul dae- 
mones effieere possunl, vel ex co potcsl inlclligi , 
quo Magi Phara0nis,qui Deo permitienlc dracones 
effecerant, Deo laraen non amplius permillentc,ne 
ininulissimas siquidem muscas , quatnquam mul- 
luin in eo laborarenl, efficere polucrunt. Kjusdcm 
generis illa quoque signa. et portcnla erunt, quae 
ab Anlicbrislo,cl ejus adminislris fienl.Nam ut Do- 
niinus apud Matthaeum ail : Surqens Pseudopro- 
phelae, el dabunl siqna, et prodigia rnaqna, ila 
ui in errorem inducanlur , si [ieri pQtesl , e.liani 
elecli.Ei ut Aposlolus in posleriori ad Thessaloni- 
censcs seribil. Anlichrisli adventus crit sccundum 
opcrationem Satanae in omni virlule, et signis , 
el prodiqiis mendacibus : mendacia vcro ca pro- 
digia erunt , si b. Auguslino in libro vigesimo de 
civitate DH eredimus: vcl, quia non vera, sed ap- 
parenlia et phanlastica erunl : vel quia non ad ve- 
ritiitem , sed ad mendaeium eomprobandum fienl. 
IIoc igilur esl primutn genus miraculorum. Porro 
alterum ea eontinel, quae verc ac propric miracu- 
la sunl.quac nimiruin oinnem vim crcalam omnem- 
que nalurac potestalem vincunl. Ac proinde non 
solum bominibus sed el angelis , el dacmonibus , 
atque adco universae nalurae admirationem.et slu- 



CONCIO V. DE E.VDEAI DOMIiNICA SECUNDA ADVE.YM S 



31 



porern adferunl, noc alinm causam , quam Dei vo- 
lunlatcrn , el irnperium habenl. Hujus generis illa 
sunt, morluos excilare caecis aspectum , el surdis 
audilum resliluere: nec non in momento , ac solo 
nutu niorbos curare, lempeslales compescere , el 
alia, quae Dominus bic in lerris ferme quotidie fa- 
ciebal. Tamelsi enim morbi naturali vi ac ralione 
curari possinl , et induslria Medicorum saepe cu- 
renlur, et procellae ac tempeslates , sicul daemo- 
num arte cxcitari, sic et sedari possunt: lamen so- 
lo nulu atque imperio volunlalis . et in momenlo 
hacc efficere, solius esl omnipotenliae Creatoris,ct 
omnem naluram , el creatam polenliam , non so- 
lura bominum, sed etiam daemonum.el angelorum 
superat. 

Ex quo illud efficilur , nullo modo falsum osse 
posse id , quod vcro aliquo miraculo conlirmalur. 
Nam si verum miraculum non nisi Dei auclorilale, 
atque imperio fieri polesl.el Deus lestis mendacii, 
et falsilalis esse non potest.quomodo tandem illud 
non verissimum cril, quod Dei leslimonio.vero vi- 
delicel miraculo, comprobatur? Quare cum libera- 
tor noster lot verissimis , el maximis prodigiis o- 
mnium generum, ac praesei lim tot morluorum ex- 
citalionibus clarueril dubilare non possumus,quin 
divinilali suac testimonium lirmissimum et omui 
fide dignissimum deder.it, jureque ac merito dixe- 
ril; st mihi non credilis, operibus credite. El,Te- 
stimonium habeo ma.jus Joanne: opera quae cgo 
facio in nomine palris mei , haec teslimonium 
perhibenl de me. El. si opera non fecissem,quae 
nemo alius fecit , pcccatum non huberenl. Mira- 
cula siquidcm Domini , Audilores , ul breviter di- 
cam mulliludine innumerabilia, modo excellenlis- 
sima et diversilate clarissima fuerunt.Iia ul fulgor 
miraculorurn Domini mnjor sit , si cum miraculis 
sanclorum conferalur, quant esl splendor solis, si 
cum lumine niinorum siderum comparelur. De 
mulliludine audile b.Joannem: sunl autem et alia 
multa , quae fccit Jesus , quac si scribantur per 
singula.nec ipsum arbiiror mundum capere posse 
eos, qui scribendi sunt, libros. Audire b. Lucam; 
virtus de illo exibal,elsanabat omnes. AudileMar- 
cum; Quotquol tanqebant eum, salvi ftebanl: Au- 
dile b.iMatlhaeum; Vespere autem faclo oblulcrunt 
ei multos daemonia habo.nles,et eiieiebat spiritus 
verbo , et omnes male habcntes curavit. Intendi- 
te, inquil super haec verba b. Chrysost.in/endite, 
quantam muUUudinem curalam tramcurrunt 
evangelistae non unumquodquc enarrantes; sed 
uno verbo pelagus incffabile miraculorum indu- 
cenles. Ilaque ipsi Judaei, qui nihil aliud quam si- 
gna quaerunt , mulliludinc miraculorum Dornini 
quodammodo satiali, aliquando dixerunt: Chrbtus 
cum venerit , numquid plura signa faciet ? Jam 
yero de magniludine signorum Domini Dominum 
ipsum audiarnus: si opera, inquit, non fccissem , 
quac nemo alius fecil , peccaium non habercnt. 
INeque vcro cunlurbet ahquem id quod Dominus 
quodam loco ail : qui crcdit in mc , opera , quae 
ego facio, cl ipsc faciet, cl majora horum faciel: 
Primum enim majora illa, quae Apostoli facluri e- 
rant, non tam ipsi.quam Chrislum per ipsos faclu- 
rus eral: Idcirco slalim adjungit , el ail : quia cgo 



ad Palrem vado,et quaecumque petieritis in no- 
mine meo hoc faciam. Id qnod Aposloli dum si- 
gna aderenl apcrlissime teslabanlur : viri Israeli- 
tae, inquil Pctrus, quid miramini in hoc aul nos 
inluemini, quasi 7iostra virtule, aut poleslale fe- 
ccrimus hunc ambulare? El paulo mfra ; in (ide , 
inquil, nominis ejus. nempe Cbrisli, hunc quem 
vos videtis, et noslris confirmavit noincn ejus: et 
1'ides.quae per eum esl,dedit inlegram sanilalem 
islam conspeclu omnium veslrum. El alio loco i- 
dcm Pelrus, Aenea, inquit , sanet te Dominus Je- 
sus Christus , surge , et sierne tibi : et continuo 
surrcxit. Quid ? Quod b. August. verba illa : Et 
majora horum faciet, non de miraculorum perpe- 
Iratione: sed de Judaeorum.id Gentium conversio- 
ne intelligenda esse doccl?Sic enim Tracla.7I.su- 
per Joannem,super eum locum scribens u\[:quan- 
do ista dicebai vcrborum suorum opera corn- 
mcndabat. Sic enim dixerat: verba quan ego lo- 
quor vobis , a me ipso non loquor ; Pater autem 
in m e manens ipse facit opera. Quae opera lunc 
dicebut, nisiverba, quae ioquebatur? Audiebant 
et credebant illi. ct eorumdcm verborum fructus 
erat fides illorum. Vevumtamen evangelizaniibus 
discipulis non lam pauci quam illi erant , scd 
gentes eliam crediderunt:Haec sunt sine dubila- 
lione majora: majora enim fecit praedicatus a 
credenlibus, quam locutus audienlibus: haec b. 
August.Ilaque majora horum faciel,non tam signi- 
fical, majora prodigia perpelrabit,quam plures ho- 
mines ad fidem meam conver!el,quam ego per me 
ipsum converlerim: vel, plures ego illius praedi- 
calione convcrlam , quam ipse mea praedicatione 
converlerim. Maxima igitur,et praeslanlissima Do- 
mini prodigia , et signa fuerunt. Sed quid jam de 
modo, quo ea faciebal,dicere poterimus?i\on enim 
diu el mullum laborando, sicul Ilelias el Heliseus, 
non orando , et obsecraudo , ut fere omnes servi 
Dci facere solenl; sed imperando, el sua , ac pro- 
prie auctoritaleomnia miraculorum genera edebat. 
Ac ul unum de mullis adferamus, ac eum immun- 
dum spiriium , quem discipuli eiicere non potue- 
rant, el quem nisi in oralione, et jejunio eiici non 
posse Dominus affirmaveral , ila loculus est : ego 
praecipio libi, exi ab eo , et ne amplius inlroeas 
in eum : et cxivit continuo. Alque hujusmodi ex- 
emplis plcni sunlcodices tivangeliorum. Postremo 
varielas, ac diversilas , niiraculorum Domini lanla 
esl, ul quam miraculorum genera complexus esse 
vidcalur. Ut cnim oslenderet omnia sibi, lamquam 
eorum opifici, et Archileclo subjecta esse, nullarn 
rcliquit parlem universilatis, nullum rerum genus 
praelermisil, in quo signum, el prodigiura aliquid 
non ediderit. Ac primuin in rebus incorporeis ; 
dcinde in corporeis, poslremo in hoinine.qui par- 
lim est corporcus , parlim incorporeus , cum clae- 
mnnum lurbas de miserorum hominum corporibus 
( flugavil: Nara in angclis signa fieri non oporluit. 
Illi enim sponle sua accedebant , el minislrabant 
ci . ui evangelisla Mallhaeus aucior esi. Deinde in 
rebus corporcis signa fecitin coclo, cum in obilu 
suo solis globum liorrendis lenebris conlexil; in 
iguis clemento, cum indc slcllam quamdam exci- 
lavit,quae Magos c.\ Porside in Palueslinam addu« 



;»2 



COXCIO V. DE EADEM DOMIXTCA SECUNDA ADYEXTUS 



cerel; in aere, cum flalibus vcntorum impcravil,el 
facla csl Iranquillilas mngnn: in aquis, cum super 
cas siccis pedibus ambulavit : in lerra , cum cam 
in obiiu suo magnis cl horrendis tremoribus con- 
cussit:in imperfeclis mixtis.(ui Pbilosophi loquun- 
tur) cuin in eodera ejus obiiu pelrae scissae sunt, 
cl monumenla aperla sunt: io mixlis perfeclis.sed 
inanimis , cum panes, cl pisces mortuos multipli- 
cavit : et cum aquas in vinum lempore nupliarum 
convertil; in arboribus, cum Gculneam maledixil , 
cl ca conlinuo exaruit: in brulis animanlibus, cura 
Apostoli admirabilem pisciura multitudinem,co ju- 
bente, ccpcrunl: cl cum dacmoncs ingenlcm grc- 
gem porcorum in mare, eo permiltenle, praecipi? 
laverunf. Dcnique in hominibus,qui parlim corpo- 
rci , parlim incorporci sunt , signa fecit , cum lot 
caecis visum, lol surdis auditum, lol claudis grcs- 
sus lot aegris sanilalcm.ct lot morluis vilam resli- 
tuii. Quomobrem cum Dominus non solum signa , 
ct prodigia feceril, sed fecerit etiam varielale illu- 
slrissima, moilo praeslanlissima , magniludine in- 
credibilia, numcro inlinita, quid miramur si dicc- 
bal; si mihi non creditis , opcribus credile. IIuc 
accedit quod hoc ipsum fulurum esse in advenlu 
Messiae mullo anle Esaias praedixit; Deus, inquil, 
ipse veniet, et salvabit vos: tunc aperientur ocu- 
li caccorum. el aurcs surdorum patebunt : lunc 
sahcl sicul cervus claudus . aperla erit lingua 
mulorum. Alque ad hoc valicinium allusisse Dot 
minus visus est, cum bodie aii: renunciate Joan- 
ni, quac audistis, et vidistis'. caecivident t claudi 
ambulant, leprosi mundantur, mort ui resuryunl, 
v.i pavperes evangelizanlur. 

Caelerum occurrel aliquis fortassc, cl nobis illa 
verba Salvatoris obiicieUmuUi dicent mihi in illa 
dic: Dominc, Domine, nonne in nomine tuo pro- 
phelavimus, el daemonia eiecimus, el virtutes 
mullas 1'ecimust Kt lunc conjitebor illis, Quia 
numquam novi vos: discedile a mc omnes, qui 
opcramini iniquitatem. Si igilur miraculorum te- 
siimouium non est satis Qrmum argumenlum ad 
confirmandam hominis sanclilalcm, quanto minus 
ad divinilalem comprobandain? Si, qui miraculis 
coruscal, non continuo amicus Dei censendus cst 
quanlo niinus propter cadcm miracula ali(|uisDeus 
censendus eril?Si polest,qui miracula facit, jusius 
non cssc, quanlo magis poteril , qui similia facit . 
Deus non csse: vcrum argumcnti bujus facilis esl 
cl expedila responsio: Nam cum aliquis vcrum mi- 
raculum cdit, non inde cfficilur , cum jtislum . cl 
sanclum esse, nisi hoc ipsum cdito miraculocon- 
lirmavit: sed illudfalsum esse nor» possc, quod is 
asscruil et miraculo edilo comprobavil. lam vero 
si qui sunt mali, qui miracula perpelraverunt,non 
illi suam ipsorum sanctimoniam, ei probitatem: 
sed Cbristi majestatem el divinilalem asserere ni- 
tcbanlur. Quod si suam quoque ipsorum sanclila- 
lem confirmare, cl in ejus rei lestimoniura verum 
miraculum edere voluissenl, si vere sancli non e- 
liuil, nibil, mibi credite, unquam effecissenl. At 
vcro Cbristus, quid lol miraculis agebal? nonne ut 
verum essc oslenderet, quod praedicabal? At quid 
landem praedicabal? Nonne seipsum Deum,Dei D- 
lium, lucem, vilam, verilatem, mundi liheralorem 



ct asscrtoremesse pracdicabal? Haec igilur omnia 
quis ambigal csse vera, cum miraculis innumcra- 
bilibus cl maximis confirmala sinl? Intcllcxerunt 
hoc baerelici tam veleres. quam recenliores: ct 
idcirco semper ad prodigia aspiraverunt.sed num- 
quam eis pro voto ncgotium successit. Et contra 
lamcn in ecclesia Caibolica scmper viguit donuin 
miraculorum. Possem exempla plurima commemo- 
rare, sed hoc ero conlentus uno.In sexta et claris- 
sima synodo Acl. 14. Monothelita quidam, nomine 
Polychronius, palam asserere ausus esl, se in lc- 
slimoniuin fidei suae, si concilio placeat,morluum 
ad vilam rcvocalurum.Sacra igilur synodus,ul po- 
pulo salisfaceret, jussit cadaver morluihominis in 
mcdium adfcrri, hacrelico permisit circa illud a- 
gere, quae vcllcl. Ille primum tabellam lidei suac 
super morluum posuil: deindc cum ille adhuc nou 
surgerel, auribus ejus.ncscio quac vcrba,insusur- 
ravit. Vcrum cum mullum temporis in co laborc 
consumpsisscl, cl moriuus homo obslinalissiine in 
proposilo non surgendi pcrmaneret, el populi,qui 
ad illud speclaculum avidissimc concurrebanl.lae- 
dio affecli jam essent , Polychronius landcm sc 
niorluum excilare non posse, confcssus cst. Islum 
videlicet cxitum lcmeritas haereticorum habuit. 
Scd ul haec nimis antiqua praclcrcamus , nostris 
tcmporibus bacrelici mulla paradoxa , impiaquc 
dogmala in orbein Cbrisliamim invcxcrunl.El qui- 
dem conlra illa, mulla et magna miracula Deus per 
Calholicos opcrari dignatus csl: pro illis,hacrclici 
nihil unquam efficcre polucriinl. Aique ut unuin 
dc multis exemplum proponamus: sanclorum reli- 
quias haeretici hodie nihili laciunl , imo vero de- 
spiciunl, conculcanl, incendio absumunt , in Jlu- 
mina proiiciunl. Al pro iis relinendis, el veneran- 
dis, quando nihil aliud habcremus nonne csscnt 
abunde salis illa illuslrissima miracula , quac ad 
reliquias b. Stephani b. August. patrata csse tc- 
slalur? Nam in iis cliam scx morluorum cxcitalio- 
nes conlincnlur. Quidque quod addit eo Ioco san- 
ctissimus doctor. multos Iibros scribendos fuisse, 
si miracula omnia ad eassolas reliquias brevi tem- 
porc facla, commcmorari dt;buissenl? Hacc igilur 
omnia el alia lam mulla miracula pro iis dogmati- 
bus, quae nunc haerelici ridenl, facla sunt, ut si 
scribi debeant, libros,el volumina sine ullo numc- 
ro implenda sinl. At contra, quid ipsi obiiciunl? 
Quid adfcrunl? Quid operantur? Nonne plus quam 
.stiiltum esl, verbis inanibus insanorum capitum 
credere? et tot ac lanlis Dei leslimoniis non cre- 
dere? Voluil quidem Lulherus aliquando aliquid 
experiri, et daemonem cxpcllcrc de quodam cor- 
pore aggressus csl: sed parum abfuil, Dco provi- 
denie el causas impii hominis illudente,ul Slaphi- 
lus ipse, (|ui praesens tragoediae aderal , leslalus 
est, quin Lutberus discerperetur , et sane oplimo 
jure: nec enim decebat, ul daemonem daemon cx- 
pellerel, el foedus atque amicitiam initam 1 viola- 
rel. Quae cum ita sint, rjuis non vidcl, quara pa- 
rum fldei haer.elicorum verba, atquc impiadogma* 
la mereantur cum nullis signis, nullis prodigiis , 
nuilis Dei leslimoniis conOrmenlur. Nonne duo ui 
rainimum lestes, ul aliquid credalur fidcm facere 
debenl? Cerle Qdes cx audilu: sed plaue ctiam cx 



COiXClO V. 1)E EADEM DOJlhNTCA SECUNDA ADVENTUS 



visu nlioqul uni lesti, videlicet audilui , flrles non 
adhibelur. Millil Dominus Moysen ad pracdican- 
dum filiis Israel, et sitnul ei donum miraculorum 
faciendorum atlribuil.VenilDominus ipse etquam- 
quam ei sine signis credendum fuisset: lamen ita 
sibi miraeula neccssaria esse pulavil, ul dicerel: 
st opera non fecissem.quae nemo alius fecit.pec- 
eatum non haberent. Millil deinde discipulos, et 
audile quid eispraecipiat: euntes praedicale di- 
cenies: appropinquavit regnum coclorumM sla- 
tim ut crederetur eis , inlirmos inquit, cu?*a/e, 
morluos suscilale, leprosos mundale, daemones 
eiicite. Illi ergo quid? nimirum profeclipracdica- 
verunl ubique Domino coopcrantc, ct sermonem 
confmnanie sequeniibus signis. Denique tiodie 
Dominus discipulis Joannis numquid solum ait, 
eimles renunciate Joanni quae audisiis? nonne 
statim addidit, Et vidislis ? Si igilur miracula ad 
iidem confirmandam necessaria sunt si duo tesles 
requiruntur, visus et audilus, quis haerelicis cre- 
det, qui unum tanlum lcslem habent, el similes 
Pharisaeorum sunl? Dicunt enim et non faciunl: 
et cum in corum synagogis audialur mullum, sed 
videatur nihil?Si Chrisli fidcm non nisi rnullis pro- 
digiis confirmatam rccepimus, quomodo Lulheri, 
aut Calvini fidcm nullis prodigiis munitam reci- 
piemus? Si peccalum non erat Clirislo ipsi non 
credcre, si miracula non fecissct , qua fronle isli 
nos lerrent, perituros nos, si eis eliam sine mira- 
culis, non credamus? Credite mihi, neque oculos 
nequc aures, neque cor, neque mentem habent, 
qui ab ecclcsia recedere audent, in qua omnibus 
saeculis usque ad noslra lempora multa, et magna 
miracula non dcfuerunt : cum contra haerctici 
solum verbis garrire , et tumullus, et sediliones 
excilare,miracula autem nulla non solum vera,sed 
ne apparenlia quidem elTicerc unquam poluerint. 

PAKS ALTERA 

Iltis autem abeuntibus, coepit Jesus dicere ad 
turbas de Joanne: quid exisiis in desertumvide- 
re? Arundpiem vento agitataml Non polest sa- 
pienlia, uisi sapientcr se gerere. Intelligebal Do- 
minus ex illa interrogalione b. Joannis, tu es qui 
venlurus es, an aiium cxpectamust poluisse tur- 
bas non mediocriter perlurbari: nam curn eos la- 
teret, quo animo b. Joanncs discipulos suos ad 
Chrislurn misissct, mulla absurda suspicari,el se- 
cum ila raliocinari poluisscnl.Nonne Joanncsmul- 
ta dc islo testimonia perhibuil ? Quomodo igilur 
nunc ambigere videtur, utrum iste, an alius ven- 
turus sit? Nurn dissidia forsan inler ipsum, el Ie- 
sum cxorta sunt?An forlassc lacdio carceris viclus 
limidior faclus? An polius illa testimonia vcra non 
crant? Et num dc ipso Jcsus dixil: bcatus qui non 
fuerit scandalizalus in me? llaec igitur el alia e- 
jusmodi,quae turbis in menlem venirc cl eas per- 
turbare poluissent, summa sapienlia et dexterilate 
Dominus refellit.Id vero non anlea fccit, quam di- 
scipuli Joannis abiissenl: lum nc Joanni asscnlari 
viderctur, si coram cjus discipulis cum laudarel : 
tum cliam, quod quam diu illi non reccsserant, in 
eorum curationera incumbendom fuit. Illis igiiur 
curalis, cl jam abcunlibus, cocpil Deus lurbariim 



aegriludini mcdicamenlum adhiberc. Ac primum 
abipsarum lurbarum tcslimonio argumentum pe- 
lit, ul oslendat Joannem virum conslantissimum 
et inlegerrimum esse, nec facile vel prodere veri- 
talem, vel senlentiam mulare poluisse. Quid exi- 
siis, inquil, vidcrel arundinem venlo agitatamt 
hoc esl non poluisselis relictis civitalibus atque 
domibus veslris una omnes lanlo studio ad eremum 
impclli: nec ita facile ex universa Judaea omnes 
effusi ad Joannpm videndum fuisselis,nisi rnagnum 
quemdam, el admirabilem virum, eladamantis la- 
pidibus (irmiorcm Joannem putassclis : nec enirr. 
ad videndum arundinem et miserum ac mobilem 
qucmdam homincm exislis. Deinde ab ausleritale, 
el severilate b.Joannis ad rem eamdem confirman- 
dam allcrum argumenlum fuit. Sed quid cxislis, 
inquil, vidcrcl Hominem mollibus vestiluml Hoc 
est, amicum hujus saeculi, qui proplcr suas deli- 
tias senlenliam mutei? Sed talis non csl Joannes: 
eccc enim, inquit, otu mollibus vesliunlur non in 
soliludine, non in carceribus, non in vinculis: sed 
in domibus regum sunt. 

Nulli sunt, audilores, leviores, slultiores, raobi- 
liores et arundinum vento agilalarum similiores , 
quam ii, qui mollibus vesliuntur, hoc est,qui ami- 
ci snnl hujus sacculi, el ducunl in bonis dies suos 
acmolliter vestiri, laule coinedere, preliosc bibe- 
re, ct deliliis desiderant affluere. Ejusmodi siqui- 
dem plerumque sunt parasiti (lametsi inlerdum, 
nec dici, nec haberi velint) el in palaliis regum et 
nobilium, atquc opulenlorum hominum versantur: 
nec omnino insipienler: Nam ibi oplime suas mer- 
ces, vcrba videlicet, et adulaliones vendunl: Ibi- 
dcm etiam emunt vili prelio, quod volunt, nempc 
bona prandia, bonas coenas,bonos etiam nummos 
ut non solum corpora sua bene pinguefaeiant; sed 
eliam mollibus nc preliosisveslimeniis cooperiant. 
Islos vero essc arundines vcnto agitatas , vel ex 
ipso Gnatone , qui parasilorum princeps haberi 
volebal, inlelligi polcsl. 

Esl (inquit) genus hominum, qui esse primos 

se omnium rcrum volunt, 
Eis ultro arrideo, el corum ingenia admiror 

simul: 
Quidquid dicunt, laudo: id rursum si neganl 

laudo id quoque. Ecce arundinera vento agi- 

tatam. 
Negat quisf negoMll aio: postrcmo impcravir 

cgomet mihi omnia assentari. 

Nec solum arundines isli sunl, quod facilc in hanc 
vel illam parlem moveanlur: sed etiam quod va- 
cuum capul sine cerebro, sinc sapienlia, sine con- 
silio gcrant, tamctsi omnium sapienlissimi sibi es- 
se videantur. Nunquam legislis doctam illam fabu- 
lam dc leone, ct vulpe et asino? Aegrotabal ali- 
quando leo, omnia animanlia ad eum tamquam ad 
regem invisendum, el salutandum veniebant:solus 
asinus. el vulpcs defuerunt,oempe simplicissimus 
ct callidissiraus. Aecersitur asinus, vcnit conlinuo 
cl a rege vehetncnler objurgnlus, recedit. Accei • 
silur vulpes, paret etiam ipsa: ^a\ adferl secum 
excusalionem suam. Non irascatur, inquit, donu- 
nus mcus rex: ego euiin simul alipie audivi lc do- 



CONCIO V. DE EADEM DOMINICA SECUNDA ADVENTUS 



minum meum in morbum incidisscconlinuo coepi 
cogitarede remedio, conveni medicum,quaesivide 
medicamenlo, atque haec esl causa cur serius ve- 
nerim. Recle, inquil leo. accipio excusationem. 
Sed quid remedii invenisli? Nihil , inqnit vulpes , 
salubrius aegriiudini tuae in loto Galcno, el llip- 
pocrale reperiri polui , quod si capite asini alicu- 
jus ampulato cerebium ejus adhuc calidum sor- 
beres. Ue, festinale, inquit leo , revocale asinum 
illum, qui paulo anle hinc discessit. Iverunt, asi- 
num revocaverunt,caput ei pracciderunt.Tum vul- 
pos capile exceplo, conversa ad parielem , ne ab 
aliis viderclur, tolum cerebrum bis.terve sugendo 
ebibil: dcinde capul vacuum oblulit leoni. Leo 
contemplalur caput. Et ubi, inquit. est cerebrum? 
Non babentasini forlasse ccrcbrum? domine,in- 
quil vulpes. el quomodo babcret cerebrum qui bis 
hodie venil ad aulam? Quis non cerebrum amitte- 
rel, si lolies curreret ad palalium? Ego sane, in- 
quil, crcdiderim nullum hic io aula versari, qui 
non amiserit cerebrum. Sic est, audilores, qui in 
domibus rcgum sunl, plerumque sine cerebro 
suni: etnihil aliud, quam arundincs vacuae, el ad 
omnem statum mobiles sunl. Talis non fuit Joan- 
nes, id quod ejus deserlum, el carcer,et viclus lo- 
custarum , ct veslitus de pilis camelornm salis a- 
perte demonslrabat. 

Al cur Dominus amicum hujus saecnli describe- 
re volens, eum esse deSnivil, qui mollibus vesli- 
tui? nimirum, quia in nulla re magis vanilas, cl 
curiositas, ct fatuitas saeculi amalorum cernitur, 
quam in veslibus.Ilaque cum videlis quosdam po« 
lilos. ornalos, el lamquam pavones inccdere, di- 
cilc;cccc amicum hujus saeculi mollibusveslilum: 
ecce illum qucm Dominus in evangclio reprehen- 
dil, el quem arundini vacuae, el a venlo agilatae 
comparavil. 

Scd quid cxistis vidcrcl Prophclam? Eliam 
dico vobis, cl plus quam Prophetam. Haec est 
lerlia ratio;Salis enim tirmo argumcnlo dcmonstra- 
tur, Joannem arundinem non fuisse. Iam de eo 
asserilur , quod non solum Prophela fucrit. Fuil 
vero vere plus quam Propheta. Prophelae siqui- 
dem omnes de Chrislo prophelabant, de ipsis ne- 
mo. Ai dc Joanncm ellsaias,et Malachias prophc- 
laverunl. Nec solum Prophela, sed eliam angelus, 
el non quivis angelus, sed 6abrlel,unus ex primis 
principibus orlum nomen, vilam , et functioneni 
b. Joannis praedixil. De quo, quaeso, alioProphe- 
la lale uliquid invenire polerimus ? Deinde, quis 
unquam anlea*propbelavil, quam nasceretur, nisi 
unus, et solus Joanncs? Adbaec, Prophetae caeteri 
Propbetae ipsi fuerunl: sed quod alios prophelare 
fecerint, ousquam legimus. At b. Joannes, el ipse 
Propbeta fuil el parenlcssuos prophelare quodarn- 
modo lecit. Deniquc alii tamquam verbi praecones 
diu anle Chrislum missisunl: Joannes vcro ila cuin 
Christo in mundum advenil , sicul lucifei sirnul 
lere cum sole cxorilnr. El ila vicinus Joanncs vcr- 
bo fuil, ul non praeco, sed vox ipsa Verbi dicere- 
lur. Alque baec esl ralio, quam Dominus reddit , 
cur Joannem plus quara Prophetara appellaverit. 
Ilic csl enim, inquit, d<: quo scriplmn c.st cic. Si- 
cut enim in supplieuliunibus ubi longo ordine mul- 



li regem, vcl episcopnm praecedunl, ille omniutn 
maximus, et nobilissimus habetur , qui proxime 
anle facicm rcgis vel ponlificis gradilur; sic etiam 
in illa seric Prophetarurh qui Chrislum diversis 
lemporibus praecucurrerunt, b. Joannes omnium 
celeberrimus; et nori Prophela , sed plus quam 
Propbeta fuit, quod Christo proximus ante facieni 
ejus incesseril.Sed nibilorainus in iis vcrbis aliam 
eliam rationera insinuavil,qua Joannis constantia, 
atque integrilas confirmatur. Quis cnim susptcuii 
poleril, eum arundinem esse venlo agilaiam, qui 
non solum Prophcla, cl plus quam Propbcla, sed 
cliam angelus prophelica aucloritale meruit ap- 
pelleri? Et sane Angelus fuil Joannes non natura, 
sed officio, sed purilate. sed imilalione,sed aemu- 
lalione. Admirabile quoddam , et supra naluram 
peregil iler, semper in hymnis, semper in oratio- 
nibus fuil. Nulli hominum totos triginta annos lo- 
culus est: nullum ternpore eodem conscrvorum vi- 
dil, nec ab aliquo eorum visus fuit, non delicale 
nulrilus, non lecto exceplus, non leclo, non foco, 
non alia re bumana usus est: sed ita iu terris qua- 
si in coelis cum Deo,el angelis versabalur.Perspi- 
ouum esl igilur et lurharum concursu , el ipsius 
Joannis sevcrilale et Domini leslimonio ct Mala- 
chiae vaticinio,non arundinem vento agitatam sed 
virum constanlissimum bealum Joanncm fuisse. 
Alque hic esl finis cvangclii. 

Nunc quoniam aliquid adhuc lcmporis supercst, 
et cuplivitas,alque legatio b.Joannis plena ulilium 
documentorum sunt, aliqua si placel, ad noslruin 
cmolumentum ex evangelio bodicrno documcnta 
colligamus. Primum igilur ex vinculis Joannis ve- 
leris legis cessalionem, atque abrogalionem disci- 
mus:elenim curn Joannes veleris legis figuram gc- 
rerel, ul b. Ambrosius sapienler admonuil , nihil 
aliud ejus captivitas, quanti legis quasi quaradam 
captivitalem designal. Illa igitur lex , quae olim 
arclissimis, et durissimis lol caercmoniaruro, et 
judiciorum nexibus homines obligabal, Christo li- 
beratore advenicnlc in carcerem delruditur,et non 
solum alios non ligal, sed ipsa perpcluae abroga- 
lionis vinculis obligalur. Neque aliud jam potest , 
quam homines duos, boc esl, populos duos, Ju- 
daeum, el Graccum ad Chrislum cl legem evange- 
licam railtcrc:Nec enirn hodie idcirco lcgera illain 
velerem legimus, quorJ cjus praeceplis et inslilu- 
lionibus obligalos nos esse exislimcmus,sed ut dc 
lcgc Christi pracconia audiamus , el qucmadmo- 
dum omnes llgurae, atque omnia valicinia,quae de 
Christo erant impletasunt, evangelii luce coru- 
scanle videamus, boc est igilur documenturn pri- 
mum. 

Discimus deinde, quam sint cacca hominum ju- 
dicia.ct quid mundus servis Dei rctribucre solcal. 
Equidem cum allenlius cogitarem,quid sitJounncs 
in vinculis, pupugit, haee sententia cor moum,ve- 
hemenlissiraeque pcrmovit. Mira rcs, auditores 
Joannes in vinculis, is qui libcralorem polenlissi- 
mumjamjaraaffulururahominibus pracdicabal,quo 
auclore in luce , ac spe liberlalis respirare populi 
incipiebanl, is repenle ubripilur, et carceri teter- 
rimo muncipalur, el rnanus illae, quae populo an- 
tc Chrislum ipsum abluerant, manibus bominuin 



COftClO V. DE EADEM DOMIMCA SECUNDA ADVENTUS 



cruenlorum catenis et vinculis oneranlur: hoc esl 
nimirum, quod mundus servis Dei pro benefaclis 
relribuere novil.Homo innocens eral Joannes, ju- 
slus, Dei amicus, mulla bona Herodi , el Judaeis 
praesliteral, roali nihil: et lamen slipendium ejus 
esl carcer. Si quaeramus ab eo, quaenam esl lua 
causa b. Joannes?quod luum lantum flagilium est? 
quod lalrocinium? quod parricidium , ul in custo- 
diam istam trudi le oporlueril? Respondebit profe- 
clo: nolo, nolo judices bomines, caeca sunt homi- 
num judicia: judica me Deus,et discerne causam 
meam, dc Judaeorum genle non sancta,el ab He- 
rode homine iniquo el doloso eripe me. Sed la- 
men causa mea haec est: arguebam Herodem pro- 
pter Herodiadem uxorem Philippi fratris e.jus, ei- 
que libere dicebam: non licet iibi habere eam. 
Considerale jaro, quale sil mundi judicium, quot 
adulatores pulatis, quot mendaces, quot deceplo- 
res Herodcs alebal, et ad honores et magistratus 
evehebal? Unus eral Joannes, qui veram Herodis 
salutem oplaret, el illum unum Ilerodes suslulit. 
Et quod magis esl admirandum, sciebai Herodes, 
ul Marcus ail, Joannem esse virum sanclum, et 
juslum el observabal eum, et nudilo eo multa 
faciebal, el libenler eum audiebat. Sed quamdiu? 
Donec nihil de ipso dicebalur. Nam simul ac ad 
reprehensionem viliorum, et scelerum ipsius ven- 
tum est, aures Herodis acclusae sunl, et Joannis 
amicilia terminata est. Reprehensiones proprias 
iniquo animo ferre, pestis est, quae ubique lerra- 
rum grassatur: omnes persequimur odiosuperbos 
avaros, ebriosos, fornicarios, adulteros, parricidas 
omnibus displicenl vilia aliorum, omnibus placet 
nefarios et seeleslos necari.At si vilia nostra nobis 
ostendantur, non nos ea, ut par esset, prosequi- 
mur odio, sed illi irascimur qui ea nobis oslendit. 
El cum adversus noslra vilia armari deberemus, 
nos adversus emendatores, et medicos nostros ar- 
mamur.Et concionalor tamdiu laudatur, et sapiens 
el ornalus dicilur, donec ad scelera reprehenden- 
da non descendil. Simul enim alque hoc facit ho- 
mo stoicus, rigidus, durus, ferreus esl, cancellos 
egredilur, metas excedil , audiri non polesl. Hoc 
esl igilur documenlum alterum , quod a Joanne 
in vinculis conslilulo perdiscimus, nempe Hcrodi 
sceleslissimo similes, quotquot propriorum crimi- 
num reprehensiones verasaudire non volunt. 

Porro tertium documenlum, nec minus ulile,ex 
eo colligitur, quod Joannes non prius dicalur ope- 
ra Christi audivisse,et ad Chrislum discipulos suos 
misisse, quam essel in vinculis conslilulus. Quid 
enim hoc significare exislimalis?Cujus Dguram gc- 
rit Joannes, dum haec agit, nisi hominis peccato- 
ris, qui non ante rcdit ad cor, nec audit, quid in 
eo Dominus Deus loqualur.quam in aliquod infor- 
tunium, et calamilatem incidat. Numquam lcgislis 
apud Isaiam? Verum lamen solavcxalio dabitin- 
tclleclum audilus. Esl aliquis, cui ornnia prospc- 
re, el ad votum succedunl, juvenis, dives , robu- 
stus, nohilis, is admonelur hodie a parente,cras a 
praeceplorc, alio die a concionalore, ul bcne uta- 
tur prosperilate, ulin die bonorum ne immemor 
sil malorum, ul cogilel nihil esse facilius, quara 
utforlunain inforlunium converlalur; proinde, ne 



deflual viliis, ne Deum ad iracundiam provocet. 
Verum quamdiu in prosperilalc versalur, nihil au- 
dit, nihil inlelligit, contemnil ac despicit omnia, 
tamquam si nihil ad ipsum pertinerent,quin etiam 
saepe admonitorcs suos irridel et pergil sicul an- 
lea extcnlo collo, el lotus jucundus, amonbus va- 
riis implicatur, el diem illum perdidisse se putat, 
in quo non aliquid peccaverit.Ouid turn facilDeus? 
Istc, inquil, ut video, non inlelligit sine exposilo- 
re, quae dico: adhibeo igitur commenlaria. Daque 
immiltit in eum calamilalem aliquam , vel incidit 
in lalrones, vel capilur a piratis , vel ardenli fe- 
bre corripilur, vel ab aliquo aemulo vulneratur:ea 
vero calamilas ila perspicue rem lolam declarat, 
ul ille, qui antea nihil intclligebal,slatim recorde- 
tur eorum, quae antea audivit. quam saepe ista 
mihi praedicabanlur, et ego lam stullus eram, ut 
nihil nenilus intelligerem: jam bcne recordonjam 
intelligo; jam video esse verissimum. Ilaque lum 
dcmum in vinculis constilulus erecla aure cordis 
andire incipit mirabilia opera Chrisli:lum denique 
cogitat, eum solum esse,qui solvit compedilos ,qui 
illuminat caecos.qui erigil elisos: quibus audilis 
millit ad eum legatos duos, verbum oris el suspi- 
rium cordis, qui dicant ei: Tu es quivenlurus es, 
an alium expcctamus? Dle vero respondel: Eun- 
les renunciale Joanni quae audislis , el vidislis. 
Novi ego non unum, sed plures adolescenles, qui 
olim perditissimi fuerunt, nec ullis concionibus 
converli poteranl: et postea una insignis vexalio 
ila illis Dei voluntalem explicuit, ut sanctissimae 
vilae et quasi exemplar sanclimoniae efflcerentur. 
Hoc igitur signiflcat Joannes, cum non prius audit 
Chrisli miracula,quam in carcerem et vincula con- 
ijcialur. 

Jam vero documenlum quartum longe ulilissi- 
mum, quaeso, diligenler percipile. Eral Joannes 
in carcere, inlelligebal se paulo post morilurum, 
non voluit spiriluales filios suos orphanos relin- 
quere. Daque testamenlum fecil,et eo non quidem 
divilias, vel delilias, stercus videlicet preliosum, 
ul Gregorius Nazianzenus appellal , sed Christum 
eis reliquit: misit enim illos ad Chrislum, ut eum 
melius agnoscerent, eiqne perpeluo adhaerent , 
sciebat enim thesaurum infinilum esse sapienliam 
et Chrisli amiciliam omnibus opibus el honoribus 
anleponendam esse. De Alhenaide , quae postea 
senior Eudocia appellata esl,in libris hisloricorum 
legimus, eam cum a patre Leonlio Philosopho o- 
mnibus liberalium artium disciplinis exculla, eru- 
dilaque esset, publico instrumento ab eodem ex- 
haeredatam fuisse, neque aliam ob causam, quam 
quod ejus eximia virlus, ct erudilio, ul ipsc aie- 
bat, ei pro salis ampla haeredilale sufficeret. Ne- 
que vero falsum istud ejus valicinium fuit: sola si- 
quidem sapicntiae,el doclrinae commendalione ad 
eum gradum dignilalis evecla est, ut conjunx Im- 
pcraloris Theodosii, el socia imperii fierel, cum 
pauperrima el obscurissima non mullo ante fuis- 
set. Quod si humana sapienlia pro magna hacredi- 
talc habelur, quanlo rnajor haercdilas divina sa- 
picnlia ct vera in Dcum piclas eril? Hanc igilur 
beolusJoannes discipulis suis tcslamento reliquit. 
In quo cum quicumque paslores,quicumque prae- 



■ "\CIO V. DE E.VDEM DOMINICA SECUNDA ADYENTUS 



i eplores, quicumque palres familiarura suut, qui- 
cumquc dcniquc aliorum curam gerunl , imilari 
dcbercnl, salis nobiles, salis divitcs, salis eruditi 
posleri vcslri crunt. si Chrislum eis, ct piclatcm , 
caslitatem, sobrietatem, lemperanliam, jusliliam, 
el omncs virlules relinquatis. 

Poslremo,quod cx boc cvangelio discimus,illinl 
cst, scmpcr mcminisse nos oporlerc, eumdem ip- 
sum Clirislum, cui nunc dicilur: Tu es qui ventu- 
rus es, an alium cxpectamus? eumdem, inquam 
ipsum in obilu noslro unicuique noslrum per le- 
galos suos diclurum: lu es qui venturus es, nimi- 
rum ad gloriam, an alium cxpectamus? Et vac 
nobis, si dicerc non polcrimus Angclis Cbrisli lc- 
g.iiis: euntes renunciale Chrislo , quae audislis , 
ei vidistis. Audiunt enim cl vident non soluin An- 
geli, scd eliam dacmones, quidquid agimus el ea 
ln suos codiccs referunt: isti ut accuscnl; illi ut 
defondant. An non lcgislis quid venerabilis Boda 
c. 14. lib. a.IIisloriae gentis Anglorum dc bacre- 
scriplum reliquerit? Erat juvenis quidam strcnuus 
corporc, ct regis amicus: sed moribus corruplis- 
simus,cl Deo summo regi rnaximc invisus.IIic sibi 
longissima vitac spatia pollicens,vilac mulationem 
cl poenilenliam in exlremam sencclutem diferre 
volcbat: verum mors non expeclavit seneclulem, 
sed cum adbuc florenlem et juvencm lctbali quo- 
dani morbo aggredilur. Aegrolantem rcx (quippe 
qui pius, ct bumanus eral) invisit, alquc ad poe- 
nilcnliam, ct confcssionem coborlatus est. Al ille: 
cum convaluero, inquit, islud faciam: nunc enim 
amici fortasse lamquam timidum et mctu morlis 
expiatum deridercnt. Ilaque limuil ab hominibus 
irridcri, cum ipse tamen Deum tamdiu irriderc 
non limuisset. Venit igilur post paulum dies ex- 
trcma, cl ecce ingrediuntur ad eum Angeli duo , 
pulcbcrrimum quemdam eteleganlissimum librum 
adfercnles , in quo lucidissimis ct pulcberrimis 
characleribus scriptum eral , quidquid ille boni 
ab incunle actale gesscral: sed liber brevissimus, 
et res in co scriplae paucissimoe eranUPaulo post 



apparucrunt non duo, sed innumeri tclerrimi dae- 
mones, qui slatim prolulerunt borrcndum cl in- 
gens quoddam volumen, in quo nigerrimis,et ma- 
ximis cbaraclcribus omnia illius ilagitia, et facino- 
ra scripta erant,quac quidcm prae mullitudinc vix 
numerabantur. Ut igitur ille utrumque libruwi de 
manibus offcrentium accepil, el eos jussus perle- 
gerc, omnia sua opera, el verba, cl cogilalioncs 
rccognovil, subito in desperationem incidil: nec 
dicere ausus esl: eunlcs renunciale Chrislo,quae 
audislis, el vidislis. Scd eo obmutcsccnle, el slu- 
pefacto,alque atlonito daemoncs angclis dixcrunt, 
quid bic agitis? Numquid hic noster esl? Num ad- 
huc conlcnderc audetis? Quibus Angeli: vera lo- 
quimini, inquiunt, si vultis eum rapere , per nos 
licel. Alque in bunc modum angclis abcuntibus, 
ille a daemonibus raplus in gehcnnam pcrpeluo 
cruciandus delalus csl. Ilaec igilur, audilores,non 
in ejus utilitalem, cui contigcrunt: scd in noslram 
admonilionem, ct correctionem oslendi, ct videri 
Dominus voluit, nec ideo scripla sunl,ul leganlur 
et audiantur, scd ul his auditis, vel Icclis vilam et 
mores in melius commulemus. Quod si facere no- 
lucrimus, mullo nos gravius, alque alrocius, mihi 
crcdilc, puniemur, quam illc ipse, cui hacc conli- 
gcrunl. Ille siquidcm talia cxempla nunquara au- 
dierat, el si audivissel olim , forlassc in cinerc ct 
cilicio pocnilcnliam egisset. Quamobrcm cum o- 
mnium operum noslrorum lcstes vigilantissimos , 
oculalissimos, el maxime aurilos habeamus, qui 
omnia nolanl, scribunt, obscrvant:Cur non melui' 
mus vcl agere, vel loqui, vel cogilare coram ejus- 
modi testibus ea, propler quac sine ulla dubilalio- 
ne damnandi sumus? Quin polius Dei gralia aspi- 
rante contcndamus, ila vilam noslram traduccre, 
ila nos gerere, ul in eo difficillimo lempore sccuri 
ac lacli angelis Dci legalis, respondcrc possimus: 
euntes rcnunciale Christo, quac audistis cl vidi- 
s£is:ille vero tunc nos ad rcgnum suum vocare et 
coronare dignclur,qui esl Deus bencdiclus in sae- 
cula. Amcn. 



/v%^g@^*^ 



CONCIO VL 



DE DOMIMCA TERTIA ADVENTUS 



T It E M A 

Gaudete in Duinino semper; ilerum dico, gaudelc. 
Modestia vestra nota sil omnibus hominibus: Dominus prope est. Philip. i, 



8YNOPSIS 

Trcs mundi fallaces refcltuntur opiniones. Pri- 
ma.qua obiicitur,servos Dei nullo gaudio per- 
fandi sed semper trifles esse oporlere ; ubi le- 
slimoniis el similitudinibus probatur , majus 
gaudium conlingcre Deo servientibus , quam 
mundanis: causa, cum mundani non sentiant 
gaudia spiritualia.Gaudium spiriluale esse dc 
Deo et suis operibus, in prosperis et adversis, 
de beneficio crealionis et re.demplionis. Altera 
opinio est.qua dicilur Deo servientes nil agere 
atiud , quam in olio culiculam curare. Ter- 
tia demum est perversa sententiae hujus Pau- 
linae, Gaudele, Dominus prope est, inlerprela- 
tio.Modernusdierum festorum celcbrandi mos. 
gravilcr LexaLur. Quanta sil insana sattalio et 
choreae auctorilale lum sacra lum profana , 
imo ipsiusmet ChrisLi, obsiendilur. Profanalio 
festorum magnum malum : et peccalum polis- 
simam flagellorum diviniLus immissorum cau- 
sam esse. Tandem ad dies festos pia celebra- 
tionc venerandos seria cxhorlatio. 

Inilium boc apostolicae lectionis,quac hodie no- 
bis in ecclcsia recilala esl Ires mundi opiniones , 
quae mullos bomines ad infcros deducunt,penilus 
cvcrlil. Primum eniin cum incipil aliquis de salule 
cogilare,dc vilac mutalionc,de peccatis relinquen- 
dis, cl scrvilio Dci serio ampleclendo,slalim mun- 
dus versipellis adest,cl laniquam lcno quidam cor- 
ruplissimus: quid , inquil , miser cogilas ? an non 
vidcs CDS,qui serviunl Dco,quam sinl mclancolici, 
afllicti, mocsli, numquam iaetanlur, numquam ri- 
dcni: cl lu crgo vis Inlis csse? Absil.nc cogilcs ta- 
lia ila mundus loquilui:el pcr suos minislros lani- 
quam cxploralorcs sollicilal corda lilioruin Dcijde- 
Hki.i.armini Vol. V. 



lerrel homines a scrvilio Dci , minucre conalur , 
quanlum polest , cxercilium Dei. Audite quid per 
Malachiam Proplielam, ejusmodi hominibus Domi- 
nus dicat : Invaluerunt super me verba veslra , 
dicit Dominus:et dixislis:Quia locutisumus con- 
tra te? Dixistis, vanus est.qui scrvit Deo,el quod 
emolumentum. quia ambuiavimus trisles coram 
Domino cxercituuml Ilaque baec csl senlenlia 
mundi, non posse gaudere, el esse laetos, cl bila- 
res , qui serviunt Domino. Sed procul dubio men- 
lilur: falsum est quod loquitur; El lanlum abest,ut 
servi Dei non possint esse laeli , ul nulli prorsus 
bomines magis ac verius gaudeant , ac laelentur , 
quam ii, qui serviunl Deo. Legile Scripturas, con- 
sulile rationem,inspicite vitas et cxempla sancto- 
rum , videbitis quam egregie mundus menlialur. 
Ego quidem audio b. Jacobum, non servis Dci,scd 
servis mundi, flelum el luclum indiccntcm : misc- 
ri, inquit, eslole , el lugele , el plorale , risus ^e- 
sler in lucium convertatur , et gaudium in moe- 
rorem. El rursum. Agile nunc diviLes plorale ulu- 
lantes in miseriis veslris, quae advenienl vobis : 
Diviliac vcsirae putrefactae sunt, ct vestimenta 
veslra a lineis comesta sunt: aurum ct argcnlum 
veslrum aeruginavit, ei aerugo eorum in tesli- 
monium vobis eril, et manducabil carncsveslras 
sicut ignis. 

Porro servis suis , quid Dominus ? Gaudclc ct 
cxultaLe: ccce enim merccs vesLra copiosa esl in 
coeiis: et Nolile fieri Hypocrilae Lrisles:c[,lu eum. 
jejunas, unge capul luum, ct facicm luam lava: 
et ilerum, Videbo vos, ci gaudebit cor vcslrum,ct 
gaudium vcslrum nemo lolteL a vobis. Quid Apo- 
stolus praccipii; Nolile inebriari vino , in quo cst 
luxuria sed implcmini Spiritu Sanclo.loqucnlcs 
vobismelipsis in psalmis, el hymnis , et canlicis 
8piri'ualibu8 canlantcs cl psallcnlcs in cordUnis 

'83 



3* 



CONCIO VI. DE DOMiNICA TEimv ADVENTUS 



vestvis Domino. Audilis quid aposlolus dical?Quo- 
niodo Irisles esse polerimus , qui semper eanlare 
jubcmur? Quid esl praelerea rcgnum I)ei,quod in- 
tra nos est.non pax esl gaudium in Spirilu sancto? 
Epistolae Pclri, epistolae Joannis, epislola Jacobi, 
quid aliud , quam laelitiam spirilualem, el pacem, 
et amorem sonant? Quod lolum psalterium?Veni*'e 
exultemns Domino : jubilemus Deo salutari no- 
slro: Praeoccupemus faciem ejus in confessione, 
et in psalmis jubilemus ei : el, beatus populus , 
qui scit jubilalionem: el, canlate Domino canli- 
cumnovum, cantate Domino omnis lerra. 

Aspicile deinde exempla sanclorum. Quid quae- 
so de primis clirislianis in Aclis Apostolicis legitis? 
Omnes qui credeliant, inquil b. Lucas , cranl pa- 
riler , et habebanl omnia communia, posscssio- 
nes el subslantias vendebanl, el dividebant, illa 
omnibus , proui cuique opus crat: quotidie quo- 
quc pcrduranles unanimiler in lemplo, et fran- 
genles circa dotnos panem,sumcbant. Iribum cum 
exullalionc, et simplicilate cordis, el rursum. Di- 
sciputi.ii\i\u\[,rcplebanlur gaudio cl Spiritusan- 
cto. Et Aposlolus de seipso, repletus sum, inquit, 
consolatione, superabundo gaudio. Nonnc eliam 
Dominus aliquando exultavil in Spirilu sanclo? De 
magno Antonio viro sanclo.alque perfeclo Alluma- 
sius rcferl, eum semper bilarem, laetum exlilisse. 
Neque mirum cst boc, Audilores, nam ipse b. An- 
lonius, nibil magis filiis suis conlra daemonuin in- 
sidias commendabal, quam laetiliam spirilualem. 
lloslis cnim humani gencris non ignorans quan- 
lum boni nobis alacritas, et gaudium in Dei servi- 
lio adferre possit , semper conalur vel lerroribus 
vel minis, vel insomniis , vel cogilationibus malis 
animi nostri tranquillilatem,el serenilalem pcrlur- 
bare, el coelum cordis nostri , quasi nubibus qui - 
busdam anxielatis et moeroris obducere. Sed.que- 
madmodum David psallondo , cl dulciter cilharam 
pulsando, daemonem pellebat: ila nos quoquc by- 
mnis, el psalmis, el canticis spirilualibus nebulas 
trislitiac dissipare, laetiliam ac screniiatem mcnlis 
reparare debemus. 

Vultis nunc, ut cliam naturali ralionc mcndacia 
mundi refellamus? Quid enim cst maius el cnpa- 
cius puteus aliquis profundissimus an exiguum po- 
culuro? Non esl comparalio:ila quoquo inler dele- 
clalionem ct voluplatem , quam capiunl homines 
carnales , homincs spiriluales , nulla potesl esse 
comparatio : siquidem carnalcs bomincs sensibus 
corporcis bauriunl voluptales, el dclcclaliones. Et 
quid sunt corpora noslra,nisi anguslisssima quac- 
dam pocula , quae statim rcplenlur ? Nonnc si co- 
medas per boram , eris plenus usquc ad os . et o- 
mnes epulas eliam exquisilissimas fastidies?At ve- 
ro spirilualcs bomines, non poculnm exiguum,sed 
puleum immensum el infinilum replent.inlelligen- 
liam videlicet, quae usque adeo ampla, el capax,et 
profunda csl , ut tolus mundus eam replerc non 
possii. Deinde unrle plus aquae bauriri polest. ex 
majori Occiino , an ex aliqua palude ? non esl du- 
bimri quin cx mari : ila quoque non csl dubiurn , 
mojorem essc sioo comparationespiritualcm.quam 
corpoream voluplulem, in quo deleclantur stulti ? 
Dclcclanlur in epulis , quae rnagno prelio compa' 



ranlur, raagno labore rondiunlur : cl si paulo lar- 
gius sumanlur, caput el stomacum gravat. el mor- 
bos incurabiies generant,et tandem in lutum cl (i- 
mum converluntur. Deleclaniur in pecuniis el ve- 
slibus, quae nibil nisi curam. ct solliciludinem,cl 
mclum , el auxietatem pariunt.el quas tandem ve- 
lint nolint relinqucre debcnt. Alii sunt , qui dclc- 
clanlur in aura quadam, vel poiius fumo populari, 
cl opinione bominum.qua nibil vanius,nil»il menda- 
cius, nibil pemiciosius cogilari polesl.At vero ser* 
vi Dei, homines spiriluales,in Domino delcctanlur, 
ct quid cst Dominus.oisi mare immensum omnium 
bonorum? Is esl cibus qui refic.il sine satietatc:qui 
satiat sinc faslidio: cibus magnus, cibus dulcis,ci» 
bus sapidus, gustate ei videtc.quoniam suavis cst 
Dominus: non emilur argenlo , non general mor- 
bos, non iuslal: scd conlra potius locuplelat men- 
lem, curat aegritudines peccalorum, relevat grava- 
los, replet inanes. Quae cum ila sunl nemo dein- 
ceps dubilarc debet , quin mundus apertissime 
menliatur, cum servos Dei sinc trislilia.et moero- 
re esse posse negal: cl ego sanc , si leslimonium 
meum recipilur, affirmare possum sinc mendacio, 
me numquam lam veram , lam solidam , lam sin- 
ceram, lam diuturnam laelitiam senlisse, quam ab 
eo lcmpore, quo Deo scrvirc desiderovi. 

Al inquis, non vidco, nec inlclligo,quac sit isla 
laelilia spirilualis, el nimisdurum mibiessc vide- 
lur relinquere, quod video, quod scntio,quod lan- 
go, quod gusto, pro eo, quod non video , cl for- 
tasse nunquam videbo. Ego vcro non dubilo, nc- 
que miror lc non viderc;cum enim oculos clausos 
babeas, quo pacto videre potes? Quid prodcsl ad 
concionem venire, si venis lamquam ad Comoe- 
diam, ul scias aliis referrc, bcne dixil, benc egil, 
vcl, non bcne dixit , non bene cgit? IIoc , roihi 
crede. penitus nibil valcl,ct si ila pcrgis nunquam 
intelliges.Sed aperi paulisper oculos,vcni ad con- 
cioncm paralus, veni cum desiderio proficicndi; 
noli considerarc quibus verbis libi proponimur vc- 
rilalcm; nam neque ego magnam ralionem babeo 
verborum; sed cape ipsam veritatem, cogita quid 
dicalur. lolle nubes, tolle lcnebras peccatorum, 
pelle diabolum dc cordc luo , qui impedit ne vi- 
deas, el tum conquerere, si non vides. Converti- 
mini, ail Dominus per Malacbiam, convertimini , 
el videbitis quid sit inler juslum et impium, et, 
inte.r servicnlem Deo, et non scrvienlcm ei. Ilaee 
esl igitur baeresis mundi, quam bodierna dic Apn- 
stolus refellil, gaudctc , inquit , in Domino sem- 
per. 

Quid mundus garrit?Quid mundus strcpii? Gau- 
dete in Domino semper. Et ne pnlelis milii boc 
verbum excidisse: iterum dieo, gaudete. Semper 
gaudere debemus, non sicut fllii liujus saeculi,qui 
per vicissiludines, ct allerationcs, rr.odo ridenl , 
modo plorant, modo laclanlur, inodo Irislanlur, 
nec alitcr faccrc possunl, cum in iis rcbus laelen- 
tur, quac non semper duraol. Namsi gaudcntcurn 
pecuniae crescunt, plorant cum veniunl fures; si 
gaudenl cum eis nascunlurfilii,ploranlcum iidem 
moriunlur. Nobis vero seraper gaudendum esl,qui 
gaudemus in Domino, solo slabili , cl scmpilcrno 
bono, quod numquam sencscit, et cujus anni non 



CONCIO VI. Uli DOMINICA TERTIA ADVENTUS 



39 



deficiunl, et de eujus pulchritudine pulchri , de 
cujus gloria gloriosi, de cujus immortulitate im- 
morlales effieimur. 

Sed quamquam semper nobis merito laetandum 
est, tamen duo praecipue sunl, que nohis male- 
riam gaudiorum adferunl; alque idcirco b. Aposto- 
lus non semel, sed his nos gaudere voluil. Gau- 
delc, inquii,m Domino scmper, ilcrum dico gau- 
dcle. Gaudendum est semel in Deo: gaudendum 
csl ilerum in opcribus Dei. Quale gaudium esse 
pulalis anitnae diligenti Deum cum se cogilal pa- 
rentem habere regem potentissimum , sempiter- 
num, pulcherrimum,optimum,dilissimum, sapien- 
lissimum? Sane qui hoc inlelligunt , satiari dele- 
clalione non possunt: el eliamsi mille mundi eis 
promillerenlur, ejusmodi parentem mulare non 
vellenl.Hoc est primum gaudmm.Porro secundum 
est de operihus Dci. Sunl enim omnia pulchra, el 
hona, addo eliam perfecla, ul nihil addi , vel de- 
irahi possit: mngnaopcra Domini. exquisila in 
umnes volunlales ejus. Ei, magnificala sunl o- 
pera lua Domine, omnia in sapientia fecisli. 
Deus immortalis, quale gaudium capiunt servi lui 
cum quidquid inluenlur, nihil nisi opes el posses- 
siones el divilias luas, qui paler eorum et essc et 
dici dignaris, videnl? Deleclantur cerle. deleclan- 
lur in faclura lua et in operihus manuum luarum, 
non in cis sistentes, cl ea pro le diligenles, sicul 
impii faciunl: sed in cis potenliam,sapienliam,bo- 
nilatem et gloriam tuam laudantes. Inluenlur coe 
lum, cl dicunl, Gloria tibi Dominc, qui super nos 
tentorium tam preliosum,et gemmis lam clarrs di- 
stinclum, cl ornatum expandisti. Inluenlur solem 
el dicunl, Gloria libi Domine , qui lam decoro el 
lam venuslo jubare non solum necessitali et com- 
modilatijScd etiam voluplali el delectaiioni nostrae 
providisti, Inluenlur aerem, cl dicunl, Gloria lihi 
bomine, qui elcmenlnm tam neeessarium , sinc 
quo quasi sepulti viveremus, nohis conlulisli. In- 
luentur terra el dicunl, Gloria lihi I)omino,qui pa- 
vimcnlum domus nostrae non modo solidum ad 
tirmilalem,sed eliam iluridum ad amoenilalem es- 
se voluisli. Inluenlur mare, el flumina, el animan- 
lium planlarum, lignorum, lapidum, metallorum 
mullitudinem, dislinctionem, varielalem el dicunl, 
Gloria lihi Domine, qui etiam in exilio et in carce- 
re lol hnnis el commodis nos ahundare voluisli. 
lla igilur sancii homines gaudenl, semel in Deo cl 
semel in opcrihus D^i. 

Rursura v^ro gaudent, semel dum a Deo benefi- 
cium aliquod novum recipiunt: el iterum gaudent 
cuin ab eo Umquam filii in misericordia flagellan- 
lur. Solenl rcges tcrrae legalos et minislros suos 
h I civitales millere, aliquando quidcm ul privile- 
gia eoriiin confirmenl, vel eliam aogeaol, sod ali 
quando eliam ul Iribula exiganl: Verum civitales 
uon codc n vnliu Icg.ilum privilegia confirmalurum 
•'t Iribula exacturura excipcre so!cnl;An servi Dci 
iioii minus gaudenl ad flagella, quam ad benehVia 
•'t idcirco Lis gaudent. [nielligunl cnim non mi- 
norc charitale Deum servis cl liliis suis Iligella , 
quam beneficia dispensare. 

Poslremo gnudenl semel boni dc beneficio crea- 
liunis ol itcrum gaudenl de bcnelicio liberalionis, 



Gaudent semel, quod Deus ad suam imaginem et 
simililudinem condideril hominem; el ilerura gau- 
dent, quod ipse pro sui imaginc et similitudine 
reformanda faclus sil homo. Hoc esl igilur quod 
Apostolus ail, gaudclc in Doniino scmper,iterum 
dico, gaudcle. 

Sequilur, modeslia veslra nola sit omnibus 
hominibus. Quibus verhis allera mundi haeresis 
refellitur. Mundus enim qui esl ille Nabil Carmc- 
Ius, quem scriplura slultum, el pessimum et mali- 
liosum appellal, non contentus priori mendacio , 
aliud praetorea excogilavil.Quid inquit esse pula- 
lis servire Deo? Esl ars ignavorum, qui volunl be- 
ne comedere el bene hibere et nihil laborare. An 
non canlando et sedendo lucranlur pocunias?Num- 
quid non meliusesl proprio iabore atque industria 
sihi victum comparare? Eccc vobis vcrus Nabal, 
qui secundum nomen suum stultus est et sibi 
non conslat , paulo anle dicebal semper Dci ser- 
vos essc Irisles, et vilam nimis duram el laborio- 
sam ducere. Nunc vero quid dicil? Eos canlando 
lucrari pecunias el benc comedere , bcne vivere , 
el non laborare. Verum menlilur planc, mentilur 
in caput suum: Si quidem servi Dci non homincs 
ignavi, sed miliics forlissimi esse dehenl; quippe 
ipsa sua professione bellum indicunl cupidilalibus 
et omnes daemones ad singulare ccrlamcn quo- 
dammodo provocant:Et vae illis,qui lamquam mi- 
liliae dcserlores, vel potius proditorcs suh signis 
Chrisli slipendia capiunl, et inlerim raililant mun- 
do. Quid enim nobis Aposlolus praecipit? Mode- 
stiavettra, inquil, nota silomnibus liominibus. 
Volo vos gaudere, sed in Domino: volo vos hilares 
ac laelos esse, sed ita. ul modeslia veslra nda sil 
omnihus hominihus. Non sit in vohis ullus o.xces- 
sus, sed summa in omnihus rchus moderatio; sit 
rnodus in cibo, sil modus in polu,sil modus in ve- 
slibus, sil modus in ipsa Iaclilia. Non dedil libi 
Deus divilias, ul vesliaris serico el bysso, el ojiu- 
leris quotidic splendide el inlcrim paupcrcs liigo- 
rc, el nudiiale, el fame, ct sili inlcreant. Si cnun 
hoc egeris, scis scntenliam luam, jam cnim esl al- 
la; cum illo divile epulone sepclioris in inferno.cl 
gutlam unam aquac dcsiderahis. ct numquam iui- 
pclrabis. Et lu cur pulas tibi milti pccunias a pa- 
rentibus an eas proiicias ct scmines in sphacrislo- 
riis? slerilem agrum elegisli, prorsus arcnam. vel 
polius ipsum mare, uhi scminarcs. elcgisli. Nihil 
ihi colIiges,mihi crcdc.Si pecuniae libi reilundanl, 
habes pauperum sinns, ubi eas repcnas: lllud est 
fcrtile solum, ibi si semines, lcmpore suo cum e« 
xullalione mclcs;Nam foeneratur Domino qui mi- 
scretur paupcris. Dcus vcro nunquam sinc usuia, 
eaque, maxima reddil, quod acccpii. 

I-orro torlia haeresis inundi in explicalione vel 
depravalione poiius hujus aposlolicae senlenliae 
consistil: siquidem lili hujus saeculi , iia locum 
islum intcrpretari solenl: Gaudetc, Dominus pro- 
pe esl, hoo, est, feslum aliquod appropinqual , ut 
dcdicationis, ul Epiphaniae, ul Resurreclionis, ut 
Penlecosles: ergo gaudeamus, el semel el ilerum 
gaudeamus:Tunc enim a lectionibus cl sludiis va- 
cahimus pro Gymuasio sphaerislerium frequenla- 
bimus, cl sine mi lu ludis cl jocis, conviviis ol po- 



iu 



CONCIO M. DE DOMINICA TERTIA /VDVEtNTUS 



lalionibus chorcis el sallalionibus sonis ct canli- 
bus operaro dabimus. Quid vobis de hac bacresi 
videlur? Fuitne aliquando error lam pcrniciosus? 
Ai losli ijies, inquiunt, sunl dies laeliliae, cl tum 
potissimum dicitur nobis: Gaudele in Domino 
semper, iterum dico. gaudele: Verom est, sed 
adde qupd sequilur: Modcstia vestra nola sit o- 
mnibus hominibus. Cur accipis unam parlcm el 
rcliuquis allcram? An ne scis fesliva gaudia Chri- 
slianorum modestiam et sobrietatem suo jurc sibi 
vendicare? Gaudia noslra non carnaiia, scd spiri- 
tualia csse dcbcnt, plena moderalionis, plcna gra- 
viialis, plcna sapienliae: deniqnc lalia , ul omncs 
bomines cliam Elhnici el haercliei cognoscanl,nos 
non Bacchanalia more paganorum, scd spirilualis 
solemnilales Chrisliana graviialc peragere. 

Non possum cquidcm, auditorcs oplimi , vcrbis 
explicare, cuin quanlo dolore animi mci vidcam , 
quam pcrvcrso cl diabolico morc hoc noslro lcm- 
pore fesla celcbrcntur. Inilio mensis Seplerobris 
ibam aliquando pcr urbem, et cccc ibi vidcbam u- 
nura cbrium, ibi alium; aliquos ilcm in fcnestris 
aspiciebam morc furiosorum borribili voce,nescio 
an canenlcs, an conlcndentcs, cgo ccrle co canlu 
non mullum deleclabar: pocula practerea in mani- 
bus lcncnles quasi lubas quasdam , nisi quod ea 
non implebant vel inflabant: sed potius exhaurie- 
banl. Egrcssus dcimlc porlas urbis, vidco spccla- 
culuru aliud pulchrum simul el foedum, ridcndum 
el dcplorandum; vidco hominem prooerum hasta- 
tuuijdiceres mililem aut cenlurionem aliquem, scd 
interim ad singulos passus cadcbai, el cum foemi- 
na quaiidam sobria, forlasse conjunx ipsius, incre- 
dibili labore post se trahebal. Quaesivi qnid sibi 
isla vellenl eo lempore , ct cur polius inilio Se- 
plcmbris,quam aliis diebus isla vidorcm? Respon- 
sum est mihi, tum celebrari dedicalionem.El ego: 
Quid, inquam, est dedic alioVEslnc fcslum aliquod 
Ecclesiasticum,an spccies aliqua Bacchanaliorurn? 
Quid Bacchanalia? ajebant, nullo modo,festum est 
ecclesiaslicum, solcnnissimum,ccIcbcrrimum,quo 
«lies fesli in memoriara ac honorem sanctissimae 
Deiparae consccrali omnes simul ingcnti laelilia 
recoluolur. Ilane, inquam cgo; fesla Virginis san- 
ctissimae, inlegcrrimae, caslissimac, quac jejunio 
pascebalur,ebrietate,et conviviis ct impudieiscan- 
tibus, el sonis celebrantur? Sane non dubilo.quin 
ii, qui primi fcstos illos dies insliluerunl proposi- 
lurn pium cl rcligiosum habuerinl; ncc aliud ca 
soiemnilale voluerinl, quam populum excitarc ad 
agendas Dco gratias pro sumrais illis et infinilis 
beneficiis, quae loti generi humano per Virgincm 
illam Beatissimam conlulit. Sed quantus abusus 
irrcpserit, el quantum pcrvcrsi homines suis cor- 
ruptissimis moribus pium inslitulum obscuravcrinl 
ac foedaverinl, ox co intelligi potcsl. quod pcrc- 
grinis horoipibus ei quale sit islud feslum igno- 
ranlibus, e.\ iis, quae ubique ficri vident, non fc- 
sta Dei, sed fesla diaboli, alque adco Bacchanalia 
ipsa videanlur.Neqoe aiii festi dies multo sanclius 
aut rcligiosius ceIebrantur;imo vero,quando qoae- 
so plura peccala fiunt, qua m festis? Quando plu- 
i;i celebranlur sumpluosa convivia?Quando plures 
au liunlur lascivae canlilenae? Quando magis frc- 



quenlanlur sphacrislcria , labcrnae , proslibula ? 
Quando plura exerccntur gencra ludorum,incplia- 
rum scurrililalum?Quando in pluribus locis ad so- 
nitum lyrae el cilharae ducuntur choreae? 

Scd fortasse malum non esl, vel cxiguum ma- 
lum est, viros cum foeminis cboreas ducere. Imo 
nihil pemiciosius. Si possunl palcae ad ignem ac- 
cedcre, ct non comburi; et adolesccns potcsl cum 
foeminis Iripudiare, et non ardere.Scd dc infamia 
sallalionum audilcquid veleres lam profani,quam 
sacri scriplum reliquerint. M. Tullius ita lurpilu- 
dinem chorearum execrabatur, ut in dcfcnsionc 
Murenae dixerit. Non fere saltat sobrius nisi for- 
te insanil:El mullarum dclitiarum comcs esl cx- 
trcma saltalio. Et alio loco, sallalionem lamquam 
crimcn turpissimum obiicit Anlonio. Erubescc igi- 
lur Christiane, crubcsce, vinceris ab Elhnico,et ab 
Elhnieo in judicio procul dubio condemnaberis. 
llle solo naturali lumine, sine dono fidci docerc 
poluit, non esse sallationem nisi cbriorum vcl in- 
sanorum. El lu filius Dci coelcsli lumine illuslra- 
tus, apud qucm lilcs incpliac, ncc nominari de- 
buerant, in ipsa cclcberrima et sacratissima so- 
lemnilatc maximc insanis? Relinquamus profanos 
dicas lu nobis, Ambrosi bealissimc , senex reve- 
rcndissime, lumen Ecclesiae Chrislianae.quid libi 
de chorcis cl saltalionibus vidclur? Mcrilo, inquil 
indc in injuriam divinitatis procedilur: quid e- 
nim ibi verecundiac polest csse ubi sallalur,slrc* 
pilur, concrcpaturl Dicas el lu bcatissime Ilicro- 
nymc, quid sentis dc cboreis? Caclerum , inquit 
in libro conlra Ilelvidium, ubi tijmpana sonant, 
libia clamilal. lyragarrit, cymbalum concrcpat, 
quisibi limor Dei? transeamus in orienlero, con- 
sulamns quoque duos ex Patribus Graecis: Dicas 
nobis Gracciac ornamentum, os verc aurcum, ma- 
gne Chrysoslome,qui intcr alias virlulcs,ila laude 
jejuniorum exccllcbas , ul jcjunalor publicc dice- 
reris, dicas quaeso nobis de conviviis et choreis 
sonlcnliam luam. Audilc, inquit in homilia 49. in 
Malih. audite haec viri, qui macjnifica convivia 
ebrietate plcna conseclamini: auditc, inquam et 
diaboli baralhrum perhorrescitc, ubi saltus la- 
scivus. ibi diabolus certc adcst: non cnim ad 
tripudia haec. nobis pedes praebuil Dcus: scd ut 
modeste incedamus, non ui impudenlcr camelo- 
rum more salia.mus.Quod si corpus turpc sit im- 
pudenter salicndo. quanto maqis animum fac- 
dari credcndum cst-.his tripudiis diabolus saltat 
his a daemonum ministris homines decipiuntur. 
Audite poslrcmo, quibus verbis magnus Basilius , 
vir sanctissimus atque doclissimus,insaniam islam 
oralione in ebriosos deplorel; Viri, inquil, simul 
et faeminae comwumiotts choreis conslilulis vi- 
noso daemoni Iradilis animis se rnutuo affectio- 
numslimulis consauciarunt; risus ao utrisquc 
effusi sunl, canlilenae lurpes, habitus mtrclricii 
ad pctulanlianl invitanles. Iiides ctprotcrva cZe« 
le< talione le obUclds, cum lachrimas fundere o- 
porluerat, et ingemiacere ob praelerila? Cantile- 
nas canis merclricias cjeclis Psalmis ac hymnis 
quos didicistil Moves pedes el furiose cxilis: «c 
infciiciler tripudias. cum genu fleclere oporlue- 
ral ad oralioneml Hacc mognusBasilius. Quod si 



CONClO VI. DE DOMIMCA TERTIA ADVENTUS 



41 



sancti Palrcs de clioreis in universum hacc dixe- 
runl, quomodo quaeso cxclamassenl , si liacc in 
jpsis festis Natalitiis Ocri cognovissenl? Sed relin- 
quamus homines. Audiamus quid ipse Dominus , 
qui crrare non potest , quid Spirilus sanclus, el 
Spirilus verilatis per Isaiam Prophelam dicat, Ci- 
thnra. inquit, el lyra et lympanum, et libia, el 
vinumin conviviis vcstris , el opus Domini non 
respicis, nec opera manuutn ejus consideratis. 

Ah miseri et miserahiles, fecit Deus opus admi- 
rahile in dichus islis;nouum creavit Dominus su- 
per lerram: Yirgo peperit, vcnilDeusad homincs 
novum sidus apparuit, melliflui faeli sunt coeli , 
Angeli deseruerunt healas illas sedes,ut parvulum 
viderent, qui datus est nobis et vos soli, propter 
quos isla fiunl, in flagitiis occupati , vino somno- 
que sepulti, opus Domini non respicitis nec ope- 
ra manuum ejus consideralis Quid igitur fiet vo- 
his? Audile senlentiam Judicis nostri; Propterea, 
inquit, dilalavii infemus animam suam et ape- 
ruil os suum absque ullo termino. 

Nescilis forlasse quantum sacrilegium sit , dies 
Deo consecratos profanare? Cur obsecro non uli- 
mur passim templis, calicibus, veslihus sacerdola- 
libus? Quid sunt parieles isli plus,quam alii?Quid 
calices Ecclesiae plus, quam alii? Quid vesles sa- 
cerdotales plus,quam aliaePQuantum ad materiam 
nihil.Sed ideo nefariam,ideo sacnlegum,ideo sce- 
leslum est ea usus profanos converterc, quod Deo 
consecrala ac dedicala sint.Sed quis nescitad eum- 
dem modum dies fcstos Deo consecralos, ac dedi- 
calos esse, et non in aliis, quam in sanclis operi- 
hus consumendos? Quaero a vobis , si videremus 
aliqnem incrcdibili audacia lemplum intrare,ct ve- 
slibus sacris uli pro vestibus profanis, lemplo pro 
laberna, altiri pro mensa, corporalibus pro map- 
pis, in sacris palinis comedere, in sacris calicibus 
bibere, quis nostrum non horret, quis non excla- 
marel?Et nunc videmus dies festos solcmnissimos, 
cclehcrrimos, sacralissimos, Deo dicalos , in ora- 
tionibus, meditalionibus, lectionibus sacris, hym- 
nis el Psalmis, etcanlicis spirilualibus consumen- 
dos, sacrilcgis choreis. saltalionibus, conviviis, e- 
hrielalibus, impudicitiis, scurrililalibus profanari, 
ct nemo exhorrel, nemo movelur, nemo miratur. 
Dcus immorlalis! quae participatio jusliiiae cum 
iniquitale?quae socielas lucis ad tenebras? quae 
conventio Christi ad Belial ? Quid habel laelilia 
carnis curn laelitia spinlus?Quid solemnilales Do- 
mini cum feslis Bacchanaliorum? Ergone quibus 
diebus nos Dcum placare debuimus, in illis eum 
magis ad iracundiam noslris sceleribus provocabi- 
mus?Quihus diebus Spiritus pascendus el recrcan- 
dus eral in illis eum magis vino el impudiciliis o- 
hrucmus? Quihtis diehus agendae cranl gratiae 
Deo, quod nos a Daemonis laqueis, el flagiliorum 
ot scftlerum scrvilute libcraveril, in illis nos flagi- 
tia cl scelera quantom possumus,multiplicahimus? 
Quae esl liaec insania? Quae furiae infernalcs nos 
exagilanl? El nibilominus quaerimus oausas, cur 
Dcus nos punial? Cur in ipsis domibus noslris oc- 



cidamur? Cur in media civilate securi non simus? 
Alii casui aut forlunae; alii penuriae ; ahi nescio 
quibus aliis rebus:sed voces islae voces infidelium 
sunl: nos qui Chrislum sumus, et scimus Deuin o- 
mnium rerum providenliam gerere , qua ralione 
dubilare possumus, cur puniamur? Nonnc scriptu- 
rac clamant, Miseros facit populos peccaluml E(, 
esl malum in civitale , quod Dominus non fece- 
ril ? Ilaque peccala noslra penuriam , ct pesliler.- 
liam, et sediliones, el omnia flagella nohis procu- 
rarunl , peccata noslra clamant , el clamor eorum 
in aures Dei Sabaoth inlroivil. Et jam video furo- 
rem Dei contra regiones isias ila succensum , ul 
non nisi magno et diuturno imbre lachrimarum re- 
slringendus sil. Annis superioribus dumlaxatDeus 
comminatus csl, non egit serio : fuit admonilio 
quacdam palerna; sed quoniam in malis noslris 
perscveramus, iidem suraus, qui semper fuimus : 
nulla est emendatio morum, nullus zelus honoris 
Dei, omnes quaerunl, quae sua sunl: idcirco vc- 
hementer formidandum est, ne siul posleriora pe- 
jora priorihus. Sane non placabilur Deus simplici 
confcssione peccatorum, sed requiril seriam poe- 
nilenliam, verum dolorem peccalorum. vilae mu- 
lationem; el nisi hoc Gal, desperandum csl de sa- 
nilate harum regionum. Hacc enim esl radix el o- 
rigo malorum omnium, ira alque indignalio omni- 
polenlis Dei. Cur canes imilainur, qui Iapides,qui- 
bus icli sunl,persequuntur et mordent?Cur ilngel- 
lum nostrum aspicimus, et conlra ipsum indigna- 
mur? Cur non polius Deum consideramus,qui pro- 
pler pcccata nos liagellat, nec cessabit flagellare, 
donec cessemus peccare. Deus igilur bonis operi- 
bus placandus esl Deo per veram poenilcnliam sa- 
tisfaciendum , Deo sacrilicium cordis conlrili et 
humiliali,el praesertim in his feslis Nataliliis,quae 
jam quodammodo prae foribus sunt , offerendum 
esl. Gudeamus, sed in Domino gaudeamus ; scd 
absint scurrililales, absinl ineptiae , absint pota- 
liones, absinl saltationes. quantum absumus a 
religione et fervore Sanctorum Palrum , majorum 
noslrorum. quid senliebant in diebus feslis, ac 
praeserlim Domini quanto silenlio , et quam altis 
conlemplationibus suspendcbantur? cor liquefie- 
bal, oculi pluebanl dulces lachiimas, omnia ossa 
et omnes medullae exullabant; Non supererat illis 
lempus,quod in nugis el vanilalibus consumerenl: 
Tolos sibi stupor ille ingens alque admiralio tam 
profundi Sacramenti Incarnalionis filii Dei , lolos 
illa abyssus charitalis et humilitatis Dei nostri sibi 
vendicabat. Sed finis sit. Ego vos omnes, audilo- 
res oplimi, per illam ipsaro eximiam cliariialcm, 
per illam humilitatem, [icr illa visccra dilectionis 
Dei noslri, per adventum regis paupcris, oro, ob- 
secro, obteslor, in diebus Domini gaudeat Spiri- 
lus, non caro luxuriel: Angeli canunl gloriam Dco 
cl hominihus pacem, illos imiteraur, cum illis vo- 
ces noslras conjungamus, Exultemus Domino ju- 
bilemus Deo salulari noslro , qui csl D us henc- 
diclus in saccula. Amen. 



conck) vii. 



DE EADEM DOJILMCA TEUTIA ADVENTUS 



T H E M A 

T.i quis es? Et confessus cst , et non negavil : ct confcssus csl , 
qu ; a non sum ego Christus etc. Joan. i. 



SYNOPSI3 

Joannes Bapiista stcllac Lucifero comparatus. 
Lcgalioncm hodiemam csse diversam ab ca , 
quae superiora Dominica fuii missa.Causa cur 
Joannes a Dco fucrit praemissus. Joannis con- 
stantia ct humililas.Duae causae,quae Judaeos 
in opinionem induxerunt , quod Joannem E- 
liumcssccxislimarinl\vaticinium scilicetelam- 
borum eadcm prorsus vivendi ralio.Quomodo 
Joannes reveva norjarepotucrit.se csse Prophe- 
tam SS Patrum senlentiae. Cur Joannes sevo- 
cel vocem clamantis, ct non polius vocem cla- 
manlem: Auctoris ilem sententia , cur se dicat 
vocem polius esse quam hominem clamantcm, 
quia ni'iiirum ipsius opera quasi clamare ea, 
quas docebat . viderenlur. Querela de concio- 
naloribus non modo non clamantibus factis ; 
scd et malix operibus clamantibus : itcm de 
variorum hominum corruplo et scandaloso vi- 
ndi modo. 

In tecunda parle explicalur, cur nam dixcrit,\n 
(Jeserto , ubi eleganlissimo discursu nutndus 
deserto assimilatur , in quo spinac tribulatio- 
num frondes rcrum apparenlium,in via pro- 
fessionum, silis cupiditatum:Bonio item arbor 
inversaprobaturut qui meliore suipartc terrae 
quasi affixus et infixus sil.Mundus ilemrubelo 
c rmpar ilur , et <im rubi xint. , in iisque deli- 
lescenlcs lalrones el ftrae . aplissime oslendi- 
tur. Tandem Nundum quoque esse descrtum 
fortiinalurn, ulilc et salulare,el quibus lale sit, 
ad (inem usque explicalur. 

Qucmadmodum inlcr ca sidera , quac nocliirno 
lcmporc quasi solis praenunciaoriunlur,illud unum 
Luciferi . hoc esl . lucis el solis cerlissinfi nuncii 
appellalionem invenil , quod proximc solcrn antc- 
dilur, quodque lanla luce praeditum esl,utaii- 
quid amplius, quam unum ex numero siderum es- 
•• videalur! i c i liam, Audilores opJimi , inlor o- 



mncs Prophotas, qui noclem saeculorum praeleri- 
torum, lamquam sidera quaedam suo fulgore illu- 
slrarunl , el diversis temporihus Chrislum mundi 
lucem el jusliiiac solem nasciturum praenuneia- 
runl, unus Joannes Bnplisla,qui proxime Christum 
anlcverlit, quiqnc lanlo samiimoniae,el divinorum 
charismalum splendore enituit, ut plusquam Pro- 
phela ab ipsa vcrilale appellalus sil:unos t inquam, 
Joannes Baptisla lucerna ardens et lucens Chrisli 
praenuncius , Prophela allissimi , el vox Verhi , 
quod tamen amplissimum , csl , nominari promc- 
ruil. Id vero ex hodicrno Evangelio facile cogno- 
scemus, si ipsum more nostro , hrevilcr explicare 
assressi fuerimus. 

Miserunt , inquit Evangelisla Joanncs , Judaei 
ab llierosolymis saccrdotcs et lcvitas ad Joan- 
ncm , ul interrogarent cum; Tu quis es ? El con- 
fcssus est , el non ncgavit et confcssus est , quia 
non sum ego Christus.oAc. Dominica superiori cx- 
posuimus legalionem Joannis ad Christum,hodier- 
na die, ut video,cxponenda esl legalio Judaeorom 
ad Joiinnem. Est voro maximum discrimen inter 
lias suas legaliones. In superiori siquidem iegali 
mullo humilius ol iihjoclius Oe Christo , ad quem 
legatio dirigebnlur , scnlicbanl , quam par csset. 
Alquc idcirco Doinino liiborandum fiiit, til non so- 
lum vcrbis, sod oliarn splendore miraculorum glo- 
riam suam el majostatcm oslenderet. At vero lio- 
dic, qui ad Joannem millunlur legali, longe majo- 
rom dc ipso opinionem conccpcrunt, quarn rci vc- 
ritas paliatur : Proinde bcalissimus Baplisla in co 
laboral, ul qunm maximc polesl,seipsum extenuet. 
ilinc vidclicel non soluin Chrislum, scd cl Heliam 
et Prophclam cssc sc negal. Quia vero ad Clirisli 
gloriam •'lmplificamlam pertinel,ut habeal praecur- 
sorcs el administros , propterea se Chrisli prae- 
iuincium ct vocem clamanlis in descrlo iibcnter 
confllelur. 

Miscrunl ludaci ab Hierosolymis saccrdoles ct, 
levilas ad Joannem, qui cum inlerrogarenl : Tu 
qnis cst L'beralor nosicr, Auditores, lapis illo ei I, 



COiNGlO VII. DE EADEU DOMhMCA TEHTIA ADVEKTUS 



i?> 



qui praecisus de monle sine manibus contrivil sla- 
luam illam , quam Rex Nabuchodonosor per quie- 
tem videral , de quo mulla Propheta Daniel valici- 
nalus esl: et quem Aposlolus Pelrus lapidem pre- 
tiosum , el electum nominat.Sed quamquam cre- 
verit nunc lapis est, juxta Danielis valicinium , in 
inonlem magnum , ul plane sinl caeci , qui eam 
non videanl : lamen initio ila exiguus el parvulus 
cral,ul lolos triginta annos ante oculos Judaeoruni 
versaretur , et vix a paucis quihusdam vidcreiur. 
Parvulus, inquit, Esaias, datus est nobis, et (itius 
nalus csl nobis: Et-bealus Joannes: In mcdio, in- 
quit , vcslrum slelis , quem vos nescitis. Ui igilur 
hipis isle pretiosus a Judaeis in tenebris et um- 
bra morlis ambulanlihus non conculcarelur : sed 
polius cum gaudio et avidilale lamquam Ihesaurus 



Sequilur. El interrogaverunt eum: Quid crgol 
Etias es tul Et respondil: A'o?i sum. Duas ob cau- 
sas, quanlum mihi in praesenliarum occurrii, du- 
bilare poluerunt Judaei , An Joannes essel Elias ? 
Primum enim quemadmodum illo lempore Chrislus 
expeclabatur, ila eliam Elias:Ncc enim ignorabanl 
Ilebraei vaticinium illud Malachiae Prophelae: Ec- 
ce cgo millam ad vos Eliam Prophelom , antc- 
quam venial dies Domini magnus el horribilis. 
El quamquam haec promissio verc et proprie ad 
posleriorem Domini advenlum periinel. ut Beatus 
Auguslinus diserle docel in libro de Civitate Dei 
vigesimo: lamen eam Scribae elPharisaci ad priu- 
rem advenlum perlinere docebant. ul ex Mallhueo 
colligi polesl. Quo loco Apostoli quaerunt a Domi- 
no :*Quid ergo scribae dicuntl Quoniam Eliam 



vere magnus colligcrelur,divinissimo consiho Deus oporlet venire primum ? Ilaque cum lemporibus 



Paler paravit lucernam Chrislo suo , non ut eo 
lumine Chrislus viderel : sed ul ipse ab aliis vide- 
retur. Ilaque Joannem Daptislam praemisit. ul es- 
set lucernam ardens et lucens, et populis Judaeo- 
rum lapidem illum pretiosum et eleclum ostende- 
ret.Et ipse quidem probe suo munerc fungcbalur. 
Ardebal, lucebal, Clirislum ostendebal: Verum Ju- 
daei lucernac iilius tanlo ct lam insolilo fulgore 
deleclari voluerunl ad lioram exullarc in lumi 
ne ejiCs. Ilaque Iucem illam inlegerrimac el san- 
clissimac vitae beali Joannis intuenles eum Chri- 
slum ipsum esse suspicati sunl: quo circa commu- 
ni consilio legalionem ad eum decreverunt, parali 
lamquam verum Chrislum eum suscipere.si modo 
ipse se Chrislum agnoscal.alque id aperle et libe- 
re falealur. Miserunl, inquit, Judaei sacerdoles et 
levilas ad Joannem. Magna profecto el periculosa 
leulatio; sed major flrmilas Joannis , cl eonfessus 
est, et non ncgavit : nec enim eral arundo , ul ab 
aura honoris islius agilari possit. Quid igiiur? Et 
confessus cst , Quia non sum cgo Chrislus. Vide- 
bal Judaeos,ut Jucernae splendorem aspicerenl in 
hipidem preliosum impingere: videbat lapidem il- 
lum , qui e coelo in lerram cecideral , ul eos dita- 
ret, fieri illis in ruinam , et jam lunc esse culpa i- 
psorum lapidem offensionis et pciram scandali ; 
propterea memor ofTicii sui , non solum voce et 
praedicatione . sed digilis cliam ipsis Chrislum o- 
stendebal. /Vo?i sum ego, inquil, Clirislus; Ecce a- 
gnus Dei, ecce qui toltit peccata mundi. Quid me 
lnluemini ? Ego lucerna illius sum , nec ideo sic 
luceo , ut sic in me oculos convertatis ; sed ul lu- 
mine meo Christum vcrum ac prcliosum lapidem 
videatis.Pulamusne hodie mullos inveniri,qui lam 
pracclarum cxemplar imillcnlurVEcce Dealus Joan- 
nes,cum ei Messiae honor deferrctur.plane exhor- 
ruii; A'o?i su??i c.go, inquil, Christus : Longe absum 
ab isla dignilale. Al hodie , si opulenlum aliquod 
beneficium vel ccclesiastica dignilas vacel , raris- 
simi sunt, qui oblatum honorem recusenl,el se il- 
lo indignos sinccre et ex animo pulent : qui vcro 
statim advolenl, cl non expcctcnl sibi offcrri , scd 
ipsi sc oiTerant , numerari vix possunl. Omncs di- 
cunl : Ego sum Ckrislus : Ecce agnus Dci , mihi 
beneficium islud, roihi isla dienitas convcnil.Ideo 



Joanais Elias expeclarclur , et Joannes in univer- 
sa Palaeslina ccleberrimus essel , non omnino te- 
mere suspicabanlur Judaei, eum , si Chrislus non 
esset , saltem Eliam essc. Deinde tanla fuil inler 
Joannem el Eliam simililudo,ut facile Judaei Joan- 
nem pro Elia accipere poluerint. Elias rcorebalur 
in eremo, et Joannes: Elias zona pellicea cingeba - 
lur, et Joannes: Elias Propheta luil, scd novo mc- 
re solum loquendo, non etiam scribendo valicina- 
balur, el Joannes : Elias summa libeitatc Regem 
Achab et Heginam Jezabel arguebat , et Joannes 
Ilerodem Regem et Ilerodiadem Keginam non m- 
nore liberlate casligabaUElias multa propler Jeza- 
bel a Rege Achab passus esl , et Joannes proplcr 
Herodiadem capile ab tlerode Rege plexus est: Et 
quemadmodum Elias posteriorem Domini adven- 
tum juxlaMalachiae valicinium praecurrct,i!a Joan- 
nes priorem juxla ejusdem Prophelae valicinium 
praecucurril. 

Al inquis , quomodo polcrant Judaei lam gravi- 
ter errare in Joanne,cum eum scirent non de coe- 
lo lapsum , sed ex Zncharia et Elizabetha natuin 
esse? Verum , Anditores , quaestionem islam mihi 
bealus Lucas illis vcrbis dissolvere videtur : Pucr 
aulem, inquit, cresceoaH et confurlabalur, et cral 
in deserlis usque ad diem ostensionis suae ad 
Israel. Ilaque bcatus Joannes ab ipsis primis an- 
nis in ipso primo vere aelatis suae conspectum 
hominum et frequentiam fugiens,pctiit loca deser- 
la , atque in eis toti mundo incognitus ad annum 
usque aetatis suae trigesimum commoralus csl: el 
lum demum faclum est verbum Domini super eum, 
isque rc[»cnte lamquam novus homo, novo habitu , 
novis moribus, novo vivcndi gcnere mundo appa- 
ruil. Quo tempore vel muiTui eranl, qui ttim \ivc- 
banl, cum ipsc nasceretur. Et etiamsi nonnulli or- 
lus ipsius recordabanlur (quippe qui admirandus 
ct plane singulans fuera.l) lami;n unde suspicari 
poleranl eum , qui lunc ex crcmo prodibal , esso 
Joannem illum Zachariae lilium.cutn cum nec puc- 
rum, ncc adolcsccnlcm unquam vidissent, nec dj 
eo quicquam a Iriginta annis inquani audivissenl. 
Quae cum ila sint, mirum nohis vidcri non debet, 
si eum Judaei.Eham Thesbilen esse cxisiimave- 
rinl. Quaerunt igilur ab co.Elias es tu?El rvspon- 



res noslrne male se habenl.Sed lempus non habco dil non sum.Tamelsi enim spirilu. fervore, liber 
digrcdicndi. lutc ollicii et morum simililudine Elias a Pomino 



4 5 



CONCIO VII. DE EADEM DO.MIMCA 1EHTIA ADVENTUS 



appellalus sil : taraen vere ac proprie Elias non 
erat. 

Pergunl:Propne(a tu estEl respondit,Non.Gn\c- 
ci doclores, ui beatus Chrysoslomus, el Cyrillus, 
Theophilaclus el alii propierea quod verbis illis : 
Propheta es lu? praeposilura arliculum vitlent , el 
more Graecorum; o itpo^xijo ei ou:in ea senlcnlia 
sunl . ut exislimcnt , legatos islos Judaeorum non 
de cooimuni aliquo el vulgnri;sed dc illo celebra- 
lissimo Prophcla quaesivisse.qui Deuleron.18. his 
verbis promissus eral: Prophelam de gentcluaet 
dc fratribus tuis suscilabit libi Dominus Deus 
tuus,sicul mc ipsum audies. Quamquam cnim va- 
litinium hoc dc Chrislo sinc ulla dubilalione in- 
teliigendum esl: tamen Judaei.si bcalo Chrysoslo- 
mo et Cyrillo credimus.non de Chrislo,sed de ali- 
quo alio magno prophela ipsum intelligebanl. Ne- 
gal vero 1). Joannes se prophelam csse, non quod 
magnus quidam propheta non csscl: scd ul oslen- 
dcrcl , non rcclc Jud.icos Moysis vaticinium inlel- 
ligere, alque illud non ad sc.sed ad Chrislum per- 
linere. Porro nonnulli eliam sunt.qui legatos istos 
de Prophcla aliquo jam olim dcfunclo quac fuisse 
conlendant : Nam quemadmodum dc Libcratore 
nostro. ut ex capite dccimo scxto Matlliaci intclli- 
gi polcst, varie senliebant, el loquebantur Judaei, 
el aliqui cum Joanncm Baplislam , aliqui Eliam , 
aliqui Jeremiam aul unum cx prophctis vcleribus 
csse ccnseban! : Sic cliam in Joanne crrare pote- 
rant, alquc exislimarc vel Isaiam , vcl Jcremiam , 
vel alinm aliquem cx prophctis ab inferis rediissc, 
ct eum esse , qui tunc Joannes diceretur. Alque 
ad hanc inlerrogalionem vere b. Joannes respon- 
tlil: Non sum. Eral enim prophcla , vcrum novus 
quidam, el non unus ex veleribus. Nequc vero esl 
conlemnenda d. Gregorii, ct quorumdam aliorum 
Lalinorum cxposilio , qui Judaeos arbitranlur non 
de magno illo prophcla in lege promissio , neque 
de vclcri.el jam olim dcfuncio aliquo prophela in- 
lcrrogasse, scd solum ; An essct vir propheta , et 
venlura multo anle prospicere ac praediccre pos- 
set. I!le vero merilo jureque opiimo respondet, se 
propbelam lalcm qualcm,vidclicet qualem ipsi co- 
gitabanl, el similcm caeterorum non csse. Eral c- 
nim b.Joannes propbela quideuv.sed non.ui Isaias, 
non ul Jeremias, non ul Ezcchiel , non ul Daniel, 
qui in longa lempora prophclabanl, vcrum allioris 
el sublimioris cujusdam ordinis : Erat horizon le- 
gis vcris cl novae ; cralsimul principium Aposlo- 
lorum ct lims Prophetarum. El quemadmodum 
theologi doclores vcram ac pcrfcclam misericor- 
diam, qualis in solo Dco rcpcrilur, non virlulcm , 
scd quiddam nobilius el exccllentius csse dicunl: 
el nos de Lucifero dicerc possemus , cam slcllam 
non lam slellam,quam aliquid majus ct pulchrius, 
quam stellam videri. Sic eliam dc b. Joanne vcrc 
dici potesl , cum non prophclam , scd plus quam 
propbetam esse. 

Dixerunt crgo ci-.Quis es?ui responsum demus 
hi8, qui miscruhl nos. Quid dicis dc leipso?Quic- 
quid nos dicimus de lc, lu negas le cssc.Quid igi- 
lur tu ipse dicie de le ipso? Audivimus jam saiis , 
quis non sis: cupimus jam audire, quis sis. Ego , 
inquit, vox clauiantis in deserto.Ac nc quis forte 



miraretur, cur se novo et lam insolilo nomine ap- 
pcllavil, adducil testimonium Isaiae Prophelae.Si- 
cut, inquil, dixil lsaias Propheta. Vere enim ad- 
mirabile esi, <|uod sc vocem , et voccm clamanlis 
cl clamantis in dcscrlo nominarc volucril. Quis e- 
nim inlerprelabitur nobis.ad qucm modum bealus 
Joanncs vere sit vox. Et si vox cst , cur uon cla- 
mans polius dicalur , quam clamanlis? Poslrcmo , 
si vox clamanlis est,cur polius in deserto,ubi cxau- 
diri non polesl: quam in aliqua magna cl plena ci- 
vitalc claincl?llaec igilur omnia paucis cxponenda 
crunl. 

Ac primum, cur se vocem non ^lamanleni, sed 
clamanlis dixerit aperiamus. Vidco locum islum, 
auditores,incredibili consensione a vclcribustheo- 
logis exponi. Legite d. Ambrosium, Auguslinum, 
lcgile bealum Grcgorium, Origcnem, legile caele- 
ros, nemo fere illorum est, qui non aflirmel, ide.o 
bealum Joannem sc vocem non clamanicm,se cla- 
manlis in descrlo nominassc, quod optirae scirel, 
se non esse, qui clamarcl; sed se tubam , instru- 
mcntum, voccm dcnique cujusdam alterius cla- 
manlis agnoscerel. Namquemadmodum parielibus 
islis carneis ila scparali,el quasi in divcrsis carcc- 
ribusinclusi animi noslri sunt, ut os unius ad au- 
resalterius admoveri non possit, idcirco vocibus 
corporcis. lamquam fidelibus inlcrnunciis et spi- 
rilualium verborum el coticeplionum menlis label- 
lariis uli solcmus. Sic eliam Dcus Palcr vcrbum 
suum, liberalorcra noslrum, nobis raauifeslum la- 
ccrc volens, et simul inlelligens homincm rudcm 
cl corporcum esse: nec sinc slrepilu,el sono vocis 
corporeac quicquam inlclligcre , pracraisil Joan- 
nem, qui tamquam vox , el verbum corporcum 
Christum verbum incorpoieum nunciarcl. Ilaque 
idcirco dicebal: Ego vox clamanlis in deserlo, 
tamquam si apertius dioerel, Qui clamat, Dcus Pa- 
lcr est: vcrbum, quo clamal, Dcus filius esl: Ego 
niliil sum aliud, quam vox, per quain Dcus ver- 
bum suuin hominibus manifestum faeit. Praemil- 
titur, inquit bcalus Auguslinus, anle Jesum Ckri- 
slum Joanncs, quasi lcstamentum velus ante no- 
vum, lucerna ante solem,servus anlc dominum, 
amicus ante sponsum, praeco anlejudiccm,vox 
anle verbum. ISam omnipolens Paler innolescc- 
re nobis volens,sapientiam et vcrbum illud,quod 
in principio eralDeus apudDeumJ)ealum Joan- 
nem quasivoccm.per quam ad nos vcrbum suum 
profcrrel,assumpsit. Ilinc eliara b.Lucas dc Joan- 
ne: Faclum esl, inquit, verbum Domini super 
Joannem Zacltariae (llium in deserlo, hoc cst , 
l\emo pulcl Joannem ex se,cl sua verba loculurura 
proplerea cnim faclum cst vcrbum Domini super 
cum, ut non suum, scd Domini vcrbum loqualur. 
Siquidem ipsc nihil esl aliud, quam vox el tuba et 
insirumenlum Domini clamanlis in dcserlo. 

Sed ego audilores aliara cxpositioncm vobis u- 
liliorem cogitavi, cur Joanncs non homo clomans 
scd voxipsa nominclur.Opcra, auditorcs,el exem- 
pla nonnumquam forlius clamanl,ct longius mullo 
exaudiunlur, quam verba. Coeli cnarranl gloriam 
Dei, (inquil psalmographus David) ct opera ma- 
nuum cjus annunciat (irmamcntum. Ac ne quis 
arbilrarelur coclcstcs illos }>lobos dumlaxal loqui 



COiNClO VII. DE KADKM DOMIKICA TKIITIA AUVKiSTUS 



4j 



non vero clamare: ego vero, inquil, aflirmo lanlO 

clamore coeleslcs orbcs Dci gloriam assidue prae- 

dicare, ut nullus sil angulus orbis lcrrae, quem 

sonilus illi' non compleal: siquidem in omncm 

icrram exivit sonus eorum. Ac ne rursum Pylha- 

gorieus aliquis dieercj,coelos nec clamare,ncc lo- 

qui: Scd ad modum nmsicorum inslrumenlorum 

maximum quemdaoi,cl jucundissimum soniium e- 

dere: non solum, inquit David, in omnem tcrram 

cxivil sonus eorumised in (incs orbis terrac vcr 

ha eorum. Taceant Pyihagorici cum mnsico con- 

ccnlu: verhis coelum < t sirlera Dei gloriam et lau- 

des praedicant, dum se Dci opera esse omnihus 

in se intucntibus roagnis vocibus confilenlur. Et 

unde, quacso vos,magnus ille Aristolelcs cum fal- 

sorum dcorum supcrslilio fermc omnium morla- 

lium mcriles occupalas lenerct, unde, inquam.ille 

accepil csse supcr coelos principem quemdam et 

monarcham universilalis, qui, cum omnia movcat, 

ipse lamcn nulla ralione movealur? Nonnc sapien- 

tiam istaninb hoc docloredidicit.qui suispcrpeluis 

conversionihus numquam fatigalur, nec cessat e- 

narrarc glonam Dei? El cur dixisse Dominum cxi- 

slimalis, opera, quae ego facio illa sunl, quac 

lcslimonium perliibenl de me:el si mihinon cre- 

dilis, operibus credile: nisi quod scirel opcra sua 

miracula sua. prodigia sua , oninibus linguis fa- 

cundiora et eloqucnliora esse, nihilquc lam incre- 

dibilc reperiri,quod ea non facile persuaderc pos- 

senl? Minc videlicel el Apostolus Paulus ad Corin- 

thios scribens ail: Epislola noslra vos estis; Et 

Epistola cstis Christi. Quia nimirum pcr opera 

bona Corinthiorum loli mundo Christus cl Paulns 

loqucbantur. Ad hunc igilur modum et beatus 

Joannes ail: Ego vox clamanlis in deserlo , lam- 

quam si diceret; Sed solum verba mea sunt quae- 

dam voces; Sed ego lotus sum vox. Vales cacteri 

sua vaiicima conscripserunl ; mihi vcro scriben- 

dum non fuil; quia cgo ipso sum vaticinium:Opera 

mea sunt vcrba mea, vila mea esl concio mea: Je- 

junia zona pellicea, pili isti camelorum, haec ipsa 

eremus, locuslae, et mcl silvestre , nonne poeni- 

tentiam clamant, el ad poenitentiam omnes homi- 

nes magnis vocibus cohorlantur? Ncc enim sine 

causa dixr./vyo vox clamaniis in dcscrto. Qunndo 

enim cgo nibil dicerem, lamen baec habilnlio so- 

liludinis homincs ad pocnilenliam provocarcl. 

utinam, audilorcs, inlelbgeremus a!iquando,quan- 

ta sil in calholica Ecclesia borum concionatorum 

penuria, ct quod rnagis csl deplorandum, quanlo 

plures bujus generis oraiores in Ecclesia esse de- 

berent.lanto sunl pauciores.s ; qu1dem omnes chri« 

stiani ad hunc modum, exemplis videlicet el ope- 

ribus. concionari dehent : nullus apud Domimnn 

sui eilenlii excusalionem invcniclrOmncs lenenlur 

innoccnlia viiae,el incorruplis moribus Ecclesiam 

Chrisli aedificare , pecealores converlere . lardos 

inciiarc. frigidos inllammarc, omncs horaines ad 

meliora et sublimiora cbarismala cohortari. Scd 

qui yoces esse non volunt,ul clamenl bene utinam 

niuii essent, nec clamarenl male : Ncque enim e- 

xlslimasse debetis soium opera bona clamarc, cla- 

mantct uuila Dominus ad Cain: Vox, inquil, san- 

guinis fralrU lui clamat ad ma de lerra. Ei ad 

l'i 1 1 uimini \ '•! \'. 



Abraham. Clamor. inquil, Sodomorum cl Gornor- 
rhaeorum mulliplicatus est. Et bcalus Jacobus : 
Ecce, inquit, merccs operariorum , qui mcssue- 
runt reqiones vestras, quac fraudata est a vobis 
clamat:et clamor eorum in aures DominiSabaoth 
inlroivil. Ilaque habenl et mala opera suas voces. 
si Chrisliani homincs scirent, quam vehementer 
in auribus Ethnicorum et haereticorum noslra sce- 
lera, nostra,flagitia, noslra perjuria , noslra parri- 
cidia, nostrac libidiues,noslrae usurae.nostrae co- 
mcssaliones.nostrac ebrielates clamarent;el quan- 
tum eos in conversione ad veram atque orthodo- 
xam fidem impedirent, alque relardarent, non tam 
facile profcclo in lot crimina hibercnlur? si vel 
semel paslorescL pracsides animarum, nec minus 
adolesccnlium inslitulores, cogitarcnt, quanlorum 
malorum causa sinl, dum ita pcruiciose suis cor- 
ruplis moribus concionantur: desisterentplane ab 
ejusmodi genere concionum. PIus enim , miiii 
credile, viri graves, in quorum vilam omnium a- 
liornm oculi conjccli sunl: plus inquam una ebrie- 
late,una fornicationis vel avariliae suspicione per- 
suadent in ruinam,quam omnibus cohortalionibus 
suis persuadeant in salulem. PIus destruunt Ec- 
clesiam Christi vocibus morura , quam aedificent 
vocibus verborum. si intelligerent sludiosi Lo- 
vanienses,quanlum nonnulli eorum tyronibus mo- 
deslionbus et simplicioribus noceant, et quam a- 
troces propterea omnipotenli Deo poenas daturi 
sint,extcrrerenlur profecto alque exhorrerenl:et se 
potius vel domi conlinerent, vel ab hac civilate di- 
scederent, quam cum tanlo et suo, et aliorum de- 
trimento, ac pernicie in studiis vcrsarentur. Vebe- 
mentius enim clamant in auribus adolescenlium 
studiosorum exempla solidalium, quam omnes ad- 
moniliones praeceplorum. Quare cum ii, qui lon- 
giore lcmpore in sludiis bonarum arlium versali 
sunt, quippe palres quodammodo aliorum esse de- 
berenl; tamen sphaerislcria polius frequentant, 
quam gymnasia , et a sludiis libenter vacant , ut 
portalionibus commodius vacent, et mero potius, 
quam dispulalionibus incalescunl, et socios supe- 
rare non in doclrina ct crudilione; sed in poculis 
exhauriendis contcndunl: quid scandali putalisly- 
ronum animi paliuntur? Quantum , quaeso , bisce 
exemplis ad similia et. graviora eliam perpclranda 
incitantur? Sic nimirum juventus corrumpitur , 
sic rcspublicae pcreunt : sic paulalim bomincs a 
corruplione morum ad corruptionem menlis, et 
a scclcribus et fiagiliis ad infidelilatem cl bac- 
rescs prolabuntur. Sed haec salis dc qucrimo- 
niis. 



PAItS Ai.TKItA 



Curb. Joannes se voeeno, el vocem clamantis 
appellaveril hactenus exp isuimus: nunc illud se- 
(juiiur exponendum . cur addiderit: />i desei^o. 
Quaeriam igitur esl isla soliludo?quodnnm ho< i i 
scrtum, in quo Joannes clamal? Eremus ista, ni 
vehemenler fallor, orbis lerrarum csl. Sed n on ta- 
lcs soliludim • ogilare debetis, qualos in Ac ■ j 

8G 



iti CONCIO VII. DE EADEM DOMINICA TERTIA ADVENTUS 

el Lybia, in quibus nihil, nisi nrenae invenianlur. bos nmplifienmlis, de palaliis erigendis. de pecu- 
Verum cogitare vaslissima quaedam nemora , ob- niis cumulandis, < I c agris nd ngros.de hcncfioiis ad 
scurn, invia, inaquosa, in quibus nullae sunl nr- bencficia. de pensionibus ad pensinnes adjungen- 
boros rructuosae, nulla pomarin, nulli fontes,nulli dis cogilal? Non legistis apud Marcum de cacco il- 
lacus, nulla prata vireotia: homines vcro perquam lo, qui cum a Domino curari coepisset inlerroga- 
rnrissimi, vcl polius nulli, paucissimis quibusdam lus, an aliquid vidercl, respondit , se hominos si- 
anachoretis cxcoptis. At vcro stirpes silvcslrcs , cut aTboresambulanles videre? Video, inquil, ho* 
spinae,rubeta,nec non fcrac leterriniac.ursi, lupi, mines sicul arbores nmbulanlc.s , ac si dixisset: 
leones, lygrides omnia longe laleque eompleve- Vidco illos quos dici homines nudivi , ita capile 
runl. Talis omnino osl mundus: ntque idcirco non deorsum verso ambnlare ul milii non homines , 
immerilo sub lypo deserli plerumque in sacris li- sed arbores videanlur.Haec esl nimirum primn ho- 
teris designatur. Quaeso vos si mumlum istum pc* minis illuslratio. Nnm uura quis a Doo illuslrari , 
nilus inlrospiciamns,au non cum videbimus obru- eln vanitnic ad verilatem converli incipit, primum 
tum spinis amariludinum, vncuum Qoribus vera- quod videl, esl caecilas et obscuritas aliorum.Pri- 
rum consolalionum? Quod regnum , quac civitas , mum quod loquiluresl sonlentia illa; video honii- 
quae domus invcnilur.in qua non aliquandospinae ncs sicul arbores ambulanlcs. Siquidem nntcn, 
tribulationura orianlur? Pergamus ulterius. Sonne cura etiara ipse sicut caeteri ambularet, ct sc on- 
otnnia ila sunl plcna fronlibus rcrum apparcntium pile dcorsum verso ad modum arborum esse su- 
sed non exislenlium, ut vacuus fruclibus rerura spicari non posset, alios ilcm omnes sui similes 
viManiin ot solidarum mundus ccnscanlur? Nonne reclc so hnboro existimabat. Quin oliam si untim, 
est invium boc descrtum , cum in oo inlolic.es pe« vel allerum forte vidissel lerrara pcdibus concul- 
regrini, quanlo magis progrediuntur, tanlo magis canlem, et ad coelum oculos sublalos habentcra , 
implicnntur ct eranl? Illc lilerarum, isle mercald- illum lamquam dislbrlum el invcrsum et sibi dis- 
rac, alius militino, nlius allerius slndii viam ng- similom irridebal. At poslquara Doi bcoeficio lu- 
gredilur: omnes somilas reclas el expedilas quae- mcn verilalis aspicere poiuil, lunc vere orrorom 
runl: el ntillns lamon n spinis cl tribnlis, lecisque suum el dcceptionem ngnoscil. Tunc aperle cln- 
hprridis et periculosis expedire se poicsl. Elinc mat: Video homines ambulanles. Aiquc ulinam 
videlicel fil, ul nomo sua sorte conlcnlus vival:lau- arbores istae pomiforao, cl frucluosae, ct non po- 
dal vero diversn scquenles. Et tj o i « i de aridilate lius rubi silvestres el sleriles esscnt.Cum aliquan- 
hujus deserli dicemus? Nonne omnes perpeluo si- doherainum studia conlempior, plane mundum 
liunl? L'bi csl ille divcs , qui se conlcnluin dical. nnivcrsum quasi vaslissimum quoddam rubelum 
nihil quaeral. nibil appclnl , nilul oplel amplius? videor inihi vidore.Arbores istae nrboros liumanao. 
nimirura in deserlo inaquoso sumus. ubi non sn- dicunlur; sod nihil cis inhuraanius,nihil rapaoius: 

luralur oculus visu, no.c auris audilu implelur. Ejus nalurao sunl rubi.ut nulli transeunli parcanl, 

Transeamus ad alia , alque mundum universum sallern induraenla, si carnera non possunl, vol au- 

lamquara verissimam soliludinem a raris ac penc ferre, vel cerle lacerare volunl. Idem omnino slu- 

nnllis hominibus babilari doceamus. Quid csl bo- dium nonnc magna pars hominum sectalur? non- 

• iic>? Arbor invcrsn, ail quidam.Et rcctc. Siquidem nc omnes rapiunt, omnes Irahunl ad sc rcs alio- 

capul in vivenlibus omnibus illa pars a Philosopho rum?Nonne quam plurimi invcniunliir ubique ln- 

definilnr. unde ot sumilur alimenlum el ad parles Irones? Et praeler aperlos isios latroncs , nonne 

caeteras derivalur. Jam vcro parlem islam , capul permulti in aulis, in praeloriis, in foris , in offici- 

videlicet, in arboribus defixam in terra , in homi- nis latroncs snnt lanlo pe'riculosiores,quanlo sunt 

nibus procul n lerra abslractam videraus.El conlra occultiores? Quid snnt ii raercalores , qui fraudi- 

podes, qui capilibus opponunlur in arboribus coc- bus dilescunt, nisi rubi,nisi lalroncs? Quid Ecclc- 

lum, in hominibus lerram inluonlur. Itaquc wvo siaslici qnidara sunt.qui non aliain ob causam bc- 

homo, si id sil, qnod esse debel, nihil cst aliud, neflcia invadunt, nisi ui bcnc comiidant, cl bibant 

quam arbor invcrsa. Vortim audilores, limclsi ho- nisi rubi, nisi lalroncs? Quid ii qui foenoribus el 

mo exlerior, quem forma isia declaral,quae oculis usuris pauperum forlunas devoranl , nisi rubi ot 

corni, cl digito demonslrari polest, ila sc lKihoi.nl lalranes suni? Qui ii adolescenles , qui pecunias 

aibor invorsa moriio dici possil : lamen inlerior parentura suorum perdunl in sphaerisleriis, quas 

homo, qui voro ac propric solus csl bomo,ila post in libris cmendis consumore debuisscnf, nisi rubi 

peccalum inversus esl,ila capul in lcrram abscon- nisi lalrones? Quid merelrices, quid lenones, cir- 

dil, iii pedes ad coelum converlil, ut verius arbor culalores, praesligialores, adulatorcs, riisi grali ct 

quam bomo dici posse videalur. Nam si homo esl jucundi lalrones? rubclum slerile,alque infelix! 

arbor invcrsa, quid esl nisi arbor homo inversus? Tibi, Libi inquam, hehtus Joannes minalur, rum 

An iion habel forlassis homo capul in lerra sepul- ail: Seairis ad radicem posila csl. Vne vobis ho- 

lum alque defossura qui nihil quaeril, nihil araat, minibus inversis: vae vobis rubis ct tribulis. Nam 

nibil cogilat, nisi lcrram? Vbicsl Ihesaurus luus, securis irac Dei non raraos, sed radiccm pciit.Ei- 

ait Dominus, ibi csl cor luum. Quare si thesaurus gile radices, quanlum vullis. Nam voliiis nolilis 

tuus nibil osi ni>i tcrra, obi caput tuum, ubi cor eradicabimini. Securis ad radicem posila esl: non 

tuum. ubi mcns tnn, nhi volunias lun eril nisi in de foliis ct ramusculis, sed ^i'. radfce, de capile , 

lcrra? An non pcdcs nd coelum convcrtil, el radi- <lc nnimnc snbile agilur. El quid prodesl homini. 

ces quam aliissime Qgere conalur in lcrra,qui coc- si universummundumlucretur,animaevero suae 

leslium bonorura oblitus, solum dc posscssioni- detrimcnlum paiialurl Convcrtimini, converlimi- 



CO.NCIO VII. DE EADEM POMIINICA TERTIA ADVEMTS 



47 



ni homines inversi, calcale peddms lerranr.erigile 
oculos ad coelum. Si consurrcxislis cum Ckrislo 
quae sursum sunl quacrilc : quac sursum sunl 
sapilc, non quae supcr terram. Aspicile aposlo- 
lum Paulum , qui non planla , sed homo crat. 
Conversaiio, inquit, noslra in coclis esf.Ecce ubi 
capul habebal aposlolus Paulus. At de inversis 
liominibus, quid dicil? Ambulanl mulli. inquit, 
quos sacpe dicebam vobis, (nunc aulem cl flens 
dico) inimicos crucis Ckrisli, quorum finis intc- 
ritus, quorum Deus ventcr cst el gloria in confu- 
sione ipsorum, qui lerrena sapiunt : noslra au- 
lem conversalio in coelis cst. Aspicitc b. Pelrum, 
aspicitc b. Joannem, aspicilc cactcros , qui non 
planlae, scd homines eranl: an non videtis eos in 
lorra radiccs non jecissc , poslcros suos divites 
non rcliquisse, palatia, horlos, vincas possiderc 
non voluisse; sed omnes suas opcs, omncm the- 
saurumsuum apud Deum cuslodem bonum depo- 
suisse, ubi neque aerugo neque linca, demolilur 
el ubi furcs non cffodiunt nec furanlurl Scd ad 
soliludincm noslram reverlamur. An non cst mun- 
dus hic noslcr vcra soliludo.cum in co omnes be- 
sliae agri dcmicilium habeanl? Quid enim aliud 
sunt calcrvac illae daemonum, qnae pcrpcluo no- 
bis insidianlur, nisi Ieonum rugienlium greges ? 
Adversarius vesler diabolus, inqutt beatus Pelrus 
iamquam tco rugiens circuit,quaerens quem dc- 
vorel. Quid aliud impudicae mulieres , quae solo 
aspectu vcnenum in corda adolescenlium jaculan- 
tiir, quam Iruculenli basilisci sunl? Quid sunt ob- 
trectalores, nisi cancs? Quid arroganles, nisi lau- 
ri? Quid versipelles, nisi vulpes?Quid luxuriac de- 
dili, nisi sues? Quid rapaces, nisi lupi? Quid avari 
nisi talpae? Quid vero crudeles, nisi lygridcs?Scd 
quid de ferilale hominum dicemus?Cum illud con- 
stel eliam ipsas fcras a nonnullis hominibus fcri- 
lalc superan? Quis ncscil lemporc nasccnlis Ec- 
clcsiae ursos cl lconcs a sanclorum marlyrumcor- 
poribus laccrandis abslinuisse , a quibus lamen 
crudclissimc lransfodiendis,el in frusla conciden- 
dishomincs feris truculentiorcs non abslinebant? 
El ca quac nostris lemporibus nefarii Calvinistae 
gcsserunl nonnc omnem ferilalcm e.l immanilatcm 
vincunl? Quac cum ila sinl, dubilare jam non pos- 
sumus, ncc debcmus,quin noslcr hic mundus de- 
sertum horridum, obscurum, invium, inaquosum, 
hominibus vacuum, el fcris plenissimura sil.Atquc 
hoc csl deserlum, in quo parcns omnium nostrum 
Admn cuin descendcrcl ab Jcrusalcm in Icricho a 
lalronibus spolialus el volneratus fuil, cl in quod 
pius Samarilaiius Christus a spirilu duclus fuil, ul 
libcrarel bominem. Tunc enim fuit Dominus du- 
clus a spirilu in deserlura , cum opera Spirilus 
sancli Verbum caro faclum csl et habilavit in no- 
bis. Et tunc implela sunt vaticinia Prophelarum: 
iunc cxultarunl omnia ligna silvarum a jfacie 
Domini,quiavenil\ lum posilum cst deserlumin 
stagna aquarum, el lerra sine aqua in exilus 
aquarum. Tunc laetdla esl deserla et invia. el 
exultavit solitudo t el floruit quasi lilium: germi- 
nam germinavit, et exullavit laelabundaet lau- 
dans, quia gloria Libani data esl ei, dccor Car- 



meli, ct Saron. Vcrum antequam Dominus pcr se 
dcscrtum noslrum visilarel,pracmissus fuil Bealtis 
Joannes, qui idco clamat, cl dicil: Ego vox cla- 
mantis in deserlo.Scd vullis oslendam vobis,quod 
sit fclix ct forluualum, utde et salulare deserlutn? 
Unico vcrbo rcin aperio, cl sic linem dicendi fa- 
cio. Qui curas camis non faciunt in desideriis, 
qui lerrena non concupiscunl ; qui lamelsi inter 
homincs,et opes.el honores vcrsanlur, tamcn nulli 
horum amore el cupidilale adhaercnl; sed ea tanli 
faciunl, quanli valenl: el lamquam homines solila- 
rii elererailae spiriluales habilanl secum, vcrsan- 
lur in cordc, suspirant ad palriam, de Deo cogi- 
lanl, cum Dco versanlur, cum Deo loquunlur, isti 
sunt, qui soliludincm salularem el plane bcalam 
invcnerunl. Ilaec est soliludo, quam Prophela Da- 
vid adamavcral . el de qua canebal: Etongavi fu- 
giens, el mansi in soliludine. Haec cst solitudo , 
per quam transil populus Dci de lerra Aegypli in 
lcrram promissionis.Nemo pulel de Aegypto mun- 
di hujus, el de lenebris pcccalorum statim uno 
sallu ad lcrram fluentem lacle et mclle pcrvenire 
posse: cst enim media solitudo. El vere si quis, 
dum vixcril, Dcum non quacrit in soliludine. cl 
recessu cordis,et cum eo amiciliam el familiarita- 
lem non conlrahiljllum posl obitum non invcnicl. 
Quacrile Deum, dum invcniri potcst: invocatc 
cum dum prope est. Et nisi quis renunciavcrit , 
sallera animo cl affeclu . omnibus quae possidet 
quod est morari in soliludinc,nunquam inlrabit in 
regnum coclorum. Ilaec rursum cst illa solitudo, 
in qua pluil manna dc coclo: Non habucrunl filii 
Israe! manna illud suavissimum, doncc cgressi ex 
Acgyplo in soliludinem inlraverunl: ncc in ipsa 
soliludinc, donec farina illa defccil, quam secum 
allulcranl cx Acgyplo. Sic ctiam, audilores, nemo 
sperct guslarc se possc coelcslem illam consola- 
tioncm, quac ornnium dolorum et laborum oblivi- 
sci facil; doncc amorem alque affccluni non cxuit 
rcrum tcrrenarum, ct in cordis sui deserlum non 
ingrcdilur. Haec deniquc est illa soliludo. in qua 
vcrbum Dei nullo slrepitu impedicntc audilur.Du- 
cam cam, int|uil Dominus, in solitudinem cl ibi 
loquar ad cor e/ws.El bcalus Joannes hodie:EV/o, 
inquit, ijocc clamanlis in deserto. Illis cnim solis 
loquilur Dominus, illis solis concioualur Joannes, 
qui moranlur in soliludine, loquilur vcro pacem, 
cl pacem, quam mundus darc non polesl, pacem, 
quac cxuperal omncm sensum. Scd loquilurpo- 
cem in plcbcm suam, cl supcr sanctos suos.el in 
cos, qui convcrluntur ad cor. Iiedite ergo prae- 
varicatorcs ad cor. lnlrate soliludinem, ul voccm 
illam exaudirc possilis, quac clamare non cessat 
in dcserto. desertum Dco gratum et hominibus 
ulilc. soliludo incognita , scd tranqnilla , quam 
rari sunl, qui lc novcrunt, cl lu sola lamcn acco- 
las luos inlcr lumullus pncalos, inlcr arma pacifi- 
cos, inler mulliludines solos, inler mclus cl tre- 
pidaliones securoset tranquillos lacis.Tc prophc- 
lae alquc aposloli adamaverunl: ad ic suspirat, et 
le concupiscil dcsiderinm animac meae: Ad lc nos 
rcvocal Aposlolus Paulus illa gravi coborlalione 
sua: Tcmpus brevc esl: rcliquum cst ut qui lui- 



CONCIO VII. DE EADEM DOMINICA TERTIA ADVENTUS 

bcnt uxorcs, tainquam 11011 habentes sint ; ct dccidit, cur non properamus? cur non eurnmus ? 

ct qui flent , tamquam 11011 flentcs et qui gau- cur non advolamus ad islam soliludinem? Ilic cst 

dcnt, tamquam 11011' gaudcnles , et qui emunt, Clirislus, qui jejunal; hic Joannes concionatur:hic 

tamquam 11011 possidentes : el qui uluntur hoc Moyscs cum Dco loquitur; hic Elias absconditur ; 

mundo, tamquam 11011 ulcntcs : praclcrit enim hic pluit manna de coelo ; hac dcniquc transiit 

figui\i hujus mundi. \olo aulemvos sine sol- Dei populus ad terram fluentcm lac ct mcl , ad 

liciludinc cssc. Si igitur figura hujus mundi prac- quam sua miscricordia nos pcrducat.qui cst hcnc- 

tcrit. si decor omnis ct pulchriludo ojus, ut flos diclus in saccula. Ameu. 



v£<S^©P-3v 






CONCIO VIII, 



DE DOMINICA QUARTA ADVENTUS 



T H E M A 
Si nos exislimel homo, ul min ; stros Cbrisii et dispensalores mysteriorum Dci. 1. Gorinlh. \ 



SYNOPSIS 

Duo in Ecclesia appvimc neccssaria.ul nimirum 
paslorcs dc scipsis , et oves de suis pastoribus 
reclc scnlianl : llli se oeconomos Dei cssc me- 
mincrint, (ubi differenlia intcr dispensatores 
veteris etnovac legis interscritur) nec majo- 
ris , nec minoris quam par esl se exislimenl : 
In priori pcccanl, qui munia sua pcr se ipsos 
exercere indignum pulanl,qui se ut Dominos, 
non ut minislros gcrunt , et qui ralionem se 
rcddituros non cogitantes tam facilc el indi- 
screle quemquc absolvunt: In posteriori vero 
peccant.qui lum viris lum foeminis tamquam 
vilissima mancipia sesc subiiciunl. S. Marlini 
el s. Ambrosii auctoritas in Imperatores. Dcin- 
dc spcculum quasi Saccrdotibus proponilur , 
in quod octilos mcnlis convertant. Oves vero 
non nimis vilipendcre , nec majoris acquc ac- 
stimare sacerdolcs debent , quod primum fa- 
ciuni haerctici Lutiierani; et nonnulli magna- 
les ; alterum , qui sacerdolcs sacramenlorum 
dominos el non dispcnsalorcs habcnl ; ubi de 
modo confilcndi, cl de duplici baplismale , a- 
quac scilicct frigidae et fervcntis , quod poste- 
rius aerctici lantopere fugiunt , poenilenliam 
videlicet , quae cum operibus poenalibus con- 
juncta essc debet. Tandem dc confessione do- 
ctrina fmil. 

Aposlolus Paulus una,caque brcvissima senlcn- 
tia , simul paslores cl oves , saccrdoles el laicos 
admonendos pulavit.Nihil enim magisnccessarium 
et pasloribus, cl ovibus quam ut pastores dc seip- 
sis , et oves dc suis pastoribus reclam opinioncm 
habeant. Quid igilur paslorcs dc sc exislimare dc- 
bent? Sc minislros Cbristi csse,el non qualcscum- 
quc minislros ; siquidcm omncs Crisliani servi ac 
minislri sunl Cbrisli; sed dispcnsatores mgsleiio- 
rum Dei , boc cst, occonomos, magislros domus, 
quibus incuinbit cx bonis Uomini sui tolam fami- 
liam alere. Bfulti sunl scrvi , «t adminislri in ali- 
qua (amilia, scd uous praestaliis,unus esldispen- 
salor fidclis , et prudens, quem constilwit Domi- 



nus super familiam suam, ul del iltis in lempo- 
re tritici mensuram. Ac in lola quidem familia 
Cbristi,summus oeconomus, ac gcneralis magisler 
domus , csl P»omanus Ponlifex : quia vero Chrisli 
familia non uno in loco habilal, scd mullas ac va- 
rias regioncs cl provincias occupavil , ncc potest 
tanla mullitudo ab uno hominc cibum vcrbi Dci , 
et sacramentum accipere idcirco in mullas mino- 
res familias dislribula esl,cl singulis singuli mino- 
rcs oeconomi allribuli sunt. Id quod b. Lco in 
cpislola ad Anastasium Episcopum Tbcssalonicac, 
qucm vicinarium suum pcr lotum Orienlem con- 
stituerat, bis vcrbis docel; magna, inquil, dis])0- 
silione provisum est , ne omnes sibi omnia ven- 
dicarent, sed cssent in singulis provinciis singu- 
li, quorum inter fratres (Episcopos videlicet.nam 
de his loquilur) haberetur prima sententia. Et 
rursus ; quidam in majoribus urbibus constiluli 
sollicitudincm susciperent ampliorem , per quos 
ad unam Petri sedem univcrsalis Ecclesiae cura 
conflucret.cl nihil unquam a suo capite disside- 
ret. Ilaquc omncs Pastorcs, omnes sacerdotes,qui 
quoquc modo pracsuul ecciesiac,vel ex delegatio- 
ne, suo modo occonomos cssc, dispensalores my- 
storiorum Uci in animo lixum babcrc dcbcnl. 

Scd cur Apostolus verbum Dci ct sacramenla 
myslcria appcllavil ? Cur non apcrlc dixit dispcu- 
salores doclrinac.ct sacramcnlorum Uci? Non sinc 
magna ralionc boc fccit:nam ut nobis minislerium 
noslrum commcndarcl, cxccllcnliain el sublimila- 
tem ejus explicare voluil. IIoc igilur inleresl inler 
oeconomos vclcris ct novac legis , quod illi di- 
spensabant rcs quasdam coinmuncs, cl vulgarcs , 
trilicum , olcuin , vinum. Nobis vcrc myslcria ma- 
xima, rcs prctiosissimac, aurum, argentum, mar- 
garilae, gcmmac crcdilac sunl. Qui«l Judaci prac- 
dicalorcs doccbanl? Unum cssc Ucum, qui cocliim 
ct lcrram fabricaveriL, qui popuhim suum de ser- 
vitute Aegypliaca Liberaveril, qui lamquam judex 
justus, ncc malos impunilos,nec bonos irremune- 
ratos dimitlal. Vcra sunl bacc omnia, scd vuigaria 
elcommunia. Qnid \cro Chrisliani iloccnl? Pianc 
mysleria secreta , abscondila a constitutione muu- 
di. l>cum esse Trinitatcm, Filium Dei carncm bu- 



30 



CONC10 VIll. DE DOMINICA QUAUTA ADVE.XTIS 



manam assumpsisse, Sacramcnlis novae lcgis ho- scd nihil npud Deum miserius, ei trisiius el da- 
mines jusliflcari.Aspice dcinde sacriQcia el sacra- mnabilius. Et b. Joannes Chrysostomus ; Non te- 
menla Judaeorum. Quid illi dispensabanlWmbras mcre, inquil, dico,sed vt affectus sum ac sentio; 
luiurorum, iujirma et egcna elcmenta: maclabant Non arbitror inter saccrdoles multos e»$e , qui 
boves el oves , aedebanl adipcs arielum cl hirco- salvi (iant; scd multo plurcs, qui pereanl:Vnius 
rum:judicabant de Iepra ct maculis corporum.Isla enim animae perditio tanlam habeht jacturam , 
eranl munera , isla poteslas corum. Inluerc modo ul nulla rationc possit aestimari. 

Veniamus ad eos , qui se minores arbilranlur, 
qaam sint , ct non sludio sanclae el Dco gralissi- 
mac humilllalis; scd partim ignorantia, partim im- 
probitale sc de gradu suo deiiciunl , et omnibus 
conlemncndos ct conculcandos praebcnl.Quomam 



Cbrislianorum saccrdolum funcliones: Quid nos 
dispensamus? Ouid populis adminislraiiius?Sacra- 
menla polentissima alquc enieacissima; baplisma- 
le rcgcncrainus , conlirmationc Spirilum sanclum 
damus, absolulionc pcccala ac dcbila rclaxamus : 
sub spccic panis vcrum pancm Angelorum mini- isli sunl? Illi omncs vidclicel , qui ambilione , vel 



slramus.lsla sunt crgo mysteria,quorum nobis di 
spensalio crcdila cst. 

Scd mulli reperiunlur bodic impcriti occono 
mi, qui ncc locum, ncc gradum suum intclligunt 
el aliqui quidem so majores, el aliqui minorcs , 



pccuniarum cupidilalc, vcl ulraque stimulanlc, vi- 
ris divitibus cl nobilibus ncc solum viris , scd cl- 
iam foeminis , quod nefus csl cl borrendum , lur- 
pilcr adulantur, ct cis lamquam vilissimi lamuli ct 
abjectissima mancipia sc subiieiunl. Quam mullos 



quam sinl, essc se pulant; el ulrique decipiunlur. videbilis eliam in his rcgionibus saceidoles Do- 

Qui sunt , qui sc pulant majorcs? Primum omncs mini , qui apcrlo capilc laicis viris ct mulieribus 

illi, qui sibi iiulignum pulant cxcrcere persc niu- in mensa minislrabunl.qui diseurrcnt bac cl illac, 

ncra saccrdolalia , qui non dignanlur pcr se con- ul feranl et referant nuncia, qui omnia famulorum 

fessiones audirc.pcr sc pascere el gubernarc gre- ct ancillarum munera obibunl,pudel proleclo bacc 

gem sibi crcdilum.Isti superbia incredibili putant rcfcrrc. Sed quid agemus,eum mullos non pudcal 

sc majus aliquid, quam sinl;ct inlcrim non vidcnl ista faccrc, ct scipsos , ct eos quibus serviunl , in 

tum maxime se vilesecrc ac sordescere. Pulanl vi- gcbcnna pcrducere ? Cerle b. Marlinus laudc bu- 

Ic concionari, quod Christus et Aposloli faciebanl; militalis, si quis alius, maximc cniluit:tamcn cum 

Ct non pulanl vilc pceunias numerarc, quod Judas aliquando ( ul Sulpilius referl ) una cum quodam 

faciebat. Alque ulinam sallem, sicul Judam in co, presbytero suo cum impcralorc maximo pranderet, 

quod vilc esl, imilanlur, in eo, (|uod nobile cl ve- et pincerna caliocm impcralori allulissol, eumque 

re magnum esl irailanlur. Sed rursum ille sc plu- imperalor ad s. Martinum bonoris gralia misisscl, 

ris faciunl (juam sinl, (jui se non ut minislros.sed sapienlissimus ponlifex , non solum prinium cali- 

iil Dominos intuenlur, ct interim fures sunl, el la- cem non recusayil: sed posicaquam ipsc bibil,non 

liones ; illi vidclicel omncs , qui non eonlcnli sti- impcralori, ul omnes putabant,scd prcsbylcro suo 



penilio ac mercede , quam Deus fidelibus servis 
promisil , vendunl rcs Domini sui , benclicia , sa- 
craraenta , graliam ipsara Spirilus sancli. Illi po- 
stremo se ministros et dispensalores non agno- 
scunl, qui (juasi non essenl Domino rationcm red- 
(Jiluii,summa facililalc omnibus manum imponunl, 
cl laui eonlrilos , qunm non conlrilos ; lam plene 
ct perfecle conGlcntcs, quam peccala sua quadam 
confusa generalilalc invoIvenles:lam salisfacere pa- 



caliecm porrcxil. Existimabanl enira ul rcs cral,in 
co consensu primas parlcs sinc conlroversia epi- 
scopo debcri , sceundas prcsbytero, lcrlias impc- 
ratori. llaque bcalissimus Marlinus prcsbylcrum 
suum, etiam imperatori praeposuil : et bodic prc- 
sbyleri non verenlur seipsos cliam mulierculis su- 
biiccrc. B. Ambrosius cum imperalorem Thcodo- 
sium intra canccllos in sacrarium ingrcssum ccr- 
nercl, ut cum presbyleris sedercl, numquid limuil 



ralos, quam non paralos quasi propria potcslale el ei per arcbidiaconum mandare, ac dicerc : Kgre- 

aucloriliile absolvunl. Isli sua imperilia el super- dereinvperator,et cumcacteris in communc con- 

bia corrumpunt populos, el cis verae poenilenliae sisle ; purpura enim iinperutorcs facit , non sa- 

viam praecludunl. Nec cnim esscl bodie lanta fa- cerdolesf D. Joannes Gurysosloraus Ilomil. 8,3. in 

ciiitas ; bsolvendi. Veniunl bomines onusli pecca- Mallhaeum de Sacramenti adminisirationc verba 

lis, el qui millies in eadem ceciderunl: el vcniunl faciens, Si dux, inquil, quispiam.si consul ipse, 



saepc sme ullo signo doloris, vel pridie , vcl ipso 
dic sunnnac celebritatis , el slalim absolvi , el ad 
sunctorum mysteriorum communionem accedere 
volunt. El nos judices inconsiderali , disponsalo- 
rcs omnibus manum imponimus,omnibus dicimus, 
vgo le absolvo , vade in pace. Sed vae nobis , 
( iiin Dominus rationem ponet cum scrvis suis ; 
servi sumus , dispensalorcs sumus , non Domi- 
no sumus . causam Dei , non nostram agimus: 
( ffcnsas Dei , non nostras remitlimus : bona Dei , 
noii rcs noslras dispensamus. Ilmc videbcel bea- 
lus Augusl.nus in Epislola 148. Mhil e.s/.inquitin 



si is qui diademate ornatur indigne adeat , co- 
liihc <■! ooerce ; majorem ta illo habes potcsta- 
t<"in. Se<i quid opus esl teslimonia hominum quae- 
rere? Iiigrediaiitur , qui ejusmodi sunl, a^iquando 
cor siiiiiii, ibi profcclo , si attendanl Deum ipsum 
sic loquenlem audienl: Kgo le exaltavi: cl non an- 
gelum aliquem,sed Deum quemdam inler homines 
esse le volui : ego le capul et judicem conscrvo- 
rum luorum conslilui : libi omnia mca bona com- 
misi, divilias , lionorein . sponsam , meipsum , cl 
quicquid aliud habere i»otui:libi crcdidi claves rc- 
gni coelorum , libi sacramcnla , pretium sangui- 



hae vila , et maxime hoc tempore , facilius , ei nis mci , tibi ipsum corpus ct sangumem meum 
hominibus acceptabilius episcopi et presbyleri libi animas ipsas , sponsas mcas , pro quibus pali 
olficio i perfunclorie et adulatorie rcs agatur : cl mari non reeusavi: denique bunorem cl gloriam 



CONCIO YHT. DE DOMINICA QUAUTA ADVENTUS 



51 



meam pcr le, el n le, el in le honorari volui, el tu 
calee abjccisli me , cl qui lux mundi el sal terrac 
cssc tlcbuisli, ila insipiens el sceleralus faclus cs, 
ul proplersplcndorem quemdam saecularem,coro- 
nam luam, el gloriam mcam lanlo dedecorc,alquc 
jnjuria afficeres, ut ctiarn mulierculis scrvirc non 
crubcsceres. Ilacc profcclo Dominus (si alten- 
derenl) eorum in cordibus loquerclur.Sed quid de 
illis dicemus, qui non solum hominibus sacculari- 
bus , sed ipsi saeculo lamquam mancipia famu- 
lanlur? Qui scrviunt mammonae serviunt libidi- 
ni, serviunt ebrielali, quo nihil turpius, nibil foc- 
dius, nihil execrabilius in sacerdolc reperiri po- 
tesl. 

Quid mirum , si passim vilissimo cuiquc ludi- 
brio sunl saccrdolcs? Si a populis dcspiciunlur ? 
contemnunUir , concnlcantur , gravi diulurnaque 
laboranl infamia?Dominus enim per Malacbiam ad 
sacerdoles voce magna ail,- Vo.s autem rcccssi*tis 
dc via , cl scandalizaslis plurimos in lcgc: pro- 
pter quod cl ego dedi vos conlemptibiles el hu- 
miles omnibus populis. El Cbrislus in Evangelio: 
Vos estis sal terrae: Quod si sal cvanuerit,ad ni- 
hil videt ultra, nisi ut miltatur foras cl concul- 
celur ab hominibus. IIoc igilur haerelicorum , el 
sacpe cliam calbolicorum populi clamanl: Infatua- 
lum csl sal, ad nibil valet ullra, proiicictur foras , 
conculcclur ab hominibus. Quare, Audilorcs opti- 
mi, quicumque sacerdolos estis , vel futuri cstis , 
allendite quaeso vobis diligcnler , cl ut aliquando 
landem Domino adjuvanlc ab ca, qua jamdudum 
urgcmus , ac premimur infamia ac turpiiudinc li- 
beremur: sic vos existimate, ut ministros Chrisli 
el dispensalores my&leriorum Dei,neque amplius 
aliud, ncque minus. 

Venio nunc ad oves. Quam opinionem habere 
debenl laici dc saccrdolibus, ut non errenl? Apo- 
slolus Paulus respondcal: Sic nos, inquit , cxisli- 
mel homo ut minislros Chrisli ct dispcnmtorcs 
myslcriorum Dei.Neque enim desunt,qui minoris, 
nequceliamqui pluris sacerdolcs facianlquamsint. 
Qui sunt,qui minoris? Primum hacrelici Lulherani, 
qui invidenles Ecolesiae pulcherrimum illum ordi- 
nem ministrorum Dei.qui rcfert hominibusspecicm 
quamdam coelcsiis Hierusalem,hierarchias elcho- 
ros Angelorum , non solum diaconos et presbyle- 
ros , sed ipsos eliam summos sacerdoles in ordi- 
nem redigere, ct oeconomos ac magistros domus 
dc familia Clirisli lollerc conanlur, ut omnes servi 
nimirum inler so, lumulluenlur,el unus rapial hoc, 
alius rapial illud, cl nctno sit qui punial, vel pro- 
hibeat. Dcindc proxime ad Lulheranos accedunt 
quidam, qui dicunlur nobiles, qui ila conlemnunt 
saccrdolos , ul non solum eis pracponerc, sed et- 
iora ab eis serviri sibi non erubescant,el illas ma- 
nus, quae corpus Domini quolidie traclant , quac 
coelum poenilenlibus aperiunt,quos Dous sibi olco 
sanclac unclionis consecravit, a quibus bcnedioi, 
ct quas osoulari humililer deberenl: UIos,inquam, 
in sordidis olliciis in suum obsequium occupari 
paliantur. Sod de hocjam adinonuimus.quod mo- 
do admoncndum cssc vidcbalur. 

Qui sunl igilur qui pluris saccrdolcs faciunl , 
quam dcbenl?Illi sunl,qui saoerdolcs Dominos sa- 



cramentorum et divinac graliac , non minislros et 
dispensalores pulent: Lalcs cranl Apostoliois lem- 
poribus qui dicebant;Ef;o quidem sum Pauli.cgo 
autcm Apoilo : cgo vero Ccphac , quos Aposlolus 
in priori ad Corinlhios cpislola severe casligat his 
verbis: Numquid Paulus crucifixus esl pro vobis? 
Autin nomine Pauli baptizali cstis'? El rursum , 
Quid igilur esl Apollo? Qmid vero Paulus? Mini- 
stri cjiis, cui crcdidislis , et unicuique sicut Uo- 
minus dcdil ; Vyo planlavi , Apolto rigavit , sed 
Deus incremcnlum dedil.Ilaque ncque qui plan- 
tai est aliquid ,neque qui rigat,sed quiincremen- 
lum dal DoMs.Semper crrores versantur in cxlrc- 
mis , vcribis in mcdio. Haerelici saccrdolibus o- 
mnom potestalcm, atquc adco ipsum minislerium 
auferunl: Imperili cotholici non minislros cos,scd 
dominos faciunt. Verilas est in mcdio : Sic nos 
exislimel homo ministros Chrisli. Alque utinain 
hoc lcmpore non infinili rcpcrirentur, qui ioiperi- 
tos illos Corinthios imitarentur. Passim enim vi- 
debitis eunles hominos ad confessionem , et liccl 
ncqne dolorem peccatorum , neque vcrum propo- 
silum non amplius peocandi , ncquc desidcrium 
salisfacicndi pro praeteritis Imbeanl; lamen omni- 
no cupianl absolvkct si oasu aliiiuo confessarium 
sapienlem inveniant , qui eis apcrte dicat ; Frater 
ego bic scdco non ul rcx, sed utjudex, neque ju- 
dex, ncque juiiicare possum , nisi secundum allc- 
gala et probala, et nisi mcliorem animum in lc vi- 
deara, non expcctes ul te absolvam; Vado.persua- 
deas Deo si potcs, ul sine vcra poenilcntia in gra- 
liam suam lc recipiat , et debilum dimillal : Ego 
qui servus sum, non cx liberalilale , sed cx justi- 
tia bona Domini mci dispensare debco.Si/mquam, 
lalem confessarium fidclem el prudentem nacti 
fuerint, quacrunl, sibi alium , cl possunt surduni 
aliqucm vcl impcrilum , cl ab eo absolutionem 
quoque modo exlorqucnl ; ct lum vere se libcros 
et absolulos pulonl , oum sinl miseri duplici vin- 
culo colligali. Audilorcs oplimi,nolile vos cl alios 
simul decipere: si qui sunt, qui cupiant in gehen- 
nam ire , cant quaeso soli , non trahanl clinm vos 
secum. Dicalur ipsis, si non placet vobis venire 
nobiscum ad coclum , ncque placet nobis vcnirc 
vobiscum in gehcnnam. Ilaque ogo serio vos ad- 
moneo, qunndoquidem jam est tempus confessio- 
nem faciendi quicumn,uc vere,nequc ex animo do- 
lcnl se pcccassc, et sine fictione proponunt yilam 
mcliorcm , et parali sunt pro admissis llngiliis sa- 
lisfaccrc nec non relinquere, quod justc relinere 
non possunl; ut bcneficia male parla , ul res alio- 
nas,ut concubinas.ut odium ac inimicilias: prnotc- 
rca rcsliluerc quod debent;si pecunias,pecunias:si 
famam. famam; et de caoleris ad cumdom modum: 
lales absolvi ncn possunt, cliam diligenlissime el 
accuratissimc peccata sua rcccnseant, et si absnl- 
vanlur fil, qund ait b. Cyprianus, irrita pax peri- 
culosa dantibus , nihil accipienlibus profulura. 
Dous cnim duo baptismata instiluil : uiium aquan 
frigidae ac lcmperatac ; alicrum aquae feivenlis. 
Percipite quaeso rcm islam ; hoc enim esl ca| « I 
praccipuum lolius cotilroversiae inlcr Calholicos 
cl Lulheranos ! Priori baplismalc lavanlur ii , qui 
veniunl cx infidelilalo , ct lunc Deus niilis^imi^ 1 1 






CONCIO VIII. DE DOMINICA QUARTA ADVENTU3 



libcralissimc agil, et omnia simul dimillit, culpns 
vidclicel ct poenas, lam aelernas , quam lempora- 
Ics; Quaraquam cnim rclinquunlur cis l'amcs,et si- 
tis. et aegriludioes, el penuriae , cl aliae aflliclio- 
nes atquc iocommoda, quaeomncs palimus:tamen 
ca non pruprie poenae dici dcbent,uum non inlli- 
gaolur inluilu peccalorum, quae plene ac perfecte 
io Baptismo dimilluotur ; sed solum ad certaroeo 
fidei . et rocriti incremenlum relinquantur , el b. 
Auguslinus aii: ut pcr illa erudianlur el exercean- 
lur proticicnles in agonc jusliliae. Al vero cum 
homioes jara priori baplismale absoluii. ncgligcn- 
lcr el dissolule vivunl . ct Deo ingrali ilerum ma- 
culas cootrahuol . lum Deus restriogit nibil ma- 
ncm , et saccnlolibus dicil , si rursum ad vos pro 
medicina peccalorum vcnerint homincs isti. quos 
scmel lavastis.non amplius cos lavabilis baplismo 
aquae frigidac; scd adhibele balncum fcrvenlis a- 
quae, et corum pcllem diligenlcr excoquile , ul a- 
lias sinl prudenliores, et majori vigilanlia caveant 
flagilia. IIoc est sacrameotum Poenitcntiae Audi- 
tores, baplismus lai brimarum,bnlncum aquae fcr- 
venlis, quod requiril gcmilus,conlrilioncm,lamcn« 
ta, fruclus dignos poenitenliae, prcccs, jejunia,e- 
leemosynas ct alia id genus opcra. 

At haretici quidem rem islam non inlclligenles, 
neque considerantes baplismi el poenitentiae di- 
scrimen ; sed iu ulroquc Deum ncquc libernlilcr 
agere sibi persuadenles, ncscio quam sibi lingunt 
resipi scenliam , cl vilae mutationem suavem ac 
delicalara , quae nullam hubeant conlrilionem ct 
salisfaclionem aooexam pro praelcritis. Sed via 
regia e^l, quam Kcclesia Caluolica lencl, et quam 
semper palres ad doclorcs orlliodoxi ac probali 
fucrunl: audilc b. Cyprianum , Oraro, , ( inquit iu 
sermonc de lapsis ) oportct impcnsius et rogare : 
diem luctum lransigcrc,vigiliis ac jlclibits noctcs 
dacere: leinpus omne lachrimosis lamentationi- 
bus occuparc : Slatos solo adhaercre : in culicio 
volulari el sordibus. Audile b. Grcgorium Tbeo- 
logum. Recipio , ioquil io oralionc secunda dc ba- 
ptismo . recipio poenilenles : scd si lachrimis ri- 
gaios vidcro, Audile Ambrosium quibus verbis la- 
psam virginem ad seriam poeoilenliam exhorlalur, 
Lucubri8,\nquit,tibi accipicnda cst vcstis.el mcns, 
(ic menibra singula digna castigationc punienda\ 
amputentur crines . <iui pet vanam gloriam oc- 
casioncm luxuriae praestilerunt . dejluant oouli 
lachrimas . <iui mascuhim simplicitcr non aspe- 
xerunt : pallescai facies , guae quondam viruil 
impudice : Denique lotam corpus injuria mace- 
relwr cinere a*in'isum,ct opertum cilicio perhor- 
rcscal. quod male sibi de pulchriludine placuil: 
cor vero sil Liquescens sicui cerajcjuniis in quie- 
tuns scipsum, ct cogilationibus ventilans, quare 



sit ab inimico subversum. Audilc Tbcodorclum , 
quas legcs pqenitenliae in epilome divinorum dc- 
erelorum Ecclesiam babcrc dical ; Sunl , inquil , 
mcdicubilia etiam , quae post baptismum fvwnl 
vulnera, medicabilia autem non ut olim per so- 
lam fidem ( baplismo videlicct ) remissione ; scd 
pcr mullas lacurimas, ct jlclur , ct luctus , etje- 
junium, et orationcm, et taborcm commissi pec- 
cati quanlitati conlcmpcratum: qui cnim mn sic 
affecli sunt eos nee admitterc quidem didicimus. 
Al bac babel Ecclcsia leges de poenilentia. Sed 
quid opus csl tam multis leslimoniis bominuin , 
cum ipsc Spirilus sanctus in scripluris sanclisscm- 
pcr cum poenitenlia planlum amarum,cordis con- 
Irilionem, cincrem, cl cilicium.jcjunia el elee.mo- 
synas conjungal? 

Qunre audilorcs oplimi, si bonam, si ulilem, si 
salutarcm confessionem facere vullis, si verc cum 
Deoin graliam redire, ct ejus amicilia ac bcncvo- 
lcntia frui dcsideratis, balncum islud calidum ma- 
gno animo ingrcdi dcbetis, cl primum diu cl mul- 
lum in amariludinc animac pcccala praelcrila re- 
cogilarc ; deindc ea largis el diulurnis imbribus 
lacbrimarum abluere; tum sacerdotcm probum ct 
crudiluoi audile, qui non solum absolvere, scd cl- 
iam eonsolari, docere, increparc, monerc , remc- 
dia morbis el negritudinibus arcomodala adbibe- 
rc sciat;et tunc ad pedes ejus lolam sarcinam pec- 
catorum sinc fastu, sinc pompa,cum limore cl trc- 
more, cum dolorc cl buunlilalc dcponcre: Poslre- 
mo lotus viribus bonis opcribus,cl iis polissimum, 
quae sacerdos jusscrit , insudare , ct aliis pocni- 
tcnliac laboribus sponle assumplis Domino salisfa- 
cere : nec cnim si sacerdos pro mullis cl magnis 
peccalis parvam ct brevem poenilenliam injungil, 
proplerea nibil pati debelis : cl nisi aliis modis 
Domino salisfcccrilis,cerle balneum mnllo fcrvcnli 
in purgatorio non dccril.Aspcra tibi videnlur? eo- 
gila duriorcm cl asperiorem esse gebennam: et si 
vides flerc le non posse , lioc ipsum defle , quod 
non possis flere: Certe enim si paler , aut maler , 
aut filius , aut fralcr tibi morerelur , nonne pudc- 
rcl diccrc.non scio llere? Kl nuno anima lua uior- 
lua esl . qua nibil melius el preliosius liabes , el 
nou scis flerc? Quae baec amenlia? Morilur palcr, 
(piiMi) eertissime credis itcrum surreciurum cl vi- 
clurum, el tamen ploras; morilur anima.quam ne- 
scis an unquiim amplius vivam habebis , el non 
polcs flcrc? I* orcmus igilur, Plorcmus corain l)o- 
nriut) qui fccit nos\ et tamen non dubilemus,quin 
is qui publicnnum . el Magdalenam et lalronem 
poRnitenlem reccpit, etiam nos pari charitale et 
pielale rccipiet , el osculabilur , et consolabilur , 
(|ui esi super omnia Dcus bcnediclus in saecula. 
Amen. 



CONCIO IX. 



DE EADEM DOMINICA QUARTA ADVEIVTUS 



T H E M A 

Parale viam Domini, reclas facite in solitudine semilas Dei noslri. Isa. 40. 



SYNOPSIS 

Occasione a superioris Dominicae concione sum- 
pta agit de verbis concionis Joannis ab Isaia 
mutuatis ; ubi de vera praeparatione via Do- 
mini disseritur.Viae Domini quae sint,et quae 
mundi; illas esse reclas, aequabiles el breves , 
has vero distorlas,anfracluosas et praecipitiis 
horridas. in quibus fera saevissima mors sla- 
bulalur. Viae periculosae, quas diviliarum el 
vuluptalis mancipia terunl, el ambitiosi ; et a 
quibus hos avocal , el ad poenilenliam vocat 
concio Joannis, oslenduntur. Soliludinem, in 
qua semilae parandae, esse cor noslrum , cu- 
jws inlentio et desideria sunt dirigenda. 

In secunda parle agilur de tribus poenitenliae 
partibus, contritione sciticel confessione et sa- 
tisfactione. Parvus contritionis fervor laxatur. 
Modi adconlritionem efficaces proponunlur,ut 
esl meditatio bonitalis Dei,passioni €hrisli,divi- 
nae Majestatis et potentiae, gloriae insuper et 
foelicitalis.de qua nos peccalorum in aeternas 
miserias agil praecipites ; exempla denique 
Davidis. Petri, pubblicani, peccatricis et Theo- 
dosii imperatoris. Deinde reprehendunlur di- 
versa male confilentium genera ; et in primis 
ii, qui generatim solum el in confuso peccala 
confitenlur , quos peccare contingit tum di- 
cendo quae non fecerunt.lum subticendo quae 
fecerunl Secundo per simile reprehenduntur 
ii.qui quidem peccata sua omnia confitenlur, 
sed circumstanliis debiiis omissis. Praeterea 
crassa corum sugillatur ignorantia, qui flagi- 
lia graviora a minoribus] dislinguere ne- 
sciunt. Objurganlur insuper ii, qui de benefi- 
cio ecclesiaslico vivenles nihil pro eo faciunt , 
nmgis de reditibus quam de precibus solicili. 
Denique arguuntur ecclcsiaslici , qui frigide , 
ncgtigcnler et perfunclorie officia divina pe- 
rugunt , nec id sibi religioni ducunt. Salisfa- 
clioncs velerum cum noslris comparutas mul- 
to fuisse rigidiores, excmplo Polavii Episcopi 
alicujut probalur .Paucos esse qui vere el cum 
fruclu confileanlur. Seria tandem ad cordis 

liELLARMINl Vol. V. 



compunctionem el veram poenilenliam exhor- 
talio conctudit. 

Bealissirnum praecursorem liberatoris nostri 
Joannem Bnplistam, oplimi auditores, vocem esse 
clamanlem in deserto Dominica superiori didici- 
mus. Quid vero chunet, quod vel in primis cogno- 
scendum fuerat. angustia temporis impediti dicere 
non potuimus.Quare cum el liaec pars explicanda 
superail.el in Iiunc diem maxime convenial (hodie 
siquidem parasceven agimus Nalalis Domini) non 
novum aliquod argumenlum quaeremus ; sed de 
isla ipsa concione beali Joannis, Domino aspiran- 
le, verba faciemus. Erit vero longe ulilissima con- 
cio, si terram bonam, ul spero, semina isla verbi 
Dei in cordibus vestris invenerinl. Dominus cnim 
veniens veniel et non lardabit, nimirum cras:imo 
vero bac nocte aderil et eos omnes visilabit, quos 
vigilanles et paratos inveniet. El beali qui ejus- 
modi visilalione digni erunt; miseri vero et infe- 
lices,qui non erunt.Nec enim Dominus vacuus ve- 
niet, sed onuslus donis el cbarismatibus, et vera- 
rum opum, verarum consolationum, verarum de- 
liiiarum copiam maximam suis cultoribus et ama- 
lonbus adferel. In eo totum est posilum , ut non 
imparati inveniamur. Nemini vestrum desiderium 
et voluntatem deesse bonam exislimo , id agendi 
et comparatidi , quod necesse est. Si quis aulem 
forlasse, quid sil agendum et comparandum igno- 
ral, is aures et animum erigal, el non mc , sed b. 
Joannem concionanlem audiat ; Parale, inquit, 
viam Domini rcctas facite in solitudine semilas 
Dei noslri. Quid esl igitur via? El ad quem mo- 
dum dirigiiur via? Verba sunt metaphorica: Siqui- 
dem familiare esl Propbelis,saepe figuris ac prae- 
serlim Iranslaiionibus uti. llaque b. Joanoes hanc 
ipsam senlentiam propriis, ao aperlis verbis ila 
expressil: PacnUentiam agile , appropinquabit 
enim regnum coelorum. Vis, inquit, parare viam 
Domim? Vis rcclas 1'acere semilas Dei noslri? Ecce 
tibi modum , ccce rnliooem. Age poenilenliam. 
Quid esl igiiur via Domini,nisi lex Domioi? Viam, 
inquil David, mandalorum iuoruni cucurri, cum 

87 



CONCIO IX. DE EADEM DOMIMCA QUARTA ADVENTUS 



dilatasti cov mcum. El, Beati Immaculati in via 
gui ambulanl in lcge Domini.Quid conlra cst via 
mundi, nisi lex roundj? De qua scriplum esl:/,u/a 
esl via quac ducit a<l pcrditionem, el multi surd 
qui ingrediunlur per cam.Ei quidcm lex Domini 
via angusta, via recla, via pulehra, via lucida, via 
viuic ei salutis dicitur. Contra lex niundi via lata, 
via dislorla, via polluta, via obseura , via inferi et 
semita gehennae nuncupatur. Nitats longum essel 
si omncs islas condiliones harum viarum cxplicare 
vellemus. Gontenlus ero si unam vel alleram bre- 
vitcr explicare poluero. Fingile animis videre vos 
viam quamdam reclam,aequabilem,brevcin, ct cu- 
jus exilus sil amplissimac cl pulcherrimae civila- 
lis ingressus. Talis omnioo cst via. el lex Domini. 
Audilc Oseam:/»ec/ae inquil, viac Domini, eljusti 
ambulant in eis.Audile Psalmographum:De<fi/a3it, 
inquil, eos in viam rcclam, ut irent in civitatem 
halitalionis. Audile Salomoncm: Justum. inquil, 
dcdux.il Deus pe.r vias feclas, el oslendil illi rc- 
gnum Dei. JBeafiplane immaculati iu via , qui 
ambulaul in lege Domini.Nnm el primum cx tpsa 
via, quippe quae rcctissima csl, vident regnum 
Dei, el urbem illam, ad quam ducit.El in eam spe 
ac desiderio ingrediunlur.paulo posl reipsa ac ve- 
re ingrcssuri. Ut vero el viam niundi el carnis in- 
ternoscalis, fingile rursum animis, viderc vos an- 
fraclus quosdam, el quasi circulos infinitos, qui 
pcrpetuo ducant in orbcm, ncc unquam finem ha- 
beant. elqui non solum distorli:sed el inaequabi- 
les sint, ul nunc ascendendum, nunc descenden- 
dum iis omnihus sit,qui per eos iter faccre volunt. 
Talis csl via el lex rnundi, pcr quam omnes pec- 
eatores ingrediunlur ; neque niirum. Diabolus c- 
nim, qui dux el princeps est omnium impiorum, 
non alias vias novil. Adversanus vesler diabolus, 
inquil Pelrus, tamquam leo rugiens circuit (ecce 
viam ipsius, quaerens quem dcvoret, quin ipse- 
incl, ut est apud Job, inlerroganti Domino unde 
venirel, respondil, Circuivi (crram et pcrambu- 
lavi cam.VA rursum capite2.idem interrogatus re- 
spondil. De peccaloribus vero sanclus David: ln 
circuitu. inquit, impii ambulanl. Klrursum: Au- 
divi v ilupcrat ioncm mullorum commcmoranlium 
in circuitu. Quia vcro anfractus isli non larn viae, 
quam crrorcs quidam sunt, ncc per eos ad civila- 
lem unquam perveniri polest, rursum propheta: 
Erraverunt inquil, in soliludinc, in inaquoso: 
viam civilatis liubilaculi non invenerunl. Quam 
aulcm longi sinl isti errores, cl quam difilcilcs , 
perdili homines his vocibus aliqnando lestabuntur 
Lrravimus a via vcrilatis.ambulavimus vias dif- 
jicilcs. lassali sumus in via iniquitatis cl pcrdi- 
tionis. Yiam autem Domini ignoravimus. Sed 
caput omnium miseriarum, cl infclicilatis hujus 
viae illud esl, quod hinc, cl indc allissima ethor- 
rihilia praecipilia habcl. Discurril vero pcr hanc 
viam fera quaedam pcssima, quam morlcm nomi- 
namus: imo vero vcnientibus omnibus occurril, et 
nullis parcil: non ducibus, non regibus, non pon- 
lificibus,non impcratoribus: scd nunc islum.nunc 
illura maximo irapelu deiic.it in haraihrum:nec est 
adhuc inventus aliquis, qui ci rcsislerc , vel im- 
pelum ejus sustinere polucrit. Ab isla igilur lam 



distorta, et lam periculosa via revocal nos oralio 
Joannis Baplistae. Nos cnim parlim a daemone in- 
cilati.parlim a nostris cupidilalibus abslracli viam 
illam Domini ita deserimus, ul in ca excrescant 
hcrbae, et frondes, ac virgulla eam penitus inter- 
cludanl. Anlracluosas vero el dislortas vias mundi 
ila frcqucnlamus, ita lerimus, ila celebramus, ita 
unusquisque ducc cupidilale viam sibi apcril in 
soliludinCjUl lexDomini herbis ct graminibus coo- 
perta jam amplius via csse non videatur. 

Hoc cst igitur , quod Joanncs clamal: Paratc 
viam Domini: rectas facite scmitas cjus: hoc esl, 
Rursum aperite, rursum terile, rursum celebralu 
viam Domini, ambulalc in lcge mandatorum Dei, 
facile ibi ambulando rursum viam, ubi non ambu- 
lando invium fecistis. 

Id vcro quanlo jure clamel, nullo negolio expli- 
cari potcst. Aspicite quaeso paulisper atque inlue- 
mini hominum sludia: Quolusquisque est, qui via 
Domini derelicla, vel ad dextram vel ad sinislram 
non dechnel? Qui vel post aurum non aheal, vel 
post umbram honoris , vcl posl concupiscentias 
suas non curral? Avari omnes nonne currunt post 
aurum? Ambiliosi nonne honorcs quasi umbrara 
fiigienlcm proscquunlur ? Volupluarii nonne ad 
cnrnem advolant lamquam vullurcs ad cadavera? 
El qualcs, quacso , sunl islae viac , numquid di- 
storiissimac?numquid longissimae?numquid prae- 
cipiliis, vallibus, montibus, lalronibus, feris ple- 
nissimae? Videlc qnam sint longi isli anfractus. 
Currere incipiunt in puerilia.currunlin adolescen- 
lia, currunt in juvenlule, currunl in aclale matura 
currunl interdum etiara in sencctute , ambulant 
vias difficiles,lassanlur in via iniquilalis,nunquam 
tarnen pervcniunl. Quanlo enim magis opibus vel 
honoribus crescunt, lanlo plura el raajora deside- 
ranl,ncc ullum lincm desiderandi et cxpetendi fa- 
ciunl. Cucurrit aliquis post honorcs, el faclus est 
comes. Caeterum nihil se esse putal, nisi fiat dux: 
ilaque itcrum currit, absolvit curriculum, cflicitur 
dux. Eslne finis? Ncquaquam. Aspirat ad regnum 
curril, conficit aliud curriculum, eflicitur rcx.Num 
modo quiescil? Nihil minus : Ambit monarchiam 
orbis universi. Currat igitur rursum et currat do- 
ncc deficiat. Ecce pervenit ad monarchiam. Quid 
jam quaerel?Num tandcm crit salis? Nullo modo. 
Esl nimis angustus orbis isle lerrarum : rursum 
currendum esl, ut novi orbes invcnianlur. Ecce 
vias, eccc anfractus filiorum Adam. Quam mulli 
praelerca incipiunt in puerilia aulas frequentare, 
ut landem in seneclute aliquem gradum dignitatis 
acquirant, qucm tamcn non acquirenl, vel si ac- 
quircnt vehementiori siti altiorum graduum slimu- 
labunlur. iler longissimum el laboriosissimum. 
Ecce vias, ccce anfractus, per quos currunl pleri- 
quc filii Adam, doncc cis mors occurrat, et in ge- 
hennae barathrum doiiciat, ubi nunquam illae vo- 
ccs deficicnl: Erravimus in soliludine, in ina- 
quoso: Lassali sumus in via iniquitaiis ct pcrdi- 
tionis: Ambulavimus vias diffbdles, viam aulem 
Domini ignoravimus. 

Ul aulem omillam laborcs, asperilalcs,molestias 
pericula hujus ilineris perccnsere, quae lamen o- 
mnia cffugere potuissenl, si viam Domini , quac 



CONCIO IX. DE EADEM DOMLMCA QUARTA ADVENTUS 



.... 
•j.j 



anle oculos erat,quaeque brevissirao etrectissimo 
tramile clucit ad vitam,lenere voluissenl: quis ver- 
bis cxprimet stultitiam filiorum Adam?Possent per 
viam mandatorum Dei, viam rectissimam el brevis- 
simam parvo cum labore, el nullo cum errore ad 
porlum aelernae felicilalis pervenire. Non Iegistis 
apud b. Auguslinum libro confessionum oclavo , 
quid ille miles ad suu*n amicum dixerit, cum am- 
bo reliclis anfraclibus viamDomini ambulare coe- 
pissent? Dic, quaeso le, inqnil, omnibus islis la- 
boribus nostris , quo ambimus pervenire quid 
quaerimus? Cujus rei causa mUUamusl Majorne 
esse poteril spes noslra in palalio,quam ut ami- 
ci imperaloris simus? El ibi quid non fragile, 
plennmque periculis? Et per quot pericula pcr- 
venitur ad grandius periculuml EL quamdiu 
islud erifi Amicus vero Dei si voluero esse, ccce 
nunc fio. viam brevissimam et rectissimam. A- 
micus, inquil, Dei si voluero esse, ecce nunc fio. 
El lomen Dlii Adam malunt per anfraclus ambitio- 
nis, per crrores variarum cupidilalum , errores 
longissimos et periculosissimos laborare, et suda- 
re, ut landem perveniant ad gehennam. Ubi nuric 
sunt, qui praetcrilis saeculis lanlum laboraverunt 
ut regibus el principibus hujus mundi placerenl? 
Ecce omnes apud inferos sunt, et soli illi qui Dci 
amici esse,et Deo placere studuerunt,so!i inquam 
laelanlur, soli triumphanl, el in aeternum etul- 
tra, laetabuntur et triumphabunf. Quae cum ila 
sint, diligentissime el avidissime audicnda esl vox 
illa bealissimi praecursoris Domini Joannis: Pa- 
rate viam Domini, reclas facile semilas Dei no- 
slri. Vel brevius et aperlius: Poemlenliam agite 
appropinquabit enim regnum caelorum. Ecce, 
inquit, Dominus prope est , Rex ipse coelorum ad 
nos venii, el merces ejus cum eo. Verum nemo 
pulet per vias distorlas el inaequabiles eum ven- 
lurum. Si pergilis per islas , numquam occurrelis 
ei. Reclus Dominus, et rectiludinis amalor, in via 
recla, in via jusliliae , in via virlulis occurret vo- 
bis.Redile ergo praevaricatores, corrigite vias ve- 
slras, corrigite sludia veslra, requirite viam anli- 
quam, redite in semitam , quam deservislis. Per 
peccata eam deservislis, per poenilenliam redile 
in eam, el cum redicntis, ambulante in ea, terite 
eam, celebrale eam facile ibi rursum viam,aperile 
viam Domini, rectas facile semilas ejus, per quas 
Dominus venturus esl. 

Iliibcmus igitur quid sil parare viam Domini, et 
rectas facere semitas ejus. Nihil est enim aliud , 
quam agere poenilenliam. Sed cur additin solilu- 
dioe Dirigile,h]i]u\l,insoliludine semitas Deino- 
stri. Ea soliludo, de qua hic agilur,nihil est aliud 
quam cor noslrum. Nec aliud sibi vult sentenlia 
ista praecursoris Domini, quam hoc: Ingredimini 
paulisper corda veslra,deserite sallem ad tempus 
cogilatior.es rerum caeterarum, commoramini in 
solitudine isla, in recessu cordis,captate tempora 
el loca apla meditationi; et considcrate studia ve- 
stra, videle quomodo ambuletis , et in quae prae- 
cipitia nescientes ruatis, et ubi cognovenlis,quam 
distortae, quam lubricae, quam tenebricosae sint 
viae vestrae,lunc dirigilc in soliludine semitas Dci 
noslri componile hominem interiorcm , dirigitc 



gressus cordis, inlenlionem videlicel et desideria 
el tunc sine labore homo exterior componelur, et 
gressus et actiones omnes in viam Domini diri- 
genlur,et vos corde dilalalo suramd alacritate cur- 
retis viam mandalorum Domini. Haec est oralio 
beali Joannis; quae quam sit non solum ulilis,sed 
plane eliam necessaria, vita el mores nostri satis 
aperte declarant: Nec enim alia de causa semper 
versamur in eodem lulo, nunquam plene ac per- 
fecle poenitemus, nisi quod in soliludinem cordis 
non intramus: Id breviler, si placet, explicemus. 

ALTERA PARS. 

Tres partes habet vera poenitentia,contritionem 
confessionem,salisfaclionem.Haerelici omnes haec 
fide el verbis neganl: et solum quosdam lerrores 
praecedentes, el quamdam apprehensionem mise- 
ricordiae Dei per lidem agnoscunt. 

Nos tria illa Gde el verbis confilemur; faclis et 
moribus pernegamus, et satis nobis esse cense- 
mus,si confuso quodam modo peccata noslra lam- 
quam hisloiiam quamdam sacerdoli referamus, sed 
non ila est, fallimur vehemenler, a recta via aber- 
ramus. Et multi sunl, qui eo quod jam confessi 
sunt, pedem unum se habere arbilranlur in coelo 
qui lamen si recle considerenl,videbunl se pedem 
unum in lerra, allerum in gehenna posuisse. Nec 
enim confileri, sed bene confiteri hominibus coe- 
lum aperit. 

Incipiamus a conlrilionc. Veniunt nonnulli ad 
coofessionem , adferunl unam sarcinam peccalo- 
rum, quam duo equi ferrc non possent: habebunt 
inlerdum decem aut viginli, et quinquaginta pee* 
cata morlalia, praeler ea, quorum non recordan- 
lur, non ampliiico, exlenuo polius. Mulli sunl, qui 
nullum diem sinc novis peccalis morlalibus tran- 
segerunl: et lamen nullae sunl lachrimae, nulli 
gerr.ilus, nulla signa veri doloris; quin eliam non- 
nulli vix genua figere dignantur in lerra: sed uno 
genu dumtaxat,et illo super pulvinari inlerdum po- 
silo, ita manenl quasi furari absolulionem, et sla- 
tim aufugere vellenl: nec vesliura pompam depo- 
nunt, nec ullum signum doloris oslendunl.Haecci- 
ne est contritio?Scmd«7e corda veslra (inquil Ioel) 
scindite, scindite, corda veslra,ef non veslimenta 
veslra. An scindil cor suum ille, qui numquam in- 
trat in cor suum? Scripturae sacrae cum de poeni- 
lentia loquunlur ubique cinerem el cilicium com- 
memorant, el nunc planctum amarum , nunc Iu- 
clum unigenitum adhibendum essedoccnt. Docto- 
res vero mirutn est profeclo quid dicunt, cum de 
poenitentia verba faciunl. Siquidem eam bapli- 
smum laboriosum, Baplismum lachrimarum, tabu- 
lam secundam post naufragium vocant.Beatus Grc- 
gorius Nazianzenus oralionesecunda.de Baplismo. 
Bccipio, inquil, poenilenles, si lachrimis rtgalos 
videro. Audile beatissimum Cyprianum in scrmo- 
ne de lapsis. Quam magna deliquimus, inquif, 
lam granditer defleamus; allo vulneri diligens, 
et longa medicina non desil-.Poenilentia crimine 
minor nonsil: Pulasnc Dominum cilo posse pla- 
cari, quem verbis perfidis abnuisli, cui palrimo- 
nium praeponere maluisli,cujus tcmplum sacri- 



S6 



CONCIO IX. DE EADEM DOMLMCA QUARTA ADVENTUS 



lega contagione violasli? Pulasne facile eum mu 
sereri tui, quem luum non esse dixit-lfi Orare o- 
porlet impensius, et rogarc, diem luctu transi- 
gcre, vigiliis nocles ac flelibus ducere , tempus 
omne lachrimis, lamentationibus occupare.slra- 
lo solo adhaererc cineri in cilicio volutari et 
sordibus. Haec b. Cyprianus vore poenilentibus 
praescnbit. At cur hodie, quaeso. tam raros hujus 
generis poenilentes videmus, nisi quia in solilu- 
dinem cordis inlrare non novimus?Tanta enim est 
gravilas et turpitudo peccati, el usque adeo defor- 
mem et horribilem eflieit animam peccaloris , ut 
sola ejus consideralio, si diligens , si atlenta sit, 
clnudere possit hominem in cubiculo.et hoc in eo 
cflicere. ut nihil ei in poslerum libeat , quam la- 
chrimari. Quid? Si allenta et profunda cogilatione 
haec apud le voluerc incipias? Heu mihi.quid mi- 
ser egi cum hoc flagilium perpetravi? Primum pa- 
Irem illum duleissimum. auctorem omni boni, et 
mci amantissimum offendi, qui me undiuue bene- 
ficiis vallavil, eujus tot signa charitatis video.quol 
bona. vel in me vel in aliis video. Quae lanla esl 
mea durilies? Dominus meus virgis caedilur, spi- 
nis coronalur, clavis configilur, ut veleribus meis 
sceleribus medcalur,et ego semper addo nova?Ille 
nudus in cruce et sanguine perfusus. lotus exhau- 
stus, salulem et conversionem meam silire se cla- 
mal, et cgo semper pergo acelum ei el fcl amaris- 
simum propinare? Deinde iliius in me iram atque 
indignalionem provocavi, cujus esl lanla majeslas 
tanta poleslas, ut omnes principes, omncs reges, 
omnes daemones, omnesAngeii cum eocompara- 
ti vix pulveris granum unum merilo appcllari pos- 
sinl. I\oc enim lam facile DOS modirum pulverem 
statu dissipanms.quam f;>cilc possil Deus solo nu- 
lu, el in unico momenlo omnem mundi gloriam 
alque pompam penilus delere.Quis mibi praelerea 
cxplicabil, de quanla gloria ruerim, et de quo li- 
bio vilae nomen mcum delelum sil? Ilaeres eram 
regni cocleslis, vilae aelernae,numquani liniendae 
ab hac lanla felicilale , ac sorle lam praeclara cl 
omnibus modis inaxima cxoidi miser per pecca- 
tun). Et <]uid inde lucralus sum? Jam prope ipsas 
sum tenebras exleriores: nec magis procul absuin 
a gebenna, quam absint ab aquis, qui navigant 
mare. Quam cilo frangilur labula , tam cilo ruunt 
illi praecipiles in profundum. Quam cilo frangitur 
macerics isla pulrida corporis mei, qune momentis 
singulis ruinam minalur, tam cito et ego sine ullo 
remedio in gehcnnam descendam. Forlasse igitur 
eraSjforlasso hac nocle,forlasse hodie in illis sem- 
pilernis ardoribus habilare incipiam.IIaec,inquam 
sialtente cogilare vol.ueris, lieri non poleril, quin 
scaluriiinl cx uculis luis fonles lacbrimarnm: nec 
laborabis. ut ad genua sacerdotis te abiicias, ct 
manibur. complicalis, oculis in lorram defixis lo- 
lus confusus el Iremens scelera tna confitearis, 
quin oliam impedionl vorba singullus et suspiria 
cum oratione miscebis.Inlravit poenilens David in 
cor suum, ideo lavabat per singulas noctes leclum 
suum. ol lacbrimis stralum suum rigabat. Inlravil 
poenilens 1'elrus in cor suum , ct cgressus furas, 
flevit amare. Inlravit poenilens publicanus in cor 
suuui,el idcirco non audebal oculos suos ad coe- 



lum levare, et peclus cum dolore et lachrimis fe- 
riebal.Inlravit poenitens illa peccatrix in cor suum 
et lantam de inleriore turpiludine confusionem ac« 
cepil,ut omnem confusionem exleriorem nihil esse 
putaret. Intravit poenilens Tbeodosius imperator 
potenlissimus in cor suum, idcirco sceptri et pur- 
purae, et omnis pompae imperialis oblilus,postea 
quam mullos menses facinus suum defleveral, ad 
ecclesiam veniens coram omni populo reprehen- 
sionem atrocissimam primum palicnlor tulit,dein- 
de non slans, nec genibus Ilexis, sod plane pro- 
stratus lachrimis terram rigabat, eapillos vellebat, 
pectus feriebat.omnibus quibus polerat modis Do- 
mino salisfaciebal. 11 i sunt igilur fructus soliludi- 
nis, haec non alibi, quam in recessu cordis oriun- 
lur:Ingrediamur,ingrediamur cor nostrum el viam 
Domini in solitudine dhigamus. Dixiuius de con- 
trilione. 

J-im de confessione breviter ost dicendum: Nec 
enim minus vera et salularis confessio in solitudi- 
ne nascilur, quam conlrilio. Video niullos homi- 
nes, vel polius mulla hominum genera sine ullo 
fruclu ad hoc saluberrimum sacramentum accede- 
re; noc aliam ob causain. quain quod se ifl solilu- 
dinom non rccipianl, cum se ad confessionem pa- 
ranl. Aliqui sunl, qui ila negligenler ad hoc opus 
accedunt, ut solum gonoralim, Btque in surama et 
confuso quodam modo dicere possint , se omnia 
poccala capiialia perpoirasse. cl omnia Uei prae- 
cepla violasse , quibus non alia proleolo , quam 
confusa el generalis absolnlio convenirel: imo vero 
nec lali absolulione digni sunl. Niitn dum iia con- 
Dtenlur duos errores commiltunUdicunt enfm quod 
non fecerunl,ot quod fecerunl non rlicunt.Quaeso 
le, si reum aliquem ante Iribunal judicis consli- 
tuores el nihil diceres aliud , qnarn Isto egil con- 
tra legem: pelo, ut velis ferre senlenliaui. Quid ju- 
dox ille responderel? An non pularet se irrideri? 
Isle egit. inquis, conlra legem. Conlra quam le- 
gom, stulle? Quam sentenliam feram, si, quod sit 
ejus peccatum, igmorem? Pari ratioue si medicum 
adeas et dicas Mihi aliquid dolet, adhibeas quaeso 
medicamcntum. Quid ille? Nonne dicel: Slupide , 
quid esl, quod tibi dolel? capul, oculi, dcntes, re- 
ncs,podes? Quid landem illud esl? An pulas omnia 
mcdicamonla omnibus malis convenire ? Quid si 
tu podagra labores, el ego medicamcnta deniibus 
adbibeam? Verum isla in negotiis rerum exlerna- 
rum el aegriludinibns corporum non sacpc evcnire 
solenl.Siquidom prudeniiores sunl (itii Itujus sae- 
culi filiis lucis in gcncratione sua: at in negoliis, 
el morbo animae,quam saopissime evoniunl,quas 
nescianl homines Chrisliani, et in aliis rebus non 
necessariis inlerdum erudili, se ad sacerdolem 
tamquam ad judicem,el modicum anitnaruin acce- 
doro, cui crimina singula et morbi singuli. quoad 
fieri potest, diligonter explicandi sunt, ul is et re- 
cte judicare et salubriler moderi possit. 

Alii sunl, qui poccata quidem sua sigillalim re- 
ferre, el ordine didicerunl; verum nullaui curam 
adhibenl, ut quolies, quo loco, quo tempore, cum 
quali, vcl conlra quem aliquid egerinl . vol dixe- 
rint, rocordentur. Haec cliam insignis elpericulo- 
sa ncgligentia esl. Si deberes alicui magnam sum- 



CONCIO IX. DE EADEM DOMLMCA QUARTA ADVENTUS 



57 



rnam aureorum coronatorum, alque eam descri- 
plam haberes in variis locis, ila ul uno folio lege- 
res debilum decem coronatorum, in alio folio de- 
bitum quinquaginta, in alio item quinquaginta, in 
alio vigintiquinque.in alio centum.Denique in va- 
riis Iibris et chartis debili lui summam descriptam 
haberes, quaero a tc, si credilor diceret : Yenias 
ad me cras hac hora, et adferl lecum libros debi- 
torum tuorum, decrevi siquidem omnia debita , 
quae in libris luis reperienlur, mea manu delere, 
ut nihil jam amplius mihi debeas; sed vide ut o- 
mnem summara fideliler reciles , nullara labulam 
domi relinquas. Quid lunc ageres? Numquid occa- 
sionem islam negligeres? Numquid solura accipe- 
res eas chartas.quae primum occurrerenl manibus 
et cum illis ad creditorem accederes? Non opinor: 
Quin potius arbitror noctem illara insoranem du- 
ceres, et omnem domum tuain everieres,ut omnes 
chartas, omnia folia.omnes labulas debitorum tuo- 
rum haberes, non esset arca, quam non aperires, 
non angulus, quem non scrutareris; ubique quae- 
reres labulas tuas,et haec quidem sine dubio age- 
res, ul a debito paucorum nummorum liberareris. 
Kt nunc Domino amplius, quam decem raillia la- 
leulorum debeinus. quot peccala morlaiia admisi- 
inus, tol crimina luesae majeslatis admisimus, pro 
singulis aeterna supplicia proraeruimus. Verumta- 
men clemenlissimus et benigmssimus Dominus 
nosler orania isia debita propria manu delere pa- 
ratus esl, si vel tabulas debilorum noslrorum ad- 
fcrre el recilare dignemur. El quantum esl hocASi 
rein grandem dicerel nobis Deus, certe facere de- 
beremus; quanlo magis nunc, cum dicat , quaere 
tabulas luas, et veni? Dic lu prior iniquitales tuas 
el justilicaberis.Et lamen inveniuntur nonnulli tam 
dissoluli, tam uegligenles, tam fiarum sludiosi sa- 
lulis suae, ul malint poenas aeternas lucre, el de- 
bilum suum ad quadranlem minimum dissolvere , 
quam semel scrulari diligenter angulos omnes 
conscienliae suae et annos suos in amaritudine 
anunae cogitare. Itaque qui non frustra,sed aliquo 
cuiu Iruclu confileri cupit; ingredialur cubiculum 
suae conscientiae, atque ibi diligenler quaerat, 
non solum, quid egeril.sed eliam qualia sinl quae 
egit, et quolies illa egit , el ubi, el quando , cum 
quali, conlra quera aliquid egil: Aliud esl enim 
percutere clericum, aliud perculere laicum; aliud 
cum virgine, aliud cum maritala, aliud cum raere- 
trice flagitium perpetrare: aliud semel, aliud sae- 
pius labi. Nec enim peccalum decies repetitura 
liimquam unum pcccalum , sed lamquara decera 
confiteri debemus. 

Sed alii poslremo sunt, qui diligenliam quidem 
aliquara adhibcnt, ulomniura scelerum suorum et 
flagitiorum recordenlur;sed tamen ignorantiae cu- 
jusdam densissirnis lenebris obruti, quae graviora 
et majora sunt, ilia non vidcnt. Ponamus exempla 
ul planiora fiant, quae dicimus. Erit aliquis , qui 
singulis diebus dcsideriis fornicalionum et adulte- 
riorum acstuabit, et oculos suos impudicis aspc- 
clibus,et aures impudicis sermonibus pascet:quia 
tamen opere desideria sua explcre non potest, ni- 
hil mali se agerc arbilratur. Isle igilur ad confes- 
sionem vcniet, et parva, ac venialia errala minu- 



tissima recensebit, flagilia illa cogilalionum et de- 
sideriorum praeteribit.Quid? Quod nonnulli ipsam 
fornicalionem, vel non sciunl, vel non credunl es- 
se peccalum? Et quid quaeso de istis tenebris di- 
cemus? quomodo islis Dominus exlernas el non 
necessarias disciplinas exprobrabil? Sciebas, in- 
quil, de mundo el coelo, de lineis el numeris, de 
syllogismis, et sophismatibus dispulare,et quorao- 
de de teipso el salule lua dispulare non noveras ? 
Numquid non legeras? JSon concupisces? El; qui 
viderit mulierem ad concupiscendam eam, iam 
moechatus esi eam in corde suo? El; Fornicalo- 
res regnum Dei non possidebunt ? Ilaec Domi- 
nus dicel. Vere enim non solum adulterium, sed 
el fornicatio: nec solum desideria, sed et cogita- 
liones,si volunlariam deleclalionem adjunclam ba- 
beanl, flagilia morlalia sunl: el lalia,ut vel sola ae- 
terna supplicia non poenilenlibus concilienl. Ve- 
niamus ad aliud genus hominum. 

Erit aliquis rursum ( et utinam non essenl mul- 
li) qui ex facullalibus Ecclesiae vivil, et ne semel 
quidem cogitabii , quid ipsius manus et ecclesia- 
slica dignilas exigat, non leget horas , non geret 
babilura non tonsuram, sed nec sciet, an per se 
in ecclesia residere, an sacris ordinibus iniiiari , 
aul aliud aliquid agere leneatur. Unum dumtaxat 
sciet, quot nummos videlicet ex beneficio suo re- 
cipial. Isle igitur ad confessionem veniet , el qui- 
dem minora, ac minuliora salis aperle et diligen- 
ler conlilebilur, de beneficio nihil. Interrogeiur, 
legis horas? Non. Quare? Non sciebam mihi esse 
legendas. Et quid sibi isle pileus , islud palliurn 
saeculare, islae caligae inflatae volunl?Ubi esl ha- 
bitus ecclesiaslicus?Ubi esl lonsura? Non sciebam 
me ad ista leneri. Cur igitur puias tibi stipendium 
dari ccclesiasticum? Non scio. Fieri polest, ul ne- 
que boc scias? Vidistine unquam iis serus vel mi- 
lilibus slipendium dari, qui ne cogitare quidem 
vcllenl cur stipendium acciperent ? Profeclo nou 
vidisii. Sed age inveniamus aliquid , quod scias. 
Scisne quanli sint beneficii lui provenlus? Optime 
memoriler , ducenli el quinquaginla floreni cum 
dimidio. Laudo le, vales memoria. Sed si aliquan- 
do non lota ista summa adferalur, quid tunc agis? 
Quid? Scribo lileras semel et iterum, inquiro cau- 
sas, exigo raliones, ipsemet ad Iocum pergo: ne- 
que quiesco, donec mihi reddalur lolum , quod 
mihi debelur. Recle jam igitur non solum memo- 
ria, sed eliam solerlia vales, nec male funclus es- 
ses munere Judae in collegio aposlolorum. 

Alii postremo item ecclesiaslici sunl, qui horas 
quidem legunl, et sacra mysteria assiduc peragunt 
sed ita inconsiderate, ila oscilanler , ut palam o- 
siendant, se id non libenter facere: et si nullum 
inde lucrum accederel, id se numquam el nullo 
modo esse facturos, et tamen horum scrupulum 
nullum habent, ct ea in confessionc, nisi interro- 
genlur, facile patiunlur sileri.Quid quaeso de islis 
dicemus? Divinos illos psalmos plenos coeleslis 
suavilalis, dulciores super mel et favum, sinc spi- 
rilu, sine mcnle, sine altenlione recitanl: et quasi 
grave onus quanlo citius dcponere cupiunl: el ta- 
men, ul dixi, non proptcrca stimulum conscien- 
liac paliunlur. Sed quid de illo trcmcndo ct hor- 



CONCIO IX. DE EADEM DOMINICA QUARTA ADVENTUS 



roris plcno sacrificio dicemus. Quis enim fidelium 
inquit b. Gregorius libro dialogorum quarlo, ha- 
bere dubium possit in ipsa immolationis hora 
ad sacerdolis vocem coelos aperiri , Angclorum 
clwros adesse, summis ima sociari, lerrcna coe- 
lcslibus jungi: Inum quoquc cx visibilibus el in- 
visibilibus lieri? El b.Chrysoslomushbro sexto dc 
sacerdolio: Per id lempus, inquil, et Angeli Sa- 
cerdoti assident, et caelestium potestalum uni- 
versus ordo clamorcs excilal cl locus allari vici- 
nus in itlius honorem, qui immolatur , Angelo- 
rum choris plenus est: id quod credere abundc 
licel vel ex tanlo illo sacrificio, quod lunc pera- 
gilur. lliiec b. Cbrysoslomus. Considerate jam , 
quum trisle el deplorandum sit speclaculutn, vide- 
re sacerdolem divina mysteria peragenlera , angc- 
lorum cboris undique seplum , qui ad ea , quae 
ipse operalur, el loquitur, slupcnt, ac trcraunt, ct 
prac admiralionc ingentes clamores excilanl.et la- 
inen sacerdos in medio posilus tolus frigidus el 
quasi stupidus non allendii, quod agal: non intcl- 
ligil, quid loqualur: et ila propcrat ad linem, ita 
sigua involvit, ila vcrba praecipital, quasi lalrones 
post tergum baberet, et salis lcmporis ad fugien- 
dura non cssel: el tamen, ut dixi, non propterea 
singullum conscicnliae palilur:sic res sacrae con- 
temnunlur, sic Deus irridetur, sic ridendi materia 
baerelicis datur. Clamamus, in sacramenlo allaris 
Cbrislum ipsum esse , et inlerim nonnulli ita se 
gerunl, ila isla sacramcnta perlraclant.quasi nibil 
minus verum esse putarcnt, et quasi Dcum mar- 
moreum vcl plumbeum haberemus, qui nibil scn- 
liret, nibil viderel, nibil audirel. Sed, mihi credi- 
te, Deura omnipolenlem, el vivum babcrnus , qui 
non dorrnil, ncc irridclur; cl omnia videt , omnia 
audil, omnia notal, et aliquando omnes suas inju- 
rias ulciscelur, et irrisores suos ipsc ridebit, cum 
cis rcpcntinus vencrit inlcrilus. Undenam igilur 
haeo omnia malu/* Cerle non aliunde quam ex eo, 
quod non intrant bornines in soliludinem:Si semel 
ingrederenlur in cor suum, ct cogilare inciperenl 
quis cgo sum? Quid ago?Quomodo vivo? Ecclesia- 
slieus sum, cx bonis Ecclesiae redditus mibi a- 
bunde suppedilanlur. Cur boc?Ut laute comedam? 
Ul large bibatn? Ut cum araicis meis ebriclalem 
uiiscere possim? 1'rofeclo non esl isla causa. Qua 
igitur aequilule, quo jure ego siipendium a Deo 
recipio, (|ui Dco servire el militare non cupio? Et 
cur mibi manus inunctae sunt, cl tol cacrcraoniis, 
tain solemnitate ad sacerdolium imtiatus sum? Ut 
poslea sine ulla religione,et reverentia peragcrem 
divina mysleria? Si ista cogitarent , maleria non 
deesset longissimae atque opliinae confessionis. 

3ed de confcssione salis. De satisfaclionc Iria 
verba: Olim cum raulto mclius Cbristiani intelli- 
gcrenl neccssitatem poenilenliac quam nos facia- 
rnus, cumque apud se eogilaret)l,ac perpenderent 
quanlo facilius liic in terris, quam in purgalorio 
salisfieri possit, pro peccalis poenitentias longis- 
simas alrjue asperrimas scptem, quiodecim,viginti 
trginta annorum, inlerdum tolius vilae libcnlissi- 
me udrnillebant et cxplebant, ct toto illo tempore 
jejunabaot froquenler, orabanl frequenlius , non 
ulcbunlur balneis, non cquis, non cunibus, non 



veslibus preliosis: abstinebanta ludis, jocis,thca- 
tris: denique tota vita eorum nihil, nisi luctus et 
humililas et poenilenlia eral ut ex libro Terlullia- 
ni de poenitenlia, el ex aliis vetuslis aucloribus 
cogoosci potcst. At vero bodie ila delicati , ila te- 
neri effecti sumus, ut vix paucoruu» dierum jeju- 
nia pro mullis sceleribus atque dclictis sustineri 
possinl. Cilicia vero, et cineres, vigdiae, humicu- 
bationcs, flagclla el aliae carnis alTheliones non 
solum in moribus noslris, sed vix jara in libris rc- 
periunlur. In Concilio Tolelano legimus^otavium 
quemdam exlilisscqui cum episcopus essel,et se- 
racl taclu foeraineo (ut conciliura loquilur) sorduis- 
set, ipse se primuin nullo cogentc in ergaslulo 
quodam conclusil, atque ibi novem mensium poe- 
uilenliam egit, Deinde ad concilium, quod Toleli 
celebrabalur, lileras dedil,quibus peccatum suum 
sponlc sua prodidit. Palres vero consilii illius, 
poenilentiam ei pcrpetuam, quousque viveret, in- 
junxerunl ut perpeluo in humilibus et abjeclis of- 
ticiis deserviret, et nibilorainus aflirmarunt huma- 
nius et misericordius multo cum illo aclum esse , 
quam antiquorum regulae el sevorilas patiantur. 
El quantum obsecro,nos ab lioc genere poenilen- 
tiiic absumus? Sed quid ail scriplura? Qui timcnt 
pruinam irruet super eos nix.Nos exiguae el bre- 
vis poeniteuliae austeritalem formidaraus, et in 
pocnas atrocissimas el longissimas purgalorii vel 
gcbennae incurreinus.Legi aliquando cxlilisscno- 
bilcm quemdam adolescentem et delicatum , qui 
cum vilam valde severara arripuissel, et co noini- 
ne ab ainicis cl aflinibus reprehenderelur , eiquc 
corpusculi infirrailas et teneritudo obiicerelur, sa- 
pienlissime respondil in bunc modum: Ego pro- 
pterea vitam islam duram et laboriosam arripui , 
quod meae imbecillitalis , et teneriludinis optime 
conscius essem:Cum enim cogitarem lam lcnerum 
corpusculum non benc ferre possc purgatorii vel 
gcliennae supplicia, ego dclicalus baec minora et 
incliora clegi,ul illa graviora cl majora evaderem. 
Haec nobis cogilanda cssent, auditores: Nara si 
hacc fcrre non possuraus, quomodo illa feremus? 
Unde igilur tanlus tcpor in nobis , lanla segnilies 
tanta tencritudo, nisi ex eo.quod soliludinctn cor- 
dis non intramus? quod non inlelligimus , nec in- 
lelligcre cupimus,quid sit Deum oflendere cl quid 
hinc sequilur, nisi ul quam plurimi turmatim in 
gchennam descendant , et non soltim ex iis , qui 
non conlitentur: sed etiam qui malc confilenlur. 
Vei e dico vobis, dilalavit infcmus animam suam 
cl descendunt ad eum sinc nutnero. 

Vuliis enim non modo inlelligerc , sed videre , 
scd manibus tangore,quam modicus sit confessio- 
num noslrarum fruclus? Illud unum considerate, 
quam diu post confessionem a novis sceleribus 
perpelrandis abslincamus. Ilodic multi et forlasse 
omnes criraina sua confessi sunt: quam mulli e- 
runl ex iis, qui, non dico post unutn mcnsem,non 
posl unam hebdomadam, sed cras, hac bora, rur- 
sutn erunl in prislino suo coeno? Id vero quid si- 
gnificat? Nonne eos ex consueludine confessos es- 
se? Nurn quod animuin haberenl , et proposilum 
vere rclinquendi peccata ? Quam mulli veniunt o- 
nusli pcccalis, in quae jam millies ceciderunt, et 



CONCIO IX. DE EADEM DOMINICA QUARTA ADVENTUS 



veniunt pridic vel ipso die sumraae celebrilalis et 
slatira volunt expediri, quasi hoc negolium esset 
ludus puerorum. Nonne hi Deum non placare,sed 
irridere voluisse videnlur? El quid istis lalis poe- 
nitenlia et confessio proderil? Quam mulli prae- 
terea cras Domini corpus accipient, et paulo post 
in prandiose tolos crapulae el ebrietali dabunl?Et 
sicut apes expellunlur fumo: ila isli Dominum ma- 
jeslatis fumo ebrielalis expellent. Deinde exibunt 
bene pasti, bene poti, et occurrent mulieribus, et 
quis dubitat,quin rursum desideriis aesluare inci- 
pient, et hodie in anima morianlur, cum Deus pro 
nobis in carne natus est? Sed quid indc Iucrabun- 
lur? Id plane, quod Judas quondam proditor Do- 
mini. Ille post buccellam Dominum vendidit, et 
quidnam emil? Nihil sane aliud, quam funem, quo 
seipsum suspendit. Ita isli hac Domini tam nefaria 
et lam deleslanda prodilione mortem aelernam 
mercabuntur. si semel in cor nostrum inlrare- 
mus, et quid sit peccare, quid offendere Deum, et 
in quanto pcriculo peccalores versenlur allenle 
cogilaremus, certe deincepsita peccalumexhorre- 
mus, ut ad solum ejus nomen toti tremeremus, et 
ab omni occasione peccandi longius fugeremus, 
quam ab igne, quam a serpenlibus, quam a draco- 
nibus et scorpionibus fugiamus. 



Quare, audilores oplirai , per amorem pauperis 
illius regis, vos oro, atque obteslor, sit unicuique 
cordi salus animae suae: ingrediamur omnes in 
solitudinem cordis nostri, ibi dirigaraus viam Do- 
mini: Ibi cogilemus, quid simus, quo eamus, quid 
sit nobis agendum, quid vere egerimus , et ubi 
perspeclum nobis fuerit , quam procul a recta 
via deflexcrimus , redeamus celeriler in eam: ab- 
scindamus a nobis occasiones omnes et consuetu- 
dines peccandi, el superomnia quaeramus fonlem 
lachrimarum, pelamus a Domino spirilum verae 
contrilionis. si intelligeremus, quam vehemen- 
ter commoveal viscera Dei Palris cor sic contrilum 
et humilialum. Non enim polest se dulcedo illa et 
bonilas Dei Patris continere, quin slatim accurrat 
quin compleclatur, quin labiis animae poenitenlis 
osculum pacis inBgat, quin abslergat ab oculis e- 
jus lachriraas amaras, et eoslachrimis repleat o- 
mni favo et melle dulcioribus. Quare cum has de- 
lilias ineffabiles illi non norint, hanc pacem, quae 
exuperat omnem sensum, illi nequaquam expe- 
rianlur, qui non inlrant in cordis solitudinem: in- 
tremus nos in eam donanle Domino Jesu Chrislo, 
qui est super omnia Deus benedictus in saecula. 
Amen. 



v££©©^%v 



CONCIO X. 



DE NATIVITATE DOMINI 



T H E M A 

Apparuil gralia Dei Salvaloris noslri omnibus hominibus, crudiens nos, ut abnegantes impielatem 
et saecularia desideria , sobrie, juste el pie vivamus in boc saeculo. Tit. 2. 



SYNOPSIS 

Graliam Dei esse duplicem, unam in Deo , alle- 
ram in homine a Deo\ et illis ab hac differen- 
ti(i;alque utramque in adventu Salvatoris ap- 
paruisse, ostendilur.Prioris quidem signa evi- 
deniissima apparuerunl in Chrisli I\ativitate, 
qua se Deus lantoperc demisil : poslerior quo- 
que apparuit, in eo,quod cum homo antene- 
scirel,quam eximium donum esset gralia Dei, 
nunc ex pretio magno pro ea redimenda faci- 
le cognoscere posse a simili probalur. lnler 
varia Dei nomina, nullum huic dici esse con- 
venienlius quam Salvatoris , cum hodie ipso 
facto nostrae salutis opus auspicalus sit. Gra- 
lia Dei soli comparatur , qui omnibus lucet , 
etsi dormientes.caeci et oculos claudenlcs eum 
non videant. Quomudo nos gralia Dei erudire 
pos»it a simili docetur. In verbis islis Pauli.ut 
abncganles impietalem el saecularia dcsideria , 
sobrie, jusle el pic vivamus,toiam legcm conli- 
neri demonslralur, quajubemur declinare a 
malo et facerc bunum. Quid sit pictas, el quis 
l)ius dicendus: quid c contra im})ielas , el qui 
impii, haeretici nimirum, in imuginum vcne- 
ralioncm, in sanclorum reliquias , el ipsa sa- 
cramenta desaevienles : uti eliam Christiani 
omni operc divino languidi et frigidi. Practc- 
rea doccmur saecularia dcsideria fugere , ta- 
lia aulem cssc rcrum transilurarum nimiam 
cujAditalem , quas fluvio comparalas nullus 
morlalium ne abeanl, ut nequc scipsum ne sc- 
nescal , aut flaccescat , rclinere aut impedire 
potest. 

In secunda parle asserilur triiAcx amor , sui , 
proximi. Dei, quod Paulus per haec tria ver- 
ba innuit, sobne, juste, pie: quorum illud de- 
betur amore in semeli]>sum , istud . in proxi- 
mum, hoc in Deum. Quomodo homo se ipsum 
sf/hrie diligere debeal.scilicei fraenando cupi~ 
dilalem divitiarum , honore et aliarum illece- 



brarum. Quomodo jusle amandus sil proxi- 
mus,el quid hac in parte incumbal mercalori- 
bus, miiitibus, servis, opificibus, divilibus no- 
bilibus, pasloribus, judicibus , et praeceptori- 
bus, el quibuscumque, qui aliis quoquo modo 
praesunl. Quomodo Dcus pie diiigendus sil. 
Quantam vim in humana mcnle habeut spes 
futurorum, ad quam exempto iuvenum ci au- 
licorum nobiliorum invitamur , quaequc est 
ineffabilis. De Chrisli advenlu in majestale el 
de gtoria bcalorum nonnihil affertur.Ad Chri- 
sli e praesepi docenlis , et non ul olim in ma- 
jeslale apparenlis concionem audiendam vo- 
camur. Quomodo Chrislus infans concionctur\ 
ct quid , ncmpe ut suo exemplo desideria sae* 
cularia relinquamus, sobrie , juste , el pie vi- 
vamus. Epitogi viccs agil gravis auctoris que- 
rela, quod tam pauci Christum concionantem 
audiant cl obedianl ; et quod magis homo ho- 
minem ad sui imitaiionem trahat, quam Deus 
humincm,qui tamcn non pro sc,sed pro homi- 
ne in terris nalus et passus est. 

Ilodicrnac celebrilalis magnitudo ac praeslan- 
tia, oplimi Auditores, tanla csl, ut quasi maximum 
et clarissimum aliquod lumen, caelcros feslos dies 
lamquam lumina majora facilc obscuret,et non so- 
luni corda alque animos nostros lolos ad se ra- 
piai : sed cliam oraliones et cogitationcs ita sibi 
vendicet,ut in nulla alia re nos occupari,ncc aliud 
aliquid cogitare aut loqui paliatur. Quare nos quo- 
que ut diem islum solcmnissimum et celeherri- 
rnuni pro noslra lenuitale honoremus , non llores 
ac frondcs , sed verborum serta el coronas Verbo 
Dei pro nobis Incarnalo offeramus. Praetermissa 
dispulatione , quam adversus fldei cl rcligionis 
Christianae hostcs insliluimus , tolam hodiernam 
oralionem ad epistolam b.l'auli explicandam quae 
hestcrna die in primo sacro lecta esl , et ad lNata- 
lem diem Domini ornandum et celcbrandum con- 
feremus. 



CONCIO X. DK NATIVITATE bo.MlM 



lil 



Inilium igilur cpislolae tale esl , Appavuil gra- 
tia Dei Salvaloris noslri omnibus hominihuswu,- 

dicns nos , vt abncgantcs impictatcm el saccula- 
ria desideria, sobrie,jusle et pie vivamus in hoc 
saecuio.Quibus verbis haud facile scio an alia pul- 
chriora, suaviora,uliliora,pleniora Spiritus sanclus 
per illucl suum pracclarissimum organum . os vi- 
deliccl el linguam Aposloli Pauli , aliquando pro- 
tulcrit. Cerle Aposlolus ipse haec verba Cliri- 
stiano praedicalori commcndans , llaec , inquit, 
loquere et exhortare. Et Ecclesia Caibolica maler 
noslra, non semcl, sed saepius hanc epislolam li- 
liis suis proponil. Apparuil ilaque gralia, Quac- 
nom esl illa gratia? El quomodo in orlu Salvatoris 
apparuil? Gralia Dei, quemadmodum eliam regum 
ct principum gralia , non unum aliquid , res tluas 
significal; quarum tamen una ex allera dependel. 
Primum enim lavor el benevolenlia , qua nos dili- 
git , gralia dici polesi: sic enim dicimus , liecepil 
me Deus in graiiam , redii cum illo in graliam. 
Dcinde quaelibel dona ct bencficia Dei, sed prae- 
cipue donum illud singulare, quo justi ex injnslis 
cfficimur, parlim quod denlur graliis, partim quod 
graliam , hoc esl, benevolenliam et 1'avorem con- 
sequanlur.gralise nomen accipiunl, et quamquam 
ulraque gralia,lam prior quam poslcrior, vere Dei 
gralia esse dicilur. el esl;lamen prior dumlaxal esl 
ln Deo: poslerior in homine, sed a Deo.Non sccus 
alque lux el splendor, lumen solis,dicilur;cum la- 
men lux in ipso corpore solis , splendor non in 
sole , sed in aere sit. De priori gralia lcgis ab 
Angclo Mariae diclum : Invenisii graliam apud 
Dcum. De posleriori, Ave Mnria gralia plcna\ et 
hodie de b. Slephano ; Stephanus autcm plenus 
gralia et fortitudine. 

Esl vero magnum discrimen inlcr amorem el 
gratiam Dei , et graliam benevolentiamque homi- 
num: siquidemamor Dei efficacissimus el foecun- 
dissimus esl;hominum benevolentia inanis ac sle- 
rilis:Deus diligendo et benevolendo confcrl ipsum 
bonura, quod vult ; el idcirco ea maxima sunl bo- 
na, quae Deus maxime diligil; ea bona mediocria, 
quae Deus mediocriter diligil, ea parva, alque;exi- 
gua, quae Deus parum ac lenuiler diligil; ea nulla 
sunt bona , quac Deus penilus non diligit. Daque 
omne noslrum bonum ex Dei amore dependet, el 
si saperemus, nihil magis nobis formidandum es- 
set . quam ne noslra incuria ac desidia a Dci gra- 
tia excidcrcmus. Jam vcro , favor ac bcnevolcntia 
hominum, si nihil aliud,quam favor ac bcnevolcn- 
lia sil.nihil penilus gignit. Nec enim cx co , quod 
alii aliis ingenium , opes , sanitalem oplant ldco 
sunl illi vel ingeniis meliorcs , vel magnis opibus 
el sanilate abundanl. Cum igitur el amor Dei.quo 
nos diligil , el donum illud cocleslc ac divinum , 
quo Dcus animos nostros graliosos ct amabiles fa- 
cit . gralia raerilo dici possinl, dc qua landcm 
gralia divinus Apostolus loquilur, cum ail , Appa- 
ruit gralia ? Quae csl illa gralia , quae in advenlu 
Salvaloris apparuil? Prior, an poslcrior? Utraquc , 
Audilores, el prior el posterior. 

Ac ul de priori prius cxplicemus : Sicul ignis 
calore, et sol splendore se prodit, ila amor acbe- 
nevolenlia non cx verbis, sod cx bcncficiis cogno- 
Bellarmisi Vol. V. 



scitur. Tu forlasse dicis alicui; Crede mihi, ego le 
veheraenter diligo:ille credere potcsl se dilighsed 
dum solis verbis agiiur , cerle videre non polesl. 
Al si oblala occasione pro eo aliquid praesles, vel 
pcriculis le exponas , tunc verc amorem ac bene- 
volentiam luam ostendis; tunc vcre videl se diligi, 
lunc mcrilo dicere potest, nunc apparuil quanlum 
me,cl quam cx animo diligas.Pari ralioneDeus anle 
Chrisli advcntum saepe repelcbat , Ego cogito co- 
gitationcs pacis et non a(Jliclionis: Allirmabat sc 
memorem esse noslri.se diligere genus humanum, 
sc missurum aliquando qui nos criperel de pote- 
slale lenebrarurn: caelerum isla benevolenlia late- 
bat in corde Palris, nondum se manifesle oslcnla- 
bat, ita ul dicerenl sancti Palrcs, Domine in coelo 
misericordia tua,et vcritas tuausque ad nubes. 

Quid igitur fecit Deus? Ul amorem illum inlini- 
lum . quo nos jam ab aeterno prosequebatur , ita 
manifeslum nobis faccrel, nt eum non solum vide- 
remus, sed quodam modo langeremus ; non vica- 
rium aliquem misil,sed ipsemel in mundum venil; 
exilium el carccrem noslrum visilavil;miserias no- 
stras et calamitales suscepil. Nesciebat Deus quid 
csset nox, el quanta miseria sit in tenebris vivere, 
quippe qui lux esl , el lucem habitat inaccessibi- 
lem; el ecce his diebus ul amorem suum nobis o- 
slenderet,in ipso horrore ac tcnebris mediae noclis 
nasci voluit. Nesciebat Deus quid esset inopia , et 
his diebus in alieno slabulo , iuler bruta animalia 
ex malre pauperrima nasci voluil. Nesciebat Deus 
quid esset frigus , et quae calamitas media hieme 
hospilium non invenire ; ct his diebus in mediis 
frigoribus,non in domo aut cubiculo undique con- 
cluso el calido , sed in parvo el frigido tuguriolo 
nudus collocari voluil. Nesciebat Deus quid esset 
fames et sitis , quid nutrice ac lacle indigere ; et 
his diebus islas omnes miserias propria experien- 
lia discere voluil. Nesciebal Deus quid cssel dcbi- 
litas, alque infirmilas, quid fasciis ac bajulo opus 
habere; el his diebus haec omnia pro noslra salu- 
le experiri voluit. Quis igilur jam dubilare polerit 
an Dcus hominem dilexeril, an non?Diccbanl olim 
homines , Reliquil Deus terram , d?'ca cardines 
coeli ambulat , nec nostra considcrut. Al modo 
quis hoc dicet , cum non solum in lerra , sed in 
praesepio eum videamus? Numquid jam circa car- 
dincm coeli ambulare libi videlur,numquid nostra 
non considerare? Apparuil amor ac benevolenlia , 
qua Deus non diligil , quis eam non videt? Quis 
non senlil? Quis non tangil quodammodo propriis 
manibus ? Quid aliud clamat stabulum illud , quid 
illud praescpe , quid panni illi? Quid fames, quid 
silis, quid frigus, quid nudilas, quid inopia , quid 
infirmilas. nisi apparuit gratia Dci Salvalorisno- 
stri omnibus hominibus'! 

Jiim vero poslcrior gralia. ea videliccl quae nos 
gralos facil Deo . cl quae , difjiisa est in cordibus 
iiGstris pcr Spiritum sanclum, qui dnlus est no- 
bis\ Hla quoque dicbus islis in natali Salvatoris 
apparuil : Antea siquidcm non inlelligcbat homo , 
quam eximium donum , et quanti faciendum esset 
gratio ; sed hodie nisi sponle oculos claudal . id 
apcrtissime vidcbil Accipile excmpluin ruslici alf- 
cnjus: si casu ulirjuo rusliCUS lapidcm prcliosutn, 

88 



<>•> 



CONCIO X. DE NATIVITATE DoMIM 



vel praeclarissrmam aliquam gemamm inveniret . 

et ignorans quid ca sil.ot niliil aliud, qatun vitrum 

vci cbrystallum pulans,eam paucis obolis vendere 

velKi : slalim vero occurrerel ci magnus aliquis 

mcrcalor lapidum pretiosorum ct gemmarura aesli- 

maior perilissimus , ct prirais verbis oflVnet pro 

eo lapide duo vcl tria millia nummorum aurcorum. 

nuraquid Lunc ruslicus inanum non rclrahercl : 

Numquid non sapere inciperel;nuraquid non inlcl- 

ligcrel landera non vilrum aul chrystallum ; scd 

thesaurum maximum se reperisse? Pari ralione , 

Audilorcs, nosciebat homo quid csscl gralia l)ci,el 

ideo cam non magnifaoiebal ; pro uno lcntis cdu- 

lio, sicul, Ksau, pro una fornicatione , pro una c- 

brietale, eam Facile vendebat:sed nunc demura ex 

magno illo prelio, quo Ghristus mercalor sapien- 

tissiinus eam rcdimere voluil, apparuil quantus;et 

quam incomparabilis Ihesaurus sil gralia.Gur enim 

in slnbulo Deus nasci voluit ? Cur in crnce mori 

\uluil? Cur sanguinem suum pretiosum funderc 

voluit? Cur fcrmem el silim , frigus cl nudilatem , 

eooloraelias el injurias pati voluii.nisi ut eam gem- 

roam redimeret , quam tu lanla facihlate vendis ? 

Magna profeelo alque incredibilis bominum igno- 

rantia esl, qui cam rcm non magnifaciunl,sed pro 

nihilo, pro amaris ct sordidis.el gehennam secum 

trabenlibus voluplatibus vendunl; pro qua Dcus 

ipse non solum bomo licri, scd cliam pali cl mori 

suslinuit. 

Hoc igilur modo apparuil gratia: Cujusnam? Dei 
Salvatoris noslri. Scripturae divinac pro rerum de 
quibus agilur varietale, Dco varia nomina altri- 
buunl : Nunc enim Deum ultionum ; nunc Palrem 
misericordiarum : nunc Dominum virlutum ; nune 
Hegem; nuuc Judiccm appcllant. Ilodic Dcum Sal- 
vatorcm noslrum omniuo apposile,el accommodu- 
lc divinus Aposlolus vocavil Dcum , quod videril 
iniserias el calamilates , quibus premebamur ; ac 
ut ab eis nos libenirct,exulia\erit ut gigas ad cur- 
rendam viam. Nam Dei nomcn graeeo vocabulo 
a visionc cl a cursu diclum csse Damasccnus et 
Tbcodoretus tradunl. Salvalorcm aulem, quod ho- 
dic noslrac saluti el liberalioni non vcrbis , sed 
factis , nascendo et paiiendo principium dederit. 
Apparuil igitur gralia Dci Salvatoris noslri. 

El quibus apparuil?Omnious /iowmiibus:Non o- 
mnes quidem crcdunt Evarigelio, ul Apostolus ail, 
nequc omnes salvi fiunt ; inio vcro plures stinl o- 
mnino, qui poreonl: sed nibilonnnus gralia Dei o- 
mnibus appaiuil.quia prctium rcdempiionis pro o- 
mnibus hominibus abundu sullicit : quia Christus 
pro omnibus natus el morluus est , quia pracco- 
nium Evangclii in lolo orbe et omnibus gcnlibus 
annuncialur. Ilaquc sicul sol in medio coclo con- 
slilutus omnibus lucct , tamclsi onincs ii in lcne- 
bris maneant, qui cacci sunt, vel oculos claudunl, 
vel certc dormiunt;iln quoquc Evangelium gratiae 
el lumen veritalis omnibus proponitur , quod si 
non omncs vident, id suae caecitati vcl somno,vel 
improbilali , qua oculos claudunl , non lumini ad- 
scribani. 

Sed lidelur mihi prarloren divinus Apostolus 
in bis verbis airpliludincm el univcrsilaiem Ca 
tholicac Ecclesiae comendare. Apparuil gralia 



Dci Saloatoris noslri , non Judaeis tanlum , sicul 
olim Moyscs solis Judaeis legem tulil: scd omni- 
bus hommibus, Judacis el Graecis, Laliuis cl bar- 
baris,scrvis cl liberis.sapienlibus et insipienlibus. 
Lex quidem quasi stagnum cxiguum, contcnla fuil 
angustiis unius solius provinciac: Evangclium ve- 
ro ct gralia Liberaloris noslri angusliis illisconti- 
neri non potuil , sed quasi fons vivus in paradiso 
scaluricns cl in qualuor flumina divisus,quae sunt 
qrialuor codices Evangeliorum , cxtra ripas cocpil 
dilTluere, el brovi tompore lolum orbem lorrarum 
occupavit: quod Isaias mullo ante propbclico spi- 
rilu cernens, Repleta esl , imiuit , terra scientia 
Domini sicut aquac fnaris operienles.ln hujus rei 
lypmn scimus Scrvaloris Nalivitalcm paucissimis 
diebus omni goneri bominum innoluisso. Innotuil 
viris ot focminis , Josepbo cl Mariae , Judacis ct 
Gentilibus pasloribus ci Magis; senibus cl inlanli- 
bus Simeoni el Joanni; viigmibus. viduis , conju- 
galis, Mariae, Annao, Elizabeth; sapicnlibus , cla- 
ris el obscuris, divilibus el panperibus. Nequc so- 
lum Domini Nalalis, scd cliam passio alque obilus 
Ecclesiae urjiversilalem etamplitudinera designal. 
Solus cnim Cbrislus.qui pro onmibus moriebalur, 
qnasi a tolo mundo crucitixus et nccalus cst.Apo- 
slolum 1'ctrum soli Gcnlilcs necavcrunl : Aposlo- 
lum Jacobum fratrcm Domini soli Judaci,ac sic de 
caolcris ad eumdcm modum; Cbrislum vcro lotus 
pcne mundtis, Judaci, Gcntilos amici, inimici; rc- 
gos privati; sacerdoles , laici ; doclorcs , indocli ; 
viri, foominao, doniquc omne gcnus, omnis actas, 
omnis sexus, omnis condilio in unius Cbristi Sal- 
valoris crucialum ac nocem conspirarunl. Scd il- 
lustrissima figura univcrsitatisEcclcsiue Calholicae 
in dic Penlecostes mundo demonslrala esl ; Tunc 
cnim non solum in una atque oadem domo omnium 
genlium linguis Deus ab Aposlolis cl discipulis lau- 
dabatursed eicuni primum Apostoli lcgem evangc- 
licam in urbelliorosolyma tamquam pracconcs Dim 
clarissima voce promulgarcnt , crant in ca urbc 
Parlhi, Modi, Elamilae , cl qui habilanl Mcsopola- 
miam, Pamphiliam, Aegyptum el Libiam, ncc non 
Romani, Arabes, Greles; ac uno vcrbo congrogali 
bominos do omni natinne, quae sub coclo esl./lp- 
paruil igilur gralia Vei Salvatoris noslri omni- 
l)iis hominibus. 

Scquiiur. Erudicns nos, ut abnegantes iniqui- 
tctcm et mecularia desideria, sobric. justc clpie 
viramus in hoc sacculo. Quid esl apparuit gratia 
crudicns? Ouomodo gralia crudil? Oplimc el cfli- 
caeissime.Quemadmodum enim si aliquis magnum 
bcncficium in le conforal, tu stalim dicis sane do- 
cuisti mc , quid cjro quoquc laccre dcbcam cuin 
opportunilas dabitur. Isla lua benevoIcn'ia , islud 
bonoficium luum me oflleiis ae debili mci admo- 
nml: ila loquilur Apostolus, Graiia, inquil , Dei , 
hcncvolcnlia atque amor , qui pcr advcntum filii 
Dci mundo apparuil.docet nos atque crudit vel po- 
lius magna vocc clamal, ul non siu.us ingrati, sed 
eo modo quo possiimus Deo vicem rependorous. 
SiDcus ita mnndum dilexit,ulfiliuii) suum unigeni- 
tum daret, nonno eliam nos aliquid in graliam Doi 
fncere debemus : Sed quid cst illud ? Nilnl aliud , 
quam ut abncgantcs impiclatau ct saccularia 



COJNCIO X. DE NATIVITATE nOMINI 



03 



<Iesideria,sobrie,jusle cl pie vivamus in hocsae- 
culo, hoc esl Iribuium, quod exigit a nobis Deus : 
llaec cnim cst volunlas Dei sanclilicalio noslra. 
Porro conlinelur in bis verbis summa lotius divi- 
nae lcgis, ad unam sentenliam racredibili brevila- 
le conlracla: Neque mirum.si ila diligit Aposlolus 
brevilalem quando eliam Deus verbum fecil bre 
vialum. In his igilur duobus mandatis univer- 
sa lex pcndel el prophctac.Declina a malo cl fac 
bonum. Ac pcceali duo sunl munera , unum aver- 
lere liomincm a Deo, allerum eumdem converlerc 
ad crealuras. Duo mala. inquil.Dominus, /ect7 po- 
pulus meus dereliquerunl me fonlem aquae vi 
vae , ct foderunl sibi cisternas non valentes a- 
quani coniimrc. Quid igilur faciel qui ulrumque 
malum cupil evilarc?Abncgabil impiclaiem et sae- 
cularia desideria.Impielas enim averlil aDco,quod 
esl primum malum: saecularia vcro desideria con- 
verlunl ad crealuras , quod est secundum malum. 
Quanlum vero altinel ad bonum.lunc plenc ac per- 
lecte bonum faeimus , el omnem legem adimple- 
mus, cum Deum, proximum el nosipsos diligimus 
sicul oportri; boc cst cum sumus erga Deum pii, 
crga proxirnum jusli, erga nosipsos sobrii. Quarc 
ul a malo declinemus, el bonum faciamus , abne- 
ganda est impielas el saeeularia desidcria cl so 
brie, jusle cl pic vivendum in boc saeculo. 

Quid igilur csl impielas ? Vilium csl oppositum 
pietali. Quid igilur esl pielas ? Donun esl Spi- 
rilus sancti, unum ex septem , quae ab Isaia Pro- 
phcla enomeranlur, quo Deum respicimus, ct co- 
limus ct vencramur ul palrem. Sicul enim religio- 
ne Dcum agnoscirnus ut crealorcm ac Dominum ; 
ila piclalc aflicimur Deo ul Palri pcr spirilum il- 
lum adoplionis.quem misit. in corda noslra.m quo 
clamamus. Abba, Paler, Ilaque ille est pius. qui 
ex corde aflicilur erga Deutn. et ea quae snnl Dei; 
erga scripluras, crga sacramenla, erga lempla ac 
saeerdotcs, lamquam erga ea. quae ad Patrem ip- 
sius perlinent: qui dioit eiim Chrislo. Kesciebatis 
quod in his, quae 1'alris mci sunl.aporlet me es- 
se. ? Qui libentcr el frcqucnler loquilur de Deo et 
rebus divinis,qui eum audil multiplicari bacreses, 
obscurari fidem, ubique; Deum summa audacia a 
vilissimis verroieulis t.ffcnrii , cx animo dolel , el 
tamquam verus iilius impaliens injuriae patemao, 
lacbrimas ct gcmilus conlinere non polesl: e con 
tra exullal ac gcslit.el magnum lurrum arbitralur, 
cum inlelligil liomines converti , el per poenilen- 
tiam ad graliamDeiel amiciliam redire:qui poslre- 
mo compelli non debcl ad orationcm , ad concio- 
ncm, ad sacramcnla, ad laudes riivinas.sed spnn- 
le sua . magna alacrilale , quasi filius . non quasi 
scrvus, ex amore,non ex limore.ad omne divinum 
obsequium se facillimum el paraiissimum praebet. 
llahcmus quid sit pielas. 

Quid jam esl impielas? Qpposilum vilium. quoo 
videlicet crudelem facil hominem erga Deum.quod 
arcfacit illara dulcedinem nmoris et ajFcctus filialis 
quod facit bomines promplos ad Masphemias, ad 
conlcmplum scriplurarum.ad injuriam Dei ei san- 
clorum, quales stinl omnes baeretici, qui nisi o- 
ninetii pielalem exuissent. el essenl homines, iit 
Aposlolus aii, penitus sine affectione , numquam 



iln crudeliler conlra venerandas imagines, et sau- 
ctorum reiiquias, el ipsa sacramcnta saevirent. 
Quis enini esl filius, qui visn parenlis imagine aut 
vesle, non tnovcalur? Quid?Si alicujus paler etiatn 
propter sua flagilia exlremo supplicio all*eclus luis- 
scl. possetne filius ejus imaginem palris in sup- 
plicio posili sine laciirimis cernere? El si vestem 
aut annulum ejus haberel, numquid quolies ea vi- 
derel non palerni amoris admoneretur ? Quanla 
igilur, el quam immani impiclate el crudelilate a- 
nimum occupatum liabent , qui venerandum illud 
signum Chrisii Domini noslri, pro nobis crucifixi, 
el sanctorum inemorias ac reliquias nefariis mani- 
bus demoliri,raptare in igncm et in aquas,ct quod 
focdum esl et horrcndum, non solum diclu,scd ct 
iam audilu. in cloacas , in slerquilinia proijccre 
non timcal? Quomodo alficiunlur crga Christum, 
qui omnem cjus memoriam de raundo tollcre ac 
dclcre conantur? Accedil proxime ad banc impie- 
latcm quaedam aversio el alienalio animi a divinis 
rebus,quoddatn taedium.quoddam faslidium,quae- 
dam nausea in operibus Domini. El baec impiclas 
mirum csl, (]uam longc et lalc dominelur ct rc- 
gnel. Ubi sunl enim qui verc guslent spirilualia ? 
qui cutn voluplalc et dclectatione in Dci operibus 
se exerceanl?E conlra uhi sunl, quibus non longae 
vidcanlur conciones? non longa vidcanlur Sacra? 
non longae el graves ct moleslac videanlur borac 
canonicae? Jam de sacratncnlis cl oralione quid 
dicam? Si lempus advcniat confcssionis, ct coni- 
munionis sanctorum myslcriorum, slalitn animus 
conlrabitur. ct moles quaedam moesliliac ct tor- 
poris homincin invadil , lanquam si magnam sar- 
cinam levare, aulari palibulum ircdeberel. Si vc- 
linl aliqui orarc. slalim a somno corripiuntur, vcl 
cogilalionibus vanis obruunlur. Et qui de rebus 
lascivis el nugis lolos dics fabularcnlur, si incidit 
scrmo dc Dco, slalim quasi muli cl clingues effi- 
ciuntur; imo Irislia vocanl ca colloquia. Quid ho- 
rum omnium esl causa, nisi impiclas? Non affici- 
mur erga Deum non csl ibi cor noslrum, quicquid 
(it, cx limorcvel cx consueluriiue lil.Si patretn cl 
palriam noslram cocleslem amarcmus, si non cs- 
semus cives bujns mundi; scd lanquam advcnae et 
peregrini in lcrra aliena versarcmur ; si spirilus 
piclalis, spiritus adoplionis , spiritus lilii Dei cor 
noslrum oocuparel, nihil nobis dulcius cljucun- 
dius.in liac peregrinalionecontingereposset,quam 
loqui et cogilare rie patria illa beala, ubi nos a- 
manlissiiniis Palcr, el ingens charorum iiumerus 
expeclal parenlum . fratrum , (ilioium; (jui sunl 
quidetn dc sua felicilale securi , sed adhuc de no- 
stra incolumilate solliciii. Iiaquc abnegarc debc- 
tnus.el lugere ac delestari, id enim lolum si^nili- 
cat graecum vocabulum ctprr i o>y.iizvo'., quQ Aposto- 
lus usus csl el a nohis foiis vnibus propulsare lam- 
quam |)( i sIimii quamdam omnem impielatem. 

Sed non minus fugienda sunl ac delestanda sac- 
( ularia dcsidcria: ipsa cnim impielatera gignunl. 
Nec cnim alia rie causa parum allicimur erga Dcum 
quam quia nimis alliciinur erga inundiim.Meo ri(>- 
sideriis coeleslibus non e^t locus, quia loti pleni 
suinus desideriis saecularibus propterea cam lae- 
dio el fuslidio opcramur opera Dei, (juia nirais u- 



61 C0NCIO X DE NATIVITATE DOMINJ 

vide nimis altonic lucris lerrenis inhiamus. Et polius inler jumenta nalus csl , quam ul nos ju- 

quidnara est saeculare desiJerium ? Nihil oliud, mcnlis sirailes effeclos, erudiret,ac impielatem ae 

quam earum rerum immotlerala cupiditas-, quas saeGularia desideria abnegare doceret. 
lempus consumil, quae Lranseunt cum sacculo , 

quae vclimus nolinms finem habere debenl.Omnia ALlLKv lAhs> 

siquidem, quae bic in lerris desiderari possunt , Qucmadmodum agritsolae, si semper malas hcr- 

quasi fl.ivius aliquis rapidissimus, perpeluo cur- bas ex agris evellerent, et numquara bonas semi- 

i mii, nec polesl isle cursus ulla artc nul ralione narenl, uihil uiiquam colligerenl: ila quoqua non 

sisti. Nonne si conetnr aliquis impedire cursum salis nohis csl eradicare vilia, declinare a ma- 

fluminis alicujus, el mullum laborel in aggenbus lo , impielalcm ct saecularia desideria abnega- 

faciendis, stulti&simus ab omnibus judicabilur? re; sed ncccsse est eliam serere virlutes, l'ac,e- 

Nam si hoc loco transitum obslruat.et cursum im- re bonuni ; ncmpe sobrie , juste ct pic vivcre 

pedial, alia via flumen crumpet , el nihilominus in hoo saeculo, vel ul aliis verbis utiir, diligere si- 

curret: cl si ex onini parlc iri modum coronae ag- cul oporlel, Dcum. proximum ct seipsum. Ille e- 

yercs facial, nonne flumen tum Iransoenrlel agge- nira vivit pic, qui Dcum diiigil sicul oporlcl. Illc 

rcs, ct rursuoi morcsolilo fluel? Ad eunidcm mo- vivil jusle, qui proximum diligil sicut oportet. lllc 

dum stulli sunl omncs homincs, qui flumen islud vivil sobric, qui seipsum diligit sicul oportel. In 

rerum saecularium relinerc , alque a cursu impc- hujus typum diligehal Dominus Lazarura, et soro- 

diie nitunlur, ct quol sunt, qui hoc agunt? Nume- res cjus Marthain cl Mariam. [n Lazaro esl amor 

rari non possunl: stullorum in/iniius esf numc- sobrius suiipsius , in Marlha dUeclio proximi; in 

rust Quid enim aliud cupiunt omnos avari suis Maria chanlas Dei coinmendulur. Iloc cst igilur 

usuris, suis fraudibus, suis mcndaciis . quam ag- vcrbum breve, quod parvulus nosler, vcrc verbuin 

geres laceic, el flumcn aurcum ct argenleum re- abbreviatuin bodie nos docel,trinum arnorcm.sui, 

lincre? Sed slulli sunl. Nam dum ipsi uno in loco proximi, Dei, csse legem eorum,qui colunt ac vc- 

aggcnbus usurarum el fraudum exilum obslruunl, neranlur Trinilalcm. 

per alia mulla loca flumen erumpil-.aliqnid rapiunt Primura igilur lcipsum diligcrc dcbcs, quod fa- 

iureSi aliquid cxigit princcps, saepe merccs non cics, si vixcris sobric: hoc cst, si res omnes tcin- 

vendunlur , sacpe faclo naufragio absorbcnlur a porales, cibum, potum, veslcs, pecunias, honorcs 

mari. saepe eliam domi pulrescunl: Dcniquc ra- dcleclalioncs cum modcralione capies. Ista siqni- 

tioncs mullac ct variac ])co non dcsunt , quibus dem non sunl in se mala , scd nohis cfficiuntur 

viam el cursum apcriat liumini. Pari ratione, quid mala, cum sine modo quaerunlurao desiderantur. 

aliud cupiunt omnes ambiliosi suis simoniis suis Sic eliam non malus, sed bonus esl panis, vel po- 

adulatiouihus, sua bypocrisi, quam aggeres face- lius optimus et nccessarius maxime ; lamen nihil 

re, el flumen honoruni ac dignilalum relinere?Sed esl pejus cl raagis sanilali noxium panc immodc- 

slulli sunl; Nam flumcn esl llumen, et idcirco non rate sumplo. Cur quaesocapis plura.quam sint ad 

polcsl non fluere.Et si ipsi uno modo conanlura- viclum et vcslitum ncccssaria ? Cur lautopcrc cu- 

scenderc, allcra via dcscendunt; Et si a nonnullis pis ascendere? Gur lauta cupiditate flagras hono- 

Jaudantur. ab aliis niullis viluperanlur. Quid vo- rum ac dignilaluin? Exislant hic duo, quoruni al- 

Iupluarii?Nonne ip>i quoque suis coenis opiparis, ler habeal quanlum necesse est,neque aliquid am- 

suis frequentibus polaliouibus,suis assiduis forni- plius cupial; altcr habeal omnia duplicala, cl tri- 

cationibus cupiunl aggercs facere, el flnmen vo- plicia, servos, ancillas, vcsies, pecunias, vineas , 

luptatum ac deliciarum relinere? Sed slulii sunl: domos, ctc. quae in opibus cl fortunis numcran- 

Nam paulalim crumena exhaurilur , aggeres con- lur: Quid quaeso poslerior iste hahcal amplius, 

servari non possunl, ei flumeu labilur suo morc: qna:n prior? Eslne propterca melior, aut Deo gra- 

vel si ila magna sit crumena, ut non facile exhau- lior,aut sapienlior?Ac ut ad humilia descendamus 

rialur, immillit Deus unam aliquam aegriludinem, num molius videl? aul melius audit? aul magis gu- 

quae stalim unico impelu aggercs dissipabil; et slal? estne robuslior , sanior pulchrior ; comedit 

non modo chriclnles (;l lorniealiones impediel: sed plus quam alii ? hahet slomachum propterea arn- 

ctiam modicurn cihuni cum quicte et voluptalc su- pliorem? Nihil horum, Quid igitur habcl? quid ei 

merc non patielur. Ut omitlam potiones cl phai- conferunt majores divitiae? Aliud non video quam 

maca amarissima. nec non incisiones, aduslioncs minus hene dormiat, rnagis meluat lalrones, ma- 

el alias cruees, quae nimiis deliciis ul plurimum joribus curis et soliciludinibus prematur: ct quod 

succedere solenl. Nequc solum slulti et miscri ho- omnium pessimum est, verorum el mngnorum bo- 

mines, qui dcsideriis saecularibiis implicanlur, norum dclrimenlum patiatur. Nam sicul in divcr- 

llumina isla, quae diximus, opum, honorum, vo- soriis illi, qui inilio coenac nesciunl essc sobrii , 

luplalum; sed neque; seipsos retinere , ac sistcre sed slomachum grossis quibusdnm cibariis rcplcnt 

unquam polcrunl. Quid quacso tanto labore niteris se deceptos invcniunl , nam poslea dapes prclio- 

fluminis cursum impedire?Sisle parumper teipsum sas cl cxquisitas relinquunt , cl nihilominus non 

si poles: cur deseris florem islum actalis? Cur tam minus solvunl. quam ii,qui solum exquisitis cibis 

cerileter curris ad morlem? Ergo si lu ipso sl.ire vesci volueruiil: Ad eumdcm modum , qui rebus 

non poles, quomodo facies, ut Ggura mundi bujus islis lerrenis et caducis, quac suul grossa ciharia 

noii praelcrcat? Quare cessemus aliquando a no- ad hoc soium apposila, ut faraem ac desiderium 

slra slultilia et parvulum noslrum sapienlissimum excilenl: qui rebusinquam islis vilissimiset abje- 

audiamus, qui non alia decausa inlcr homine^,vcl ctissimis immoderalc replcnlur dapes illas nobi- 



CONCIO X DE NATIVITATB DOYliM <io 

lissimns coenae coolcstis amittunl , el in gehen- pcrio si opus est, ila insliluanl, ut Chrislia nos de- 

nam delrusi, luunt sempilcnia supplicia; non mi- cet; nec solum in domibus suis Deum flagiliis al- 

nus quam si delitiae ac voluplales, propler quas que sceleribus offendi non patianlur sed ncque 

pcccarunl, non momenlaneae, scd aelernae luis- vos adolescenlcs ad ea loca irc permillant, ubi la- 

senl.Non sic sancli el sapienles homincs,non sic, Iia exercentur, quibus offendilur Deus.Audio cssc 

sed inlelligenles nobilitaiem ciborum, qui in ex- Lovanii publicas scholas , ubi docentur juver.es 

Irema coena apponcndi sunt.slomachum suum va- cboreas ducere, et eas fcstis diebus maxime frc- 

cuum pro illis conservarunl, et de temporabbus quenlari: De sphaeristeriis non audio , scd vidco 

rcbus qunnto minus potucrunt acceperunt. Pari oculis meis: fere cnim numquam venio ad concio- 

ralione honores ac dignilaieshumanacquid quae- ncm, quin videam integras calcrvas ingcnuorum 

so emolumenli alquc ulililalis habent ? Qui magis adolescenlum, qui spbacrislerium ingrediunlur, 

ab hominibus honoralur.non est proplerca melior ibi quid agant vos melius noslis : Ego unum scio 

aut pulchrior, aul sanior, aul forlior; neque esl a- si illi in judicio punienlur, eos qui praesunt eis 

liud honor, quam opinio quaedam alque existima- non impunitos futuros, nec enim esl parum mise- 

lio bominum. El tu igilur lam stultus eris, ut pro- ros, adolescenlem, tempus, pccunias, concioncm , 

pler nullum luum bonum, propter solam opinio- divinas laudes. forlasse etiam animas suas lam fa- 

nem aliorum volare velis sine alis , ascendere in cile perdere. flaec hodicrna die neoessario admo- 

mirabilibus super le, ul deinde cadas , et collum nenda esse duxi , quod aposlolum Paulum in epi- 

ac cervices frangas? Quare si leipsum vere ac sa- sto!a,quam habcmus prae manibus,praecipicntem 

picnlcr diligis disce sobrielalem, sis conlenlus iis audiam, Haec loquere ct exhorlarc. 

quae habes. cohibe,el coerce fraeno moderationis Sequitur, et pie vivamus in hoc sacculo. Nec 

omnia desideria lua, et lunc mihi crede pacem et cnim satis esl sobrios et juslos nos csse,nisi eliam 

quiclem invenies. Alque haec quidem crga le. simus pii, hoc est, Deo noslro, tamquam amantis- 

Iam vero crga proximum juslilia uti debes,ul red- simo palri, vere et ex animo afficiamur el sine lae • 

das omnibusdebiin,c?u vectigalvccligal.cui tribu- dio, sinc fastidio, sine nausea,cum dcleclalione el 

tum tribulum, cni honorem honorem, cui timo- gaudio, non coacli, sed sponte; non ex limore,sed 

re?7i limorem, ul Apostolus admonet, ut ncmincm ex amore, quaeramus quae Dei sunl. Ilacc igitur 

decipias, nemincm circumvcnias, nullis fraudibus esl summa tolius divinae legis,ila vivere debcmus 

utaris. Si mercator es, sis conlentus justo lucro : ul non blasphemetur nomcn Dei,sed ornenlomnes 

si miles,debito slipendio: si servus, dt-bito salario in omnibus doclrinam Dei Salvaloris noslri. 

si opifex, sis conlentus vendere laborem tuum ju- Vcrum quo landem modo ista perficicmus? Audi 

sto pretio. si dives, non fraudabis operanlium sua quod sequilur, expcctantes bcatam spem, ct ad- 

mercede: si nobilis et magnus es.noli sublime sa- ventum gloriac magni Dei. Nihil enim polentius 

pere, noli paupcrcs el humiles contemnere , me- aul cfficacius reperilur ad hominema saccularibus 

mento le pauperum occonomum a magno eleemo- desideriis liberandum, el in officio conlinendum, 

synario Deo esse consliiulum, qui idcirco bis die- quam perpclua cogilalio coelestis felicilatis. Vita 

bus pauper pro nobis fieri , et matrem pauperem probi el sapienlis Chrisliani nihil aliud esse dcbet 

habere voluit , ut eum in pauperibus agnosceres quam spes el expectalio fulurorum. Discrimen in* 

et honorarcs. Pnri ralione paslores, Judices, prae- lerjuvenes et senes illud consliloit Aristoleles , 

ccplores. et qni aliis quoquo modo praesunt, non quod juvenes vivanl spe, senes memoria. Senes 

aspicianl personnm hominum , non rcspiciant ad dicunt, Mcmini me nliquando in tali civilale fuisse 

munera, non contemnant pauperes, uisi Chrislum ct rursum, in tali vidi talia praelia, vidi talia spc- 

ipsum conlcmnere velinl. Yestis lacera, el corpo- clacula, lalia meis temporibus cvcnerunl: crant n- 

ris squalor raro facit bominem pcjorem,saope me- dolescenles minus pelulanles, magis quicti, quam 

iiorem: et idcirco non sperncndum, sed bonoran- modo sunl. Juvencs dicuit , lali anno proficiscar 

dum. Qui vero bencticiis ecclesinsticis fruuntur ad talem civilalem, ibi mercaluram exercebo. larn 

incmores sinl officii, horarum, inquam canonica- rcverlar domum , postea illud el illud agam. Jam 

rum, ncque pulent sufficcre si horas 1). Mariac , vero probus Chrislianus non senem, non velercm 

aut seplem psalmos leganl. Lcgile cnpul nonum hominem imilnri debct, sed juvenes , qui semper 

Lateranensis concilii ullimi , vidcbitis bcneficium proficiunt, cl ad majora aspiranl. Aspicile b. Pau- 

propler ofticium dari, et fures, et lalroncs esse, el lum, quomodo quae relro sunl obliviscilur. cl ad 

nd reslilulionem ohlignri, el beneficio oplimo jure anleriora se exlendit: ncc vivil mcmorial, scd ex- 

possc privnri.qni pccunins bcneficiorum rticipiunt pcctalione.expeclans illam bcatam spem ct adven- 

«Idebilum canonicarum horarum non pcrsolvunl. tnm gloriac magni Dei.Rursum in aulis principum 

Ego sane niullum timeo hominibus certis, qui sc duo sunt gcnern fnmulorum. Quidam singulis nn- 

pnlnnl gralis vivcre posse sumptibus crucifixi: au- nis vcl mcnsibus slipendiumsuum accipiunl.prac- 

dianl isti quid bealus Bcrnardus ipsis dicai. \ac terea niliil expectanl: Quidam vcro nullum stipen- 

tibi, inquil, vac tibi, mors in olta, mors in ollis dium habenl, sed expectalione vivunl. Ac priores 

earnium, elc. Poslrcmo omnes paircs, clqui ado- quidem humiliorcs ac sordidiores cssc solent; p< 



escenles in suam curam el lidcm rccepcrunt, me- slcriorcs nohiliores. el qui non scrviunl pro mcr- 

mores sinl vigilanliao el solliciludinis, quam cis cede paucorum nummorum; sed scrviunt spe ma- 

rJebcnl; ncc pulenl ad se solum pertinere, ut cis gni alicnjus beuelicii vel dignilalis vel praefectu- 

ciImis cl polus non dcsiLnovorinl se ralionem Deo rae. Hujus generis omnes Chrisliani csse debenl : 

in judicio rcddiluros, nisi eos vcrbo, cxcmplo.im- servi nobiles, tnagni, atque cxcclsi animi ; ncque 



GG 



CONCIO X. DE NATIVITATE DOMINl 



Dco scrviro debent pro lcmporalibus rebus, ncquc 
praelerilis cl praeseblibus bonis contcnii cssc, si- 
cut illc dives epulo, qui in suis conviviis splcndi- 
dis. cl in sn.i purpura ct bysso acquiescebat ; et 
paulo poslsepullus fuit in inferno;sed oculos con- 
jectos babere debenl in illam beatam spem eJ ad- 
ventum gloriac magni Dci. 

Sed qunl csl ilhi heaia spes? Cur Aposiolus iia 
confuse loquiiur? Scitis quare? Quia explicari non 
polcsl , quanlum sil illud pracmiuni , quod cxpe- 
clamus, ideo non dizit illud regnum , illam glo- 
riam. illam bealiludinem; scd illam bealam spem, 
rcm illam e\imiam,maximam,infinilam spem el ex- 
peclalione dignissimnm, quac bic iu lcrris, ncque 
videri, nequedici, neque cogiiari, sed solum cre- 
di ct sperari polest. El advcnlum gloriae magni 
Dei. Dcus bone, qualem emphasim.qualcm majc- 
slatem babenl bacc vcrbn ; Non sunl cxplicanda , 
scd admiranda. Expeclamus igiluradvenlum illum 
gloriosum, quando Libcrator noster, qui bis die- 
bus in bumilitiitc vcnil, el parvulus dici cl csse 
voluil, in majestale cl gloria apparcbit,ct magnum 
Deura, raagnura Christum, magnum orbis monar- 
cbam sc oslcndet. Audire vultis quam magnum ? 
Accipilc similitudinem.Nonnc esscl magnum con- 
vivium, si solac rcliquiac cjus lolu'ii Bolgium sa- 
tiarc possenl? Cogita igilur quam magnus in illa 
dio apparebil Chrislus, quando non solum in ani- 
mos cl corpora hominura bealorura: sed cliam in 
solem. cl lunam, cl slellas, ct clcmcnla omnia e- 
jus gloria redundabil, et orbis lotus pcr cjus prac- 
sennain illuslralus. pulchrior ct lucidior cril. El 
lunc vere dici potciit. Vleni sunl cncli ellcrra 
majeslatis gloriae luae. Chrisliani , si oculos 
haberemus ad islara bealam spem; si inlelligere- 
mus <iuid erimus, cum in adventu magni Dei ap- 
parebinius cum illo in gloria, el lalcri ejus subli- 
mes, el loli mundo conspicui in lucidis Dubibus 
assidebimus; cl cum co non soluui reges ct prin- 
cipes lerrae, scd eliam Angelos nposlatas judica- 
bimus? Quanta eril illa glnria,cum sirailes Chrisio 
crimus, el infra pcdes noslros magnos i)los,rcges 
quondam el monarchas orbis, nudo lalere palpila- 
rc, cl scnlenliam acternae morlis expeclare vide- 
bimus, si rogitare possi mus, quale boni.ni sii \i- 
rlere Deum, qui lam facile dicilur, el lamcn non 
inlclligilur, ccitedurum nobis nullo modovidere- 
iur hnpielab m, ci saccularia desideria abnegare, 
ci sobrie . jusle el pie vivere in hoc sacculo. J:-ia 
i'sl concio brevis, quani bodicrno die verbum nh- 
breviatum nobis fecil.Eamus parumper ad spelun 
cam liciliN licmiticam. ibi videbimus novum Salo- 
moncm, novo el inusilato raodo <\ praesepi lam- 
quam cx calhedra concionanlem, el multo sapien- 
I n-i Btque gravius, quam ulli unquam pbilosophi 
de conlemplu mundiel rerum praesenlium vanila- 
le disserenlemiel vae illis,qui ad islam concionera 
non coovenerinl . el doclorem islum sapienlissi 
muiii non Budierinl. Apparuil aliquando Deus fibis 
[srael, ul eos docerel Rtque instruerel . el legem 
ferrel, qu im observare deberent. Sed apparuil eis 
iii poleslate magna et raajeslate: mons universus, 
in (|iio Dominus Bpparebal, horribili quadam spe- 
• ie loius fumarc atque ardcre videbalur;audieban- 



lur quoquo crcbcnimi et maximi fragorcs loni- 
truorum, clangorquc; buccinae, et v>>ces cjusmo- 
di, quac omnem populum vchementissimc pcrter- 
rebanl. Iinquo popuius universus pavore concus* 
sus clamabat ad Moysen: Loqucrc tu nobis,cl au- 
dictnus: non loquutur nobis Dominus , ?ie forlc 
moriamur. Tunc Deus, Proplielam, inquit , su- 
scitubo illis dc medio fralrum suorum similem 
lui. ei ponam verba mca in ore cjus, loquetur- 
quc ad cos omnia quac praeccpero illi qui aulem 
verba ejus. quae loqUelur in nomine meo, non 
nudicril. ego ullor cxislam: lamquam si diccrel, 
Non volunl, vcl non possunl audire mc , cum cis 
in majeslate el polcstate npparco:Apparebil igilur 
illis liiius meus in humanilale cl bcniguitatc, et 
cos dooebit alquc erudiel , ut abncgantcs impic- 
talem cl saccularia desidcria, sobrie, juslc, et 
pie vivant in hoc sacculo: Scd lunc dcmum, si 
quis non audierit, nutlam babebit cxcusalioncm, 
cgo ullor cxistam. Ilaquc ncmo cxcipilur , ncmo 
excusalur,quicumque non volunl in iram alquc in- 
dignalioncm Dci Palris inciderc,convenirc debcnt 
ad concioncm islam, cl audire sapicnliam parvuli 
qui nalus cst nobis, et filii, quem dalus esl nobis. 

Scd quo pacto erudirc nos polcril infans unius 
dici? qui nondum loquilur , qua ralionc conciona- 
bilur? Non loquitur, auditorcs, parvulus noslra lin- 
gua, scd loquilur nutibus , sicut infanlcs cl muli 
faccrc solenl, loquilur signis, moribus, exemplis. 
An non salis magna vocc libi clamare vidclur, ul 
sobrie vivas, quando ipsc ila sobric vivcre voluit, 
ul non solum supcrvaeanea el inulilia, scd eliam 
necessaria recusaverit? Poleratne parcius vivcre 
dc rcbus bujus mundi , quando pro divilc palalio 
vile luguriuin, cl illud non suum,s<v.l alienum;pro 
molli leclulo horridum praescpe, pro servis Cl an- 
cillis asinum el bovcm. pro lapctibus ct aulacis 
lelns aranearum et sordes nbjeclissimi stabuli ba- 
berc voluil? Numquid non salis fortiter clamat, ut 
juste vivas, quando ipse nondum natus percgri- 
narivolnil, ul tribulum Auguslo |)ersolvcret , ct 
cum in Belhlchem oppido David patris sui non es- 
set ei locus in diversorio, cl nemo eum in domuni 
suam recipero vcllct,bumililer nd stabulum divcr- 
tit, neque injuriam illaro ulcisci voluit?An non ct- 
iam salis clare ac perspicue te moncl, ul pic vivas 
quando pictas in palrem cum nasci.cl pali et mori 
fecit? Vroptcr lc, inquit.susUnui opprobrium lola 
die: vt cerle merilo djcere poleral ; proplerte, 
dulcissime alque amanlissime Pater , ut libi parc- 
rcm, ut le bonorarcm, ul injurias tuas ulcisccre, 
propter te formam servi suscipcre, propler le na- 
sci el pcrcgrinari, proplcr le lameni el silim tolc- 
rare, propler le frigus ct nudilatem expcriri, pro- 
pler le in media bieme ci in tcnebris noclis bospi- 
lio carere volui. Ita igilur parvulus nostcr sapicn- 
lcr concionalur. 

Sed quibus quaeso concionalur?0 quam paucis? 
Videor mihi concionem lam snpienli.s ccclcsiaslao 
plane vacuam, et desertam videre. Quoiusqnis(]uc 
csl, qui eum boc lempore audirc velil? Equidem, 
Budilores, ego vcbementer timco islam sacralissi- 
mam Domini Nativilatem, ne nobis in judicio ma- 
ximc noccal. Venil Dcus ad bomincs ut illos cru- 



CONCIO X DE NATIYTTATE DOMINI 



«7 



diat, cl ralioncm vivendi demonslret,el ipsi lolum 
oppositum faciunt, et lamen non ignoramus quas 
vires habeat ad movendum exemplum unius lio- 
minis. Deponil rex unum genus vcstium, induit a- 
liud, slalim omnes auliri imilanlur. Arripil dux 
quispiara in caslris ligonem aut insliumenlum a- 
liud rusticanum ad aggeres excilandos, stalim mi- 
liles eo exemplo permoli, idem omnes faciunl.Er- 
gone unus lerrae vermiculus potesl exemplo suo 
alios vermiculos ad se imilandum provocare , el 
Deus tam insigni pielate atque humilitale desccn- 
dil ad homincs, nascitur in stabulo, exemplo do- 
cet saeeularia desideria esse fugienda, el nemini 
persuadcai? Cur igitur Deus fnclus esl homo, (ut 
verbis ular b. Auguslini) si non corrigilur homo? 
Sed /ioc pst jvdicium . quia lux venii in mun- 
dum c/ dilcxerunl hominesmagis lcnebras quam 
lucem. Videbat Chri^lus bomines lanquam insanos 
currere ad gehennam. el misericordia molus de- 
scendit de coelo, ul oslcnderel nobis viam melio- 
rem, et ipse dux essel ilineris noslri. Et ecce lam 
coeci et slulli sunl bomincs, ut eo descrlo, mun- 
dum et diabolum sequanlur. Cur igilur Deus ho- 
mo, si non corrigitur homo? Si esset aliquis pa- 
ter unius inlegri exercilus, et videns omnes filios 
suos simul currere ad locum, ubi eis paralae sunt 
insidiac. nonne prae amore ac dolore tanquam in- 
sanus, rurroret quanlum possel ad oppositam par- 
tcm; el inlerim ciamaret, ad hanc parlem, filii.ad 
hanc parlem, nolile progredi ullcrius, insidiae vos 
expeclant, omnes inlerficiemini. Quod si tali pntri 
el tam salubriler, et tanto affeclu eos adnionenti 
iilii non credcrenl,sed adhuc pergerent versus in- 
sidias, nonne slullissimi el improbissimi, et omni 
supplicio dignissimi essenl? Da sane. Jam igilur 
veniamus ad nos;Ccrle Patcr nosler.qui semel nos 
genuit creando et iterum genuit redimendo , non 
aliu;?,quam Cbrislus esl: Is igilur Paler noster.Pa- 
ter sapienlissimus, Paler amantissimus, is videns 
nos omnes nihil quaerere, nisi pecunias, nisi di- 
gnitales. nisi voluplates, quae sunl omnia relia el 
laquci diaboli, quid feoit ? Currere coepit ad par- 
tem opposilam. elegit inopiam, ignominias, dolo- 
res, aspcrilales; et magna voce clamavit: ad hanc 
pnilem filii ad hanc parlem, credite mihi, currilis 



ad laqueos,tendilis ad insidias,pergitis ad morleiu 
et ila clamavit , ul postea dicerel: raucae factae 
sunt fauccs meae. El hodic quoque; imo singulis 
annis per concionatores suos usque ad rauccdi- 
nern clamal. el nos miseri cl stulli non audimus. 
Cur igitur Deus homo, si non corrigilur homot 

Non indigebal Chrislus pro se nasci in slabulo et 
famem et silim , frigus el nuditalem lolerare, po- 
leral ipse sine periculo omnibus commodis abun- 
dare; sed nobis isla pharmaca necessaria crant, 
ideo ut nos erudirel, alque excmplum praeberet , 
lam paupercm, tam abjectam, lam humilem vilam 
bis diebus incboare voluit. Sed cur Dcus homo, 
si non corrigilur homo*! Vere Naiiviias Domini 
posita est in ruinam mullorurn , cl in signum 
cui conlradicelur. Quis enim, quacso, cl factis et 
moribus ei non contradicit? Nonne tu Chrislum 
duccra,ac doctorem ct magislrum luum confileris? 
Nonne ejus vesligia scqui , el diabolo ac pompis 
ejus renunciare in baplismo pollicitus es ? Nutn- 
quam nc igilur quaesivisti quam viam lenuerit do- 
clor luus? Nihil unquam audivisli de Bcthlehem, 
de slabulo, de praesepi, de pannis Salvaloris? Lc- 
gisti ne aliquando Dominum geslasse sericum aut 
aurum, vel quolidie mulasse vestilum? Vcl, mulla 
genera caligarum, calceorum, pileorum,paIliorum 
habuisse". et tamen pauperes omnes in sua nudi- 
late reliquisse? Quid igilur dicam? Sane judicabo 
te, cum le videam lam vanum, tam curiosum, lam 
implicalum desideriis saecularibus , non solum 
conlradicere, sed eliam bellum gererecum Cbrisli 
Nalivilate. Cur igitur Deus homo, si non v.orrigi- 
tur /iomo: Sed finis sil. 

Ego vos oro, alque obsecro, audilores, et serio 
admoneo, ul saepe cogilelis , Deum faclum esse 
hominem. ut corrigatur homo, et Christum nosira 
causa pauperem faclum. cl non qualemcumque , 
sed extremam pauperlatem sequi voluisse ut nos 
ejus exemplo disceremus abnegare impietatem et 
saecularia desideria; el sobrie, juste ct pie vivere 
in hoc saeculo. Quod si non fecerimus, eril nobis 
Nativilas in judicium ct condemnalionem; si fece- 
riraus, in gaudium ac laeliliam el gloriam sempi- 
ternam, ad quam nos perducat, qui vivil elregnal 
Dcus per orania saecula sacculorura. Amen. 



v£6@@0^v 



corvcio xr. 



DE EODEM FESTO DE TRIPLIC1 NATALI DOMIiXl 



TllEMA 



Gcneralionera ejns quis enarrabit? lsa. 53. 



SYNOPSIS 

Triplex Chrisli nalivilas adferlur.liumana, divi- 

na el spirilualis , in cujus rci significalionem 

tres hodic missae diversis horis leguntur. 

Quinque dcinde novitates sive circumslantiac 

in Nalivilate Chrisli humana consideranlur , 

quis. de qiia, quo modo, loco, lempore nasca* 

tur. I. Mascilur sencx: habens naluram hu- 

manam , sed personam divinam ; ( ubi obiter 

Neslorii error redarguilur) et rcx. 2. Nnscitur 

cx ea , quam sibi in malrem elegeral prius 

quam concipcrelur: Dcus cx focmina, ubi Ma- 

jeslas Dei pcr similitndincm aslruilur; ex vir- 

gine. '•*. Nascitur in Belhlehem , in tuguriolo , 

in praesepio, cl cur islhoc.i. Nascitur sinc do- 

lorc cl absquc obslrclicum auxilio.li. Nascilur 

medio mundi lempore, lempore pacis,monar- 

chiac, tempore soUtiliali, hibcrno ,noclurno ,et 

die Solis , quorum omnium causa asseritur. 

Tandem piae salulaliones subjunguntur. 

In poslcriore parlc agilur dc nalivilate Christi 
divina et spiriluali.Divinam quidcm cssc inef- 
fabilem, qua nil clarius, nil ilidem quoud ho- 
mincm obscurius , demonslrutur. Cur el quo- 
modo Dei Filius splendor palernae gloriae cl 
subslantiae pjus (i<. T ur;i dictlur.Dc spiriluali mi- 
rum ct-l, quod Deus hominibusinnolescerevo- 
lueril, et quod Elhnici lam subilo fucrint con- 
vcrsi. Vndc cognoscamus , Chrislum in nobis 
csse nalum, ex signo videlicet , quod Angelus 
dcdil pasloribus , si cum in slabulo invcnia- 
mus : per stabulum humiles ct yniles dcnolan- 
tur. 1 1 quae sunl stabuli propria iis accommo- 
danlur. Quomodo nos oparlcal fieri slabula 
Chrisli , ubi reprchenduntur ii , qui stalim a 
confessione in peccala denuorelabunlur.Chri- 
stum nalum esse , ui cum mundo in cerlamen 
desccndal. Cauponum consueludo,quibus fcl 
/'/./■ mundus assimilatur. Tandem ul huncfu- 
giamus . et Chrislum sequamur gravis pcc/tor- 
tatio siiadel. 



Libcrnloris orlum. qucm lioc lcmpore lolo orbo 
lcrrarum Ecclcsin Caiholica singulari celebritate 
colii ac veneralur, oplimi Audilorcs, non unum ac 
simplicem; sed varium ac mulliplicem esse sacrae. 
lilerae,divinaque aposlolorum el prophelarum mo- 
numcnta nos doccnt. Nascilur eniui Chrislus in 
coclo sinc malre; in lcrris sine palre: in menlibus 
hunianis,si proprie loqui vclimus sinc patre ct si- 
ne matre.El quidem ex malre sine palrc nalus cst 
scmcl: sine palre el sine malre nascilur sacpc; ex 
patre sinc malre nascilur scmpcr. Denique ex pa- 
Ire in coclo nascilur Deus ; ex malre in lerris na- 
scilur homo: sine palre et sine matre in meniibus 
bumonis nascilur Deus el homo. Trcs igitur sunt 
orlus dominici, divinus, humanus, spirilualis : at- 
que omnes ila admirabiles et pleni sluporis, utde 
omnibus Iribus Propbclam Isaiam dixisse exisli- 
mandum sil: Gcnerationcm ejus quis cnarrabit? 
Ortus ille Iriplex triplici sacrilicio in Ecclesia Ca- 
tholica a Dei sacerdolibus hodie bonoralus csl:no- 
clurno lemporc et sacrificio eliam noclnrno ortuni 
illum celebravimus , quo omnipolens sermo Dei 
cum quiclum silcniium conlinerel omnia, elnox 
in suo cursu mcdium inter haberct , exiiiens de 
coclo a regalibus sedibus in mediam cxlerminii 
lcrram prosilivit. Nam idcirco lempore noclurni 
sacriflcii evangelium islud rcciiari audivimus, cu- 
jus inilium esl, Exiit cdicium a Caesare Auguslo, 
cl in quo hujus lemporalis orlus bisloria conlinc- 
lur. Dcindc aurora illucesccnlc , allcro sacriflcio 
orturn altcrurn cum pasloribus egimus,nempe spi- 
rilualem illum, quo formntur Chrislus in nobis, et 
pcr qucm animis noslris primus aurorae splcndor 
exoritur. Poslrcmo in medio fervorc dici, alque in 
ipsa luce meridiana , tcrlio sacrificio orlum illum 
aclcrnum et splcndidissimum cuin canlu (i lacli- 
lia venerali surnus, quo Dei Verbum, Lux vera, cx 
Palrc luminum ab ipsa aelernilalein splendoribus 
sanclorum anlc lucifcrum frnncratur. Cum igilur 
tres islas generaliones hodic Ecclesia consideran- 
das (i vcncrandas liliis suis proponal, nos (|uoque 
de eis ad gloriam Dei cl noslrum spirilalc commo- 



COiNCIO XI. DE EOUEM FESTO 



09 



dum alque cmolumenlum verba facicmus , neque 
tiim eas gcnerationes cxplicabimus , quam oslcn- 
dcmus, non posse eas pro dignitate bumanis voci- 
bus explicari, vereque ac merilo ab Isaia propbe- 
la m'clum esse, Generalionem ejus quis enar- 

ru bill 

Ul igitur ab bumana ac lemporali generalione , 
ad quam praecipua lemporis bujus laelitia alque 
celcbrilas pertinet , ordiamur : Admirabilis plcna 
prodigiorum Domini gencralio alque nalivilas esl. 
Salomon olim vir sapicntissimus cum penitus na- 
lurae abdita contemplalus esset nibil novi sub So- 
le invenire poluil.Vere bodie Cbristus aliquid pla- 
ne novum adinvenit, ac proinde verc dc eo dici- 
tur : Ecce plus quam Sulomon hic. Ad quinque 
capila revocamus novilales et miracula natalis Do- 
mini: siquidem baec polissimum considerabimus, 
quis nascalur: de qua nascatur: cl quo modo, quo 
loco, el quo lempore nascatur. 

Quis csl ille qui nascilur ? Senex quidam. Ouid 
est boc? Senex nascilur? Quomodo polest Iwmo 
nasci cum sit senexl Numquid polesl in ventrem 
malris auae ilerum inlrohe et renasci? Ila esl , 
Audilores , senex et valde annosus esl qui nasci- 
lur; cl idco res est nova , et Isaias clamal , Genc- 
raiionem ejus qui enarrabit ? Haclenus consue- 
vcrunl mfantes nasci ct senes mori: at modo con- 
Irarium fit: Nascitur enitn bodie quidam senex, et 
posl paucos dics multa infantium millia moricn- 
tur. !\'on lcgislis apud Daniclem, Aspiciebam do- 
nec llironi positi sunt, el anliquus dierum sedit: 
resdmenlum ejus candidum quasi nix, el capil- 
li capitis cjus quasi lana mundal Isle igilur an- 
tiquus dierum, cujus capul solum esl canum, lioc 
esl, qui ab aelernitale est,qui nec inilium dierurn, 
nec finem vlae habel , bodie nalus esl : Nam Da- 
nielem ncc de Palre , nec dc Spiritu sanclo ; sed 
de Filio loqui , b. Joannes in Apocalypsi leslalur. 
Siquidem capile primo de Filio Dei vcrba faciens: 
Caput autem, inquil, el capilli cjus eranl candi 
di lamquam lana alba, el lamquam ?ikc.IIoc cst 
ctiam e,uod Jcremias luturum esse mullo anle prac- 
dixit: Novum creavil Dominus supcr lerram: foc- 
mina circumdabit virum, boc esi, mulier quac- 
darn, vel virgo polius, utcro suo non inl'aritem,non 
pucrum, ( boc enim minimc novum esscl) sed vi- 
rum et virum gravcm malurum , sapicntissimum , 
senem dcniquc compleclelur. Nec cnim Dominus 
minus sapiens, minus matuius, minus gravis, mi- 
noris prudenliac, minoris consilii bodic fuit, dum 
jacerel in sUibulo. quam lunc esscnl, cum pcnde- 
ret in cruce : vcl quam sil modo , cum rcgnal in 
coelo. Quae cum ita sinl. Generaiionem ejus quis 
cnarrabit. 

Porro allcra novilas in co posila esl,quod isqui 
nascilur , nalurarn babcl bumanam , sed non pcr- 
sonam bumanam. Ilaque non solum orlus esl no- 
vus , scd cliam is , qui nascilur , csl bomo novus. 
Induilc noviun hominem. inquil Paulus , qui sc- 
cundum Deum creatus est , in justitia cl aancti- 
tale veritalis. Neslorius quidem more caeterorum 
liacrcliconiin, cum my.st.erium islud non oculis li- 
dci, scd oculis inlelligcnliae propriac ccrnerc vo- 
luisset,oppressus fuit a gloriu e( nimio islo splen- 

Bl i l MMlXI V' I. V. 



dore penilus excaecalus , naluram butnanam iu 
Cbrislo sinc persona crcala atque bumana videre 
non poluil : Quocirca duos Christos sibi Cnxit ; 
unum, qui el naturam ct personam humanam ; al- 
terum, qui el naturam et personam divinam habe- 
rel. Magnus crror, magna blaspbemia, perniciosa 
sentcnlia. Nam si ila esset, ni!c Chrislus homo es- 
sel Deus; sed unus Deus solum,alter homo solum; 
neuler vc.ro mundum redemissel. Chrislus lgilur 
unus dumlaxat, una persona, una hypostasis est : 
sed habct naturas duas , divinam el humanam : cl 
idcirco Dcus el homo est , pali poluit : quia Deus 
esl, passio ipsius inQnilum prelium fuit: et eode- 
bilum noslrum summa acquilale dissolutum est. 
Al quomodo , inquis , hoc lieri poluit ? Quomodo 
nalurae duae in unam personarn coeunt , ct nulla 
esl permixlio vel confusio nalurarum? Etquomodo 
nalura humana io byposlasi non sua , scd aliena 
subsislere potesl? Quis boc inlelbget? Quis hoc 
capiel? Verurn idcirco , Auditores , diximus vobis 
rem istam esse novam et plenam sluporis , el dc 
ca Isaiam dixisse , Gencralionem ejus quis enar- 
rabitl Neque vos volumus, ul. eam capias, sed lan- 
tum ut credas. Si ratio reddi possct , non esset 
mirabilis: Si exemplum habcremus,non esset sin- 
gularis.Cum igilur lanlo miraculo.ct super omnem 
ordinem nalurae bomo quidam ita nuvus mundo 
apparuit, ut naturam bumdnam cl crealam, perso- 
nam vcro divinam ct increatam habeant , verissi- 
me dicere possumus, Gcneralioncm cjus quis e- 
narrabil. 

Scd eccc vobis aliam novilatem. Is qui bis die- 
bus nalus est , rex natus est. Cerle reges non na- 
scunlur, sed primum eliguntur, dcinde conlirman- 
lur; poslremo coronantur. Tamelsi eniin iis , qui 
nascunlur ex regibus, regnum patris debelur , ta- 
men donec ad aetalem maluram pervencrunl, non 
solum rcgcs aliorum esse non possunl , sed ipsi 
regi ab aliis, el gubernari nccessc habcnt. Rex e- 
nim justus ct sapiens esse debet, juxla iliud Jcre- 
miac. Regnabit rcx,el sapiens erit ct facietjudi- 
cium et jusliliam in (erra:at homines omnes slul- 
li el peccatores nascunlur. Solus igilur Christus 
rex nalus esl, qui ab ipsa conceplione juslissimus 
ct sapientissimus fuif.Ilaque merilo Isaias ait. Par- 
vulus nalus esl nobis. el tilius datus est nobis,et 
faclus est principaius cjus super humerum ejus. 
Merilo igitur magi vcuicntes cx perside exclamanl: 
Ubi nst, qui nalus est , rcx Judaeorum. Merilo ct 
nos cum superiore c\iim\in\\is:Gcneralioncm ejus 
quis encrrabWi 

Jam vero si oculos mcnlis ad eam convcrlamus, 
cx qua Dominus noslcr nalus esl,non pauciora for- 
lasse , nec majora miracula inveniemus. Primum 
de ea natns esl , quam ipse sibi in matrem anle- 
quam nasceretur, clcgit,ct quanlum esl hoc mira- 
cu!um?Ouis unquam pucr clegil sibi inalrcm?Cer- 
te si in liliorum poteslate alquc arbilrio csset, ut 
sibi parcntes cligcrcnt, obscurae el paupcres foe- 
minae numquam parercnt, omncs lulo posscnl in- 
gredi monaslcria: siquidcm nullus essct, qui divi- 
lcm cl nobilem raalrera babcre non vellet. Solus 
igitur Chrislus sibi malrem clcgil , cl idcirco ad 
cam angclum naisil , qui ei boc ipsum nunciarel : 

89 



70 



CONCIO XI. DE EODE.M EESTO 



nec solum filius elcgit matrem , sed et m;iter ele- 
crit filium. In quo profecto novilas isla singulariler 
duphcaiur. Ecce. inquit , ancilla Domini fiat mi- 
lii secundum verbum tuum. Ergo generalionem 
ejus quis enarrabil? Deinde quanla novitas est,ul 
Deus nascelur ex foemina : ut sil b. Maria simul 
maier sui palris el filii? Siquidem /io?no nalus esl 
in ea . et ipse fundavit eam Allissimus. Si ocea- 
num universum ex parvo aliquo fonle scalurire vi- 
deremus:si immensa copia frumenti , quae loli or- 
bi alendo sufficeret , in exiguo aliquo hortulo na- 
sceretur; si maximus et splendidissimus globus 
solis ex aliqua minulissima slella ortum sumeret , 
quis non rairarelur? quis non sluperet? At hoc ip 
sum fit. cum Chrisius nascilur ex Maria.Ipsa enim 
esl horlus conclusus, fons signalus: slella maris; 
et lamen ex ea Christus nalus est. qui splendidior 
Sole, major Oceano, el granum illud frumenli est, 
quo cadens in lerram tanlum fruclum attulit , ul 
inde tolus orbis abunde reficiatur ac recreelur. 
Ergo gencrationem ejus quis enarrabii? 

Sed paulo clarius explicelur ; Cogila quanta 
sii majeslas unius regis , el quam coram eo tre- 
munl , etiam ii . qui dorai suae forlasse non con- 
lemnendi principes sunl: non audenl eliam viri 
alioquin magni et potentes coram rege , vel fabu- 
lar; vel ridere vel spuere ; sed stant ibi , el inler- 
dum ad mullas horas capilibus deteclis, el benefi- 
ciura vcl magnum ducunt, si rex eos aspicere.vel 
aliquid eis imperare dignelur. Cogila deinde quid 
fieret , si majeslas omnium principum . regum , 
lmperalorum,roonarcharum inunumconvenirel:vi 1 
si in uno loco el uno aspectu cernere possemus , 
quicquid polenliae et majeslatis habel omnes prin- 
cipes Chrisliani, nec non Turca, Persa, Indus.Ae- 
thiops , et quolquot sunl qui in orbe terrarum do 
minantur: quibus etiam addas omnem gloriam, o* 
mnem splendorem , omnem excellentiam omnium 
angclorum , omnium sanclorum , el lolius coelc- 
slis imperii : el tunc conversus ad Deum cogilos 
id , quod verissimum el cerlissimum esl , omnem 
pompara,qoara descripsimus cum Deo comparalam, 
vix unius formicae magniludinem adaequare. Wec 
enim lam faiile nos formicara unam pedibus con- 
culcamus, quam facile po^sel Deus omnem mundi 
gloriam,el res omnos croalas non solum conculca- 
re ac dissipare, sed penitus exiinguero cl in nihi- 
Inm redigen*. Hic igiiur laolus Deus , qui immen- 
sos illos orb<'s. (|ui lerram et maria, qui Solem el 
Lunam , el slellas procreafil : qui sine labore el 
f.iligatione ila gubernal et sustenlal omnes res 
creatas , ut nec folium arboris sine ipso decidal ; 
cui denique omnes reges et omnes angeli compa- 
rnli formicae unius magniludinem non adaequanl: 
Ilic inquam , labs el tantus his diebus e.x foemina 
oasci.el lilius bomiois dici et qoasi unos ex nobis 
fieri dignalus eA. Noo dobito quin le lalia cogilan- 
lem stupnr rehemeolissimos apprebendet , et ex 
slopore flamma amoris paolatim ascendere inci- 
piet,et cum Propheta stupefaclus clamabis: Cc?ie 

ionetn < ijus <juis enarrabift 

l' remo , oon ex quacomqoe foemina . sed cx 
vir^ine nalos esl. Ubi esl Salomoo , qoi dicebal : 
Niliil novum $ub solel Quibos uoquam saeculis 



audilura est, in quibus generalionibus faclum , in 
quibus libris el voluminibus leclum est , ut virgo 
conciperet, virgo pareret et virgo post parlum ma- 
neret? Exivit doraus de sepulchro clauso ; intravil 
etiam ad discipulos januis clausis;sed corpore im- 
morlali el glorioso! Al his diebus multo majori mira- 
culo de clauso ulero virginis matris corpore passi- 
bili atque mortali egressus est. Ergo generationem 
ejus quis enarrabiftS erum ne hoc incredibile vi- 
dealur , aspicite arbores quomodo flores emitlunt 
el vesligium non apparet , unde illos emiserint. 
Aspicite viles quomodo uvas et pampinos produ- 
cant, et non proplerea perforanlnr ut uvae egredi 
possunt. Aspicile solem et slcllas , quomodo gi- 
gnunt radios et signum foraminis alicujus in eis 
non exislit. Sic igitur virgo quasi virga llorens, et 
quasi vitis foecunda, et stella splendida et maluti- 
na. sine ullo virginilalis detrimento Christum.qua- 
si florem pulcherrimura , et quasi uvam suavissi- 
mam . et quasi radium lucis clarissimum peperit. 
Quid ? quod hujus rei illuslnssima figura in ipsis 
primordiis nascenlis mundi praecessit, cum terra 
videlicet adhuc virgo , nondum subacta , nondum 
inversa,non arala,el quod magis est admirandum, 
non seminala , ad unam vocem imperantis Dei ct 
dicenlis; Germincl terra hcrbam virentem, conli- 
nuo herbis. graminibus,florihus cooperta fuit:non 
igilur incredibile , sed admirabile est , virginem 
peperisse.Neque nos dicimus,Generalionera ejus 
quis credel? sed Generationem ejus quis enarra- 
bit? Reliqua sunt locus, lempus, modus,el quibus 
eliam, si penilus inspiciantur,nec parva nec pauca 
miracula oriunlur. 

Quis esl igitur locus,quem sibi Liberalor noster, 
ut in eo nasceretur , elegil? Nimirum Belhlehem 
Judae: locutus profeclo ejusmodi, ut merilo excla- 
mare possumus, Generationem ejus quis enarra- 
bif! Non elegit , urbem regiam Ilierosolymoruin , 
non Tiberiadem,non alienam celebrem el iHoslrem 
civitatem: sed infimum el abjeclissimum oppidum 
tolius P.ilaeslinae. el in eo non aedes aliquas ma- 
gnificas , atque supcrbas , sed obscurissimum at- 
quc vihssimum luguriolum. Et in lugurio non le- 
ctum raollem sed rude praesepium. In qua abje- 
clione non humililas solum . sed eliam sapientia 
nostri Emmanuelis clucel. Cum enim in orlu lau- 
dari, in obilu viluperari debcrct, in loco humili et 
obscuro nasci voluit.mori vero in loco celeberrimo 
alque clarissimo : ul nobis exemplo suo lam n;i- 
scendo, quam moriendo demonstrarcl; ncc laodes 
esse quaerendas, nec vitupcria magnopcre fugien- 
da. Elegil praeterea Belblehem, lum quod ea erat 
civilas David , el ipse sil filius David : tum quod 
Belblehem domos panis iolcrprelalur , el ipsc sit 
ille panis, qui de coelo cZesce?i(ZiLElegit vero sta- 
bulum,ncmpc domicilium besliarum.lum utoslen- 
derel sibi ioler bomioes locom non fuissc , quod 
inter eos ubique Diabulus regoarel: lum eliam. ot 
homines propter peccatom similes besliarum effe- 
clos esse demonslrarel: homo enim cuminhono- 
re es.«e/. nonintellexit: compamius estjumentis 
insipientibus, et similis faelvA est illis, elegil po- 
siremo in slabulo praesepe:quia foenum pabulum 
besliarum in praesepc poni solcl, el idco Yerbum 



CONCIO XI. DE EODEM FESTO 



caro faclum esl: quia Omnis caro foenum, el ip- 
se foenum jam noslrum esse incipiebat. Quis igi- 
lur , cum audieril panem angelorum faclum esse 
foenum besliarum , cum Prophela non exclamet , 
generalionem ejus quis enarrabil? 

Jam de modo. Duplex est in modo orlus illius 
novilas admirabilis. Primum enim cum foeminae 
caeterae non sine obslrelicum adjumento, ncc si- 
ne summo dolore et cruciatu parant, ila ut literae 
sacrae cum exlremas anguslias et incredibiles 
poenas explicare voluerint,dolorem parturienlium 
ponanl : Yirgo Deipara non solum sine obsequio 
obstelricum , sine dolore et crucialu , sed etiam 
cum maxima et incredibili laetilia, et consolalione 
peperit. Germinans germinabil ut lilium . inquit 
Isaias,e£ exultabil laelabunda et laudans.O quis 
inlelligel , quid illa nocle Maria senseril '? quanlo 
silenlio. et quam allis conlemplalionibus suspen- 
debatur? Quomodo cor ipsius liqueDebat , ocu- 
li pluebant ! Ergo generationem ejus quis enar- 
rabil? 

Sed jam tempus est , ul de ipso lempore dica- 
mus , quo Chrislus nalus est. Ac ul omitlam hanc 
esse magnam novitalem, quod lempus elegerit, in 
quo nascerelur, et lunc omnino nalus sil. quando 
voluit nasci : Quis non obstupeal . si consideret . 
quanta sapientia Dominus non mundi initium, ncc 
tinem, nec lempus quoddam medium,non tempus 
bellorum, sed pacis: non reipublicae, sed monar- 
chiae: non aequinoclium, sed solslilium: non ae- 
stivum.sed hibernum:non diem.sed noclem:et no- 
clem nonLunae.vel Marlis,vel Mercurii.sed Solis (ut 
mulli non sine causa credunt) primam videlicet ct 
nobilissimam,clegeril?Haec enim omnia complecli- 
tur ea temporis pleniludo,de qua Apostolus ad Ga- 
latas , Vbi vcnit pleniludo tcmporis , misil Deus 
filium swwm.Inilio igilur Dominus summa sapien- 
tia mundi principium non elcgit. Nam cum Deus 
nascilurus esset. omnino par erat . ut cum lola oa 
dignitate el majcstate id fieret . quam tanii rcgis 
adventus poslulabat. Itaque : ul magis ab homini- 
bus ejus advenlus desiderarclur,eum per spalium 
multorum millium annorum dislulit , el interim 
numquam cossavil eum promittere,adumbrare va- 
riis lypis cl figuris exprimere. Neque rursum ele- 
git mundi finem: ne si lam diu expeclarelur, desi- 
derium Messiae in animis hominum penilus extin- 
guerctur. Non lempus bellorum , sed altissimae ct 
incredibilis pacis elegil:quod ipse tamquam verus 
Salomon, rex pacificus, advcnlu suo pacem inler 
Deum et hominem , intcr coelum el lerram com- 
positurus esscl. Elogil lcmpus Monarchiae , non 
rcipublicac; quod ipsc sit unus, verus ct summus 
omnino genlium monarcha.omnis Ecclcsiae caput, 
omnium ovilium pastor. Solslitium vero hibernum 
elegit , quod eo die Sol ad nos rcverti et dies au- 
geri incipiant , el ipsc sil verus juslitiae Sol , qui 
lum nobis propinquare , alque ad nos rcverli in- 
cipiebat. Porro hicmem frigidissimam et noclem 
obscurissimam clcgil,ul hinc nos admonerel.r.ihil 
lucis, nihil coloris sine ipso in mundo rcperiri: cl 
per cum non solum lucem, scd cl fcrvorem mcri- 
dianum, hoc csl, Dci gloriosam visionem , ct pcr- 
fcclam chaiilalcm nohis dari : per nos vcro nihil 



esse aliud sine Chrislo, quam mediam noctem.fri- 
gidam,lenebrosam , horrore et squalore plenara. 
Poslremo diera Solis elegit; lura quod ipse sit ve- 
rus Sol,et dies nalalis ejus vere sit dies Solis-.lura 
quod eo die debuerit mundi reparalio inchoari , 
quo fueral creatio inchoata: Denique ut oslenderet 
Sabatum legis veleris jam praeleriisse, et ei Domi- 
nicum diem legis Evangelicae successisse. Quan- 
do igitur venit plenitudo temporis. poslreraa aetas 
mundi . saeculum maxirae pacificum , raonarchia 
potenlissima Romanorum , solslitium hibernum , 
dies Dominicus, noclis medium, exullantibus An- 
gelis , et tota rerum universitale gestienle , haec 
nova lux mundo apparuit; tot valiciniis praedicta , 
lol figuris adumbrala,lot saeculis expectata.Osalve 
aetas poslrema , in quara oranes aeiales et omnia 
saccula inlmntur. Saeculum pacilicum.quod mun- 
do verum Salomonem peperisti , et nos a melu et 
trepidatione bcllorura cruenlorura liberasti. Salve 
hiems praeclara , mullo lucidior et serenior omni 
acslate. Salve nox bealissima,qii3e dies non lene- 
bris tuis obfuscas, sed densissimas caligines ful- 
goris in te nascentis clarissima luce colluslras. 
Sedve Belhlehem sancla . nequaquam minima 
es in millibus Juda. Quae civitas , si audierit , 
quae fecerit libi Dominus, non invideat tibi? Salve 
virgo foecunda mater tui palris , et filia lui filii. 
Salve dulcissime puer, lu antiquus el novus: lu 
novissimus et primus: tu lucens in lenebris:lu ver- 
bum infans:lu aqua sitiens; lu panis esuricns: lule 
nos ul pane satia. 



PARS POSTERIOR 

Diximus breviler de humana generalione Serva- 
toris : nunc de divina ac spirilali pauca quaedam 
dicenda sunt. Ac primum de divina ita vere dici 
polest generalioncm ejus quis cnarrabit? ut ma- 
gnus Basilius alTirmet homilia de nalali Domini , 
myslerium hoc silenlio potius . quam oralione es- 
se colendum. Nihil quidem lucidius, nihil clarius, 
nihil splendidius ea genoralione.qua Iumen de lu- 
mine, Deus verus de Deo vero generalur:sed nihil 
esse secrelius . nihil esse occullius , nihil magis 
nbdilum el recondilum: non quod tenebrae sinfin 
Deo ullae, sed quod lux sil inaccessibilis,el aciom 
oculorum vinoons, non solum hominum.sed eliam 
Angelorum. Ubi non lcmpus, inquit Basilius, non 
saeculum intercessit , ?io?i modus cogilatus est , 
nemo speclalor adfuit , ?iemo est , qui enarret . 
ad qucm modum mens nostra cogitabit? FA si 
mens cogilationc rem tantam consequi non po- 
test, quando minus lingua potcrit oratione? JBr- 
go gencralionem ejus quis enarrabittDeus Paler 
Deum Fdium genuil,et tainen nec Paler scnior est 
Filio , neo Filras junior esl Patre. Quis unquam 
audivil lalia? Gcncrationcm ejus quis enarrabif> 
Rursum , Deus Paler cum Deo Filio non subslan- 
liac^uac particulam , scd totam atque intogram 
naluram et csscnliam suam communicat , el nihil 
ipse amiltit ; Ergo Gcncrationem cjus quis enar- 
rabif? Filius Dei praclcrca sempcr csl perfcctus , 
ncc unquam ci dcfuil aliquid ; ct lamcn pcrpctuo 



CONCIO XI. I)E EOUEH EESTO 



generator : ncc cnim sicul Dcus in principio fecit 
coclum, ila in principio genuit Verbum in princi- 
pio eral ac generabaiur. Coelum siquidem faclum 
•^sl semel, Verbum autem generatur semper.Ergo 
generationem ejus quis enarrabtf? Denique Ver- 
luiiu Dei. ul alia praeiermitlam. verc 1'ilius esi.et 
ei utero proccdil : lamen malrem oon habel : el , 
quod magis esl admirandum , solo aspeetu alque 
iatelligenlia generalur: Ergo gcneralionem ejus 
quis cnarrabil ? Baec atque alia ejusdem gcnt-iis 
altissima myslcria ct incxplicabilia saeramenla 
scriplura divma ea modo, quo poluil, exprimere 
conala cst.cum Dci Filiurn palernae gloriae splen- 
dorcm el subslanliae cjus figuram appellavil. 
Quamquara enim baec vocabula nondum alligant 
id quod est : tamcn alia aptiora et signilicaniiora 
inveniri non potucrunl.Xam et splcndor ita nasci- 
tur a luce. ul non sit luce poslerior; cl lux ila na- 
luram suam cum splcndore communicat , ut nibil 
interim ipsa anuttauneque splcndor generatus se- 
mcl ccssal gcncrari. scd perpeluo , el non a duo- 
bus.sed ab uno dumlaxat generatur.Imagines quo- 
quc ac Bgurae onmium perfeclissime c! maxime 
expressae illae sunl quae solo intuilu in speculis 
generatur. Est igilur Dei Filius splendor Dei Pa- 
tris . el figura subslantiae ejus , et vere goncndur 
< t nascilur; sed nullum mairimon ; um,nulla impcr- 
fcclio. nulla inquinalio . nullac sordcs cogitanlur: 
gignilur cnim perfeclissimo, purissimo.castissimo, 
sublimi ac splendido quodarn modo. ul radii lucis 
producunlur a Solc: atque, ul figurae et imagines 
solo iniuilu generanlur in sperulo. 

Sed jam ad spirilualera et poslremam generatio- 
i vcniamus: Ea siquidem ila eliam admirabilis, 
el plena miraculis esl, ul de ea quoque merilo di- 
ei possil, generationem ejus guts enarrabitf Pri- 
n.uiii cnim quis non obstupeat, Deum qui illis ma- 
gniGcis el splcndidis lemplis, c: palatiis angclica- 
rum mcntium habitabat . slabula quoque ac prae- 
sopia cordium bumanorum adamasse? David cerle 
eliamsi sapicnlissimus obslupescebat ; Quid csl , 
inquil , homo . ottia innotuisii ei? Quid amoeni , 
quiJ pulchri, quid speciosi.inquil, vidisli in lugu- 
riis islis noslris, ul in eis libi per cognitionem at- 
quc nmorern babitare placerel? Hagna sane cl ad- 
mirabilis noulas, quod illa majeslas vermiculis 
islis innolescere, alque ab < is cognosci volueril.el 
roallo sane major.quam si re.x quispiam rebemen- 
ler contenderel, ul ipsius rcs geslae ab aliquo vi- 
lissimo rnancipio cognoscerenlur: Ergo generatio- 
nem ejvt quis enarrabitl 

Deinde , quis non mirelur corda illa bominum 

impiorum , quae lol annos domicilia fueranl dae- 

rnonum , el in quibus vulpes foveas habebant , el 

voloeres cocli oidos . qui oibil de Deo cogitare 

. • -. I >\ < adulleria, Hereurii doIos,Har- 

lis crudelilalcm , Veneris prostilulionem, repenle 

!>ili conrersione lempla Chrisli facla fuisse, 

ul jam <ie Deo , de Cbrislo . de angelis . de gloria 

ile beatoroi f E jo generatio- 

■ • ' r . qui < m 

Iriplrcem Cbrisli natirilatero. 
I opl ire debeo, in aoimi • o 

ol < hrislum oalum esse, la- 



mcn non ignoro cliam euin saepe in cordibus no- 
slris mori , w\>\ summa diligenlia el soliciludine 
cuslodialur:alioqum non diceret AposlohiS Paulus, 
Filioli wei. ques ideo purturio . donec forrnelur 
Christus in uoois.Iiaque Dominum Christura,qu@m 
io siabulo Belblebemitico occidcre Herodes non 
potuil , in domicilio cordis noslri facile diabolus 
occidel. 

Quaeramus igitnr. si placel . ortusne sit? el an 
adhuc viv.it in nobis Clinsius: dicerene possumus 
cum Aposlolo PauJo . vivo aulem . jnm non eooj; 
vivil vero in me CUrisius? Et, An expenmentum 
quaerilis ejus. qui in me loquilur Christus ? Oa- 
hiiat c Chrislus per Qdem el chanlalero in oobis? 
Quo signo. qua conjerlura id explicare possemus? 
Ecce ?obis signum : Invenielis puerum pannis 
involutum ei positum in praesepio. Hoc signum 
Angelus dedil pasioribus : Bt ccrlc nullo signo 
alio facilius indagarc pokrimus, an sil Clirisius in 
nobis. Hoc , inquit . robis signuui: inveniclis in- 
fanlem pannis involulum cl posilum in praese- 
}<io. Universura genus humanum quasi magoum 
quoddam palaliura conlemplari debemus in quo 
aubie mullae . mulla etiaro cubicula , nec non po- 
marii. horrea, cellae viuariac, culiuae . ad exlre- 
mum eiiam siabula ac praesepia sunl. El quidem 
Dominus nosler illud ingrediens , non aulas . non 
cubicula, rion pomaria, non horrea, non cellas vi- 
narias.non coquinas; sed slabulum ac |)raesepium 
elcgii. 7/oc , inquit . vobiA signum: Invenietis in- 
faniem pannis invoiulum ct posilum in prac- 
hcpio. 

Quinam sunl aulae, nisi supeibi? Qui cubicula, 
nisi impudici? Qui poroaria , nisi vani ct curiosi ? 
Qui borrea, nisi avari? Qui cellae vinariae, nisi m- 
ui aroatores? Qui coquinae . nisi gulae et venlris 
mancipia? Qui slabula, nisi humilcs alque miles ? 
IIus elcg I Dominus, in bis nascitur Cliristus. Hoc, 
inquii , vobis vignum : inveniclis infanlem pan- 
nis involulum et positum in praesepio. Uorum in 
numero inveniri optabat Prophela David, cum di- 
ccrel : Elegi abjectus es.se in domo Dei mei , boc 
esl, Elegi non aula essc superba , sed humile sta- 
bulum. Quid proprii habet slabulum?Primum pars 
esl infima alque ullima lolius domus:non ascon- 
dilur ad stabulum pcr gradus, sed descendilur po- 
1 us , haec e>l igilur sedes sapienliae. Ad quem 
rcspiciam.dicilDominus nisi ad pauperbulum ct 
conlritum spiriiu . ( vcl sup^r bumilem el pusil- 
luro ; 1 1 Ircmenlem eermones rneos ? Iloc igilur 
vobis signum:invenietis infantem pannis involu- 
lum el posilum in praesepio. Deinde in stabulum 
proiiciunlur sordes . alque idcirco locus est abjc- 
clos el conlemplus. Cum hospiles adveniunt, non 
in stabolom . sed in cobicula el aulas inlroducun- 
lur.Imo vero cliamsi loia domus hospitibus osten- 
dalur, lamcn stabulum oslendi non so!et:el si for- 
le, ul videant equos.in slabulum aliquando docan- 
tur, si slabolom lunc senlire aul loqui possel,cer« 
!': non superbiret, sed mirarelur \ c dicerel : Quid 
rei csl ho< ? Rumquid ibulum non sum? Cur 

i rgo Dominus meos ad me hospiles introduxil? Et 
igilur, qui lalcs sunl . qui sc conteroni ac de- 
i | aliunlui ( eh y-\ Doroinus m habilaliom m si 



CONCIO XI. DE EODEM FESTO ?3 

bi. IIoc igitw vobis signum: Invcnielis infanlem peetqris sui achnillunl, ct lum posl paululum ho- 

pannis involutum vl posilum in praesepio. Quid stibus ejus produnl: ncc aliud quara poeoas aeler- 

habel praelerea slabulum proprii? Est locus ferme nas. cl sedem in gchcnna propc ipsum Judam lam 

calidissimus lotius domus: alque ad eumdem mo- nefaria alque impia prodilione mercanlur. Quul 

dum qui bumiles atque sui ipsorum conlemplorcs remedii? Certe non aliud, quam ul seno ac sincc- 

sunl , illi charitatc fervent , el in eis oplimo jure re agamus cum Deo,sicut ille serio ac siucere agil 

nuda ac tcnera Domini membra collocanlur : Hoc nobiscum Dominus Deus noslcr , cum pcccala rc- 

igilur vobis signum cst. miilii, sincere agit. fideliler , ser:o sine poenilen 

Pulamusne, auditores, invenicmus aliqucm, qui lia. Kon rcmillil hodie, ul cras pro iis nos punial; 

vere sil vcl esse velil pracsepe ? Vcre initcm el ita vull secum agi.Ilaque si quis vcre cupil in gra- 

bumilem et fervcntcm quis invenieU* Procul et de tiani cum Deo redire, is scrio aliquando proponal 

ultimis 1'mibus preiium ejus. Ubi csl , qui cupiat vilae mulalionem; el si anlea in cordc suo vcl au- 

conlcmni? qui se despici patiatui? qui non excel- lam, vel horlos vel coquinam exlruxerat, ca nune 

lcre, non anlcponi. non videri, non laudari vclii? deslrual, el stabulum ac praesepe aedificel; sil vi- 

Qui ierveal charilale?' qui eligat abjeclus esse? lis in oculis suis , sit milis , sil paiicns , abiioial 

Intrel unusquisque, rogo vos, in cor suum,el non pompas,et veslium vahilalem:siquideni ista in sla- 

aduielur, non blandiatur sibi: scd alla ac profun- bulo non conveniunl.El si videat in sc ac sua proii- 

da cogiialione interiora sua rcspicial , el forlasse ci sordes conviiiorum ac conlumeliarum, non ira- 

vidcbfl, se non slabulum, nec praesepe, ul pulal, scalur, ferat acquo animo. ac dical inlra sc: Islis 

scd aulam vel cubiculum superbissimum essc: el ego dignus sum , haec mihi oplime convcniunt, 

si id vidcal, scial ibi non nasci Dominum: lloc c slahulum sum enim:Al si rursum exlolIalurac-l.au- 

nim vobis signum ; Invenietis infanlcm pannis dclur ab hominibus , el in aliquo grad.ii dignilalis 

involutum et positum inpraescpio. Al inquis,ego ponalur, rursum dical: Unde boc mihi. qui stabu- 

lamcn Dominum hcri in sacramcnlo suscepi, quo- lum sum ? Et si hoc libi difficile ;c durum vidca- 

modo igilur in corde meo non eril? An non cral lur, non babco, quid dicam, nisi in le Dominum 

Cbristus forlassc in sacramcnlo? Imo vcro crat, et non nascilurum: lloc enim vobi* signum: Invc- 

ad cor luum venit; sed si praescpe non invenil , nielis infantcm pannis involutum el positum in 

crede mihi, non mansil, ac de lc vcre dicere pos- pracsepio. Al si conlemptis el superaiis dilliculia- 

sumus: Surrexil Dominus, non esl hic. Sed uti- tibus verum slabulum clliciaiis, o quac palalia non 

nam non cssent multi, qui non cxpeclaverunt, ut relinquel Chrislus, ut ad cjusmodi slabulum de- 

Dominus per sc abiret . sed ipsi eum de cordibus scendal? quam sublimis esl hacc sapienlia! 

suis ejecerunl. Cogor aliquid dicere,dolore stimu- quam rari ad cjus cognilionem perlingere polue- 

lanlc, quod non vellem : precor Deum opl.imum runl ? Aristolelis Metaphysica nihil csl: Plalonts 

maximum, ul verum non sil.quod ego vcrissimum Theologia hurai rcpit , si cum bac sapienlia com- 

essc pulo. Exislimo enim mullos reperiri eorum, parclur. Confilcor iibi Patcr (Dominus ail) quia 

qui bcri ad pocnitenliac et cucharisliac sacramcn- haoc abscondisti a sapientibus el revelasli ea 

la accesserunt, qui hodie rursum sunt in suo pri- parvulis. El rursuw.Discilc a mc quia mitis suni 

slino coeno.et quomodo polesl aliler fieri? confessi ct Iiumilis corde, ego solus magisler sum ct do- 

sunt solum cx consueludine,ul facerent, sicuti alii clor hujus excellenlissimae philosopbiac, qui vere 

l'iciunl:non quod vitam mutare vellent,noc propo- milis sum et bumilis corde. 
situm non habebant;vel si habebant.in ore, non in Videor mihi, audilorcs, hodie Chrislum videre 

corde habebanl. Deindc heri el hodie comedcrunl in ccrlamen et disputalioncm cum mundo dcsccn- 

cl biberunl in frandiis mullo amplius, quam sole- disse: Mundus in calhedra snblimi conslilulus co- 

renl.in graliam videlicct Nalalis Domini: lum bene ram maxima stullorum multiludine clamal, ac do- 

pasli ct bcne poli exierunt foras, occurrcrunt mu- cel: Aurum colligendum, honorcs persequcndos, 

lierfbos cl quis dubilat quin rursum cocpcrunt de- bbidines explendas: paupertalem. caslitalcm, bu- 

sidcriis aestuare? Et quid illis profuil confessio et militatem profligandas, atque in ullimas lcrras rc- 

communio sine vitae mulalione , nisi ul si antea legandas: denique aulas, cubicula, horrea, poma- 

babcbanl cor durum parum,nunc babeant cor du- ria, cellas vinarias, coquinas cxlrucndas. Clirislus 

rum mullum? Et si aheranl anlca duos pedes a ge- conlra in slabulo scdens, menliri affinnal mundum 



n 



qi 



fcssionem stalim ad cadem revcrtunlur.Scilis quid ct qui divitias et consolalioncs suas habcnlin boc 

sil Dominum cum honore suscipere, el paulo posl mundo: et omncs aulas, cl cubicula, cl horrca, cl 

cuoi ignominia de snis cordibus ciiccre? Est illud pomaria,et cellas vinarias ct coquinas deslrucndi s, 

ipsum facere, quod Judas proditor posl acceplam ut stabula ac praesepia acdificenlur. Nes argumen- 



buccellam fecit: exivil continuo, cl Dominum vcn- ta ulriusquc el rationes audivimus cl vcrbis viclo- 

d 

ii 

niiiii. quo seipsum suspendit. Sic eliam mercato- lia i[isa nos docet,nihil essc fraudulenlius mundo. 

res isti pessimi, Judae imilalores, osculantur Do- Esl enim similis bospilio, vcl labcrnac , ac prae- 

minum in sacramenlo, eumdem eliam in domicilio scrlim tali, quales in Ilalia cl aliis quibusdam in 



I ' i I i i ' I I ' i i i I ■ ' < i i . ' .\ i i i l i ' > I I l l I I i I > ' , T_,l I ' ' ' I | I | 1 | I I I I > tll II uu .. 

didii; dcinde eumdcm osculo prodidil. Scd quid riam damus Chrisio.ot lamen faclis alque operibu; 
inde lucratus esl? Nihil sane aliud quam funcm u- sequimur mundum. Longus usus, atque cxpcricn- 



'I CONCIO XI. DE EODEM FESTO 

locis reperiunlur. Cum enim ilcr faciens nd hospi- norum? At ubi adesl mors, ct cgredi cogimur ab 

lium aliquod divcrtis, continuo cauponae prnefc- hospilio, ibi dicilur nobis: Ileus tu , solvc quod 

clus egredilur libi obviam lolus laelus, aique hila- comedisli; el quantum esl, quod debco? Quantura? 

ris, excipil peraraanlcr, omnia dicil se oplima ha- Supplicia sempilerna. Quid supplicia sempjlerna 

bere, oplimum panem, oplimum vinum , optimas pro lam exiguis el amaris voluptatibus? utinam 

carnes, oplimosleclos, addit quoquc non raro de nunquam ad hospitium diverlissem: pereal dics, 

prelio nullam esse fuluram guaeslionem.Quid?in- in qua natus sum. Sed dicitur ei: Non csl nunc 

quit, eslis domi veslrae: ulimini , fruimini rchus tcmpus pocnilcnliac, coincdisli ct bibisli, solven- 

meis, ae si veslra esscnl: solveiis vero quantum dura est. Intelljgilisne qualis sit mundus? 

libuerit, deinde comitalur ad mensam , alque ibi Nequc vero haec dicimus , ut risum cxcilcmus, 

nunc inviial ad bibendum, nuncad comcdendum, sed ul manibus ipsis quodammodo tangamus.quan- 

nunc arridet, nunc iocalur, nunc adulatur: Poslre* tn sint mundi mendacia, ad quac rcdarguenda et 

mo liniia coena deducit ad leclnin. precalur feli- dctegonda Christus venit. Sed si res ila sc hahet , 

cem noclera mollemque quielem officiosissime: al- si mundus menlilur, si fallil, sidecipit:si Chrislus 

que bactenus quidem putas illum non cauponem est verilas, si est sapienlia, si fallere ac mcnliri 

sedquasi fralremquemdam esse amanlissimum tui. non potesl, si id nos cognoscimus, el contitemur; 

Caeterum die scquenti cum cst ab hospilio rece- cur adhuc sequimur mundum? Usqucquo claudi- 

dendum, ocourril lihi lolus mulalus, omnino alius camusin duas parlcs? Si mundus vera promillit, 

ab co, qui fucral noole praeleriln.ibi numcrarc in scquamur illum: si vero non ila est, scd Christus 

cipil. quicquid lihi dcdit , el aliqua forlassc eliam solus cst vcrus cl sapiens el lidelis,cur non scqui- 

quae non dcdil: El omnibus suppulalis: Tantum, mur eum? Cur cjus consilium non accipimus? Ira- 

inquil, tibi persolvendum cst: lum lu forlasse ob- scclur, mihi credile, aliquando vobis, alque indi- 

slupefaclus: Quid,inquies, lam parura comedi,lam gnahundus dicet, cur dicitis mihi Domine,ctnon 

male dormivi, cl lanlum soham?Quomodo hoc po- facitis quac dico? Sed non pucri suraus.infantiam 

lesl Deri? El. uhi sunl illa lua hesterna promissa? noslram diligimus.Ista scria cl sublimia el magna 

flinc ille lorvis oculis, miror profecto te, quasi nc- non capimus, sed ctsi pueri sumus, audiamus sal- 

scias consueludinem labernarum,poslea quam co- lcm pucrum, qui hodie natus esl nobis. Yerhurn 

medisli el bibisli non vissolvere?Sedcerle solves Dei faclum esl infans, ul infantcs doccrcl. Ecce 

ncc unus oholus minuelur. Ilnec esl mundi simi- clamal de pracscpio, contcmnite bona falsa,si cu- 

lilQdo, audilores: nos omnes percgrini sumus, in- pilis vcra: dcsinile umhras conscotari,si luccm a- 

gredimur mundum islum lamquamhospitium.con- spiccre desidcralis. Non vos decipial mundus vn- 

linuo flunl obviam nobis diviliae, delitiae, delc- nis pollicitalionibus: non vos dolinial lenociniis 

clationes variae, omnia bona ac felicia polliccnlur mcndaciorum : promillerc polcsl , scd praeslare 

invilanl ad comcdcndum , ad bibendum , ad dor- non polcst. Discile vero a mc, qui vos diligo, qui 

micndum, od luxuriandum, nullum sit pratum, propier vos factus sum paupcr, cum csscm dives, 

quod non perlranseat luxuria , ct simul mclum ul vos divilos essclis. Venict, vcniet lcmpus,quan- 

el solliciludincm auferunt fuluri judicii. Nihil sol- do scrvis nicis commulabo luctum in risum; moc- 

vclis, inquiunt, Deus miscricors csl: non fccitho- rnrcm in gaudium; lahorcm in rcquicm ; morlcm 

ininos. ut eos pcrdal: lcgilc semol psalmum, Itli- in vitam; slnbulum in paradisum,ad qucm nos in- 

screre, ct omnia salva crunl. quam suaviler il- Iroducat qui cstsupcr omnia bcnediclus in saccu- 

i ibilur concio isla in animos insipienlium percgri- la. Amcn. 



v^6^@X9^^ 



CONCIO XII. 



L\ FESTO SANCTl STEPHAM 



SYNOPSIS 

Quac,rUur,cur Nalalem Domini marlyrium s.Ste- 
phani immediate subsequalur, cumnihilmor- 
ti cum novilate sil commune ? Ad cujus quae- 
slionis rcsolutionem liistoriaveteris ie&tamenti 
accomodatur ,ubi ftliis Proplietarum ligna cae- 
dentibus uni eoruminftuvium cecidit exGiissa 
securis , quam mox Etiseus iniecto ligno ena- 
lare fecit. Eliseus est Deus Paler, fUii Prophe- 
tae verbum et sapientia Dei\ ferrum , homo in 
manu summi arti/kis Dei constitutus , e qua 
tamen in Paradiso excidit , et in fluvium hu- 
jus Mundi incidit quo non modo omnia tran- 
sire caecus homo non cogital , sed et ipse una 
cum fluminis impelu abripitur.quod similitu- 
dine machinarum molarium ostenditur. Que- 
relae de bonis per primum hominis lapsum 
amissis. Tandem lignum quod Deo Filium de- 
nolatjn hoc flumen injectum hominem el pro- 
fundo extrahit, el descendit , ut nos , ut /ii in 
bilance, ascendamus : Alque ut stalim injecto 
lioc ligno hominem ascendisse appareat , ho- 
die s. Slephanus per Ecchsiam venerandus 
proponitur. 

Inparte altera explicalur quaedam oralio Ec- 
clesiae: Deus , qui in Filii lui humilitate jncen- 
tem mundum erexisli. Cur dicatur jacenlem 
mundum, et non hominem, duae causae assi- 
gnanlur. 1. quod homo sit parvus mundus. 2. 
quod omnia crcata per ipsum lamquam domi- 
num vel ferantur ab eo. Quid sit liumilUas, et 
quod illa in Deum ut Deum cadere non possit, 
sed in Christum homincm, ob vilem quam in- 
duit humanam naturam : quae vilis csse pro- 
balur , quod quoad animum incorporeum sil 
infima,quood corpus corporeum abjeciissima. 
Quanlum discrimen sil inler Deum el homi- 
nem. Tres csse humililalis gradus , quorum 
duos lanlum, ut qui allerum non poluit , non 
liabens sibi parem cui subiicerclur , perfecle 
adimplevU Chrislus, idque sponte, nemine co- 
gente. Camelo onorando Chrislus assimilatur. 
Ex fluvio hujus mundi sccure transvadare do- 
cemur , si nimirum despccto illius cursu ocu- 
los ad idleriorem ripam, hoc est , ad regnum 
coelorum defixerimus : quod s. Slephani cl 
Christi exemplo probatur. Tandem apostrophe 
ad Clirislum pauperiem in Nalivilale toleran- 



lcrn , ct fuluros labores el dolorcs passurinn , 
finem dat. 

Credo ego oplimi audilores,mirari vos, quid sil, 
quod cum dics naUilis, el dies niorlis plurimum 
inter se difleranl, Eeclesia lamen Catholica mater 
noslra, laetissimum Domini,ac sponsi sui Nalalem 
diem cum lugubri funere primarii filii, beati vide- 
licel Stephani, copulaveril. Quo paelo enim isla 
cohaerent, ut heri propler Domini orlum diem fe- 
slum agererous, el hodie propler Stephani obitum 
diem festum agamus? Heii Domini ingressum in 
mundum coIeremus,hodie Stephani ingrcssum de 
mundo recolamus ? Heri omnia plena gaudiis et 
promissionibus audiremus. hodie omnia plena fle- 
libus et minis audiamiK. Heri enim si recordami- 
ni, cum ingenti laelilia ranentes Angelos audivi- 
mus, Gloria in excelsis Deo, et in lerra pax ho- 
minibus bonae volunlatis. Hodie non sine dolore 
dicentem b. Lucam audivimus, Curaverunl Sle- 
phanum viri limorati, el fecerunt planctum ma- 
gnum super eum. Audivimus heri: Annuncio vo- 
bis gaudium magnum, quod erit omni populo: 
Quia natus cst vobis hodie Salvator: audivimus 
hodie: Incircumcisis cordibus et auribus , ros 
semper Spiritui sanclo rcsistilis. Ileri denique 
audivimus ; Apparuit benignitas cl humanilas 
Salvaloris nostri Dei: hodie audivimus , Ecce re- 
linquelur vobis domus vestra deserta. Dico enim 
vobis non me videbitis amodo donec dicalis, Dc- 
nediclus quivenit in nomine Domini. El quid 
quaeso aflinilnlis ortus cum obilu, ingressus cum 
egressu, gaudium cum flelu , et promissio cum 
comminalionibus habel? Neque vero existimet ali- 
quis, se nodum istum solvere posse, si dical Ct.-su 
fnctum esse, ut heri Dominus nascerclur, el hodie 
Slephanus morerelur. Nec enim hodie, imo nec in 
hieme, sed in aeslate amore Domini flagranlissi- 
mus el forlissimus prolomarlyr Slephanus occu- 
buit. Et lamen cerlum omnino et exploralum ha- 
bemus, non sine magno consilio Domini orlum 
cum Stephani obilu conjunctum ab Ecclesia el co- 
pulalum fuisse. Hoc igiiur sapieolissimum Eccle- 
siae Calholicae matris noslrac consilium hodier- 
no die pro viribus explioare Domino aspiranle 
conslilui: Res enim nisi veherhenter fallor . oum 
lcmpori maxiraeaccommodala.lum vobis omnibus 
ulilis ac fructuosa cril. Ac ul non vagelur, sed cer- 



<' ; CONCIO \ll. I.\ FESTO SANCTJ STEPILVNI 

lam sedem habeal oralio nostra , prlmum hisio- cenliam alquo integritalem conservavil. lamdiu in 

riam quamdam ex veleri leslamento.deinde yerba manibus fuil. II. ertim sapiens ait, Juslorum ani- 

quaedam, quibus Ecclesia in publicis precibus u- rmae in manu Dei sunl. Verum cum haec sccuris 

lilur, breviler explicanda suscepimus.Ex hisenim m mambus arlificis constituta die quadam in pa- 

id, quod quaerimus, omnino planum et manife radisojroluplalis aliquici operarelur,repente venlo 

slum liet. quoclam superbiae ab Aquilorie exorienle agilari 

1 1 igilur ab hisloria veleris teslamenli ordiamur cocpit, ci post paulura de Dci manibus exiliit, et 

cum lilii Prophelafum die quadam prope Jordanem in Duviumprofundissimum maximo impelu cecidit. 

Iluviiim ligna caedcrenl, ui silii quisque domici- Hinc sunt iliae yoces: Intraverunl aquae usque 

liura suuin aedificarel, uni ex illis sccuris cxcussa ad animam meam: infixus sum in limu profun- 

de manibus esl, ci in profundum Duminis cecidil. diet non est substantia. Veni in laliludinem ma- 

ul ex capile scxto libri quarli Regum inlelligi po- ris, vi lempestas demersrl me. E v ipe me dc luto, 

lesl, Mox ille cui securis ceciderat, ad Eliseum sc el de profundis aquarum. Emille manum luam 

conlulic ffeu, heu. hcu domine mi,el hoc ipsum, dc allo, cripc me, ei libera mc de aquis mullis. 

inquil, mutuo acceperam. Ilis vocibus commolus Porro casum islum raiserabilem Liberalor noster 

Eliseus, arripil lignum unum,alque in eum locum multis ac variis simililudinibus in Evangelio fre- 

proiicit, ubi ferrum jacebal: conlinuo autem rcs quenler expressil. Quid enim drachma amissa? 

planc admirabilis.cl prodigii plena apparuil: oam quid ovis [icrdiia? quid lilius prodigus? quid ill 



ic 



ligno descendente rerrum rcpcnie ascendil, non qui ;ib Jcrusalcm in lericho deS.cendebat, nisi bu- 

sccus ac si lignum illtid nuncius ad ferrum ivis mnni generis funeslum casum , cl ruinam plane 

sel, ci ei propbelae rolunlalcm atque imperhrm miserabilem, designal? 

exposuissel. Quid Eliseus Propheta (uljam hislo- Cacierum, qnid ipsum fluvinm , in qucm bomo 

riam, quara audivislis, juxla recondilam ao spiri- cecidil,significarc dicemus?Cerlc nibil aliud.quam 

lualcm inlelligenliara explicemus) quid, inquam , mundum islum inferiorem,in quo nihil nisi iluxum 

Eliseus Pioplicla.nisi Deum Palrcm significal?Nam fragile, caducum cl morlale rcperilur. Ul cnim ilu- 

u l alia omiliannis.ila propriura eslDei luluia mul- vius sempcr ttuit, et esl alius, alquc alius.el in eo 

lo anle providerc, adque adeo propbetam cssc, ut aquis aquae succedunl: sic cliam omnia,quac sunl 

l>,ii;is dical, Annunciale qunc fulura sunl in fu- infra Lunam (humanum animum semper excipio ) 

iurum, et sciemus quia Uii estis vos. Quarc non id proprium babcnt.ul perpetuo labanlur.ctlluani 

immerilo Prophelas Deos quosdam crcalos et mor- el aliis occidenlibus alia exoriantur, et ea, quac 

lales, el Dcura Prophelam increalum et immoria- exorla sunl, paulalim augeantur, scncscant, ct in- 

lcra appellabimus. Qnid aulem filius Prophelae, lereanl: et quo magis celeriler crescunt, ulsini; 

nisi vcrbura el sapicnliam a Dco Pafre summo cl co magis feslinant, ul non siui. Id quod eleganli 

vero prophela genilam dcsignai? Porro ferrura ni- simililudine in libiis confessionum b. Augustinus 

bil aliud, quam bominem signifiearc ipsn ferri na- ostcndil: Cum bomines, inquit , loqui volunl , si 

lura declaral. Perr.ucn enim, ul gladius, ul malleus primum verbuni, postquam sonuit per parles suas, 

ul seeuris, suaplc nulu ac pondere ad terram (cr- non deceilcrct,ul alia vcrba succcdcreiit.nunquani 

lur, cl nisi in manu arlificis sil.nihil penitus ope- cssct tolus aul integer scrmo: Cur boc? nempe, 

ralur. At in manu arlificis posiium lam multa el quia serrao resest ejusraodi.ul parles suas omnes 

lara praeclara efficere solet, ul admirabilc sil: de- simul habere non po.^sit: Syllabis cuim aliis decc- 

fendil, offcndit, caedil, secat, vulncral , occidit. denlibus el aliis succedenlibus conslat. Talisquo- 

Denique templa, palatia , civilales , ferrorum in- qnc csl raundi bujus infcrioris nalura: Nam sac- 

slruraentorum opera sunl. Sic etiam bomo, audi- cuiis alque aelalibus praclcritis cl futuris compo- 

lores, si in manu Dci non sit, el ab eo lamquam nilur. llacc vcro omnia simul csse non possuni : 

ab archileclo non movealur alque agatur.quid pfir quare dcccdcndo cl succedendo univcrsum cfii- 

scipsum solius nalurae vi adiulus polcsl? Quid? II- eiant,ct in perpctuo quodam cursu consislant mo- 

lud ipsura, quod rerrum polesl, ad lerram ruere , re fluvioium necesse cst. Quemadmodum igitur si 

ibi jacere, olio languere ac marcescere poicst.Ai quis in profundo fluminis positus essel, nibil nisi 

praei larum aliquid sinc Dco.non modo non agere aquas, el eas labenles cernerel: sic cliam bomo 

sed ne cogilare quidem potesl. Non sumus su/Ji- poslquam in hanc vallem miscriarum cx paradiso 

cienlcs, inquil iposlolus Paulus, cogilare aliquid deliliarum corruil , ila rerum labenlium el perilu- 

c.n nobis lamquam exnobis, sed sufficienUa n<> rarura mulliludine obrulus est, ut nihii videal,nisi 

tttra ex Deo est. Lt verc sufliuienlia noslra cx Dco res periturbs, nihil aniel, nihil quaerat , nisi res 

esl. Siquidem cum Duum nostrorum operum au- perituras: sidivitias cernit, ccrnit res periluras:si 

clorem bubemus, etin ipso lamquam in arcbilecli lmnorcs eogilal, cogilal rcs pcriiuras: si volupta- 

manibus sumus, res maximas el pracclarissimas les amal, amatres periluras: si gloriam ctcelebri- 

gcrimus, cum dacmonibus dimicnmus, nostras li- latem quaerif, quacril res periluras. Denique in 

bidines frangimus, iram compescimus.omnes aui- re nulla, quae conslans el slabilis sit, pedem figc- 

mi rnoius coerccmus: el quod magis esl Bdmiran- re vuIl.Ac ctsi dc rebirs aeternis cl de crucialibus 

dum, in terris sumus.el palatia fubricamus in coe- gehennae, el gloria bealorum aliquid audit, som- 

1 . IIoc igilur ferreum instruracnlum inilio in filii nia et fabulas audnc sc pulal.Atquc ulinamid vc- 

Prophelae manibus eral : siquidom sapienlia Dei rum non esset, neque nos id probare non posse- 

liuiul atque bominem condidil, eum in suam gra- mus, audilores. Qui fabulas nudiunl, laudant in- 

■ ii curan uspepil: el quamdiu homo inno- vcnlorem: scd nou pioplcrea movenlur, ul facianl 



CONCIO XII. DE FESTO SANGTI STEPHANI Ti 

quod audiverunt, quia non rern seriam, sed fabu- fuisset, Sed quid inlerim accidit? Calena, qua ho- 

liim audivisse se sciunl. Narral aliquis in foro ne- mo cum Deo copulalus eral, solula vel polius fra- 

seio quod spectaculura exhiberi , omnes conlinuo cla per peccalum primi hominis csl. Iniquitatea 

eurrunl: narrat aliquis ursum vel laurum aliquem vcslrae, inquil Isaias, diviserunl inlcrvosel Deiun 

ferocera rupiis vinculis, quibus tenebalur, per ur- veslrum.Quid igilur homo a Deo sejunclus, ac se- 

bem djscurrere, omnes fugiunl: audit inercalor in paratus super lluvium facerel?quomodo se ab ejias 

aliquo loco nundinas fieri,ubi maximo pretio mer- impelu luerelur? qua ralione evaderet,ul non cuin 

ces suas dislrahere possil, conlinuo erigil aures , rebus caeleris flueret, senesceret, inlerirel? Ilinc 

ncque occasionem illain sibi de manibus eripi si- igilur omnes cum amne currimus, douec ad sco- 

nil: quamobrem audilores? nempe, quia isla non pulum aegriludinis alicujus allidimur, ct comii 

licla, sed vera illis osse videnlur. Clamanl praeco- mus. Nam cuui lempore praeiereunte praelerimus 

nes Dei , iinpiis et sceleralis, fornicaris el ebrio- ct.collabimur. el sicul meusibus menses , sic et 

sis, ambitiosis el avaris , blasphemis et perjuris noslris aelalibus aelates succedunl. El sicut pri- 

aeterna supplida esse parala:et conlra justos.pios, mum Januarius, deinde februarius, luin martius . 

sobrios, caslos, Deum prae omnibus quaerenles aprilis, majus el reliqui in suo quisque ordinc vc- 

ac diligentes aeternis ac summis praemiis afficien- niunt; sio el nos primum infanles , deinde pueri , 

dos esse,et quid tandem homines agunt,cum haec lum adolescenles. juvenes, viri maluri, ac demum 

audiuni? Praeconem.si bene clamavit, laudanl: sin senes sumus; et nunc in ipso porlu uavis corpo- 

minus, viiuperanl. Ruro aulem dicunt, cerle ve- rea frangilur,el animus carne solulus alium orbem 

rum esl, quod ille ail; ergo aliter vila instiluenda ingredilur. 

est, ergo mores mutandi , ebrielas relinquenda , Quid igilur lunc Prophelae filius , nempe Dei 

voluplali valedicendum esl, si valere in aelernum verbum, fecil, cum securim suam, hoc esl, liuma- 

volumus. Riiro inquam, ac pene nunqu;im hoc di- num genus in flnvium cecidisse, et una cum fluvio 

cunt, quod haec Ulis fabulae el somnia ; el sola currere vidil? Quid? Ad Eliseum Palrem suum se 

fragilia et caduca, quae anle oculos conversantur, contulil, el coram eo casum noslium deplorare in- 

el quibusobruli quodam modo sunl, vera el seria cepit, lieu, heu, heu, Dominemi, quia corpus hu- 

esse videantur. manum ex immorlali morlale faclum esl. Ilerum 

Ecce igilur vobis,in quem fluvium homo miser- heu, quia mens humana sapienliae lumine orbata 

rimus cecidit, cum de Dei manibus exculi se a lenebris densissimis obrula esl. El poslremo heu, 

daemone passus esl: neque solum in fluvium sern- quia volunlas humana jusliliae rectiludine amissdj 

per labenlem cecidit , sed ipse etiam simul ctim conversa ad terram, propcnsa ad malum, alque a- 

fluvio labi el currere coepil. Ra/dlur enim a lem- deo curva effecta est. Et rursum heu , heu, heu, 

pore semper currenle, neque prius a cursu cessal, Domine mi. Heu primo , quia nalura hominis. et 

quam scopulum aut saxum aliquod obvium habeal, omnes ejus vires plagam magnam acceperunt.iteu 

ad quod allidalur el conual. Apposila.ni fallor, si- secundo,quia graliae decor,qui humanum animum 

iuililudinc rem lotam illuslrabo. Solent in pleris- illuslrabat, omnino extinctus cst. Ileu lerlio qui;i 

que parlibus Italiae, nescio an etiam in hac noslra onimal nobilissimum, princeps orbis el paradisi 

regione, magnae molarum moles ad Irilicum con- colonus spe gloriae et bealiludinis penilus excidit. 

lundendum. ila super flumina collocari , ul lerram Denique heu, heu, heu, Domine mi. Heu, quia 

non coniingant,scd abipsis aquis quasi navesquae- locum deliliarum,el illuslrissimas ac pulcherrirnas 

dam sustineanlur. Verum ne fluvius loliim illam liomo regiones amisil. Heu , quia vallem miseria- 

inachinam abripial, et secum feral, ea magnis ca- rum ingressus in sudore vullus sui vescilur pane 

lenis ad ripam alligari solet. Itaque moles illae la- suo, lerram cum labore colil, et ea spinas ac Iri- 

melsi super fluvium semper labenlem posila est, bulos gignil. Heu, quia vilae praesenlis laboribus 

ipsa tamen quarn diu catena non so!vitur,aut fran- superatis illum perpeluo cruciandum gehenna su- 

gilur,immobilis perseveral.Accidit lamen nonnun- scipiel. 

quara, ulcatena frangatur , el tunc omnis illa rna- Hac igitur lam pia querimonia viscera Palris mo- 

china ab aquis deferri, et cursum eumdem lenere ta sunl. et conlinuo de hominis liberatione cogita- 

incipit, quem ipse fluvius lenet, donec ad primum tione.o cepit. Et quo consilio, qua ralione, qua via 

scopulum, qui occurril allidatur , el corrual. Ad illum usum esse pulatis?Non deeranl Patri sapien- 

eumdem modum. Auditores, cum Deus hominem lissimo et sapienliae genitori consilia hominis e- 

condidil, super fluvium islum rerum praesentium ruendi de lacu miseriae el de lulo foecis; lamen 

et caducarum illum conslituit. Ac ne ipsc quoque placuit ci Angeli magni consilii consilium audire, 

cum rcbus caeleris liiberelur, et currcret, et mori alque ail: Ecce vocibus luispermolus homincm li- 

ipsi aliquando necesse esset,eum ad vcrbumsuum berare non abnuo. Sed quid consilii capiemus? 

gratiae el charilatis vinculis alligavil. Et quoniam Quis ibil nobis?quem miiiemus?Tum ille:JEcce ego 

verbum Dei ripa esl plane conslans et immobilis inquil, mille me. Ego qui dedi consilium, feram 

(verbum cnim Domini mancl in aetcrmim) peri- libcnler auxilium. Accep t igilur lignum noster ac 

culum non cral, ne homo ad l;ilem ripam alligalus verus Eliseus, et misit illud in aquas. Quid enim 

impetu fiuminis unquarn abriperclur: quin eliam lignum, nisi etundcm ipsutn Dei Jilium significai? 
lempus quidcm pcrpeluo currcro , ct omnia qnae lit cnim lignum. quod lcve el arrium sil, super a- 
suni infra Lunam ab co rapi, el senescere cl inlc- quas nalal, nequo cndere iri profundum potest;sic 
rire vidissel, ipse lamon, ncque cum lemporc cu- etiam Filius Iiei, qui nalura ipsa lalis est, ui pon- 
currissel,nequc senuissel, nequc morluus unqnam dcrc peccalorum gravis fieri non possit, nunquam 

l'i : i.\iv.i>'i Vol. V, - yo 



y 



78 



CONCIO XII. Di: FESTO SANCTI STEPHANI 



in hunc misertarum lliivium cecidissel.neque lem- 

porum mulalionibus obnoxius fuissel, nisi ipse a 
Palre missus.sponte aclibera voluntalein luto isto 
nquarum mullnrum mergi voluissel. Venil igilur 
Dei Filius inDxus cst in limo profundi, tempori 
subjacuil, nalus esl, passus csl.fluciibus aquarum 
jaelalus esi. Scd numquid frustra? Non cerle audi- 
lores: Nam ligno isto in aquas desecndcnte , fer- 
rum. quod cecideral, rcpenle super aquas ascen- 
dil. Chrisli enim dcsccnsus, noslri ascensus. el e- 
jus ingressus in lulum, noslri egressus de lulo, el 
ejus mersio, nostrae emersionis eausa fuit. 

Alquc baec landem est ratio,cur Ecclesia maler 
noslra Domini ingressionem in mundum cum Ste- 
pbani egressione de mundo copulaveril. Sludel c- 
nim pia quadam , et plane matcrna sollicitudine 
boc nobis ulilissimum sacramcntum in memoriam 
revocarc, alque iniec fcslorum dierum conlinua- 
lionc quasi quibusdam mulis vcrbis id mibi dice- 
rc videlur.Nudius lerlius fcrrum adhuc in imo flti- 
vio jacebal: scd bcri lignum de coelo missum ad 
ipsum dcsccndil, ct cccc bodie fcrrnm super a- 
quas, imo el usque ad ipsuin coelum ascendit.Na- 
tus eslCbrislus in lerris. ut Slepbanus nascerelur 
in coclis. Ingrcssus csl Dominus in mundum, ut 
Slcpbanus ingrcderclur in coclum.Allus ad bumi- 
lia desccndit, el bumilis ad alta asccndil: Filius 
Dci faclus esl filius boininis. ut (ilios bominuin fa- 
cerel filios Dci.Sohis Cbristus, inquit Fulgenlius, 
descendil Dominus ul multos elevarcl: bumiliavil 
sc rcx noslcr; ul niilitcs suos exallarct. Nam non 
vidistis aliquando libras et slaleras illas . quaruin 
duae sunt lanccs? quanlum una dcprimilur , lan 
lum allera exlollitur? Dcus nosler, audilores, cum 
nos condidil, in nna lancc nos posuit, el ipse ma- 
ncbal in altcra. \fenit aulcm boslis bumani gene- 
ris,el invidens lanci noslrae,quam sublimem csse 
videbat, grandem lapidem super ipsam imposuit, 
at(|ue boc pondcie usque ad iluminis profundum 
cam depressit.ul jam longissime dislaremus a Deo. 
Sed numquid invidia cliarilaletn cl Dcum Diabolus 
vincel? NuIIo modo , auditores. Quid igilur fccit 
dulcissinius I\iter nosler ac Dcus?IIeri suam nalu- 
ram ad profundum usqoe isiud depressit, el no- 
slram hodie usquead coelum evcxil.Cum aliquctn 
cccidisse in terram vidcs , quonam paclo illum c- 
rigcrc soles7 Nonnc leipsum inclinas, el ei dexle 
ram porrigis? boc esl . quod nobiscum cgil Deus. 
Quis vestruin in bbro Jobsentenliam illam aliquan- 
do iion legit, Operi manuum luarum porriges 
dexleram? Nos opus Dei sumus:nos ipse suis ma- 
nibus lamquam Ogulus de luto lormavil. Dexlcra 
vero omnipolenlis, verbum ipsiusel sapienlia est. 
Quiequid enim Deus facil.hac dexlera facit: Verbo 
Vomini coeli firmali sunl.lpse dixit el factasunl. 
Consurge, consurge, inquit Isains induere fotli- 
tudincm brachium Domini. El, Quiscredidil au- 
dilui noslrol c.i brachium Domini cui revelalum 
'■>/? Uoc i;.:ilur brachium,hauc dcxleram liori por- 
r< \ i nobis Deus. ftusquam enim Angelos appre> 
hendil; sed semen Abrahae apprehendit: nerope 
ut ipsum educerel de lacu miseriae et de luio fac- 
cis. Jure i^iiur David Prophela, qui olim clamare 
bal, mille manum tuam de allo, <i eripe me 



de <i<iuis mullis: hodie cum canlico el Iaclilia di- 
cere possel; Dexlera Domini fecilvirlulem, dcx- 
lera Domini exaltavit me . dexlera Domini fecit 
virtulem: non inoriar, sed vivam, el, narrabo o- 
pera Domini. 

PARS ALTERA. 

Jucundissimum nostrae celebrilalis mysterium, 
quod in vcleri testamcnto, sicut jam audivislis , 
adumbralum fuil, Ecclesia Calholica maier noslra 
illis verbis cxprimere voluisse vidolur.qtiae in pu- 
blicis altera Dominica posl Pascha recilari solenl: 
quae talia stinl: Deus. qui in Filii lui liumililale 
jacenlem mundum erexisli. (idelibus tuis perpe- 
luam concede laeliliam. vt quos perpeluis eri- 
puisli casibus,gaudiis facias sempilernisperfrui. 
Quae quidcm verba admirabilis cujusdam dulce- 
dinis plena mibi esse videnlur.Sed lamcn quoniam 
lempus nobis ad omnia explicarida non sufliceret, 
neque omnia obscura, aul ad id, quod quacrimus 
ncccssaria sunt: prop.lerea solutn de primis pauca 
quaedam in praescnlia dicenda esse pulavitnus. 
Deus. inquil, gui in Filii tui humilitate jacenlem 
munduin erexisti: non hominem, sed mundum, 
boc csl, omncm bar.c rerum universitatcm jacere 
dicil. Nam cum bomo cccidil.omnis cum co mun- 
dus cecidisse videlur. 

El id quitlem duplici de causa. Primum enim 
in bominem omnes loiius tnundi naturae conve- 
niuni. Elementa quatuor sunl humores qualuor : 
mixta inanima, ungues, el pili: animala non scn- 
lienlia, ossa el denles; senlienlia rationis exper- 
lia, nervi et caro: denique inlclligens , cl consiiii 
ac mentis compos est ipscanimus:Deus enim pro- 
plerea postremo loco bomincm condidil, ul in ejus 
condilione quasi cpilogum quemdatn tolius opc- 
ris faccrel. Nec injuria nunc parvus mundus,nunc 
epiiotno majoris mundi bomo a velcribus appella- 
tur. Jurc igilur non lam bomincm , quam ipsutn 
mundum cecidisse. et per Cbrislum ereclum fuis- 
se Ecclesia confitelur, in quo Dominum ac magi- 
strutn stium imitala ost. Non enim Dominus ait : 
Sic Deus diloxii bominem, scd sic Deus dilcxit 
mundum, ul Filium suum unigenitum darel. 

Sed aliam ralionetn audilo. Omnia, quae Deus 
fecil, sive ea aniuiala, sive inanimala , sivc scnsu 
praedita, sive sensus experlia . sive meniis capa- 
cia. sive non capacia sint , Dcuni lamquam finem 
ullimum babenl, el ad cum lenderc , alqnc in co 
conqu.iescere debenl: quia vero ca, quae ralionis, 
alque intelligenliae expertia sunl , per sc Dcum 
altingere non valent, idcirco corum opifex et con- 
dilor Deus sapienler inslituit, ut omnia bomini fa- 
mularentur, el pcr ipsutn co modo , quo posscnt 
tamquam pcr gradum qucmdam in ipsum Dcuin 
ferrenlur. Quemadmodum igiiur, cum liomo rccla 
ad Dcum tendil, res omues crealae , quae bomini 
famulantur, ad eumdcm Deum per hominem aliquo 
modo perveniunt: sic cliam, cum homo a Dep tc- 
cedil, et diaboli ac peccali servus eCficilur , simul 
rcs omncs non amplius in Doum refcrunlur , sed 
iniquilati ac diabolo deservire ab boniino, compel- 
lunlur. Alque hac raliono simul alque bo m • 



CO.NCIO XII. DE FESTO SANCTI STliPHANl 



79 



pccciiluni in proliuidum miscriarum cecidil , rcs 
omnes, quae mundi nominc significanlur . a suo 
sumnio et ullimo fme excidisse videnlur. M quod 
Apostolus Paulus nd Hoinanos scribcns illis verbis 
expressil: Expectalio, inquil . crealvrac re.vcla 
lionem filiorum Dei expeclal.Vanitali enim crca- 
lura subjccta esl, non vohns, sed proptcr eum, 
qui subjccit eam in spe: quia el ipsa crealura li- 
berabitur a servilulc corrvpiionis in tibertalem 
gloriae jiliorum Dei. Scimus enim qncd omnis 
crealura ingcmiscit, el parturil usque adhuc. 0- 
ronis, inquil, creaturn, coclum, terra, Sol, Luna, 
stellae euelereae. clcmcnla. animantia , phmlac , 
magno quodain ac vehcmcnli desiderio cum diem 
expeclant, in quo omnes filii Dei in suis gloriosis 
corporibus apparebunl. El cur obsecro ila vehc- 
menlcr eum diem adesse cupiuni? Propleren, in- 
quit, quod vanitali crealura subjecta cstnon vo- 
lens, sed propler eum, qui subjccit eam in spe. 
Cogitur enim haec omnisrerum crealarum univer- 
silas homini servire, qui propler pcccalum magna 
quacdam vanilas faclus esl: Nam universa vanitas 
omnis liomo vivens. Sed mhilominus, inquit, non 
volews neque hbens homini peccalori deservil; 
sed propler eum dumlaxat. qui subjecil eam. 0- 
mnia, mquil, David, subjecisti sub pcdibus ejus, 
oves el boves universas: insuper el pecora cam- 
pi- Illum igilur diem res omnes crealae expcclant, 
in quo sublalis de medio peccaloribus , et in ge- 
hennae carcere delrusis , ipsae quoque de onere 
servilutis, sub quo nunc gemunl, liberabuntur, et 
in slalum meliorem ac bealiorem posilae conquie- 
scent. Quia vero lantum munus , non nisi a com- 
muni otnnium Liberalore el assertore Chrislo ha- 
bebunl, idcirco sapientissime maler noslra Ecde- 
sia Catholica non hominem solum scd cum co 
mundum universum cecidisse, et pcr Christum e- 
reclum fuisse affirmat, cum ait. Deus,qui in Filii 
tui )i,umilitale jaceniem mundum erexisti, quod 
idem esl ac si obscurius dixissel: Deus,qui lignum 
in liuvium demisisti, el ferrum, quod jacebal, ex- 
trnxisli. 

Sed jam de ipsa humililale ac descensu nostri 
Liberaloris tcmpus nos admonet, ut dicamus. Dei 
Yerbum ac Filium, Auditores, in duplici nalura 
subsislere,divina videlicel alque humana.ac proin- 
de Deum simul el homincm esse, nemo sacris no- 
slrae religionis inilialus ignoral. Ac si de priori 
nnlura sermo sil, Dei filius vere ac pioprie capax 
esse humililntis non-polest. Ilumililns enim virlus 
est,qune animum relinet,ne super seipsura ascen- 
dat, neve locum alliorem , qunm sihi convcnial, 
pelal: concidcret enim et coliideretur.Sicul ex ad • 
verso magniludo anirni eumdcm animum relinel , 
ne in nbyssum desperationis se praccipitel. 

Quocirca humilitas non ctim animi magniludine, 
scd cum supcrbia pugnal. Ipsa vcro nnimi mngni- 
.udo non cum humililalc, sed cum parvitnte alquc 
exilitale animi bellum geril. Cum igitur nntum liu- 
mililnlis eu sil, ul nnimum inlra suos fincs ac ler- 
niinos conlineal, ne forlc allius volel , qtinm par 
esl: Deus aulera canccllos ac fines , quibus coer- 
cealur nullos habeat,neque locus essc altior ullus 
invcniatur, cum ipse unns allissimus vcre n<uni 



nelur, el sit, illud profcclo f fficilur, ut humilitnlis 
in Deo, si proprie loqui velimus, nequefingi, ne- 
que cogilari ulla mlione possit. Quid igilur Eccle- 
sia sibi vull, cum ail, Deus. qui in Filii tui humi- 
litatc jacentem mundum erexisti? Cujus landem 
haec humililas esl? Negare non possumus, Audilo- 
res, vere Dei Filii humililas csl. 

Verum non ei tribuitur secundum eam naluram, 
qunm accepit a Patre , nisi forlasse melnphorice, 
el pcr qunmdam simililudinem,nl doctores Theo- 
logi dicunl; Sed dumlaxal secundum eam , qunm 
assumpsit ex virgine. Si modo rex aliquis agrico- 
lae alicujus vestes induerel, ut fieri solet , videli- 
cct ne passim ab omnibus cognosceretur , ei pro- 
feclo ruslici nomen si non ralione slatus ac digni- 
tnlis; cerle ralione veslium optimc convenirel.Ne- 
que dubium est, quin a multis agricola pularelur, 
dcspiceretur, conlemnerelur, fortasse etinm, si se 
praeberel occasio, levi de causn vapularel.Pari ra- 
lione rex noster ac Dominus, cum in forma Dei 
essel, el non rapinam arbitrarelur essese aequa- 
lem Deo; lamen semelipsum, ut ait Aposlolus, e- 
xinanivit. Ad quem modum aposlolc bcatissirne? 
Dei formnm et majcstalem amillendo ? Ipsum au- 
diamus. Formam, inquit, servi accipiens , et in 
simililudinem hominum factus, et habitu inven- 
lus, ul homo. 

Ilaque sicut rex ille rusticus dici potcral, quia 
ruslicas vesles inducral: sic cliam rcx noslcr, ul 
mngnus Alhnnasius in libro de salulari ndvenlu 
Chrisli docel, ideo humilis et pnuper faclus cst, 
quia humilem et paupercm naluram accepil. In« 
duil enim cnrnem noslram, veslem phne ruslica- 
nnm, el cum en in terris visus est, el cum homi- 
nibus conversatus esl, et tamquatn unus dc plebe 
imo ullimus in plebe, el novissimus virorum, ni- 
hi i faclus est, irrisus esl, conspulus est , humilis 
denique, el humilis valde habilus esl,qucm lamcn 
si coqnovisscnt.nunquam Dominum gloriac cru- 
cifixissent. 

Ul aulem veslis hujus , qua Dominus noster ve- 
sliri dignalus est, vililatem inlelligoinus, illud co- 
gitare debemus , res omnes crcalas duobus gene- 
ribus omnino contineri. Alia enim incorporea.alia 
corporca sunl. Ac in incorporeis quidem ordines 
stiu gradus deccm inveniunlur , nimirum ordines 
Angelorum novem, el unus mentium humanarum, 
qui sine conlroversia infimus, ac poslremus est. 
Quod quiclem, vel ex eo intclligi potesl, quod ani- 
tnus humnnus quasi quidnm horizon in finibus in- 
lelligenlium ac senlienlium formarum positus est : 
el nb intclligenlibus diffcrl,quod ipse senlicns,seu 
polius scnlicndi principium , ct corporis perlcclio 
est. El rursum n senlicnlibus differt , quod menle 
nlque inlclligcnlin pmedilus esl:neque vero in re- 
bus corpomlibus sui gradus ct ordines desunl. 
Nam primum ct mnxime sublimem loctim coclum, 
Intnqunm corpus purissimum cl nobilissimum ob- 
linel: Subler coelum csl ignis, sublcr ignem ner , 
subler aerem aqun , subtei aquam terra lamquam 
foex mundi, et clemcnlum grnvissimum, obscuris- 
sinitim. ci rudisimum posila est. Jam igilur cx lot 
rerura generibus, quae obsecro ad hominem com- 
ponendum '-onMMiissi 1 exislimatis? Sane resadmi- 



80 CONCIO XII. DE FESTO SANCTl STEPHAM 

rabilis csl liominis ronslilulio.Volebal Deus homi- mus: el quanta amoris dulccdo in corde sempiter- 

nem duphci parle conslare, et parlim corporeum, ni Patris recondita: ac demum , quam non iuime- 

parlira incorporeum esse , el lamen ul omnis su- rilo Ecclesia dicat, Deus, qui in Filii lui humili- 

perbiae occasio lollerelur , non valde nobiiem aul ialejacenlem mundum crcxisli. 

sublimen illum exislere ; Jara enim arroganliara Verum quando jam ostendimus Dei Filiura non 

Deus hujus lascivienlis vermiculi praevidebat.Quid secundum naluram divinam sed dumtaxal secun- 

igilur fccil? Ex ulroque genere rerum id, quod iu- dum humanam humilem dici posse, quauta fuerit 

limum atque abjectissimura erat accepit: nempe secundum hancipsain naluram ejus bumililas,bre- 

menlem humauara cx incorporeis, et lerrae limum viter, si plucet, aperiamus : Tres sunt gradus liu- 

ex corporatis, Btque cx his naluram uuam effecil , mililalis. Unus corum , qui superioribus sc subii- 

quam nuuc huraanam appellamus. Itaque si ani- ciunlur: alter corum,qui eliam parcs lamquamsu- 

inuin luum inspicias, nullum alium animum vilio periorcs colunl: terlius eorum.qui non niodo cum 

rpjn, et minos intelligentem : si maleriam coporis paribus , sed eliam cum inferioribus lamquam in- 

lui, nullam ea sordidiorem, alque humiliorem re- feriores se gerunl. Ac primus quidem incipien- 

periri videbis. Num igilur non rustica, et pannosa tium , secundus prollcienlium , lerlius perfectio- 

vi slis haec noslra nalura exislimanda csl , prae- rum cst. Nam superioribus subiici humililas quae- 

scrlim si cura cxcellentia et nobilitate lanli re- dam esl : paribus subiici magna quaedam humili- 

gis comparelur? Vere, Audilores.vere semelipsum tas esl; inrerioribus subiici maxima, perfeclissiraa 

exinanivit, formam servi accipiens ei habiiu in- alque absolulissima humililas est. Majorem enim 

ventus vi homo. Nam etiamsi Angeli omnium hac humililatem nemo habet, quam ui se quis in- 

praestanlissimi naturam Dei Filius assumere vo- ferioribus subiiciat. In primo gradu Dominus no- 

luissel . adbuc veslimenlum valde ruslicanum in- ster plnne eniluit. Nam cum Deum superiorcm ha- 

duissei : tanla esl Filii Dei sublimilas atque maje- berel, ila se ei subjecil,alque ejus imperio ita ob- 

slas. QuaMo igitur magis nunc pannosam el vilem lemperavil, ul cum ab eo ad labores , ad jejunia , 

lunicam induisse dicendus csl,cum non coelcstem ad ignominiam, ad verbera , ad crucem , denique 

ac propc divinam Angclorum : sed lcrresirem ac ad morlera milterelur.non modo imperium non re- 

morlalem hominura naturam indueril? Conjunctio cusaret, sed ctiam incredibili cupiditale illud per- 

sane duarura nalurarum lam discrepanlium . tara flciendi flagraret. humiliavit semelipsum, inquil , 

dissimilium , lam dispariura , lam cxlremarura , Panlus, faclus obedicns usque ad moriem , mor* 

quales sunl divina aiquc humana, ejusmodi est,ut tem aulem crwcis. Quineliam semperPalremDeum 

si farta jam non essel,numquam in hominum ani- sc homine majorera pracdieabat , el omnia opera 

raos cadere potuissel esse laciendam. Mullo siqui- sua in eum latnquam in primum auclorem referc- 

dera roinus essel hominem pfllci puliccm vcl for- bal. Vado ad 1'alrcm , inquil . quia Pater major 

micam.quam verbum D>'i cum carne humana con- vie cst. Et nirsum:/! me ipso facio nihil: sed Pa- 

jungi. Nonne abjectio maxima el humilitas incrc- ler in me manens facit ipsc opera. In secundo 

dibilis viderclur . si homo possel el vellel iia for- gradu proplerea Dominus vcrsari non poiuil, quod 

micae naluram assumere , ul vere formica dicere- parem nullum , cui sc subiicere posset , haberet. 

tur, ci esscr?El lamen quid interesse pnlalis inler Esl cnim ipse omnino medius inler crealorem ct 

homincm el formicam? Uomo corpus habet, habet res crealas. Deum babel superiorem , sed caelera 

el formica: sensu praeditus cst. el formica: homo omnia inferiora.Ipse enim.ul ailAposlolus Pelrus, 

ratione ci consilio gubcrnalur, el formica: lamelsi profeclus cslin coelum subjectis sibi Angelis cl 

cnim ralionis c>i expers . ila lamen prudentcr et Polestalibus et Virlutibus. El e>/ capul. utbeatus 

sapienler operalur , ul Salomon homines ipsos ad Paulus aul,omms principalus elpolesialis.Omnia 

si holam formicae mittere non dubilaveril.Vode.in- enim, ul lestalur idem Aposlolus subjecil Deus sub 

quit, piyei ad formicam. Al quae lingua lam eru- pedihus cjus, sine dubio praeler eum, qui 8w6/e« 

dila, sapiens, lam diserla vel mediocriter pxpl/ca- cit ci omnia. Porro in tertio.atque adeo perfeclis- 

n' possel . inter Deum el hominem , quanlum di- simo humililalis gradu nemounquam,ut noslerLi- 

s criminis sil ? Deus prealor . homn creatus : Dp.iis beralor . excelluil. Quibus enim se Dominus non 

aelernus, bomo caducus: Deus summum . cl infl- subjecil?Terreno imperatori imperalor ipse coele- 

niiiim lionum . homo pulvis el cinis: el lamen lio- slis se subjecil, cum nondum natus in Belhlehem 

die verc canere nobis lirel . Verbum caro faclum perrpxil, ui ejus ediclo parerel. Parenti Virgmi et 

esl . ci habilavil in nobis. Quis loquentur polen- Josepho nutrilori sc subjecit, de quo legimus , El 

lias Vomini auditas faciel omnes laudes e/ws?Si eral subdilus illis. Lcgis praeceplo ipse lc^is et 

Deus hominis aliquando recordai i,cl ah po rogno- Prophetarum auclor se subjecil,cum (iffcrri in lem- 

sci voluisse lanlum esl beneflcinm , ul David slu- plo . circumcidi el redimi voluit. Baptislne Joanni 

i el iclus clamel . Quid esl homo . quia innoluisii ipse verus Baplisla se subjecil,cum ab eo in aquis 

'/■ ; El rursum, Quid esl homo, quod memor cs e- Jordanis baptizalus est.Discipulis suisac scrvis ip- 

jut ? Quid nos facere,quo gaudio exultare.qua lae- se verus Dominus ac magisle.r se subjecit.cum eo- 

liiia geslire,quibus vocibns Dominum landare [inr rum pedcs lavit. Hominum judicio ac tribunalibus 

< - el? qui (nl anle dicebamus) sinc mendncio en- ipse Judex virorum cl morluorum se subjecit,cum 

is . verbum caro faclum csl cl habilavil in ad crucem condemnatus esl.. Denique morli acdo^ 

»10611 ? Haec eo pi ilanl . Audilores , ul inlelliga- loribus ipse vitae el salulis auclor se subjecit, cum 

quam pximium . quam exccllens . quara sm- virgiscaesus,elincrucemraptus,alquesablalus est. 

gularesil illud donum , quod his dicbu acccp : - Hucce ligilurhumililasflliiDei,haedexteraemanus 



CONCIO XII. de FESTO SANCTI STEPHANI 81 

poneclio,hie ligni descensus in aquas, ul securis, lur cursum islum aquarum, honorum, voluplalum, 

quae cecideral, enatarel : et homo alque orbis lo- diviliarum, delitiarum , el commodorum praesen- 

lus, qui jacebal, erigeretur. Deus. inquil Ecclesia, lium ac fragilium aspiciunt.ipsi seipsos decipiunl, 

quiin Filii tuihumililalajacenlem mundum e- et sibi ipsis ruinae ct inlerilus causa sunt. Res 

rcxisli. enim islae, si aspiciantur, perlurbant, excaecant , 

De camelo fcrunl , eum , cum onerandus est , circum agunt, delirare alque insanire eliam liomi- 

sponle sua procumbere : deinde ubi onus semper nes prndentissimos faciunl. Al ii,qui serio slalue- 

eum imposilum est. surgcre el onus simul altolle- runl, sibi oculos a Deo rcgno removendos non es- 

re. Sic, Audilores, Liberalor nosler fecil.Nam cum se. el res adversas forliler propler illud praemium 

inslar cameli magnus ac sublimis essel , ila ul sc- paliunlur, el res secundas non minus fortiter pro- 

dem haberet in coelo el scabellum pcdum suorum pler idem praemium cunlemnunt , o quam , secu- 

in lerra . quisnam super humeros ejus mundum , rc . quam jucunde , quam alacriler flumen tran- 

qui cecideral , imponere . aut eum in terra dcpri- smillunt. 

mere poluissel? Non dical Romanus,Ego Deum ad Aspicile, Audilores, alque intuemini , quae no- 

lerram proslravi: non glorielur Judaeus, semanus bis exempla Dominus Christus , el ejus prolomar- 

impias in regem gloriae injocisse. Nam nisi ipse lyr , aller nascendo , allcr moriendo reliquerunt. 

sponle sua genua fleclere et humi procumbere vo- Slephanus beatissimus juvenis eral , sicut magna 

luisset, nemo ipsum non modo laedere, sed ne at- pars noslrum hodie esl: carnis rafirmitale circum- 

lingere quidem puluisset. Ego, inquit, pono ani- datus erat: fluvium , quem nos traiicimus traiicie- 

mam meam:nemo tollel eam a me: sed ego pono bat : si cum die quadam fluvius inlumescerel , et 

cam. Ipse igilur insiar cameli semelipsum exina- rapidissimo cursu ferretur, nec solum aquae , scd 

nivil , genua flcxil , humi procubuit : deindc posl magni eliam et crebi lapides cum aqua descende- 

paululum exurrexit, et nos simul in humeros suos rent,et ipse in mcdio fluvio constitulus essel,quid 

sublalos , de imo fluvio ad summurn evexil. Nec illum fecisse putalis? num animum abjecisse?num 

enim surgere Dominus poleral,quin nalura noslra, lapidem impelum extimuisse ? Nihil horum fecit. 

quam illc susceperal , simul exurgerel. Non enim Nam in sofam ripam oculos conjcclos habebat.Ec- 

corpus aethereum , ul Valentinus putabal ; neque ce, inquil, ut Deo coelos apertos , el filium homi- 

phantasma, ul Manichaeus somniabal, neque cor- nis slantem a dextris virtutis Dei. Eccc quid ille 



B us sine anima, ul Apollinaris delirans asscrebal , aspiceret, quid intucrelur , quid animo cogitarel , 

sed vere corpus liumanum el vere animum huma- cum fluvium islum perlransirel. Atque hac rationc 

num Dei Vcrbnm suscepit. Neque solum corpus brevi fcliciler obdormivit in Domino, hoc esl, ad 

illud et animum illum Dominus in regimm coelo- ripam, ad portum Irannuillissimum pervenil.O ve- 

rura invexit; sed nos omnes. si non rc, ccrto spe rum somnium ! quielem placidissimam ! Obdor- 

salvos alque beaios eflecit. Cum esssmus mortui mivit b. Slephanus , ul in die novissirno gloriosus 

peccatis, inquil Aposlolus Paulus , convivi/icavil resurgerel. Obdormivit.ut jam a laboribus penilus 

nos Christo, cnjus gratia estis salvati, cl conre- requiesceret. Obdormivil in lerris, ut perpeluo vi- 

suscilavit et consedere fecil in coelestibus. gilaret in coelo,el corona gloriae juxla nomen suum 

Verum enimvero, Audilores, illud oblivisci nul- coronalus , ct marlyrii palma illuslris perpctuo 

lo modo dcbemus , nondum re ipsa , sed spe tan- Irinmpharet. 

lum salvos esse : el advenlum Domini nos de lacu Sed quid ipse Dominus, prinecps el caput inar- 

miseriae et de lulo faecis extraxisse quidem ; sed tyrum fccil? Non limcbat , Auditores , quidcm isle 

nondum a flumine penitus eduxisse . Jaccbamus cnrsum aquarum, luto in aquas respicere potcral: 

in profundo. nunc in summis aquis nalamus: hae- alque ut apertius loquar , sine periculo inter opcs 

rebamus in lulo.nunc exlra aquas eaput exlnlimus; amplissimas , el in maximis hononbus versari 

sed nomlum tamen ad ripam pervenimus : magna potuisset; nihilominus lamen, quia dux nostcr es- 

pars fluvii Iraiicienda est , adliuc impelurn flumi- se , el exemplo nos docere volebat , ih aquas , la- 

nis, adhuc flalum venlorum , adhuc casum islum benles numquam oculos suos defixil, et nihil pla- 

lormidare debemus. Quid igilur nobis faciendum ne rerum praesenlium habere voluil. Respicite 

est, nt sine periculo fluvium islum Iraiiciamus, cl orlum, respicile cursum vitae , respicile obilum , 

securi ac laeti ad ripam perveniamus? Accipilc el semper eum aul nudum aul seminudum vidc- 

consilium meum ulilissimum ac salubcrrimum, cl bilis. 

animis veslns menlibusque diligcnlissime com- Erubcscat igilur Chrislianus, qui nisi in dcliliis 

mendale, ci finis sii oralionis. vivcre non potesl. Erubescat Chrisiianus, qui dies 

Experientia ipsa lestalur, Audilores, eos qui pc- feslos agere nisi in comessalionibus cl ebrielati- 

rirulosa flumina,ac praeserlim cquis iransmitlunl, bus non novii. Ego quidem, Audiiores , vchemcn- 

si in aquas currenles intuentur , conlinuo perlur- tissime limco , nc sicul virgo beala in dic fcslo fi- 

fcari, cl ex equis ruere:si vero non in cursu aqua- lium amisit.sic in islis feslis diebus plcriquc Cbri- 

rum , scd in eam ripam , ad quam lcndunl oculos slianorum Domini graliain el Dominum ipsum a- 

r.onjeclos habeanl, feliciler pene semper cvadcre. millanl, cl dum adbuc de orlu Domini gaudenl, in 

consilium singulare? Beati, plane beali , qui il- ipsis Dominusmorialur.Nam sicul perjejunia prae- 

lud capere ct sequi diligcnier voluerint. Fiuvius , cedenlia Dominum inlroduxerunl,quis dubilat quin 

quem Iransmillimus, rcs crealac, labenlcs el peri- cliam per crapulam el ebriclalem illud cxpellanl ? 

lurae sunl: ripa florida, pulcherrima, immobilis, Respioile. quaeso, rcspicitc ad quem modum na- 

ad quam pcrgimus, regnum eoclorum csl.Qui igi- sci voluil Nascilur Dominus orb s.et palalium cjus 



CO.NCIO XII. DE FESTO SANCTI STEPHANI 

vile lugurium esl : aula ojus , slabulum pecudura neranlur, adoranl: lunc lauri mulli, el. cancs mul- 

est: tapelia ejus , lelae aranearum sunl : leclulus li circumdabunl te.Nunc le simplicespaslores,mu- 

praesope . cl famuli bos el asinus. Regina maler ncribus ruslicanis honoranl-.lunc cxccrabilcs scri- 

sodol iu foeno,rex Dlius jacelin praesepio.O quam bae cl Pbarisaei in lc malediola,convilia, falsa lc- 

cilo, dulcissime puer , rnlioncm Iransmillcndi flu- stimonin cl blaspemias evomcnt.Nunc Angcli cum 

minisdemonsirnrc aggrederis! Nondum loqucris ut laetitia canunt, aloria in aliissimis Deo,et in ter- 

libi ipsi prospicias; el salis loqucris,ul nos admo- ra pax hominibus bonae volunlatis: lunc turbae 

neas atquc instituas. Vi.\ nnius es, ci beilum con- imanae clamabunt lollc, tolle crucijige eum. Nunc 

Ira foluplates ac delilias geris: cl fnmcm nc silim, Itlnria el Joscpli lc mcdium habent: lunc in mcdio 

frjgus . ac nudilnlcm Rl nlin vilne hujus incommo- Intronum, tnmqunm princeps scelcralorum.pcnde- 

dn incipis suslinefe. El liaec quidem inilin sunt , bis. Nunc hiemis uspcrrimae frigus ct horror la- 

inajora lc mnncnt pro noslra snlule ferenda suppli- chrimas ex oculis luis eliciunl:lunc plagac ac vul- 

cia. Cresce.puer dulcissime, cresce.Jam enim exa- nera snnguinem cx omnibns lui corporis membris 

cuilur culler. ut circumcidaris.Jam tibi fuga in Ae- elicienl. Et baec omnia, et alin mulin non propter 

gyplum, squalidae soliludines . jejunia inlolerabi- nos,et palcris el pntieris: nos ncgri sumus,lu plinr- 

lia, tcnlntiones grnvissimae,ilinein frequenlissima, mncum bibis: nos furcs sumus, lu furtum e.xolvis: 

persecutiones atrocissimae, labores mlinili, dolo- nos culpas admisimus.tu luis poenns: ncquc idso- 

res iocredibilcs, verbera sinc numero, vulnera si- Imn.sed eiinm lachrimis luis risum perpciuum no- 

ne mensura, jnm spinae el clavi , jam crux ct Inn- bis ncquiris: ct nudilnlc veslcm glorinc, cl slnbulo 

cca libi paranlur. Xunc amarum calicera passionis paradisum , et lnboribus quietem, el morte vilara 

primoribus lantum labellis deguslas ; post paulu- bealam et serapilernam , quam nobis conccdut 

lum aulen: lolum usque ad fneccs exlinuries.Nunc Dcus, qui cst bcncdiclus in snccula. Amcn. 
jaces intcr unimalia mansucta, quae tc fovcnl, vc- 



- '^'@)^4- 



rv 



CONCIO XIIL 



DE DOMWICA INFRA OCTAVAM NATIVITATIS 



T II E M A 

Qunnlo lomporc hicres parvulus est, nihil differl a servo, cum sil Dominus omnium 
scd sub luloribus cl acloribus esl usi]ue ad praefinitum lcmpus a patre. 



SYNOPSIS 

Triplici sensu praesens thema explicatur a secun- 
dum scnsum Ecclesiae. Apostoli , et Auctoris. 
Chrislus nos sua Nalivilate humilitatem docere 
voluii , vnde illum Deus Pater in specie servi 
pl parvvli. cum esset absolutus haeres.sub tu- 
loribus Joseph el Maria ad nos misit.ne ullam 
eum non recipiendi excusntionem haberemus. 
Alque hic esl Ecclcsiae se.nsus. Paulus aulem 
reprehendere volens Galatas , quod ita ad le 
gcm velerem inclinali csscnt , stalum legis ve- 
leris pueriliae comparal,Evangelii vero matu 
rae aetaii: ubi pueiorvm condiliones conve- 
nientissimc ludaeis adaptanlur, vt sunl , non 
differre a servis , non uti pleno ralionis judi- 
cio , non provocari ad bonum npe magnorum 
praemiorum . nec metu gravium suppliciorum 
a flagitiis abslerrcri. Modernus fesla ceiebran- 
di ritus improbalvr. Terlio exponitvr de no^ 
bis , qui elxi respectu Judaeorum viri quidem 
sumus. lamen respeclu sanclorum adhuc pve- 
ri sumus el haeredes Chrisli.Quanlo ulilius sil 
homini suhesse quam praecsse, cxemplo puc- 
rorum docelur , el quanto studio Sancli veic- 
res sul csse affeelarinl. Vbi obedientiae et xiiae 
monaslicne luus encomio egregio cplebralur: ct 
quorumdam frivola solicitudo objcclarelundi- 
lur. Denique ad, obedieniiam ci humililatem 
supcrioribiis exhibendam in omnistatu,cxhor- 
talio cpilogum agit. 

Tribus niodis Aposlolicam senlcnli;im,quam ho- 
dierna die aobis Ecclesia considerandam proponil, 
cxponi posso fideo. Uno modo juxla sensum Ec- 
cleshif', altero modo.juxla sensum Aposloli, lcrlio 
raodojuxla sensum alium <id nostrum proposiium 
accoroodalum. Quis esl igilur seDSus eeclesiae? 
Cur hodie infra oclavam Nalalis Domini scnlcnliam 
istam Ecclesia lcgi voluil? Non alia de causa,Audi- 
lores , quani ul nobis incredibilem Dci noslri cha- 
rilalem, obcdienliam et huroilitalem , comrocnda 
ret.qua his diebus formam sirvi pro nobis accipe 
rc dicnulus est. 



Videbal Dcus gemis humanum morbo superbiae 
potissimum laborare, noquc csse aliquid, quod o- 
roncs homines in suam perniliem magis appelunl, 
quam regere, pracessc, dominari. VidPbal praele- 
rca mcdicamenla verboruro.et cohorlalionuro,quan 
per prophelas suos adhibueral , parum aut nihil 
profuisse. Ouid igilur fccil? Cogilavil de adhiben- 
do medicaroenlo efficaciori , vidclicel de Chrislo. 
Magis eniin movenl exempla , quam verba , ul o- 
rones noverunt. Ail igilur inlra se : Miltam ad eos 
doctorem tdiquem sapienlissimum, cui non crede- 
re slullitia sil ; cl jubebo , ul servi habilum assu- 
mai , ul rcipsa et factis doceat humililalem. Sed 
qucm mitlam ? Hoininem aliquem ? Al forlasse di- 
ccnt cum ideo servire, quod non potueril regnare. 
Angelum aliquem?Al exislimabunl euro divinoim- 
perio compulsum, non libenler cl ex animoin hu- 
militate vivere? Scio quiil faciarn, Vcrebunlur for- 
tasse fiilium mcum : illum igilur millam . nl cum 
viderint homines filinm meum sapienlissimum , el 
nuluraliler Dominum at(]ue haeredem bonorum 
meorum , cl quero nemo cogere , cui nemo impe 
rare polesl ; tam sponle sua , et libera volunlale 
servi formam aecipere , el humiliialem verbis et 
faclis praedicare^excusationem nullam habeai l. et 
convertantur el sanem eos. 

Sed quomodo fiel islud?Si Filius Dci naluraliter 
Dominus alque haeres est omnium diviliaium Dei 
Palris , quo paclo servus essc poleril? Numquid 
haeredilali palernac renunciabil? Al id, ncque po- 
lesl , neqne decel fieri. Qua ratione igilur fict . ul 
idero sil haercs el Dominus ; et tamen ut scrvus 
aliorum polesliili subiicialur ? Audile qualc ronsi- 
bum salulis noslrae amator ardentissimus Dcus in- 
venerit : consideravit baeredem quanlo lempore 
parvulus eFt nihil a scrvo differrc , cum sil Domi- 
nus omnium , ncc cnim parvuli regere aul guber- 
narc, vel seipsos aul alios possunt.quod proprium 
dorninorum esl; sed conlra pnlius regunlur.gnber- 
nanlur , tranclanlur , movcntur ad arbilrium alio- 
lum . (iikkI esl niaxirne proprium corum . qui se- 
viunl. Faciara igilur, inquit Deus , i I lilius ineus , 
qui secundum Imniam Dci servir^ :,on polcst, nn- 
luram huroanam assumal , cl non rcpcnle exisi;it 



Sl CONCIO XIII. DE DOMINICA INFRA OCTAVAM NATIMTATIS 

vir malurae atquo perfeclae aelatis , sed primum Alquc ul hoc paulo diligenlius ot accuralius ex- 

sit infans, deinde puer, lum adolesccns, poslremo plicerons , quae sunl condiliones pueroruro ? Pri- 

vir; alque hoe pacto quanlo tcmporc parvulus eril nuim a faroulis non differunt. Nam ut scilis ct cx- 

uiore caeleroruro infantium aul pucrorum , nihil pcrienlia didicislis, in domibus bene inslilulis si- 

differel a scrvo. Ilic esl igilur sensus Ecclesiae : cut servi, ila etiam pueri, non quod volunt agunl 

Eralres, inquit . Quanlo lempore baeres Dominus scd ad arbitiiuro aliorum vivunt, quin etiam mino- 

nosler ac liberalor Christus,parvulus esl,infans esl rein libcrlalem pueri babent, quam servi,et roinus 

parvulus est, sicut islis diebus est , nihii diiTcri a Iraclant pecunias et rcs caeleras, quam servi: imo 

servo, non loquilur, non imperat.non ambulal quo saepe ipsis servis pro uno nummo aereo supplica. 

vull;sed sub luloribus el acloribus Josepho el Ma- buni. Deinde judicium rationis nondum plenum 

ii;i esl, qui cum nutriuul , custodiunl . tiaclanl cl cl malurum habenl , cl magis seivsibus ntorc bru- 

iuovenl ul vo!unl;idque usque ad praefinilum lein- torum, quam ratione ducuntur: cx quo lii, ui pue- 

I us a Palre, hoc esi,usque ad annum trigesimum, ris paedagogus allribuatur , (|ui cos elemenla do- 

usquo ad islud lempus crit subditus illis : el tum ccal. Ai ideo perverso modo instiluuntur ii , qui 

demum a Palre constiluetur Rexs-uper Sionmon- nondum pueriliam excesserunt.el lamen gymnasia 

tcm sanctum ejus praedicans proecoptum ejus : philosopborum aui jureconsullorum frequentaro 

tunc primum incipiel praedicatione Evangelii col- jubenlur: flam nec iu eo siudio propter judicii im- 

la vel corda polius hominum sibi subiicere , et o- maluriialem proficere possunl , ct interim tempus 

mncm lerram ad imperium suum adjungere. Islud illud amitlunl, quo levioribus disciplinis ad huma- 

igilur fuil Dei noslri plenum sapienlia , plcnnm nilaicm informari debueranl. Posircmo ncc spe 

pietale , plenum charilale consilium. Isla fuil illa magnorum praemiorura ad bonum provocaniur, 

udmirabilis, el obsiupescenda adinventio, de qua nec melu gravium suppliciorum a flagitiis delcr- 

loquiiur Isaias , cnm in illo suo pulcherrirao can- renlur.Pueri siquidem mulio facilius ducunlurpo- 

lico ail : Haurielis aquas in gaudio dc fonlibus mis el placenlis , quam promissione civitatum cl 

Salvaloris: el dicctis in illa dic Confitemini Do- regnoruro.Et conlra non usque adco lerrenlur mc- 

mino el invocate novicn cjus, noias facite in po- lu magnorum supplieiorum, carceris , exilil , cru- 

pulis adinvenliones ejus. qualem invenlionem, cis , sed id quod uiaximc liinenl , nihil est aliud 

Audilorcs ! quam dignam omni acceplione , <t quam virga. 

quam dulciler complectendam, el aniroo altissime Islae sunt igiiur condiliones parvulorum, quae 

inGgendam! Confilemini Domino, et invocate no- oplime alque aplissime in Judaeos conveniunt. 

men ejus , Dicite superbis atque ambiliosis : Yide Priina esl a famulis noh differre: ct lex vetus in 

miser quid excogilaverit Deus luus, ut le a morbo servilutem liomines conderonabal,ut Aposlolus ail: 

isto liberarel, Filium suumsapiBnlissimuro.polcn- in scrvitulem vero,non solum quod eos de diaboli 

lissimum, regem angelorum, Dominum urnvcrsita- cl peccali poteslate non liberabal; sed eliam,quod 

lis scrvum esse voluit , hominibus paupenbus su- jugo mullipliciuni el obscurissimarum caeremo- 

lics-c voluit, praesepi, cl la-ic, el fasciis et bajulo niarum subiicicbal, el quod minis ct Lerroribus ad 

indigcre voluil : islas fossas altissiroas et profuu- legem observandam compellebal: quod eosdem 

dissimas Deri voluil , ul arcem luae superbiae de- magis peccalores, alquc adeo magis servos cx oc- 

bellarel : et lu adhuc non inlclligis miscr, (juo tc casione faciebal. Lilera cnini occidil , sj)iritus 

isla lua superbij ducii ? Depone faslum , compri- vivijical: cx lcge non delciio, sed cognilio peccali 

me lumorem , agnosce pulverem luum ; noli velre el qui cognoscit volunlalem Domini sai cl non 

videri major Domino luo . el sapientior magisiro fuctt, vapulabil multis: Deindc lox per lileram 

luo. Hic csl igiiur scnsus Ecclesiae. Nunc sensum jubendo ct per spiritum non adjuvando, magis 

Aposioli videamus. concupiscenliam hominum peccalorum excilabal, 

Gastigare volebat bealus apostolus Paulus filios el eos irae ac vindictae magis obnoxios n ddebat. 

suos Galatas,quod a perversis quibusdam homini- Ilaque lex quidem sancta,el mandalum sanclum 

bus seducti . putarent esse necessarium caeremo- d jitslum ci bonum; scd peccaium occasionc ac- 

nias veleris legis simul cum Evangelio observare, ccpia per mandalum , majores vires accipienF, 

circumcidere masculos , colere sabbalum , agere miserum hominem in servitutem adhuc duriorem 

ncomcnias, ct alia, quae Judaico populo praescri- el ^''iiviorcm redegit. Iloc csl quod Apostolus ad 

pi,i orant. Ilaque comparal slalum velcris legis Romanos scribens; Lex, inquil , iram opcratur. 

pueriliae,slalum Gvangelii actali malurae , nl inde Nara per legem cognilio peccali, per cognitionem 

Galalis et nobis omnibus oslendat, lam lurpe esse concupiscenlia (siquidem ferimur in vetitum) per 

Chrisliono caeremooias legis obsrrvare, qaam lur- concupiscentiam logis iransgressio, per Iransgres- 

pe essel viro gravi cum pueris luiiere. Quis non sionem reatus alque obligalo ad poenam. Servi 

riderei,si virum sliqui in quadraginla vel qninqua- igitur crani Judaei, nos vero liberi sumus, ea li- 

ginla annorum vidcrel curroic.ci clamarecura pue- berlale, qua nos Chrislus libcravii.Naiu cl jugum 

ris per plaleas, flagello verbcrare trochum. illud grave lam muliiplicium cacremoniarum de 

. .... , , ,, ,. cervicibus nostris Christus amovil , cl vinculum 

iedificare casas plostello adjungcre mures. peccali qu0 cru.ldiier aslricli tcnebamur a diabolo 

Ludere par impar ; equitarc m arundme j|)SC C0Ilfre «it. Et charilas Dei diffusa est in cor- 

lon 9 ai dibus nosiris per Spiritum sanclum , qui dalus 

Iia prnrsus mliculi cl ridendi sunl, qui Judaicis csl nobis. quae vere ac proprie l<;.x nova et Evan- 

fal ulis inlendunl. gelium dici dcbel.nos lalcs effccil ul jam Dco non 



CONCIO XIII. .1>E DOMJNICA 1NFRA OCTAVAM NATIVITATIS 



lamquam vindici ct cxaclori, limore quodam ser- 
vili; sed ul amantissimo ct dulcissimo patri , libc- 
rali el sponlanea voluntate serviamus. Deinde Ju 
daei nondum plenum el malurum judicium ratio- 
nis habebanl, quae est altera condilio pucrorum. 
Hinc videlicel lcgem tamquam Paedagogum babue- 
runl, et in scripluris suis non sublimes el theolo- 
gicos sensus; sed lileram dumtaxat el grammati- 
cam intelligentiam assequcbanlur. Nec parum in 
ler eos prolecisse videbatur,qui Deum unum esse 
cognoscebal , el vilulos aureos el argenleos pro 
Deo non adorabal: Denique ila crassam adbuc, el 
plus quam bovinam elasininam inlclligenliam ba- 
bebant, ul Deus per Isaiam dicerel, Cognovil 6os 
possessorem suum el asinus praesepe Domini: l- 
sraei aulemmc non cognovit.C\\r\s\\i\n[ vero,quo- 
rum stalus non puerorum, sed virorum gravium 
et pcrfcclorum esl , non amplius paedagogo sub- 
jecli in elemenlis primis versanlur ; sed ipsum 
Cbrislum, doclorem, theologum maximum el sa- 
pienlissimum, de recondilis ac arcanis mysteriis 
disserenlem audiunt. Poslremo pueri nec spe ma- 
gnorum praemiorum ad bonum provocanlur , nec 
nielu magnorum suppliciorum a ilagiliis absler- 
rentur; sed pomis el placenlis, et melu virgae fa- 
ciliime ducuntur:ila quoque Judaei lamquam verc 
el proprie pueri, parvis rebus movebanlur, pro- 
missione,unius anguli angustissimi orbis lerrarum 
vicloria de inimicis, pace temporaii.Denique nibil 
IrequenliusDominus eis pollicebalur,quam lerram 
fluenlem lacle cl melle. El quid quaeso avidius 
expetunl pueri quam lac et rnel? At vero Cbristia- 
nis bominibus jam viris cffeclis , non lac et mel; 
sed regna alque imperia Deus promillit , nempe 
coeli possessionem consorlium Angelorum , con- 
speclum et colloquium Dei, gloriam.bealiludinem 
immorlalilalem.Pari ratione Judaci virgam melue- 
baiit,damna el supplicia lemporalia: Cbrisliani au- 
tem non virgam.sed patibulum;non jacluram lem- 
poralium bonorum. sed gebennam el ignem sem- 
pilernum meluunt. Nolite limere eos, (ait Domi- 
nus) qui occidunl corpus, nolile meluerc virgam; 
sed limete eum, qui posiquam occiderit corpus, 
potest eliam animam perdere in gehennam. U\nc 
igilur AposlolusPaulus argumentum sumit ad suos 
Galatas stulliliae aperlissime convincendum, tam- 
quam si dicerel: insensali Galatae, quis vos do- 
cuit repuerasccre? Si lerapus legis pui-rilia alque 
infanlia quaedam eral; si tempus Evangelii aetas 
gravis ct malura est, unde vobis dcsidcrium ex E- 
vangelio ad legem redeundi? Quando visum csl,ul 
aliqui e.\ senibus fiercnt pueri? Videmus quidcm 
quolidie ex pueris fieri scnes, scd pucros cx scni- 
bus fieri numquam vidimus. 

Atque isla quidem Aposlolus ad Gdalas : scd 
quac multo majori ralione in bomines Cbrislianos 
bujus lemporis conveniunl. Nam, ul praelcrmitlam 
caetcra, quid quaeso craslina die, pridie videlicet 
circumcisionis,et rursum paulo post pridic epipba- 
niac plurimi ex Chrislianis facienl?Quales ineptiae 
videbunlur.quales nugae plus quam pucriles cxcr- 
«•ebuntur? Et quid esl hoc aliud quam judaizare, 
quam repuerasccre , quam ignorarc Christiani- 
smum?Quid cnim iulercsi inlcr Judacos el Chrislia- 
Beij vmiiKi \ 1 1. V . 



nos, quanlum ad fcslorum dierum celebratignem 
allinel? Nonne quod illi lamquam pueri epulaban- 
lur coram Domino, bibebanl vinum , comedebanl 
pinguia, maclabanl bovcs et ovcs, el carnali alque 
cxlerna quadam laetilia exuitabanl: isti vero,Chri- 
stiani videlicel, et spiritalcs solemnilales spirilali 
laetilia, spiritualibus epulis, cantanles et psallen- 
les in cordibus suis cclebrare debenl? quanlum 
absumus a religione et perfeclione palrum majo- 
rum noslrorum.O quid illi islis diebus scnliebanl. 
quanlo silenlio, el quam allis conlemplationibus 
suspendebanlur. quomodo spiritus eorum islis 
diebus pinguescebat , cor liqueticbal , oculi plue- 
banl dulces lachrimas, omnia ossa et omncs me- 
dullae exullabantlNon supererat lllis lempus.quod 
in nugis et vanilalibus consumerent: totos dies, et 
magnam parlem noctium slupor illc ingens, alque 
admiralio lol Sacrarncnlorum , quae his diebus 
Deus peregit, illa abyssus charilalis et humililalis 
Dei noslri sibi vendicabat. Sed jam ad terlium cl 
poslremum sensum hujus loci vcniamus. 

Quanto tempore haeres parvulus est,nihil dif- 
ferl a servo, cum sit dominus omnium: sed sub 
lutoribus el acloribus est, usque ad prae/inilum 
lempus a palre. Videtur mihi hoc loco Aposlolus 
virlulem obedienliae el humililatis, lamquam im- 
primis necessariam homini Christiano,commenda- 
re.Quemadmodum enim tempns legis cum tempo- 
re graliae comparalum puerilia quaedam esl: ila 
quoque lempus graliae, si cum lemporc gloriae 
conferalur puerilia esl. Et nos licct cum Judaeis 
collati viri simus: tamen cum beatis hominibus, et 
coelum jam oblinenlibus comparali , nihil aliud 
quam pueri sumus: et reclissime dicilur de nobis, 
ul eliam b. llieronymus exponil, quanto tempore 
haeres, hoc cst, homo Chrislianus, qui vcre esl 
haeres Dei, cohaeres aulem Christi, parvulus est, 
per fidem videlicet ambulat ct non per speciem 
(nam fides esl parva, et imperfecta cognilio, et 
propria puerorum), nilvil differt a servo, hoc est , 
pro suo arbitratu non vivit; sed sub lutoribus cl 
acloribus est. sub obedienlia praeposilorum , et 
palrum spirilualium degil, usque ad praefmilum 
tempus a palre, usque ad finem hujus, et princi- 
pium allcrius melioris el felicioris vitae. Itaque o- 
mnes nos pueri sumus , et si salvi esse velimus , 
more puerorum vivcre debemus: nisi efficiamini 
sicul parvuli , non intrabitis in regnum coelo- 
rum. 

Sicul igilur parvulis nihil pejus cl gravius acci- 
dere polesl, quam relinqui sibi: Si enim parvulus 
aliquis luloribus ct acloribus deslilualur. el rem 
suam familiarcm pcr se adminislrarc incipiat, an 
non paucissimis diebus omnia bona sua dissipabit 
el pauper ac mcndicus fiel?Ita quoque nihil nobis 
omnibus periculosius, quam praccsse , nihil uli- 
lius, quam subcsse: nam pueri sumus.Omnes qui- 
dem homines incredibili cupidilale fiagrant libcr- 
lalis, nequc mala csl ista < upidilas , scd bona et 
naluralis et implcbit cam Deus lcmporo suo : scd 
crror nosler in eo versalur , quod nimis propera- 
tnus, cl dum adhuc pucri sumus dominari cl regc- 
re volumus. Qui crcdideril, inquil Isaias, non fe- 
slinct, venicl aliquando tcmpus, quando luloribus 

91 



86 



CONCIO XIII. DE DOMIMCA INFRA OCTAVAM NATIVITATIS 



el acloribus non indigebimus , et magis liberi el 
domini el reges erimus, quam unquam oplare po- 
luimus. Sed qui crcdiderit non festinet : Vanum 
esl vobis ante lucem surgere: expecla modieum, 
et dum pnrvulus es, tutores et aclores non aspcr- 
nare, bonum esl libi arl lempus subesse magis 
quam praeesse. Non vidisli aviculas adhuc implu- 
mes volare volcnles sine alis , el miserabili casu 
ad tcrram corruenles?Non vidisii frumcnlum,quod 
nimis malure exorlum est, stalim exsiccari? Hinc 
videlicet bealus Franciscus vir sapientissimus di- 
cere solebat; In praelalione periculum , in obe- 
dicntia lucrum, in humilitale mcrilum: elslul- 
los esse illos, qui eo temporc. quod nobis ad me- 
rilum conccssum cst. non meritum, scd pericu- 
lum magis amanl:h\nc ipse iJem non solum mu 
nere generalis magislri vcl minislri.ut ipsi loquun- 
lur.se abdicavil,nec solum generali ct provinciali 
minislro,sed et pri\ato cuslodi obedire voluil Iliuc 
eliam magnus ille Joannes.ut collaiione lO.auclor 
Cassianus, cum annos triginta in ercmo sanctissi- 
mam et sublimissimam vilam duxisset, tandem ad 
monaslerium abbalis Pauii se conlulil. el Deo gra- 
tius, ac sibi utilius, frucluosius,securius cxistima- 
vit sub obcdientia praelali alicujus, quam proprio 
judicio viverc. Hinc b. Hicronymus ad Rusticum 
scnbens, cl Bernardus in sermone lerlio dc cir- 
cumeisione, ct anie eos magnus Basilius in quae- 
stionibus diffuse explicalis, vitam communem sub 
obcdienlia praelali ulililate ct securitate vitae so- 
lilariac anleponunt. Ridebunt forlasse nonnulli, 
scd rideanl (|uanium vclinl: isla est prudentia et 
sapienlia vera sanelorum, quod pueri sumus, et 
mare magnum undosum el periculosum lurbalissi- 
mum transeamus, el qui proprio sensu ducilur, 
propriis viribus et brachiis nalat , qui vero Dco in 
homine obedit , i t non facit quod vult, scd quod 
jubelur; illc a Deo quodauimodo ferlur , et in Dei 
liumeris quasi qmescens, non suis , sed Dei viri- 
bus, el brachiis nalat. Uidc orla sunt monasieria 
hinc religiones, hinc bomines Deo suadenle dixe- 
ru.it prorsu? vivere, ut | ucri , non adminislrarc 
rem familinrcm, non uxores ducere, sed ad arbi- 
trium aliorum vitam el morcs suos eomponerc. Id 
primurn Apostoli fecerunl, deinde Sancii pene o- 
mneshoc gcnus vitae adamaverunt: Nam praeter 
Antonios. faulos , Marharios, Hilariones , eliara 
Basilius, Nazianzenus, llieronymus el Anguslinus, 
Blartinus, B nedictus.Gregorius et Beda Anselmus 
ei Dcrnardus, Dominicus cl Franciscus monachi, 
et monachorum patres et paslores Cuerunt. Imo 
vero post marlyrcs fere omnes sancli homines. et 
miraculis el viiae excellenlia clari ex monasteriis 
et rcligionibus prodierunt. 

Dicet aliquis. in modico suades nobis, ulomnes 
vilam istam ampleciamur : Oplo apud Deum in 
modico et in magno. Quid enim eam vitom lau- 
dem, quam Dominus consuluit, quam Aposloli le« 
nuerunl. quam Basilius, Chrysoslomns . Hierony- 
mus . Augustinus . Bernardus summis laudibus 
praedicarunl, quara sancli pene omnes adamave- 
runl, in qua ul Bcrnardus aii, homo vivit vurius, 



cadit rarius. surgit vclocius,inccdil caulius, ir- 
roralur frequenlius, morilur secuiius, praemia- 
lur copiosius? quae non audil querelas uxoris nee 
gemitus liberorum, ncc lumullum servorum:quae 
hominem liberat soliicitudine opum acqulrenda- 
rum, mclu eonservendarum, dolorc amilleudarum 
quae illum transfert dc ordine hominum ad ordi- 
nem angelorum: quae lactum in viia, securum in 
morle, bealum post morlem facii? Istam ego non 
laudem vitnrn? illos ego non praedicem,qui quanlo 
lempore parvuli sunt sub tutoribus el aucloribus 
vivere decreverunl? Audi quid beatus Augustinus 
in euislola ad Hilarium scribens dicat; Ego ipse 
inquit, qui hacc scribo . perfeclionem , de qua 
Dominus locutus csi , vehcmentcr adamavi , el 
non meis viribus , scd gratia ipsius adjuvante 
sic feci ; ncque enim quod dives non fui ideo 
minus mihi impulabitur : nam neque ipsi apo- 
sloli. qui priores hoc fecerunt, divites fuerunt. 
Sed lotum mundum dimittil, qui el illud quod 
habet , cl quod optat, habere , dimillU. El ad 
hoc propositum quanlis possum viribus alios cx- 
hortor Audianl haec, qui a servilio Dei homines 
delerrent, Quantis. inquit . possum viribus ad 
hoc, proposilum alios exhortor , cl in nomine 
Domini habeo consorles . quibus hoc pcr meum 
ministeHum persuasum est. Ei bbro ti-riio conlra 
literas Peliliani, Perrexil. inquit, deinceps Peii- 
lianus ore maledico in viiuperalionem monaste- 
riorum et monachorum, arguens eliarn me,quod 
hoc genus vitae a ma fuerit inslilutum. 

Al iuquis, si omues religiosi fianl, mundus pe- 
ribil: quis enim genus Immanum propagabit?Quis 
urbes et regna gubernabil ? Qois judicia cl hella 
adminislrabil? Antiqua querimonia est , el ci sae- 
pius Cbrysostoraus etaliiPalres respondcrunl.Sed 
accipe breulcr responsionem meam: ens lu el pro- 
batam ac sanclam religionem ingredere , ibiquc 
maneas, ei poenilenliam agas,donec omnes homi- 
nes monacbi Qahl, el lum demum impendente pe- 
rieulo nc mundus pereat haheio licenliam egre- 
diendi. Slultae et pueriles sunt istae querelae, ne« 
que tibi aut mihi cura incumbit providendi , ne 
mundus pereat : neque periculum csl. Scmpcr e- 
nira fucrnnl, el erunl plnres.qui viam lalam quam 
qui angustam ingredie^nlur. 

Si d lns omissis , quia non omnium csl religio- 
sus Deri,sed eorura duralaxal,quod Deus singulari 
bencfieio ad obsequium suum vocat, et quibus in- 
spirat spiritum perfectionis , contemptum rerum 
praesenlium , desiderium fulurarum , ( ncc enim 
houiines sunl . qui isia lam alla et larn suhlimia 
persuadent, sed Deus ip-^c csl) idcireo onmes ex- 
hortor, ul singuli in suo gradu et slalu, qnemele- 
gerunl, obedienliam et humililatem discanl,ut suis 
episcopis,suis pasioribus,suis praeceploribus, suis 
palfibus Lamquam luloribus el actoribus , ut vere 
parvulis el hacredcs regni coeleslis , penilus oh- 
lemperenl, eisque subiaceant, ul hoc ralione lan- 
dem ad veram liberlatem el baeredilalem aliquan- 
do pervenianl, quam nobis concedal , qui esl be- 
nediclus in saecula. Amcn. 



CONCIO XIV. 



IN ])IE EPIPIIAMAE DOMINH 



T H E M A 

Surge , illuminare Jerusalem , quia venit lumen tuum, 
et gloria Domini super te orla est. lsaiae 60. 



SY.XOPSIS 

Etsi Iriplici niysterio festum hoc celcbre sil , de 
uno tamen solo hac concione agitvr, de voca- 
Hone scilicbt Geniium per tres magos inehoa- 
ta. Per Jerusalem in propheiica hac leclione 
inlelliguntur apostoli et fideles,qui intrepidi in 
fide pcrmanseruntiubi docemus constuvt»rEc- 
clesiae adhaercre. elsi mulli ab ca desciscanl. 
Prophntae poetis Etnicis comparati. Sederein 
loco sublimi vel huurili , pro prosperiiute , fa- 
rniliare proijhelis. Apostolos modis Iribus sur- 
rexisse, ct quomodo. Paupcrum duo genera ; 
et qua ratione vera. gloria acquiratur per me- 
dia debita. Quomodo Apostoli fuerinl itlumi- 
nali, per Christum sciticet, qui multis lux esse 
dcclaratur. Summa gloria Dei Palris Filius 
sapientissimus , el viiraciila etiam , qvae per 
Apostolos homines paulo anle rudes sequcnter 
ficbant. Judacis obscuriores lenebras effudisse 
Dcum quani gentibus demonstralur , quod in 
ridiculiisis mepliis sui Tlialmud.el in reaedi/i- 
calione templi lcmpore liuffinimiraculoseim- 
pcdita lucvlenler appatet. Jvdaeos vinci cae- 
citale a nostri lemporis haereticis: hos vero a 
nojinullis Caihoticis , qvi vel Soli sibi exorto 
oculos claudunl.vel ducentem stetlam aut dif- 
ferunt aul facilc deserunl, ostendilur. 

Pars posierior ])roposilum prosequilur thema, et 
in primis apostotos lurnini perieulose erranli- 
bus a longe apparenti eomparal. Cur Devs 
Genlium vocationem ab humilibus el paupe- 
ribus sit auspicalus cav.sae.l.ut Geniium con- 
rersio soli omnipolenliae Dei , el non regum 
induslriae adscriberetur. 2. ut primifivae Ec- 
clcsiae fundamcnla jacercnlur firmiora. 3. ut 
minus invideremvs diviiibus 0}>es el hanorcs , 
cum per ea nihilo sint meiiorcs. k. Quia faci 
lius ignem verbi Ue.i instar lignorum arido- 
rum concipiunl humiles , secus autem diviles. 
Denique cum finis eral Evangelii homines 
a terrenis rcbus abstraclos divinis adjur.gerc, 



faeilivs ab iis paupcres quam diviles avcili 
quis non videfi Evangelii efficacia ctiam reges 
converlere poluit.quad in hodiernis Magis ap- 
parel; ad quorum exemplum quisque conver- 
sionem suam inslituere ad finem usque do- 
celur. 

Ilortierna celebritas , Auditores oplimi , multis 
nominibus maxima et laetissima , el nostra , hoc 
est gentium propria,singularem devotionem ac re- 
ligionem a nobis omnibus prope suo jure poslu- 
lare vidolur.Agimus enim bodie Domini apparitio- 
nera, et exuiUinlibus nnimis beatae spei inilia ce- 
lebramus , Iribusque divinissimis , laelissimisque 
mysleriis ornalum , alque illustrem colimus diem. 
Ilodie stella duce primitiae Gentium tribus mune- 
ribus auro , tliure et myrrha , Cbristum regem , 
Deum et bominem agnovcrunl. Hodie liberalor ge- 
neris bumani proprio baplismo aquas omnes ad 
sordes peccatorum elucndas el bomines regene- 
randos consecravit. Ilodie primo, eoque jucundis- 
simo prodigio idem Dominus aquas mutavit in vi- 
num,el nos dulcedinis el suavilalis coeleslis,quae 
aquas temporalium tribulationum poslhanc vilam 
consequeiur , admonuil. Itaque caelcri fesli dies , 
vel simplicem vel semiduplicem , ( ul Ecclesiae 
verbis utamur) vel art summum duplicem solemni- 
lalem habeot, sola celebrilas hodierna merilo, ju- 
reque oplimo Iriplex nominari potest. Quia lamen 
myslerium priinum maxime propiium est hujus 
diei , et ab Eeclesia Cnlholica matre noslra , tuni 
in lcclione propbetica.lnm in evangelio nobis pro- 
ponilur. nos quoque praetermissis caeleris solam 
propbeticam leclioncm,quae pulcberrima cljucun- 
dissima esl Domino artjuvante explicarc aggredie- 
mur. 

Initium igilur propbelicae leclionis ejusmorti 
csl : Surge illuminurc. Jcrusalcm , quia venil 
lumen tuum, et gloria Domini super le orta est: 
quia eccc tenebrae operient terrum.el caligopo- 
pulos: super ic uulcm oiiciur Dominus, elgloria 
ejus in ir videbilUT, el umbulubunt Genlcsinlu- 



88 



COXCIO XIV. I.\ PIE EPIPHANIAE UOMIM 



miac luo cl regcs in splendore ortus tui. Propo- 
silum Spiritus sancli in his paucis verbis non a 
liud mihi fuisse videlur, quam modum.el ordinem 
breviler explicare, quo Genles tolo orbe diffusae , 
ab impin cuDu daemonum , ad verum Dcum con 
verlendae eranl. El quidem scriplurae divinae ac 
I raesertim vaticinia prophelarum sacpe rcpelebant 
Gentcs aliquando eonvertendas atque ad agni* 
lionem veri Dci adducendas fuisse. Sed rairum 
esl . quam id parurn inlelleclum fu c r i l anlcquam 
(ieret: Nam ul in Actis Aposlolicis b. Lucas referl, 
cum Aposlolus Pelrus Cornelium et alios nonnul- 
los c.\ Gcniibus boplizari jussisset,el Spiritussan- 
ctus super cos sicul olim super Aposlolos descen- 
dissel. omnes obslupuerunl , ct ipsi quoque Apo- 
sioli rairabanlur.Exislimabanl Eebraei non gerere 
Dcnm curam aliquara Genliura , scd cas penilus 
deseivisse. Verum aliud cogitabat Deus , id quod 
probe inlelligens Aposlolus Paulus , Judaeis dice- 
bat : An Judaeorum Deus tantum ? nonnc etiam 
Gentiuml ac modus quidera , et ordo vocalionis 
Genlium lalis fuil: Primum misil Dcus in mundum 
liliuin suum humana carne veslilum : Deinde per 
eum paucos, videlicel Apostolos, vcrae fidei lumi- 
ne illustravil : Poslrcmo per Aposlolos ad Eccle- 
siam suam Gentes adduxit , alque hoc csl , quod 
paucis vcibis Isaias docet, cum ail: Surge illumi 
narc Jerusalcm, quia venil lumnn tuum, cl quac 
sequunlur. singula verba perpendamus. 

Surge illuminare Jerusalcm. Jcrusalem dicun- 
lur pauci iili Judaei, qui Christum receperunt. al- 
quc imprimis Aposloli. Anlea quidcm. quam Chri- 
slus veniret in lerras, omncs Judaei Jerusalem di- 
ccbanlur, cl ad populum Dei elcclum pcrtinebanl; 
scd postcaquam Chrislum coram Pilalo ncgave- 
runl et aperte malle se Caesarem, quam Chrislum 
professi surrt , eliam Deus negavit ac deservit 
cos, ul vaticinium Danielis implerclur:/?/ non cril 
cjus populus, qui cum ncgalurus esl. Ilaque soli 
illi.qni pcrmanserunl in lide palriarcharum cl pro- 
phclarum, el Christo , qucm illi venturum praedi- 
xerunl, auhaescrunt, deinccps nomine sanclae et 
eleclae urbis JiTusalem censebanlur. Ex quo nos 
etiam adraoneraus,ul cum vidcmus multos desere* 
rc lidcm, el discedere ab Ecclesia, non pcrturbe- 
mur : siquidem Jerusalcm sempcr esl Jerusalem ; 
Ecclesia semper cst Ecclesia.El sicut lnnc scribis 
cl Pharisaeis,cl legis doctoribus et sacerdolibus el 
iimliis de plebe cadenlibus, Jerusalcm lamcn non 
cecidit, sed mansil in paucis illis, qui Christo ad- 
hacserunl : ila nunc licet homines raulli , vcl po- 
diis provinciae inullae deseianl ecclesiam ; eccle- 
sia lamen Don cadil.Itaque exeal quicumque velii, 
exeanl scribae, exeanl pharisaei , excant sacerdo- 
les . exeant reges, excant episcopi , exeanl mona- 
chi, exeanl legis doclores;numquara lamen Ecclc- 
.>i;jin . numquam Jerusalem everlent , sed seipsos 
lanlum perdenl. .> ; i u » Ecclesia super Rrmam pc- 
tram aediflcala . el Jerusalem . cujus fundameDta 
sunl in monlibus sanctis, ruere non polesl , cl si- 
ve pauci , si\c inulli . ■ 1 1 1 Jerusalem faciunt , qui 
ndhaerenl pelrae el fundamcnlo, cui Dominus ai', 
tu cs Pelrus . el super lianc pelram aedificabo 
eccli iam meam. Temporibus beali Hieronymi 



lanla confusio haeresum et seclarum inler Cliri- 
stianos erat , mtindus lolus nihil aliud , quam in- 
gens quaedam Babylonia viderelur; unus trahebat 
ad hanc parlem , alius ad illara. Et quia lunc hae- 
reses non ita perspicuae el faciles el carnales e- 
rant, sicut modo sunt: sed graves et subtiles hae- 
rclici solum amore verilatis moveri videbanlur, at- 
que idcirco omnes limebanl isli parti vel illi ad- 
hacrere; quid tunc sancti et sapientcs homines fa- 
ciebanl? Confugicbant in Jerusalem,hoc esl, Apo- 
stolicae sedi, sive cum paucis sive cum multis se 
adjungebant. llinc praesidiis, inquit ad Darnasum 
d. Hieronymus, fulla mundi,Arriana rabics fre- 
mit: hinc in tres partes scissa Ecclesia ad se ra- 
pc.rc festinal: ego inlerim clamilo, si quis calke- 
drac Petrijungitur,meus e.s/;el in epislola supc- 
nori , Ego nullum praevium , nisi Chrislum se- 
qucns. beatiludini tuac. , hoc est , cathedra Pelri 
communione consocior , supcr illam pelram ae- 
dificatam ecclesiam scio: quicumque cxtra hanc 
domum agnum comcdcril.propltanus csl.Siquis 
in arca Noe fucril , peribil , regnanle diluvio. I- 
stum igiiur virum sanclum el sapientem his no- 
slris perlurbatissimis lemporibus imilari debet , 
quicumque saluli sune vere consullum cupit. 

Audiamus nunc quid ad Jerusalem, hoc esl, ad 
coelum el socielalem aposlolorum dical Prophela: 
Surge, inquit, illuminarc Jcrusalcm. Tales mihi 
omnino vidcnlurin Ecclesia Dei fuisse prophetae, 
quales olim apud Elhnicos fucrunt poelacmcnda- 
ciis lamen cl lascivis narralionibus semper exce- 
plis quemadraodum enim poelis proposilura erat 
non rcm geslam simpliciter narrare ; scd pulchro 
quodam modo,cl arlificiosis el venuslis in volucris 
ila diccre,ut admirationem el deleclalioncm simul 
in animis audienlium excilarenl : volebat alicubi 
Virgilius docere, quo lcmpore ferendae essenl fa- 
bae audi quomodo loqualur. 

Candidus. inquit, auratis aperitcum corni- 

bus annum 
Taurus , el advcrso cedens canis occidil 

aslro: 

Rem enmdcm aliquis alius scmplicilcr ila dixis- 
scl: ad mcdium mensis Aprilis fabae seminan dc- 
henl : ila quoque prophetae faciunt. Polerat enim 
Isaias simplicilcr dicere, Veniet tcmpus,cum pau- 
percs quiilam el obsruri, ac rudcs piscalorcs, do- 
ctores omnium genlium carissimi et illustrissimi 
Bent. Hlaluil vero morc caetcrorum prophetarum 
obscurius el venuslius diccre , Surge illuminara 
Jerusalem. Existit cnim in his verbis pulcherrima 
el eleganlissima quaedam translalio. Iia enim pro- 
phela coelura illuin cxiguum etabjeclum aposlolo- 
niin alloqoitur, quasi virgincm aliquam caplivam, 
ct iu pulvcrem scqucnlcm alloqucrclur.cique nun- 
ciura laelissimum liberalionis et exaltationis adfer- 
rel, Surgc. inquil , Jcrusalem. paupercs pisca- 
lores, sedelis nunc in pulvere , surgite , sedebilis 
in llnunis; cslis humiles, erilis clari: eslis pccca- 
lores, eritis saocti: ^stis piscalores, crilis impera- 
lores. Familiare esl sanciis scriptoribus,alque im- 
primis prophelis pcr scssioncm in loco sublimi ct 



CONCIG XIV. IN DtE EPIPIIANIAE DOHINI M 

jlluslri describere felicilalem el prosperilatem: el conalur ascendere, quia sursum esl locus ejusrsit 

contra per sessionem in loco humili , in sordibus eliam nos omnes semper ad Ioca sublimm suspi- 

et pulvere , describere calamilalem et dcsolalio- ramus, Sed error plunmorum in eo versaiur,quod 

nem verbi gralia Isaiae cap. 47. Descende , sede honorem et gloriam quaerunt quibusdam ratioiu- 

in pulvere.virgo filia Babylon: sede in lerra,non bus et modis, quae ignominiam polms, qunm glo- 

esl solium filiae Caldaeorum: quia ulira non vo- riam merenlur. Ascendere volunl per viam divitia- 

caberis mollis el lencra, quasi dicat, lu rex Ba- rum , ad divitias vero per fraudes el usuras , et 

byloniae , sedes nunc sublimis in solo dominaris quid mirum si cl in hoc saeculo et m luluro pcr- 

genlibus el populis mullis, veniel Persac el Medi, petuarn confusioncm el infamiam acquiranl? Virlus 

'el in pulvere scdere le facienl: El rursum cap.52. honorem parit, non pecunia. Ac yirlus praescrlim 

Exculere de pulvere, consurqe, sede Jerusalem, humilitatis. An non verilas ait ; Qui se humilial 

solvc vincula colH tui capliva filia Sion. Ila igi- cxaltabitur*! An non videmus aquas lanlum ascen- 




slolicum. Surgelis de Judaica servilutc, el abjecla sus fucrit corani hominibus,confitebor et ego eum 

ista spe promissionum lerrenarum,ad Chrislianam coram Patre jneo.Quanla erit illa gloria,cum Deus 

el cvangclicam libertatem,aique ad spem et expe- ipse coram Angelis el bealis hommibus omnibus 

chlionem bonorummaximorum el sempilcrnorum. palriarchis, prophclis, aposlolis , marlyribus , rlo- 

Tribus cniin islis modis apostoli surrexerunt cl ctoribus confessoribus virginibus non in loco edi- 

ascenderunl. Cogita b. Pelrum : eral olim homo lo et conspicuo collocalos omnibus audienlibus el 

pe<-calor sicul caeteri , erigit illum Dcus ad fasli- vi.lentibus laudabit? Illa eril laus plena hononbus 

gium lantae el lam excellenlis sanclilalis, ul csse et verilalis: Non enim qui semetipsum commcn- 

posset doclor el magisler pielalis omnibus , sicul dal ille probatus esl,scd quem Deus commcndaL 

eliam fuil. Eral olirn unus quidam de piscatoribus Tunc vere plus honoribus et gloriae recipiemus , 

Galileae , capiebat et vendcbal pisces , ea ralione quam unquam sperare aul optare poluimus. Ista 

el arle se et uxorem,el caeteram familiam suslen- gloria erit eorum, qui Ciirislum libere confitenlur, 

tabat: erigil illum Deus ad aposlolalum, el omnes qnos non pudel, sicut mullos alios, esse pauperes 

regione» et provincias orbis terrae ejus curae el propter Chrislum , injurias ferre , et contumelias 

solliciludini commitlit. Erat olim unus de caeleris propler Christum , caste el sobrie vivcre propler 

Judaeis , nihil sublime , aul allum cogilabat , aut Chrislum : qui non erubescunt recusare compola- 

spcrabal, conlenlus eral illa promissione Domini, tiones, non ire ad choreas et saHaliones cum invi- 

si audierilis me , bona terrae comcdetis : erigit lantur , non audire delracliones , eos qui male a- 

poslea illum Deus ad spem regni coelestis bealilu- gunl fraterna charilale corripere. Denique qui li- 

dinis et gloriae scmpilernae. IIoc esl igilur, surgc morem hominum timori divino poslponunl , nec 

Jerusalem. erubescunl libere agere, quod Chrislo placere no- 

Sed ad quem modum Apostoli surrexerunl? De verunt. Quicquid dicanl. vel cogilenl hominesjsli 

dit illis foiia.-se Dcus mullas civitales , aut mulla Chnstum confilcntur in lerris, et cos cum incrcdi- 

beneficia , aut sallem magnam vim pccuniarum ? bili honorc ct gloria conhtebitur Chrislus in coe- 

Nihil horum dedil. Neque cnim lemporalcs diviliae Ms. Ad hunc igilur modum apostoli surrcxcrunl: 

requirunlur , ut aliquis clarus el illuslris evadat : non habuerunl magnas divilias, sed magnam cha- 

non requirilur , ul liomo non fil pauper ; sed hoc rilalem : non dedil illis Deus , ul non paterenlur ; 

requiritur, ul non vincalur el superelur a pauper- sed ut cum gaudio cl cxultalione palerenlur:dedil 

tale. Quidam pauperes inveniuntur , qui semper magnum animum el copiosam graliam , qua mun- 

conquerunlur de divilibus , scmper murmurant , dum ct carnem el diabolum vinccre possenl.erant 

semper blasphemanl , sempcr quacrunl sive per piscatores , et acccpcrunt cor el animum dignum 

fas sive per nefas aliquid acquircre: Isli vcre pau- imperalore. 

peres, jaccnl sub inopia, et sunt miscriorcs omni- Surge illuminare Jcruzalcm. Quid esl illumi- 

bas hominibus; Ferunl enim crucem, sed mali la nare? Nihil aliud, quam illuminabens. Sicul enim 

tronis , pauperes corpore , pauperiores animo , et aposloli surrecluri erant dc stalu humili ad slalum 

in hoc saeculo ct in fuluro crucianlur. Alii sunl , sublimem; ila quoque Iransituri erant de lcnebris 

<iui liccl nibil habeant , tanvn nihil cupiunl , cl ignoranliae ad lumen sapientiae : cl sicul de pi- 

scicntes se palrcm ditissimum habcrc , cl conscr- scatoribus apostoli , ita de rudibus el imperitis 

vari sibi liaercdilatem amplissimam in coelis, non summi et sapicntissimi theologi fuluri erant. Quid 

magni faciunl inopiam islam.quacad quinquedies aliud aliquid significat illuminarc? Quid ? Gande 

dural. Istis inopia non dominalur , sed ipsi polius laelarc.cxulla,screna fronlcm tuam Jcrusalem.Tri- 

dominanlur inopiac cl ca benc ulunlur ad aelernas slilia quidem el moeror vullum quodammodo ob- 

«livilias conscquendas. Sane graviler mulli deci- scurant; laclilia illnslral cl screnal: Dominus , in- 

piuntur , omncs enim naturaliler desidcramus a- quil propheta , illuminalio mea , ct sahis mea, . 

M-cnderc, ornnes cupimus nomon, funiam . el glo- quem limebol El rursum. Deus misereatur noslri 

riam : locus animorum noslrorum , quasi clemcn- el bcnedical nobis itluminet rullum sinim supor 

lum noslrum sursum cst : idco skut ignis scrnpcr nos,ct miscrealur noslri. Dliiminel vullum suum 



90 C0NCI0 XIV. IX DIE GPIPHANIAE DOMINl 

super«os,hoc csUaelam el serenam faciem nobis Dlium infinitae polenliae, snpieoliae cl booilalis 

osieiulai. non irislem , pon iratam.non lurbatam , gcnueril: el vere gloria Dei Patris est Fdius ille 

noii obscuram. Videmus homines tristes, lelricoi?, sapiens, qucm ab aeternitate generavil. Forlasse 

melancbolicos gerere Irontem conlractam , obsc.u- eliam gloria Domini,clarissima el illuslrissima illa 

ram , ct quasi nubibus quibusdam el cnligine ob- signa el prodigia significal,quae perApostoIos fie- 

duclam. Li conlra videmus oos . qui laelanlur cl bani.Nam cuni illi.qui paulo anto homines obscu- 

gaudenl, habere frontem explicalam, aperlam, sc rissimi et abiectissimi fucrani , omnium genlium 

■ nam, <t quodammodo splendcre ac nitcre vullus linguis loquebaolor, signa ot prodigia raaxima fa- 



eorum. Surge ergo el illumioare, gaude ot laetare ciebanl, solo vcrbo aegros curabant , morluos a 

.! rusalem. Quamobrcm? Quia venit lumcn luum, vilam revocabaol.daemooes pellebanl, rbelores et 

<•/ gloria Domini super te orta est.Magoa profeclo philosopbos confundebanl, simplicibus verbis al- 

ratio g..u(loiKii quia venil lumeo lunin. Sed cur tissiina dogmata persuadebant. corda peccalorum 

lcmpus praelerilum usurpat , cum de rc lulura lo- quanlumvis dura molliebant ; omnos homines ad- 

qualur? Nimirum,ul inlelligamus tam cssc cerlum, roirabaotur et Deura glorilicabanl. Dicobaol onim 

quod | raedicil firuium , quam est cerlum fuissc , Digilus Dei esl hic non sunt ista opera boniinum. 

quod jam praeleriil.Deo siquidcm,qui per propbe- Dous ost qui loquilur, Deus qui opcratur: hoc pa- 

las suos rolura praedicit, nibil esl praeleritum,aut cio majestatem el gloriam Doinini in Apostolis o- 

lulun m;sed omnia praesentia.Lumen voro dc nuo mnes videbant, ct quod nnnc in Isaia legimusim- 

loquiUtr, i i!in ail, quia venii lumen luum . Cliri- plebalur, el gloria ejus in lc vidcbitur. 

slum esl.Idem est enim quod hic ait.Venit lumen Sequilur, Quia ecce lcncbrac opcrient tcrram 

luum, ( l quod paulo pnst aperlius dicet, super lc ct caligopopulos. Pergil explicare magnitudinem 

autem oriclur Dominus. Nec immerilo Domious benelicii divini, quod Jerusalem, hoe est. aposto- 

lumen appcllalur : Nam Deus lux est , el in eo tc- lieus cborus acccpturus erat. Ecce , inquit , rem 

ncbrae non sunl ullae. El <le Clnislo d. Joannes. admirabilem cl stupore plenain diclurus sum; lot 

Erat , ioquil . lux vcra . quae illuminat omnem sapientes erant inler homines , tot pliilosophi, tol 

hominern venientem in hunc mundum. El Eccle- rhelores, tot nobiles, tot diviics , et illis omnibus 

sia lo ; ■! bulo . lumen de lumine . Deum verum omissis bumilcs piscalores Deus clogil, quos illu- 

t/e Deo vero. El Apuslolos ad li. braoos, qui eum slraret, quibus primilias Spirilus darel,quos prin- 

ail splendor gloriae et ftgura subslantiae ejus: eipes Ecclesiae conslilueret : Eccc, inquit, lenc- 

i.t ipse de se , ego sum lux mundi^ Ilaque Iw- brac operie.nl lcrram. cl caligo populos. supcr 

men luum d citur Dominus, lumen ralione divini- te aulem orielur Dominus , et gloria ejus in Xc 

lalis, tuum raiicnc humanilatis. Nec enim lumen videbilur. Ao non essel cximium el singulare pri- 

noslium dici poleral Deus, anleouam nnlnram hu- vilegium hujus oppidi, in quo sumus , si Belgium 

ii aoara assi mercl. (jdo paclo enim lumen nostrum lolnm in lenebris csset, el obscurissimam noctimi 

diceielur, quod a nobis \ deri non poterat.el quod patoreiur, super Lovanium aulem splcnderet Sol, 

aciem nostram , scnsusque vincebal? Sed postea- el nos soli coelum scrcnum,elacrcm purum atquc 

quara clarissimum illud lumeo bumaoa carne quasi aperlum vidererous? Tale fuil privilegium aposio- 

oube leclum esl.el nimium illum fulgorem lempe- lorum, quando mundus lolus, lcrra clpopuli, hoc 

ravil,tunc lumen Angelorum factum esl lumen ho- ost, Judaei ct Genliles in lenebris crrorum versa- 

minum cl splcndor gb riae . fons sr.pienliae , \or- hantur: ipsi voro soli Deum verum agnoscenlcs in 

bum Dei in exci Isis fai tus cst nobis Doi sapienlia. lnmine degebaoL 

Tiinc vidil omnis caro salutare ])ei. Tunc eliam Sed cur quaeso major obscuritas Judaeis atlri- 

i le sanclus s< ncx,cujus oculi forlnsso cnllgnre in- buitur qiiara Gonlihus? Cur lcrram opcrient tcne- 

cipiebanl dicere p< tuil, Viderunt oculi mei salu- brae, hoc esl,Judaeos: terrcnos videlicel homines 

tare tuum , quod parasli ante faciem omnium quibus nihilobscurius fingi polesl; populos autem 

populorum. hoc esl, 6entes,Pagaoos, Elhnicos sola caligo?Sic 

Vcnii igitur lumen luum, et gloria Dominisu- enim habent sepluaginla. EVcaligo super Genlcx. 

per le oria esl: forlasse idem nliis verbis dicil;nam Quod bic myslerium lalel? i\nm Judaei magis caeoi 

gloria puns esl filius sapiens. Neque fuil unquam fuluri erant, quara csseni (ientes? Omnino, Audi- 

lilius sapienlior Filio Dei, in quo sunt omnes the- iores. Nam ii, quos Dcus illuslravit, si lumini sint 

sauri sapientiae et scienliae. Magna est glorlaDei ingrali, magis excaecantur. qunm ii . qui luoioo 

Palris, quod mundura islum. lam pulchrum . tam numquam rcceperunt. Tales Judaci fuerunt : ha- 

oronibus numeris absolutum condiderit: quod So- buerunt patriarchas , hahncrunt legem el scnptu- 

lem, etLanara el sleIlas,quod lantam animantium ras sanclas, habuerunt miracula divina , hahue- 

planlarum.lapidura et melallorum varielBtem,quod runt angelos, el Deura ipsum maxime familiares: 

homines, quod angelos ox nihilo creaverit. Sed nd nllimum ingrali fuerunt, el veniente vera lucc 

mullo sine ulla comparatione raajor gloria esl quod oculos suos clauseruot, ol Dous, ul merebantur , 

filiu :;. inliniiac sapieoliae ei bonilalis genuerit.Nam deseruit eos.et permisit lenebris majoribus et dcn- 

mundus lotus ?m umbra quaedam divinae boniia- sioribus involvi, quam unquam fuerint lenebrae 

lis el perfeclionis dici polesl:01ius Bulem non um- Elhnicorum.Ita modo videmus: convertuntur Gen- 

bra quaedam. sed ipse candor esl lucis aeternae, les, veniunl idololalrae, publicani ct mon-lnco- 

ci splendor gloriae el figura substanliae ejus. ad fidem: el Judaei obslioalissimi in sua inI|l, . esi 

Ilaque nibil roajus, nihil excellenlius , nihii »lo- lale perseverant. Ecce quam crassae et palpabille 

riosius de Dco praedicare possumus , quam quod lcnebrac oculos Judaeorum lcneant, vidcnlomnis 



GO.NCIO XIV. h\ DIE EPIPHANIAE DOMIM ! " 

valicinia in Chrislo esse completa: vident miracu- hemenler excaecari, ut dicanl ea, quae nec Jndaei 

Ja a Christo et aposlolis el sanclis caeteris facta nec Turcae,nec pagani unquam fuissenl ausi pro- 

csse sine ullo numero: vident mundum totum jti- nunciare? Deum vclle el consLituoro , til peccala 

xla valicinia prophetarum relicto cullu idolorum fianl; eum, qui conalur bene agerc, peccare mor- 

ad Chrislum esse convcrsum: videnl se nec lem- taliler: Deum opera bona non requirere , sed po- 

plum. nec regnum, ncc sacerdolium , nec allare, tius rejicere: Deum debere obedire diabolo: natu- 

nec sacrificium habcre:vident se tolo orbe disper- ram divinam passam el morluam esse. Quis un- 

sos omnium gentium pedibus subjeclos esse atque quam Judaeorum. Turcarum, Elhiimoruin vel joco 

hanc miseriam et calamitalem non annos decem , talia dixisset?l!nque Judaei densiores lenebras pa- 

aut viginti aul triginla sicul olim , sed mille el liuntur, quam Ethnici. Sed haerelici adhuc den- 

quingenlos annos perlulisse: et lamen satis inlel- siores, quam Judaei: sicul ctiam majus lumcn a 

ligunt se posl reversionem de caplivitale Babylo- Deo haerelici, quam Judaci receperanl. 
niae numquam idola eoluisse.et lamen adhuc non Neque deesl similis quaedam plaga pluriin s ca- 

vident cur tam severe puniatur a Deo. Quia ecce tholicorum. Quidom enim reperiuntur. quos Deus 

lenebrae ope.rient terram. vocal interna admonilionc ad vitam meliorem.sen- 

Libro deeimo historiarumEcclesiasiienrmn pio- tiunl inlerdum se moveri et trahi od bonum,videnl 

pe Dncm Ruflinus Aquilcsiensis referl,lemporibus oculis mcntis lucem quamdam spiritajem similem 

apostalac Juliani voluisse Judaeos iterum lemplufn slellae, quae hodie magos duxii ad praescpe; sed 

in urbe Hierosolyma aedificare: sed cum de omni- vel contemnunt, vel negligwnl divinam inspiratio- 

bus locis el provmciis convenissent , el ab impe- nem; vel eliam meluenles ne fianl nimis boni, dc 

ralore facullalem el sumptus acccpissent , el jam induslria oculos claudunt: el Deus, qui non vult 

calcem el reliquam maleriam praeparassenl.noclc conlemni, aul negligi munera sua , jusio judicio 

quae illum diem praccedebat. quo eratil opus in- oos relinquit, et CXeaecari, et in sordibus peeca- 

choaluri. vehemeniissimum lerracmolum oborlum lorum volulari permitiil : el qui magni el saneli 

fuissc,eoqi)0 non solum fundjmentorum saxa lo:i- servi Dei fuissent , si vocanlem cl inspirantem 

ge lalequc jaclala, sed eliam porticus publicas. in Deum seculi essenl, fiunl postea homines perver- 

quibus Judaei morabantur, fundilus eversas,cl Ju- sissimi, et landem male pereunt. 
daeos oppressos ac necatos: dcinde prima luce re- At inquiunl, D us esl bonus , el non semel sed 

liquam Judaeorum mulliludinem ad locum ruinae saepius vocal: et si non seqnar hoc anno, sequar 

ad mortuos requircmios concurrisse;sed slalim ox anno sequenli. Verum esl, Deus cslbonus, sed 

domo quadam sublcrranea, ubi ferramenta et slia numquid lu ideo eris mahis, quia Deus esl bonus? 

ad opus necessaria servabanlur , glohtim igneum Nescis Deuin simul esse juslutn, et judicia Dci a- 

prodiisse, qui per plaleam discurrens exnslis ac byssura muliam? Quid vero magis conligisset , si 

necalis Ju.laeis qui oderant tdlro cilroqtie fereba- visa slella dixissenl, expeclemus adhuc modicum. 

lur: alque hoc ilerum et saepius . imo frequenlis- apparebit fortasse et onno sequenli: omnino male 

sime lola illa die repelens.perlinneis popnli temo- eissuccessissel. Deus enim magnus Dominus esl, 

rilatem flommis uliricibus coerceboi: ci ne isla ca f, t non vult conlemni, aul negligi munera sua. Ha- 

su fieri viderentur,sequente nocie in vesiibus sin- bel duo braehia Deus longissima el robuslissima: 

gulorum signum crucis, ita evidens ppparuisse , unum esl misericordia , aflerum juslilia. "Extendit 

ut nulla arle e'ui, vel aboleri possel. Haec Rnffl* piimum brachium misericordiae, ut te complecta- 

nus su;s temporibus accidisse leslainr, quoe com- lur: inspirat bono desideria: si lu resislis, el fugis, 

iuemorare vohii.nl omnes inlellignnt quanlae sint iucidis in brach'um juslitiae, illo le apprehendil, 

tenebrae Judaeorum, et quam vere praedixeritl- et adterram allidit el confringit. 
saias, qnia ecce lenebrae opericnl lerram. Alii sunl qui sequunlur vocanlem Deum et slel- 

Neque solnm eo caeoilalem suam Judaei pro- lam praeennlem ad r.liquod tempus,incipinnl in o- 

duul, quod Solem jusliliae Christum jam in sum- pera bona incumbere, abstinere a flagiitiis, frc- 

mo coelo conslilnlum.el orbem tolnm iihisirantem quenlare sacramenla confessionis et communio- 

non videnl:sed eliam quod in suo Thalmud absur- nis: sed cum tnaximc videnlur fervere el cnrrere 

diores fahuhis d» Deo finxerunl.quam tmqnnm fin- Icvi tenlalione exorienle , el aliquando nulla de 

xerint pagani: dicunl Deum quotidie s«mel irasci, cousa od untmi verbum amici olicujus resiliunl:isli 

el duas lachrimas effundere: praelerea oraro , et quoque fngiunl brachium misericordiae , el inci- 

pcenilenliam ogerc. Item cum mundum crearel in dnnt in btachium judicii. Nam qui tales sunl , f;i- 

parle Scptenlrionis magnum foramen in coelo re- cillime obduranlur, el multo pejores fiunl , quam 

liquisse, ul si quando cxurgeret nliqnis, qui dice- anlea unquam fuissent. Sicul piscalores dicunt a- 

ret, se coelum condidisse,tunc ei Deus responde- uuam calidam facilitis congelari , quam frigidam. 

rel, Si iii coelum fecisii, pcrfice opus , claude fo- Et sicul experienlia didicimus eos qui de aegrilu- 

ramen illud. f |i ne convalescunl, si antequam perfecte curenfur 

Isia sunt judicia Dci, Audilores , isla cst plaga recidonl in morbum mullo gravius laborare, quam 

caecilalis super omncs plagasmaxime formidanda anlequam convolescerc inciperenl. Quis non vidcl 

qua juslo Dcijudicio puniunlnr ii, qui divino ln- enm periculosius cadcre, qui allius nscendil?Quis 

mini resistunl: isla plaga puniti sunl Judaei,ethoc non legil, quod ail h. Pcirus ; Melius cral viam 

icmporc gravissimc, el vcre injudicio, et in furo- verilalis non agnovisse, quam posi agnilam re- 

re puniri haerelicos videmus. Quis crcderel eos . froccderc?EI quod ail Dominus:A'emo milfcns ma- 

qui olun ctiam doctorcs Thcologi fuerunl, iia vc- num in nratrum, el respiciens relro . aplus ral 



!)2 



CONClO XIV. IH I.IK EPIPIIA.VAE DOMI.NI 



regno Dei. Ei. Kccc sanus faclus cs.iamnoliam- 
pliuspeccare, ne tibidclerius conlingai; ltaquc 
audilores oplimi, si Dcuin timemus , ct admirabi- 
lia judicia ejus, perseveranlia nobis necessaria cst 
noK possuuius sine incrcdibili discrimine sliirc et 
rctrocedere. Navigamus adverso ilumine , el nisi 
perpeluo, sine iniermissione laboremus jn remi- 
gando, et quae relro sunl oblili ad anleriora et al- 
tioia nos cxiendamus.magno impelu retro fcremur 
ci ad saxa ei scopulos allidemur.llaec dc lcnebris 
el caligine dicla sint. 

PARS ALTERA. 

Kl ambulabunl gentes in lumine luo ci regcs 
in splendore orlus lui. Explicalur lns verbis pri- 
vi egium singulare aposlolorum. Ipsi enim a Deo 
e:ecii fueruni.ul pro se,cl prae aliis lumen el gra- 
liiun reciperent, el non solum sibi, sed eliam aliis 
lucerent, el siculvilrum et cryslallum, non solum 
ipsum intime ct prorunde illustralur a Sole:sed el- 
liam Soli simillimum cfticitur, el res caeteras illu- 
slral: il.i quoque apostoli non solum ipsi lumcn re- 
ceperunt, scd eliam liuncn aliis fuerunl: ila ul ali- 
(|uamlo Dominus cos lucem mundi appellare non 
dubitaveril.Vos eslis, inquit, lux mundi.VA Isarns, 
Ambulabunt, inquit, gentas in lumine luo. 

Sed quomodo ambulabunl?Quo ibunt?Ad ipsum 
lumen, quod videbunl. Veniant vobis in menlem 
ii, qui noelu por ignolas cl deserlas rcgioncs iler 
f.iciunt, vel per magnum mare naviganles oborla 
lempeslale in medium Oceanum abducuntur , el 
media noclc coelo nubibus obduclo, naviganl in 
incertum, nec ullo modo conjectarc licet, in qua 
parle mundi consislanl. Si ejusmodi bomines jara 
siduic prope desperata posl mulios cl diuturnos 
errorcs videanl landem alicubi procul aliquod lu- 
iiicn, an non siiilim in illud oculos coniicienl, cl 
arbitrati ibi esse domum vel porlum aliquem, sine 
mora co dirigcnl cursum suum? Pari ralione sub 
lcinpus illud, quo Chrislus venit in lcrras, omnes 
genles in densissimis erroruin lenebris pcr ma- 
gnum marc mundi hujus in incertum navigabant , 
liiiii lctra caligo super omnes populos cl provin- 
cias ac regiones incubabat, ut eliam fornicalioncs 
el adulleria et scelus Sodomae el Gomorrhae non 
vidcrcnlur peccala;el Deos ligneos el lapideos ho- 
mines multu meliores et nobiliores adorarenl, et 
cis res suas el scipsos slulli commendarenl, qui 
ncc audiebanl nec videbant, ei qui poiius homi- 
i.imi cuslodia indicebant. 

Quid lum fecii Deus? Excilavil repenle in ediio 
quodam monie pulcherrimam civilalem , isla est 
Jerusalem, isia esl Ecclesia,quae in aposlolis coe- 
pii. et iu c;i maximum ci clarissimum lumen sa- 
pientiae, sanclilatis el signorum ac prodigiorum 
lil: siaiim vcro alque illud lumen splendere 
1 1 procul fulgorem el radios suos diffundere coe- 
j ii. omnium Genlium oculos . qui variis in locis 
crrabanl, in se unum converlil. El eccc < i x omni 
parle mundiex Asia, Africa,Europa lurmalira gen- 
tes Bd illud lumen confluebant , dicebatque aller 
ad allcrum: Venile ascendamus ad monicm Do- 
mlni 1 1 od Domum l> i Jacob ; rclinquamus crro- 



res, rennnciemus Diis ligneis el lapideis, convcr- 
lamur ad vcrum et vivum Deum, sequamur lucem, 
curramus ad luccm quam videmus. Iloe igitur Isa- 
ias spiritu prophetico cernens Ecclesiae gralula- 
bundus dicebat. Kt ambulabunt gentes ivt lumine 
luo ci reges iu splendore ortus tui. Leva, in cir- 
cuilu oculos luos , et vide. Ecce omnes isti con- 
yrecjati sunt, vcncrunl tibi. 

Sed cur addil Prophela , ct rcgos in splendore 
ortus lui? Numqu d eliam reges in genlrbus non 
numerantur? Curseparatim ponuntur? Voluit san- 
clus propbeta divinae sapienliae, providentiacquc 
ordincm exponere. Nam , ut Dionysius Arcopagita 
docuit , summo ordiue providentia Dei per supe- 
riores causas gubernat ac regil inl'eriorcs;per sum- 
mos Angelos illuslral mcdios; per mcdios illuslrat 
infitnos;pcr inlimos illuslrat liomines,el inleripsos 
bomines prius Judacos quam Genlcs.et inier Gen- 
les prius pauperes, quam diviles, prius obscuros, 
quam nobiles, prius privalos,quam reges illustrari 
voluil. Ambulabunl, inquil, primum Genles in lu- 
mine luo; deinde etiam reges in splcndorc orlus 
lui. Ila legimus in Aclis Aposlolicis cl in Ecclesia- 
slicis hisloriis inilio cvcuisse. Pr.mi qui atl fidem 
veniebant cranl sulores, piscatores , Simon coria- 
rius, Lydia purpuraria el similes homines. Uegcs 
obslinali manebanl, imo polius ust]ue ad lempora 
Gonstantini non solum reges non convcrlebanlur; 
sed eliam persequebanlur, el nccabanl eos , qui 
converli volcbanl. Ilinc b. Jacobus,4uo!ite, inquit, 
fralres mci dilcclissimi , Nonnc Deus elegil pau- 
percs in hocmundo, diviles in (ide et haeredcs 
rcgni.quod repromisit Deus diligenlibus se'?I\on- 
nc divitcs pcr potentiam opprimunl ms , el ipsi 
trahunl vos adjudicial JSonne ipsi blasphernant 
bonum nomen, tjuod invocalum est supcrvos? 
Ilmc etiiim Aposlolus Paulus, Videte, inqoit, vo- 
cationcm vcstram , fralrcs , quia non mulli sa- 
fiienlcs. sccundum carnem, nonmulli polcntes, 
non mulli nobiles: sed quae slulla sunl mundi 
elcgii Dcus, ui confundat sapientcs: el infirma 
mundi elcgit Dcus, ut confundat fortia. Hmc el- 
iam Dominus sc pauperibus missum proOlelur , 
Spirilus Domini super me: El rursum , caeci vi- 
denl, surdi audiunl , claudi ambulant , leprosi 
mundantur, morlui rcsurgunt , pauperes evan- 
gelizantur. 

Est vcro mulliplcx ralio cur Deus a paupcribus 
ct pnvalis inceperil. Primum cuim boc Deus lecil, 
ul mundi conversionem suae omnipolenliac , non 
principum industriae homines adscriberent, si o- 
mnium primi imperalores ct reges convcrsi fuis- 
scnl,stnlim ediclis pubiicis jussissenl ubitpie ron- 
fringi slaluas, demoliri simulachra, cessare sacri- 
ficia, everli vel elaudi lempla idolorum ; forlassc 
eliam populos suos ad fldem recipiendam compu- 
lissent. Itaque dixissent ornnes, Non Deus est.qui 
bomines coovcrlit, sed regum ac principum edi- 
c.ta. Quamobrem ul omncs inlelligerenl, iidem es- 
sc donum Dei, cl non humana virlule, scd divina 
poleslalc everli regnura diaboli, maluit Deus per 
pauperes regnum suurn mundi Principibusnon so- 
lum non juvaniibus , scd ctiam resislenlibus au- 
spicari, A'o?) quaesivit, inquit Auguslinus, Domi- 



CONCIO XIV. IN DIE EPIPH.VMAK DOMIM 



93 



nus per oratorem piscatorem. sed de piscatorc 
iucratus est imperatorem. Magnus Cyprianus o- 
ralor,sed prius Pelrus piscator.per quem postea 
crederel non solum oralor.sed eliam imperutor. 
Nullus nobilis primo eleclus est, nidlus doctus , 
quia infirma mundi elegil Deus , ut confundal 
fortia. Deinde priroi Chrisliani oplimi el probalis- 
simi esse debebanl. Quippe qni lamquam lapides 
majores el solidiores in fundamento Ecclesiae po- 
nebanlur,quod si stalim ab exordio praedicationis 
Evangelii principes mundi conversi fuissenl, debi- 
lia fundamenta lanli aediiicii jacla luissenl. Primi 
siquidem Clirisliani a regibus coacti ad fidem vc- 
nissent, vel si sponle , certe perseculoribus ca- 
ruissenl.Nunc vero quoniam initio propler crebras 
pcrseculiones Christianum fieri res erat plena pe- 
riculi et ignominiae, illi, qui lum converlebanlur, 
oplimi el conslanlissimi el fervenlissimi, et vilam 
ac sanguinem millies fundere paralissimi erant. I- 
taque boc modoDeus bonum ac lirmum fundainen- 
lum jecit. Praelerea voluii Deus nobis hoc exem- 
plo demonslrare, quod non debeamus opes el lio- 
nores divilibus invidere: boc ipso enim quod ad 
fidcm el evangelium prius sutores el piscalores, 
quam reges el imperatores vocavil, salis oslendit, 
non omnes, qui sunl primi in lerrenis bonis, esse 
etiam primos in coeleslibus: scd conlra saepe pri- 
mos apud homines, esse novissimos apud Deum. 
Neque esse lerrenas diviiias magnifaciendas,quas 
videmus amicis Dei saepe non dari; sicul non ma- 
gnifacimus glandes el sibquas , quae suibus posl 
paululurn interficiendis in magna copia tribuunlur. 
Piursum ab humilibus el pauperibus Dcus incepil. 
quod ipsi magis partti alque apti sinl ad semen E 
vangelii ulililer recipiendum.Cor divilis simile csl 
agro spinis el liibulis refeilo. Neque vcro diviles 
mihi succenseant, ila Dominus,cum de semine lo- 
querelur. parabolam suam exposuit. Nam cum di- 
xisset, Alind cecidit inler spinas. ct cxorlae spi- 
nae suffucavcruni lillud, exphcando subjecli; Qui 
uutem seminalus est in spinis. liic esf, qui vcr- 
bum audit, el sollicitudo sacculi istius et falla 
cia divitiarum suffocat verbum , el sine fructu 
efficitur. Cor paupcris lerra esl bona.el spiuas el 
tribulos non habcl. Est eiiam dives similis ligno 
virenli; pauper vero ligno arido : gralia Dei el E- 
vangclii praedicalio similis igni: Ignem veni mit- 
lerc in lerram, el quid volo nisi ul acccndalur. 
Jara vcro quis nescil mullo cclerius el facilius li- 
gna arida, quara virentia ignem concipere ? Imo 
vero, quod omnium pessimum esl, ligna virenlia 
omnino invilacxsiccari videnlunslatim enim alque 
ad igncm admovenlur stridenl. fumanl , gemunl: 
ila diviles faciunt, fcrre non possunt ignem Iribn- 
lalionis, quo exsiccari d» benl,ut in eis flamma di- 
vini amoris accendatur. Si flecli debenl ad oralio- 
nem, oporlel eos habcre pulvinar , ne frangautur 
genua. Si jejunandum esl semel, sumunt in pran- 
dio duplo amplius,quam solcrent,ne delur vacuum 
et slomachus conqueralur. Si eundum esl ad con- 
«ionem vel ad sacrum , et esl aura frigidior , ipsi 
domi pellibus involuli apud ignem sedere debcnl. 
Ilaque non mirum si pauperes prius,quara divilos 
flammam Evangelii conccpcrunl : sunl enim pau- 

1'niArniiNi Vul. V. 



peres ligna sicca, divites ligna virenlia. Praelerea 
finis Evangelii non alius est, quam affeclum eta- 
nimum hominisa rebus terrenis abslrahere,elDeo 
ac rebus divinis adjungere, certura esl autem ho- 
mines diviles et nobiles magis rebus lerrenis in- 
haerere, ac proinde difficilius ab eis avelli posse, 
quam pauperes. Quid est facilius dcponere pal- 
lium, an deponere pellem? Cum deponis pallium, 
dolorem non senlis. Quare ? Quia pallium nullo 
gluiino carni tuae adhaeret. Al pellem sine incre- 
dibili dolore exuere non poles, quod pellis arclis- 
sime carni conjuncta , et copulala sit. Poslremo 
sicul aves, si aias habeanl lulo aut visco implica- 
tas, per lerram repere possunt , in sublime lerri 
etvolare non possunt: ila quoque homines divites 
quia cordis alas menlem el volunlatera lulo et vi- 
sco rerura lerrenarum plenas habent, fruslra quo- 
tidie audiunt,Surswm corda: conlilenlur, comrau- 
nicant,oranl; sed lamen fere sine affeclu sine spi- 
rilu: non guslant, quae sunl Dei, Ubi esl thesau- 
rus luus, ibi esl et cor luum. Pauperes vero nihil 
habent, el nihil cupiunl habere, facili negotio fe- 
runlur sursum, levi molione rapiuntur in Deum. 
Bealus Antonius, bealus Cenedictus, bealus Fran- 
ciscus,non erant usque adeo docli.nunquam scho- 
las theologicas videranl;lamen facillime rapieban- 
lur in Deum , atque allissimis contemplalionibus 
saepissime fruebantur. Quamobrera? Quia liberas 
et expeditas sine luto et sine visco alas habcbant. 
Uabenl reges sua regna, et diviles suas divilias,in 
illis conquiescunt , vident se ab omnibus magni 
fjeri et honorari: pulant se esse aliquid, quolidie 
cogilanl majora, inde esl quod aegre admodum et 
sero convertunlur ad Deum. Al vero pauperibus fa- 
cile esl contemnere regna,quae non habeni: facile 
est non diligere honores, quos nunquam sperant ; 
facile esl iis rcbus non adhaerere,a quibus procul 
absunt. Islae sunl igilur raliones cur pauperes et 
obscuri evangelium et fidem primi receperunt. 

Sed quamquam regesel principes aegre conver- 
lunlur, el qui divilias habcnl, difficile inlrabunt,ut 
Dorainus ail, in regnum coelorum; tamen tanla est 
virtus el efficaoia Evangelii, ul etiam eos aliquan- 
do converlat. Ambulabunt, inquit, gentcs, in lu- 
mine luo, etreges in splendorc ortus lui. Eiiam 
reges, inquil, qui videnlur non posse converti. 
convertenlur lamen, et ambulabunl in splendore 
orlus lui. Hoium typum gerebanl magi illi,qui no- 
biles et diviles el sapientes et reges eliam fortas- 
se eranl:el lamcn hodierna die slella duce ad prae- 
sepe Domini ex Perside venerunl, elita venerunt, 
ul omnibus hominibus viam salutis cl perfectionis 
exemplo suo demonslraveriul. nos bealos, audi- 
lorcs, si sanclos el sapientes islos reges imiiari 
sciremus. Quicumque Deum ex animo quaererc, 
el sine crrore invenire dcsidcranl,nihil aliud age- 
re debent, quam quod magos islos sapicnlissimos 
cgisse lcgimus. Primum omnium terram suam, et 
cognitionem suam una cum raagis alacrilcr relin- 
quanl; deinde cum iisdera non falsis hominum ru- 
moribus credant, sed slcllam fulgentem diligenter 
considcrent: non sequanlur hominum mcndacia. 
sed vocationem coelcslem,quid possunt filii hujus 
saeculi suadere, nisi diligere saecuIum?Quid? co- 

92 



91 



COSClU XIV. IN DIE EPIPHAIVIAE DOMINI 



gilas de caslitate, et pelis consilium a lenone vel 
meretrice? Cogitas de relinquendo saeculura , et 
consilium petis ab amatoribus saeculi ? Vis fieri 
slultus, ut fias sapiens; et consulis mundi sapien- 
liam, quae tota esl vana, lolum habet foris et nihil 
inlus? Non igitur audiant consilia hominum eorum 
qui nihil nisi carnem et sanguinem sapiunt; sed 
audiant potius quid in cordibus eorum Dominus 
Deus loquatur : audiant quid in scripluris verilas 
clamet: audiant quid Cbristus et apostoli consu- 
lant vel praecipiant: tum si viderint Herodem cum 
scribis et pharisaeis turbari, non turbenlur ipsi 
proplerea; sed pergant quod Deus vocal, etsinant 
mundum et daemones vociferari et comrainari 
quanlum volunl.Jam cum ad stabulum et praescpo 
stella duce pervenerint, non offendanlur inopia et 
pannis Salvatoris , nec loci humilitatem el angu- 
stias considerent, sed conlra polius abyssum cha- 
ritatis ct pietalis mirentur , qua Deus nosler cum 
esset dives, egenus propter nos fieri voluit, ut nos 



inopia sua dilarel.Deinde cum magis non offerant 
Deo quisquilias, non quatuor , non quinque au- 
reos; sed oplimum quod babent , aurum, thus et 
myrrham: offerant seipsos tolos tanli quanti sunt. 
Nec enim Deus, qui se lolum nobis lam liberaliter 
dedit, minus quam nos ipsos lotos, tolum cor, to- 
tum animum,lolum affectum acciperc dignatur; et 
tura demum verum nudi, rebus oinnibus Deo do- 
natis, secure et tranquille dormiant, ut angelicum 
responsum in somnis accipiant. Dormianl mundo 
el curis ac negotiis hujus saeculi , ul vigilenl Deo 
el negotiis vitae futurae: et cum ab Angelo per 
quietem in oratione et contemplalione didicerint , 
non esse rcdeundum ad Herodem, per alium viam 
revertanlur in regionem suara: aliam vilam, vilam 
novam,vitam angelicam , vilam sanclarn inchoaro 
et continuare studeanl , ul per eam au vilam bea- 
tam et sempilernam pervenianl , quam nobis con- 
cedat Deus, qui cst benediclus in saecula. Aracn. 



\r£G®©&3^ 



CONCIO XV. 



DE DOMWICA PRiMA POST EPIPHANIAM. 



T II E M A 

Et Jesus proflciebat sapienlia, aetale et gratia apud Deum, et homines. Luc. 2. 



SYNOPSIS 

Exordio ab encomioAcademiae Lovaniensis sum- 
pto concio in duas partes dirimilar ; in qua- 
rum priore enodatur quaestio , cur Evangeli- 
sla Lncas dical Chrislum aetale, gralia et sa- 
pientia profecisse. cum tamen in ulero mater- 
?io fuerit plenus gratia et sapienlia , adeo ul 
illi mhil addi poluerit . quod lestimoniis pro- 
phetarum, evangelistarum, Pauli el ss.Palrum 
abunde probatur: imo ipsa ralio dictat, Chri- 
sluiu in ulero verum perfcclum extilisse sa 
pientia , animi vigore cl sensuum maturitate. 
Dicitur lamen profccisse sapienlia,quia sensus 
humanus in eo proficiebal , atque ea usu et 
experienlia cognoscere incipiebal, quae antea 
sola cognitione et conlemplalione cognoscebal. 
Proficiebal aulem gralia , quia quotidie ejus 
merita et corporis gloria augebatur-.quae pul- 
chra Solis similitudine explicanlur.qui splen 
dore el ardore crescere et decrescere videlur , 
ncc tamen iltum hujusmodi mutalionibus esse 
subjectum constat. 

Jn altera parte docetur. quomodo Chrislum imi- 
tari.et sapienlia simul el gralia magis ac ma- 
gis proficere possimus : ubi docetur hominem 
Chrisiianum ardere charitate , et lucere sa- 
pientia dehere : et quem perperam agant ii , 
qui siudia humana, utpote gladios quibus iu- 
gulaniur, condemnanl .multorum patrum con- 
trarium asscrentium leslimoniis ostendilur. 
Scientias ut jau prodesse.sic malis obesse.Non 
sufficere humana scientia enitere, sed accedat 
iharilas el humilitas ?ieccsse esl:Cujus reifor- 
midanda de docto viro cum daemone in cxlre- 
mis dispulando victo, narraiur hisioria. Tan- 
dem quomodo sapientia cum charilalc sit con- 
jungenda duo trudunlur documenla : ]>ri- 
mum.ut quotidie aliquid mane et vespericon- 
templalioni divinae Iribuatur. Secundum , 
ut sacrameniinn eucharistiae frequenter su- 
matur. 



Humani generis asserlor, optimi audilores, non 
alia de causa aelate , sapientia el gratia profecisse 
dignalus est,quam ut nobis non aetale aul sapien- 
tia solum,sed simul etiam gralia proficiendum es- 
se demonstraret. Ac si usquam idibi lam praecla- 
ri exempli secWitores aliquos habet , cerle in hac 
illuslri ac veleri academia mullos babere jure ac 
merito existimandus est.Etenim lolgymnasia san- 
ciissime insliluta, lol collegia a lundamenlis ere- 
cla.tnnta doclorum borninum celebritas , lol lilte- 
rariae exercilaliones.tam crebrae de rebus gravis- 
simis disputationes , el publicae privalaeque stu- 
diorum collationes, finem alium non babenl,quam 
ul juvenlus , quae frequenlissima et florentissima 
in hac urbe versalur, in sapicntiae siudio, doctri- 
na ac erudilione proficiel. Quid v^ro lol fana reli- 
giosissima, tantus numerus sacerdotum, lan'usad 
res divinas concursus , tam assiduae conciones , 
quae nec una lingua , nec uno in loco habenlur . 
sibi volunl? Quo spectanl?Quo referunl?Nonne eo, 
ul qui in bac urbe sapienlia el erudilione crescunt, 
in iis eliam divina gralia el charitas amplificelur ? 
ac ul de praeclarae hujus academiae juventute si- 
ne mendacio dicere possimus , Proficiebat sa- 
pienlia, aelate el gratia apud Deum el homines. 

Quae cum ila sinl. gaudeo hanc polissimum sen- 
tenliam se mihi in hodierno evangelio explican- 
dam oblulisse, in qua de nobis ipsis agitur, et ad 
quem modum in hoc studiorum curriculo versari 
debeamus, oslenditur. Ac duo sunt. quae in hujus 
senlentiae explicalione a me requirere prope ve- 
suo jure mihi videmini. Unum, cur b.Evangelista, 
Dominum sapientia et gratia profecisse affirmel , 
quem plenum sapienlia el gralia paulo anlea asse- 
ruil: allerum, quo paclo nos Dominum imilari , ct 
sapienlia simul , el gratia quolidie magis ac magis 
augeri possimus. 

Ul igilur ad primam quacslioncm vcniamus, res 
esl.audilores , ejusmodi , dc qua agimus , ul non 
facile expediri possihneque uno alque eodem mo- 
do a sandis palribus.dodoribusque theologis ex- 
plicalur. Tale enim lemperamentum n.otleialioque 



95 



CONCIO XV. DK DOMINLCA I>UIM\ P03T E.MPIUMvM 



dicendi adhibenda esl , ut nihil indignuro Dei Fi- 

lio asserumus, el simul b. Lucae senlentiam inle- 
gram conservaiiius,veramqiie,ul aSpiriiu veritulis 
profeclam esse demonstremus. Initio igilur illinl 
veluli fundamenlum firmissimum nostrae dispula- 
tionis jaciendum esl,Dci Filium Dominum noslrum 
secundum eam naluram.quam pro nobis et ex no- 
bis accepil, numquam sapientia , virlulibus caele- 
ris , gralia , gloria ct bealiludine caruisse : neque 
minus sapienlem , aul justum , aut potentem aul 
bcatum in ulero malris fuisse , quam esset , ciiiii 
in templo et synagogis doctbat, et signis ct prodi- 
piisclarissimusalque illuslrissimushabebatur.Tan- 
lum enim sapientiae el graliae churisniatum,et do- 
norum gloiiae cl hoaliludinis in illo amplissimo el 
capacissimo peclorc Deus posuit , quanium omni- 
no capcre poluil : neque locus ullus in eo vacuus 
est reliclus. Audite prophetam;£o;redie{ur,inquil, 
virga de radice Jesse.ci flos dc radice ejus ascen- 
det: el rcquiescct supcr cumspiritus Domini.spi- 
ritus sapientiae et inicllectus, spiritus consilii et 
fortUudinis , spirilus scienliac ct pielatis , el rc- 
plebit eum spirilus limoris Domini. Audile evun- 
gelislam. Yerbum caro faclum est,ct liabitavil in 
nobis : el vidimus gloriam eju* gloriam quasi 
unigenili a Patre , plenum (jratiac et veritalis. 
Audile aposlolum. In quo sunl omncs tkesauri 
( de Chrislo loquilur) sapicnliac absconditi. Au- 
dile rursum alium Evangelistam: Pucr aulem cre- 
scebal, et confortabatur plenus sapientia, elgra- 
lia Dci erat in illo. Audilc posiremo magnum 
lllum praeconem, qui non alia de causa missus a 
Puire Iuminum fuerat,quam ul teslimonium perhi- 
berel de lumine. Qucm misit Deus, inquil . vcrba 
Dei loquilur. i\on enim ad mcnsuram dal Deus 
spirilum. Num apostolis, num prophclis, num pa- 
triarcbis? Quid ergo sibi vull aposlolus cuin ad E- 
phesius scnbens, ait . unicuique autem nosirum 
data cst gralia secundum mensuram donalionis 
Cliristi? De illo igilur dumlaxat beatissimus Do- 
nnni praecursor locutus esl , cum ait : I\on enim 
ad mensuram dat Deus spiritum,(\c quo mox su- 
biecit, palcr diligil (ilium.el omnia dedit in ma- 
nu ejus. Et alio loco. Quiposl mc venlurus cst , 
quia prior me eral:et de plenitudine cjus omnes 
nos accepimns. l)e palriarcha Abraham in Gene- 
si legimus, dedil Abraham cuncta. quacpossedc- 
rat, Isaacifiliis aulem concubinarumiargilus esl 
■munera, ct scparavil cos ab Isaac fdio suo. Tale 
aliquid b. Joannes de Cinislo ei reliquis sanoiis 
hominibus dicere mibi videlur. Ncmpe soparavit 
Dous Dominus a scrvis, el eum . qui nalura esl fi- 
lius, ab iis. qui adoplione sunl filii: ol sorvis qui- 
dem, ac sola adoptione filiis largilur munera, per- 
solvil slipendia , dat spiritum ad mensuram, ulei, 
qui nutnra esl filius, non munera , non stipcndia, 
soil oimiin , quuo possidet , lolam vidolioel atque 
integram baereditatem-. Denique ul sapieniissimus 
docior Augustinus ad Dardanum scribens , ot rur- 
sum psalmum '). el 120. exponens ostendil, quan- 
tum inler eapul et mcrobra lanlum inter Ghrislura 
•'i sanctos homines discriminis esl. Quemadmo- 
dura enim in capile omnes sonsus inveniunlur : 
l< ra ?ero membra u io dumtaxal,eoque abjeclis- 



simo. nempo langendi s^nsu praodila sunl; sio el- 
iam Dei servis alque nmicis cerla quaedam Spiri- 
lus sanrti dona altribuunlur. Alii quidem per spi- 
ritum datur sermo sajyientiae; alii autem sermo 
scientiae secundum cumdem spirilum.allerifides 
in codem spiritu: alii gratia sanilatum in uno 
spiriluuUii opcratio virtulum-.aUi proplictia.alii 
dixcrelio spirituum; alii gcnera Unguurum; alii 
inlcrpretatio sermonum. Al in prinoipc nostro,el 
capite Christo omnia dona, omnes virtutes, oinnes 
spirilus, omnes grnline, omnia privilegia singulari 
el excellenti quodam modo eminere videnlur. Ta- 
meUsi cnim quncdam virlulcs sunt, quae in Doini» 
no alque asserlore noslro locum habere non po- 
lucrunt , ul fides , spos ol poenilenlia ; tnmen id 
proptcrca fuclum est, quod eae virlules admislum 
aliquid habeant,quod cum rcbus melioribus simul 
csse non potorat. Nam nec fidci obscurilas claris- 
simam lucem bealitudinis ferre,nec spes cum pos- 
sessiones oonjungi, nec poenitcnlia cum innocen- 
tia in eodem pocloris domioilio habilare polcsl.Et 
nihilominus . audilorcs , quicquid laudis el perfe- 
clionis Ircs istae virlules hnbent, id lolura in Chri- 
slo, fuit. Nam cum obedienlia, Iruclus lidci: elad- 
baesio ad summum ol crealum bonum , perfectio 
spei; cl odium nc detestalio pcoonlorumjaus poe- 
nileniiae sit, in his omnibus nemo unquam.ut no- 
ster liberator, excelluit. Quare si Dde, spe et poc- 
nitenlia Dominus caruit , cerle ddei , spoi cl poe- 
nitenliae fruclu , perfcclione el laude minime ca- 
ruil. 

Sod video, quid adhuc animum alicujus movere 
ac peilurbare possel. Nam <piod rnens illn bcaLis- 
sima , qunm Dei verhum una cum rarne humnna 
susoepii, sapientia el gralia ila sit plena,ul neque 
inlelligentiam uberiorem , neque graliain amplio- 
rem capere ullo modo quoal , nomo ftire est , qui 
nescial. Sed quod Ivs praeclarissimis donis jam 
inde ab utero malris Servator noster prnodilus fut'- 
ril, ul postea in sapientia et grniia proficore, sicut 
in aetale non possol ; id voro dicet forlnsse qui- 
spiam, explicandum plnnius.ct leslimonio aliquo, 
cui lides lulo ndhibori vnlent , corifirmnndum est. 
Quom igilur vobis satis idoneum lestem adducp- 
mus ? Num erudilissimus doclor Auguslinus nobis 
satisfacere posse videlur? Is enim libro alloro de 
peccalorum meritis ot reroissione , amplissimis 
verbis menlis ignoranliam el aniroi infirmilatem , 
quae caeleros infanles non modico lernporo occu- 
pnlos ttmel , a noslro infanle removendam osse o- 
mnino exislimavit. Quam plane ignorantiam, in- 
quil, nullo modo crediderim fuisse in infuntc il- 
lo , in quo Verbum caro factum . ut inhabilarel 
iu nobis: noc illam ipsius animi iufirmitalem in 
Christo parvulo fuerim svspicutus , quam vide- 
mus in paruuJis.Bealus quoque Epiphanius in eo 
libro, quem Anchoralum inscripsit: A'<>u ideo, ail, 
dictum esse in Domino Jesu Chrisio , Proficiebal 
sapientia, aetate ci gralia ; quod plenus sapie.n- 
tiae cl graliae adhuc puer, atque tnfans non es- 
sct . sed nimirum sapieuter affirmal , concruen- 
tcm actatem Dowinum ad loquendum el docen- 
d ii m eacpectavis8e,ne si adhuc infans loquerelur^ 
ct sapicntiam suam adhucpuer oslendcret, non 



CONCIO XV. DE DOMINia PUIMA POST EPIPHANIAM 97 

homo verus , sed plianlasma juxla Manichaeo~ laborandum pro gloriu el bcaliludine fuil : sed in 

rum errorem exislimarelur. Verum ego , autlilo- quo lemporis momenlo mens illa felieissima a Deo 

res , leslem habeo Auguslino el Epiphanio longe condila in corpus humanum infusa , et cum Dei 

majorem , el cui fidem non praeslare omnino sce- vcrbo conjuncla et copulala fuil,in eodem juslitia, 

lus nelarium sil. Siquidem Jeremiam Prophetam sapienlia, gralia et gloria ponilus replela fuil. No- 

mullo antequam Dominus ex virtjine nasccrelur que nos movere debet, quod Apostolus Paulus ad 

praedixisse scio , novum creavil Dominus super Pbilippenses soribens, Dominum noslrum gloriam 

ierranr.foemina circumdabil virum.Quac est haec corporis et nominis celebralionem obedientia al- 

foemina, nisi Maria? Quis est bic vir,nisi Dominus que bumiiitale sibi promeruisse les'alur. ILimilia- 

Je.^us , qui fuil vir prophota potcns in opere el vit , inquit , senndipsum . factus abediens usque 

sermonel Audi beatum Hieronymum diligenlissi ad morlem, mortem autem crucis. Nec euim me- 

mum proplielarum enarraloretn: Kovam rem , in- rilis illis Dominus obtinere voleb;d , ut sibi , quae 

quil, crcavit Dominus super terram, absque viri debila non eranl, d^bila lierent : sed ut quae uno 

semine. absquc ullo coilu atque conceplu foemi- niodo ac nomine debebanlur, mullis modis ac no- 

na circumdnbit virum gremio uleri sui quijux- minibus deberentur. 

ta incremcnla quidem aetatis per vagilus, ct in- Quae cum ita sint dubilare non possumus, quin 

fantiam proficere vidcbiiur sapientia cl aclale fundamcnlum, quod posuimus, omuino finnum et 

(pcrpendile quaeso diligonler hoc verbum,sapien- siabile sit. Quamquarn enim in Buceius apertc nc- 

iia ct aelatc ) se<i perfeclus vir in venlre foemi- gavit. et Erasmus in dubium verlil;lamen non lan- 

neo , solilis mensibus continebilur. Quod si isle li esl borum aucloriias facienda , ul proptcrca a 

nondum satis aperle valicinium exposuisse vide- communi tam velerum. qnam reccntium theologo- 

lur , audi , (^uid Bernaidus homilia allera super rum senlentia recedendum sit.Sed quanto noslrum 

Evangelium; cujus inilium est, missus est , dical; fundamentum est firmins tanlo nobis proposilae 

Novum , mquil , crcavil Dominus super terram , senlenliae exphcalio difiicilior fit.Quo cnim vcrius 

focminu circumdubil virum.Quae esl haec foemi- csl,Dominum ab ipso utero matris sapicntia el gra- 

iia ? Quis vero isle virl Nnmquid non facile libi lia plenum fuisse , eo minus verum esse vidclur 

est foeminam agnoscere, virum circumdanlem , ( cum lamen verissimum et cerlissimum sit) quod 

cum Marium videas virum approbatum a Deo Je- bealus Lucas affirmat , cum ait , et Jesus proficie- 

sum suo utero circumptcclenleni ? Virum aulem bal napienlia, aetate et gratia apud Deum et ho- 

dixerim fuisseJcsum.non sotum cum jam dicere- mines. 

lur, vir prophela polcns in opere et sermone:scd Quid agemus, audilores.quo non verlemus?Quis 

ctiam cum lenera adhuc infantis membra Dei nobis in boc labyrintho viam aperiet ? Quis nobis 

muler blando vcl foveret in gremio vel gestaret inlcrprelabitur, quomodo possit in sapienlia profi- 

in ulcro. cere.qui plenus esl sapienlia?Praeslat igilurforlas- 

Vir igilur erat Jesus necdum eliam nalus ; sed sc prophclae consilium audire, qui ait, inlerroga 

sapientia , non aelate ; aniuii vigore , non viribus patrem luum,et annunciabit tibi;majores luos,ct 

corporis ; malurilate sensuura . non corpulenlia dicenttibi. Interrogemus patres, consulamus roa- 

membrorum. Nequc enim minus habuil sapientiae jores:nempeveteresilIostheologos,qui summacnm 

vel polius non minor fuil sapienlia Jcsus conce- laude in verae sapientiae sludiis versati sunt. Ex- 

plus quarn natns ; parvus , quam magnus. Si- poncnsOrigenesprimumcapul Jcremiae,et omnino 

ve ergo latens in utero , sive vagiens in praese- probare volens illa verba prephclae, ncscio loqui, 

pio , sive jam grandiusculus inlerrogans doclo- quia puer ego sum , Domino ac servalori nostro 

res in lemplo , sive jam perfeclae aelatis docens convenire; vere illum in sapienlia et rerum cogni 

in populo, aeque perfecle plcnus fuil Spirilu san- lione profecisse conlendit. S'c enim loquitur : Je- 

cto; nec fuit hora , in quacumque aelate sua, qua sus, inquit, necdum vir, sed adhuc infans, quia 

de pleniludine illa,quam in sui conceplione acce- se cxinanivit formam servi accipiens , proficie- 

pil in ulero, vel aliquid minuerelur,vel aliquid ei- batnemo enim pruficil,qui eslperfcctus: sed ille 

dem adiiccrelur: sed a principio pcrfectus.a prin- proficil,qui indigcl profectu.Ergo proficicbnl ac- 

cipio , inquam , plcnus 1'uil Spirilu sapientiae et tale.proficiebai snpicntia.proficiebut gratia apud 

inlclteclus, clc. Deum ct homines. Et vera de eo esse ista . quae 

Neque vcro id a ralione abhorrel : imo polius dicta sunt , priusquarri cognoscal puer bonum 

consenlancum esl ralioni. Nam nos quidem si sa- aut malum , ul Isaias loquilur : et nescio loqui. 

pienles lieri volumus , gymnasia frequcnlare ; si quia puer ego sum. ul loquilur Ic.remias. Neque 

Dei graliam oul graliae incremenlum oplamus, ad vero b. Ambrosius longe ab hac senlenlia abesse 

sacramenla accedere ; si rcgnum coelorum ingre- videlur. Siquidem in co libro.qnem de incarnatio- 

di, el dcnaiium accipere cupimus, lamquam servi nis dominicae sacramento conscripsit , sicul divi- 

in vinea Domini laborare, el pondus diei et aeslus nara noslri liberatoris menlem atque inlelligenliam 

dcbemus. Hacc vcro in momcnlo non fiunl : sed non profecisse : sic liumanam profecissc , coslan- 

lempus oc spalium, el id non brevc requirunt. Al lcr affirmal. Jesws . inqnit , profieiebat aclatc et 

homini Chrislo , cui cx eo solum , quod Dei non sapientia. Quis sensus pro/icicbal ? Si humanus. 

servus, sed filius erat , omnis sapicnlia , gralia cl crgo el ipsc susccptus est. Si divinui crgo muta- 

gloria dehebalur, neque lempus,ncquc mcrita ex- bilis per profectum. Quod uulcm proficit, Utique 

peclanda.nequc sapicnlia in gymnasiis invesligan- mulalur in mctius. Scd quod divinum est , non 

da. neque gralia in sacraraenlis quaercada, neque mulalur. Quod ergo mutatur . non utique divi 



9S 



CONCIO XV DE DOMIMCV PRIMV POST EPIPH.VMAM 



num. Semus igilur proficiebai humnnus. lla.ec 
lioiuin illuslrium Doclorum sententia , audilores , 
lametsi nonnullis durior esse vidctur: tamen si ila 
intelligalur, ut debel, verissima esl.Nec enim ideo 
Dominum asserunl in sapienlia profecisse quod 
aliquid antea ignorarel; sed quia usu el cxperien- 
lia cognoscebal, quaeanlea sola scientia el con 
lemplalione didiceral. Kt quamquam infusa (ut 
Iheologi loquuniur) sapientia semper Dooiinussa 
pienlissimus fuii; nihil lamen probibel, quin in ea 
sapienlia, q_uam acquisilara vocaol, aliquando pro- 
feoerit.el de co vcre Aicalur. Anlequam sciatpuer 
vocare patrem el malrem. El, ncscio loqui, quia 
puer ego sum. 

Sed quid jam de gratiae incremento diccmus? 
Num ad graliam infusam et acquisilam recurremus? 
Gratia , auditores , ut initio dicebamus , lanta fuit 
Domino in ipsa humanae nalurae cum Dci vcrbo 
copulalione collata , ul crescere atque arnpliflcari 
nullo modo possct. Nihilominus lamen in gratia 
profecissc diclus est , quia quoiidie magis ac ma« 
gis merila ejus augebantur, quibusgloriam corpo- 
i is el nominis celebralionem sibi , nobis vero Dei 
benevolenliam alque amiciliam, et graliam ac bea- 
liiudincm comparabal. 

Sed ego, audiloics, viara aliqunm adhuc planio- 
rero,el Lciliorem el a h.GregorioI>a/-ianzeno,b.Cy- 
lilloAlexandrino elJoanne l)ainasc<;no,sanclissimis 
« t doolissimis viris ad hunc labyrinlhum penelran- 
<!um aperiri video.Nec enim aliudesse censent ho- 
inines isli sapientissimi, Dominum in sapientia cl 
gratia profecisse quam sapientiam suam el graliam 
hominibus dclexisse,manil'cslamque fecisse.Bcalus 
enim Gregorius, qui sibi Ibcologi cognomcn in o- 
mnem aelernilalem corfirmavit, orationem in rna- 
gnum Basilium: Servator noiier, inqoit, proficie- 
bui , quemadmodum aetale , si'c eliam sapienlia 
ci gratia. !\on quod incremenlum aliquid susci 
pcrcl ,(quid cnim cx perfectis ab inilio perfeelius 
fuiii) Sed quia haec, nempc sapienlia et gratia, 
paulalim hominibus delegebantur. B. vero Cy- 
rilliis libro iu Joannem primo:St plena esUnquit. 
gloria ejus graliae ei verilatis , quomodo sa- 
pienlia . aelale ei gralia profecisse apud Lucam 
scribilurt Aut fjuid accedere potesl <ul plenum , 
ullra quod nihil estfSednonut verbum aul Deus 
profecisse intclligitur. Verum quia magis eum 
in dies homines admirabanlurjllorum polius de 
Jesu opinio,quamilliusperfecla crescebat gratia, 
ul magis in dics agnoscentcs.magis illum ]>rocedc- 
re ei gralia crescere arbitrabanlur. Porro D;ima- 
scenus libro lerlio de orlhodoxa Qde: Proficiebal, 
inquil, sajiieniia, aelalc bt gratia:Aetate quidem 
crescensiper incremenlum autem aetatis sapien- 
tiam. quae in ipso incral. in apcrlum promcns. 
Quod i^itnr de sapienlia ci praiia b. Lucas Evan 
gelista srribit , ?ion secundum quod cral. scd, 
secundum quodapparebal, ul b.Bernardus loqui- 
\ur, intelligendum est: non quia videlicel aliquid 
ei novum accederel, quod anle non haberel: scd 
quod accedere videretur, quando volebat ipse, vi 
i ideretur.Quando enim el quibus volebat,saj>iens 
apparebal: quando,el quibus volebat, sapientior: 



quando.el quibusvolebal, sapientissimus. Simili- 
ter el cum serapcr omni gratia plenus fuisset, sive 
quain apud Deum,sive quam apud homines habere 
deberel , pro suo lamen arbitrio eliam nunc plus, 
nunc ininus ostentabat , proul cerncntium vel rne- 
rilis concruere vel saluli expedire scichat.Ac ul si- 
mililudine illustrissima rem lotam ob oculos pona- 
imis , aspicite animis, audilores, atque intuemini 
clarissimum illum globum , quem Solem nomina- 
rnus. Nonne Sol in orlu splendidus alque ardens: 
posl aliquol horas splendidior atque ardenlior; in 
meridie splendidissimus alque ardcntissimus nobis 
csse videlur?Nonne eliam co ad vesperam occiden- 
te,et lucem et calorem ipsius remiiti, ac prope ex- 
lingui vuigus hominum pulat? Et lamen quis no- 
strum lam Icviler est crudilus, qui nescial, Solcm 
hujusmodi mulalionibus non subiacercsed perpe- 
luo splendidissimum atque ardenlissimum esse, et 
non ipsum, scd ejus efTcctus alios csse in aurora, 
alios in orlu,alios in meridie,a!ios in oc asu?A<l cum- 
dern modum, audilorcs . lux mundi , cl Sol jusli- 
tiae Christus Dcus nosler, cum sempcr sapienliae 
splendore illuslrissimus , el charilalis flamma ar- 
dcntissimus esset , tamcn in ulero virginis consti- 
lulus solum radios quosdam,lamquam piimam au- 
rorae lucem, emrllebat:quam pauci quidam,ul vir- 
go Deipara, ut Elizabelh, ul Joseph, ul Zacharias, 
ut Joannes, conspicere poluerunt. Paulo post na- 
scebalur Chrislus , oriebalur Sol , et tum clarilas 
Dci circum pnslores effulgebal, et radii luminis e- 
jus nsquc inPersidem spargebanlur.et ambulabant 
genles in luminc cjus et rcqes in splendorc ortus 
ipsius. Paulalim Sol super horizonlem altollitur , 
dicm quadragesimum Christus allingil , etjam ita 
splendel,ul eliara scncs ac penc dccrcpili quorum 
oculi caligare solent, ipsum inlucanlur. Nunc di- 
millis scrvum luum Dominc. , canil sanclus Si- 
mcon. secundum verbum tuum in pace: quia vi- 
dcrunt oculi mei salutare tuum , quod parasii 
anie facicm omnium populorum , lumen od re- 
velalionem genlium cl gloriam plebis tuaelsrael. 
neque ibi sislil Sol jusliliae: sed altius paulo post 
asccndit: annum duodecimum agil , et jam augcri 
crcdilur sapicntia ct gralia,Iumine cl calore, tcm- 
plorum adila pcnetral , oculos doclorum perslrin- 
git, insolilam luccm omncs miranlur. Demum per- 
vcnit ad mcridicm, esse incipil quasi annorum Iri- 
ginla: H ecce populus, qui ambulal in tencbris, 
xid.il luccm magnam : spargil Sol radios sapien- 
liae , ci homincs clamant; Numquam sic loculus 
esi homo . sicut hic homo. Calefacil corda homi- 
num frigidissimorum, cl glacie resoluta fluunlim- 
bres lachrimarum. quam mulli , qui lamquam 
humidi vapores tcrrae incubabant, vcl circura cam 
volulaban'ur , ab hoc sole illustrali et calefacli in 
sublime fcrri cocpcrunl! El posl hacc omnia occi- 
dit sol,ct tnm ila sapicnliae splendor et graliae ar- 
dor remilli visus csl , ul qui sapicntissimus pula- 
batur, qunsi insanus delideretur : ct qui lamquam 
innocentiac el sanclilaiis excmplar omnium oro 
celebrabalur, quasi princeps flngiliosorum incru- 
cem cum hilronibus rapcrelur. Ilabclis igilur quid 
sil, Proficiebat sapienlia, aclalc cl gralia. 



CONCIO XV, l)E DOMINICA PIUMA POST EPiPIIAMAM 



<JJ 



PARS ALTERA 

Credcre ego, alque oplare debeo.audilores meos 
ila gratia et sanclimonia augeri , quemadmodum 
eos sapienlia et eruditione proficere certo scio. 
Est enim, ut b. Rernardus loquilur , tantum lu- 
cere, vanum; lanlum arderc, parum ; lucere el 
ardere, perfectum. Iliuc enim Domini praecursor 
b. Joannes, quod lueerna esset ardens el lucens, 
non solum propheta el plus quam propheta : sed 
eliam angelus ab ipso Domino meruil appellari.Si- 
cut ex adverso daemonum princeps, quia Lucifer 
solum, el non cliani ignifer esse voluit, Ilesperus 
ex Lucifero, ex angelo diabolus factus cst. Non me 
lalet, auditores, non defuisse olim , neque his no- 
stris temporibus haerclicos deesse, qui studia lit- 
terarum damnent , el praeler divinae scripturae 
volumina nullos theologos , nullos philosophos , 
nullos historicos , nullos oralores legendos atque 
evolvendos pulent; quique suis disputalorihus ar- 
gum entis el ralionibus inlerdicanl: et eos quosdam 
judices librorum esse velint, qui nihil , nisi tesli- 
monia scripturarum memoriler referre ac recilare 
scianl. Ouod profeclo non facerent , nisi causae 
suae penilus difliderenl, etsapienliae atque erudi- 
tionis lumen pcrlimescerent. Certe majores noslri 
sapientissimi bomines , ii denique et Christianae 
reipublicae clarissima lumina et Calholicae reli- 
gionis firmissima propugnacula , longe aliud nos 
facere docuerunl: cu n ea quae vera, et nostrae fi- 
dei consentanea veteres philosophi , poetae atque 
hislorici dixerant, non solum non respuerunl: sed 
etiam ab illis, lamquam ab iniquis possessoribus 
in usum Clirislianurn merilo jureque optimo ven- 
dicarunt. Nam quemadmodum Israelilicus ille po- 
pulus cum ex Aegypto divino jussu discederet, e 
xecranda Aegypliorum idola et gravia onera dele- 
stans, aurea lanlum el argenlea illorum vasa, pre- 
tiosamqne suppelleclilem ac vestem , quae non 
quidem sua auctoritale sed Deo imperanle ab ipsis 
male ulentibus muluatus eral, nunquam reddenda 
asporlavil! Sic ii doctores nostri, cum studium hu- 
manarum doctrinarum el ingenuarumarlium emen- 
si sunt,sup(Tstiliosa solum figmenla gravesque su- 
pervacanci hiboris sarcinas aspernati , reliqua o- 
rnnia, quae usui vcl pro se vel conlra adversarios 
aliquando sibi profulura exislimaranl , quam dili- 
genlissime collegerunl el tenuerunt. 

Ilis armis scse inslruxerunt ac munierunl vele- 
res illi patres , qni chrislianae religionis causam 
advcrsus Ethnicos susccperunl, quiquidem ipsum 
eliam Chrislum quasi male raliocinantem in ev;m- 
gelio accusare non duhitabanl, et sacrorum volu- 
minum auctoritalem sophislicis cavillalionibus con- 
vellere, gravissimosque de mundo, de homine, de 
Angelis, de Deo errores nsscrcre nilebanlur. Hoc 
firmissimum doctrinae praesidium egregia illorum 
sapienlissimorum hominum pielas sibi paravil,quo 
pcrdiiissimum haerelicorum in orlhodoxa rcligio 
ncm furorem compescerent, impelum frangerent. 
audaciam rcprimerent , conatus eluderent, copias 
oppiimerenl, dissiparent , delercnl. Itaque quod 
esl vel in pugnn, vel in omni medcndi nrle mullo 



maximum, el in quo exclamant homines et admi- 
ranlur, gladium exlorserunl hosti de manibus; et 
illa ipsa acie illi caput ampulaverunt, qua is ipso- 
rum jugulum petebat : eaque re fecerunt morbo 
medicinam, ex qua vis ejus omnis profluxerat. 

Legite stromala Clementis: Legile Justini apolo- 

gias el orationcm parenelicam ad genles ; Legile 

Terlulliani apologelicum,Hieronymi libros in Jovia- 

num/Theodoreli sermones ad Grecos:Denique Cy- 

priani, Lactantii. Hilarii.Athan.)sii,Rasilii,Gregorii, 

Ambrosii,Augustini, Chrysoslomi,CyrilIi volumina 

diligenler evolvite,el ea lanta erudilionis varietale, 

tanla rerum ac verborum copia, tot veterum philo- 

sophorum ac poelarum leslimoniis, lol exemplis 

ab antiquilale petilis referta esse videbilis,ut nulli 

sinl poelae, nulli oratores, nulli historici, nulli ve- 

teres philosophi.quos ab eis auctoribus,quos paulo 

ante commemoravi, leclos non fuisse judicelis, ut 

jam mirum nobis non debeal vidcri,si bealus Ilie- 

ronymus ad MagnumOratorem scribens omnes pe- 

ne omnium doclorum ecclesiae libros ejusmodi e- 

ruditionis plenissimos esse confirmel. Deinde Ale- 

xandrinus illeClemens lihro slromalum primo,non- 

ne reprehendit eos,qui nec philosophiam nec dia- 

lecticam allingere volenles, solam ac nudam fidem 

requirebanl?Nec immerilo,auditores: Sancta quip- 

perusticitas, ut b. Ilieronymus ad Paulmum scri- 

bens ail, solum sibi prodest, ct quantum aedifi- 

cat ex vitae merito Ecclesiam Christi, tantum 

nocet, si destruentibus non resistat. Libro vero 

stromalon sexlo idem ipse vir doctissimus Clemens 

sicul Judaeis legem ac prophetas, ila Graecis phi- 

losophiam.tamquam proprium teslamenlum, a Deo 

donalam esse,neque alia de causa ab apostolo Pau- 

lo inexcusabiles appellari, contendit. Origenes au- 

tcm, qui huic ipsi Clementi in ecclesiaslica schola 

successil, philosophiae studia viluperanlibus re- 

spondet, ut ex libro historiae ecclesiaslicae sexlo 

inlelligi polesl,se philosophiae quidem diligenlem 

operam navasse; sed non absque virorum gravissi- 

morum exemplo, Panlheni, Heraclae aliorumque, 

qui cum essenl doctores apostolici , nihilo tamcn 

secius philosophorum libros legere, el in philoso- 

phiae sludiis exerceri solebanl. Jam vero Theodo- 

relus historiae tripartitae libro octavo Dydimum 

refert grammalicam,rhetoricam, arilhmelicam.geo- 

melriam, astronomiam syllogismosque Arislolelis 

didicisse, quod adversus raendaciura arma verila- 

lis existerenl. Et sermone ad Graccos primo , po- 

steaquam ostcndit, chrislianos doctores ex libris 

Elhnicorum, spinis relictis , solas rosas colligere 

el quasi prudentissimas apes etiam ex amaris flo- 

ribus dulcissimum mel conficere, haec verba sub- 

jecil: Ac veluti, inquit, corporum curatorcs e ve- 

nenatis feris atque serpentibus salutares mcdici- 

nas conficiunt, dcque ipsis vipcris alia quidem 

reiicientes, alia clixantes , multos harum rerum 

praesidio morbos propellunt,ila el nos veslrorum 

poetarum, historicorum , philosophorumque mo- 

nimenta vcrsantes alia cx iis ul noxia cl pcstif<>- 

ra declinamus: alia vero sparsim noslra insc- 

rentcs doclrinae auxiliarem nobis ac salubrcm 

curationcm adfcrimus. Quid rle duobus illisGrac- 



100 



CONCIO XV. DE DOMIMCV PRIMA IOST EPIPILVMAM 



ciae luminibus M igno B.isilio el Grcgorio Theulo- 
go dicam? Cerle Magous Basilius oralione quarla 
cl quinquagesima Moysen Aegypliorum et Danic- 
lcm Chaldaeorura sapienliam didicisse, el lum de- 
rnum ad divinam sapientiam se conlulisse comme- 
rnorat: oslenditque,qua ratione Chnsliani magnam 
ulililalem cx disciplinis cxlernis,el velerum Eiliui- 
corum libris capere possiol. Grcgorius veru ora- 
lione in magnum Basilium,exleroue sapicnliae re- 
prehensores acriter reprehendil, earaque Chrislia- 
nis hominibus perulilem esse deraonsirat. Dies me 
deficiet, nuditores.si quae dici in hanc sentenliam 
possunt , couer expromere : praeserlim cum non 
Milum apostolicos viros sed ipsum cliam apostolura 
poelas ac philusophos veleres legisse; el eoium te- 
siimonia sacris lileris inservissc sciauius. Nonne 
enira cum Alheniensibus dispulans illud ex Araio 
testimonium protulit. Ipsius cnim el genus sumus? 
Nonne adCotinlhios scribens ex Gunpide illud ad- 
duxil: Corrumpunl morcs bonos colloquia prora? 
IVonne eliam in cpislola ad Tilum ex Epunenide 
philosopho vcl ex poela Menandro , ul alii volunl, 
de Crelcnsibus dixit, Crelcnses sempcr mendaces 
malae besliae.vcntrcs pigrftEi teslunoniuin philo- 
sophi vel poelae conlirmans, nonnc ail, Tcslimo- 
nium hoc verum esl? 

Quac cum ita sint, qua fronle, quneso , quidam 
improbissiini alquc imperitissimi homines, qui fi- 
dem negavcrunt, qui religionem conlempscrunt , 
qui moribus corruplissiiuis sempcr fuerunl, nobis 
invidiora constare, ct tragedias excilare audenl, 
quod philosophorum libros leclilemus, el non so- 
lum divinac sed eliam humanac sapicntiac sludiis 
nnimos cxcolamus? Inlclligebat plane, inlelligebal 
illc Chrislianorum acerrimus hoslis Julianus,quan- 
las vircs snpienlia cum pielale conjuncta ad erro- 
rcs confulandos cl verilalem defendendam habe- 
rcl. Inlelligebat profcclo sacrarum litlerarum, qui- 
bus fidei el religionis noslrae verilas conlinelur , 
integrilat i m lueri cliam si pii,probique simus sine 
ductrinae el sapicnliae adjumenlo nos minime pos- 
sc, ncc ullara scienliam magis ingcnium omnibus 
disciplinis oxcullum desiderare,quam sacram scri- 
pluram, quae el proplcr sermonis simplicitalem et 
scnlcnliarum obscurilalem , quam llypcrbalorum, 
eclypscon,anancapodolorum aliarumque ligurarum 
u<os frequcnlissimus efllcit, in varios sensus irahi 
potesl. Quocirca callidissimo excogiialo consilio 
Chrislianis omnihus, lege dc hoc lala, sludiis ar- 
lium humanarum inlerdixit. 

Quare, audilores oplimi , incumbite , ut faciiis, 
incumbile diligenler in sludia: sed illud inlerim 
non obliviscaraini, non lucerc solura,sed eliara ar- 
dcre: nec in sapientia lanlum , scd ctiam in gralia 
proQccrc nos oporlere. Proficiebat enim dux no- 
Bler sapientia, aelate etgxalia apud Deum ct ho- 
mincs. Sunt cnim omnes disciplinae arlesque pcr 
sc pracclarae, raagnae laudabiles: scd queroadmo- 
dum si animum probum, iolegrum, et vcrc Chri- 
slianum invcncrint salulares sunl et expetendae: 
sic ctiam, si a charilate el pielate Dei separenlur, 
lamquam gladius in manu ruriosi, et iis ipsis , in 
quibus sunt, scmper, et aliis sacpcnumcro pcricu» 



lum, damnum.pcrniciemque imporlanl.Quid enim 
si Christianam morum honestalem,vitaeque probi- 
tatem ct inlernam animi ergq Deum religionem su- 
sluleris? Qnid, inquam.grammatico pulidius, inso- 
lentius, corruptius? Quid poeta levius, impurius . 
petulanlius? Quid bistorico raendacius etinepiius? 
Quid rhelore vel oralore nocenlius? Quid diale- 
clico imporlunius aul fraudulenlius? Quid philosc- 
pho inlolerabilius el magis impium? Quid mathe- 
malico vanius aut dcmcntius?Quid medico damno- 
sius ac peslilentius? Quid jurisconsulto rapacius 
el inhumanius ? Quid denique Iheologo inanius, 
foedius, pcrniciosius repcrilur? Puerunl aliquando 
alque ulinam modo non sinl, nonnulli , qui philo- 
sophiam evangeliis praeferebant, quibus Averroes 
Paulus eral; Alexandcr Aphrodisacus , Pelrus ; A- 
rislotelcs,Chrislus;PIalo non jam divinus,sed Deus 
ipse. Qui vero cjusmodi sunl, superbiae venlo ita 
inflanlur, ut omncs conlemnant, despicianl, nihili 
facianl, ct eos vix homines pulenl, qui de maleria 
et forma, de molu cl lemporc, dcquc aliis rebus 
generis cjusdem lorjui non possunt. Quarc mirum 
non esl, si cum ipsi Deum qui prima et summa ve- 
rilas csl, non quaerant, a Dco quoquc destiluan- 
tur, in reprobum scnsum tradanlur, ct in crrores 
gravissimos ruere permiilanlur.Ncc cnim sine cau- 
sa Terlullianus in libro advcrsusllermogenem.phi- 
losophos haerelicorum patriarchas appellal. El b. 
Ilieronymus in Luciferianos scribens . haeresim 
Arrianam argumentalionum rivum dc Arislolelis 
fonle muluatum esse confirmal. 

Neque vero bumana sapientia solum, scd eliam 
divinarum scriplurarum cognilio, si a charilale el 
huraililale sejuncta sii, plcrumquc obcsl, prodest 
numquam. Neque ullos homines rcpcriri cxislimo, 
(percipite quaeso diligenler quae dicam ) nullos, 
inquam, homincs reperiri cxislimo , qui circa obi- 
tura ila de fidei noslrae arduis dogmalibus dnbila- 
re, el in abyssum inlidcliiatis cadere permiltantur, 
ut ii, qui soli sapicnliac operam dcdcrunl, el cha- 
rilate alque humililate, dum viverent , carucrunl. 
Hisloriam vobis non minus vcram, quam formida- 
bilcm narrare volo, ul plane vidcatis, quid sil in 
sapicnlia cl non in gralia; in eruditione et non in 
pielatc proficcre: Pelrus Episcopus Palavinus vir 
doctus, disertus el pius , libro allcro dt; ralionc 
benc moricndi, duos quosdam viros erudilissimos 
fuisse referl: quorum altcr cum ohiisset, allcri in 
F.ua bibliolhcca consiituto lotus ardens apparuil, 
territoque amico ct quaerenli , cur in cas poenas 
incidisscl? rcspondii: Cum hora illa immincret , 
qun dicm exlrcmum cbiusuruS eram, cci e inquit , 
diabolus solitis suis armis instructus adfuil, intcr- 
rogavitquc. dc Dco. quid crcdcrcm ? Cui cgo : M 
quod csl in symbolo aposlolorum. Tum illc : Rem 
certe, inquil, graiissimam mihi feceris, si quae in 
symbolo conlinenlur, mihi planius explkares. Ego 
igilur ab Alhanasii symbolo cxorsns. apostplorum 
symbolum exposui, ul polui: mihi vero, inquil illo 
quae de Patre Deo a lc dicla sunl . parlim vera , 
parlim non vera csse videnlur. Illum enim ab ae- 
lernilale Dcum cssc ccrlo scio; scd on eliam Palcr 
aelernitale essc possii veheraentcr dubito. Ilic cgo 




Bt. MtOHAEL'8 
0OLL£Q8 



** 



CONCIO XV. DE DOMIMCA PRIMA POST CPIPiI\M\M 



101 



exclamo, dogma illud Arrionum alque adco haere- 
licum csse. Sed illc: Non esl, inquil, bonc vir,cla- 
moribus,scd ralionibus disscrcndum. Tu si proba- 
re le possc confldis, Dcutn ab aclcrnilale palrcm 
csse.ac deinde ab aelernilale lilium genuisse,age, 
incipe, audiam polienlissime: el si islud eviceris, 
gravi errore me liberabis. Si vero conlrarium libi 
persuadere polero,non sis ingratus, ssd gravi quo- 
que errore liberalum ingenue conlilere. Nec eniin 
p.irum rcfert vera an falsa de Deo senliens moria- 
ris. Itaque fretus ego docirina el laboribus lol an- 
norum cl longa exercilalionc disserendi, pugnam 
de fidei dogmatibus non recusavi: sed ille lot scri- 
pturarum leslimoniis lanlasji lanlaque copia ralio- 
num el argumentalionum me obruit, ut plane mihi 
persuaserit, neque Filium, neque Spiritum san- 
ctum esse: interim e corpore egredior , et anle 
Deum ita, ul eram, nempe liaeresi arriana imbutus 
sislor.llle me proplerea in hunc ignem dejecit,qui 
tametsi alrocior esl quam ul vos inlelligerc aulco- 
gilare possitis, lamen essel ulcumque lolerabilis, 
si finem aliquem babiturus vel post mille saecula 
speraretur. quanlo mibi ulilius fuissel,si niiuus 
lemporis cl sludii in sapienlia quaerenda, el plus 
in pielate comparanda poluissem. me foelicem, 
si quanlum splendore literarum enilui, lantum ar- 
dore charilatis flagrare sluduissem. Al nunc o- 
mnium me sludiorum el laborum meorum pueni- 
tel et semper poenilebit: neque lamen poenitendo 
quicquam proficiam. 

El si haec ita se habenl, audilores, cur nos no- 
cles et dies in libris evolvendis consumere aude- 
nius, el de gralia alque amicitia Dei, de humililate 
de charilale, de virlutibus caeleris numquam co- 
gitamus? Non igitur sola cruditione conlentus es- 
se vir doclus,sed multo eiiam magis.si salvus esse 
velit, sludere debel, ul cum doclrina probilatem 
vilae cum luce ardorem el cum sapientia cbarila- 
tcm alque humililalem conjungat. 

Et quonam tandem modo id faciemus? Dicam e- 
quidem, audilores, modo non fruslra dicam.neque 
longam scriem vobis proponanr.sed rcs duas dum- 
laxal, quas cxpeiienlia, alque usus el facillimas el 
ulilissimas, esse docet, vobis breviter cotnmenda- 
bo. Duo igilur sunt,quac ab omnibus bonarum ar- 
litim studiosis observari diligenler velim el ejus 
sludia lilerarum non modo nihil oblulura; sed et- 
iam vehemenler profutura esse ausim polliceri. 

Ouacnam igitur isla sunl? Unum esl, ut aliquid 
(juotiilie lemporis in conlemplalione rerum divina- 
rum, ul passionis dominicae, ul bencfieiorum Dci, 
ul finis ullimi, ad quem effecli cl creati sumus, ut 
niorlis, ul judicii, ul gehennae ponanl: Ilaec enun 
conlemplaiio illuslrat menlein , accendil volunta- 
lcm, hominem lotum immulal. Orabal Dominus , 
«um in monle Thabor, ut b. Lucas leslatur in ca- 
pile nono, facta cst species vultus ejus altera: el 
vcslitus ejus albus et refulgens, Luna non illuslra- 
tur, nisi faciem ad solem convertal , el in eo quo- 
dammodo inlueatur se. Et nos, audilorcs,illustrari 
minime possumus, nisi mentis aciem in Solctu ju- 
stiliae dcfigamus. In contcmplalione bomo agno- 
scilDeum, agnoscil scipsum, agnoscil praeseniia, 
Bellabmini Vol. V. 



agnoscit futura; illa caduca, isla sempilerna csse. 
videl: El inlerim communem hominum caecilalem 
ac stuporem miratur , et se a tencbris ad lucetn 
quolidie magis ac magis proficere gaudet. Ncmo , 
auditores, nemo, mihi credile , Filii Dci humilila- 
tem altenle cogilabit, et continuo superbus eril : 
nemo quod sit mori, et in gehenoa uri, serio sibi 
anlc oculos ponet, el mundi lenociniis decipi po- 
terit. Sed quam crebro in hujusmodi contempla- 
tionibus versari debemus? Cerle non rarius,quam- 
vis in diebus LI. quibus horologiorum cura com- 
missa est, mane el vesperi pondera illa , quorum 
descensu rotae horologiorum aguntur, altollunt et 
in sublime suspendunt ! Nec enim rolae versari in 
orbem possunt, quin pondera illa descendanl: ct 
si,cum usque ad lerram descenderunt, non ilerum 
altoIlerentur,contitiuo cursus horologiorum cessa- 
ret. Ad eumdem modum, audilores, eliamsi mane 
per conlemplalionem erigimur, el Dei in nobis a- 
more excilamus; tamen cum ab oralione discedi- 
mus, ad gymnasium pergimus , lileris operam da- 
mus, cum hominibus caeleris versamur , semper 
descendimus, et in nobis Dei amor frigescit , nec 
aliler fieri polesl. Quid igilur agendum ? Rursum 
vesperi pondera horologii allollenda sunl: rursus 
ad cordis conclaveredeundumcsl: rursumad ignem 
accendendum.vel polius ignisrursumaccendendus 
esl.Siquidemflammaecharilatis,illeperpetuusignis 
esl, ad quem nutriendum mane et vesperi hgna 
supponenda sunt. Ecquis tandem hocdurutn, quis 
arduum, quis diflicile esse dicere audebit? Bis in 
die a studiis, et negoliis reliquis cessamus,ut co r - 
pus pascatur: et iniquum esse censebimus bis iis 
die a rebus iisdem cessare, ul animus recreetur? 
Corpus dormiendo multas horas consumil. el non 
licebit animo sibi horam unam, ut in sinu Dei per 
contemplationem quiescat vendicare? Tolosdies a- 
liquando conterimus ul Galeni vel Aristolelis, aut 
si vullis Terlulliani vel Irenaei locum unum intel- 
ligarnus: et grave nobis erit , horam unam conle- 
rere, ul viam, quae ducitad coelum,cognoscamus? 
Denique quot horas quotidie doclores in gymnasiis 
dispulanles auditis? Cur igilur non poterimus spa- 
tio horae uniusDeum in cordis gymnasio de aeter- 
na salute disserenlem audire? Neque mihi rcspon- 
deatis, quod imperiti quidam solent, haec mona- 
chorum, non sludiosorum sludia essc. Nam si mo- 
nachi dumlaxal regnum coclorum ingrcdi dcbenl, 
ipsi dumlaxal orent, ipsi conlemplenlur. ipsi vilae 
probilati ac pielali incumbant. Al si salvi esse o- 
mnescupimus, cur non omncs eam viam ingredie- 
mur , quae ad salulem el gloriam sempilernam 
ducit ? 

Pqrro allerum, quod ab iis, qui in sapienlia el 
gralia proficere sludent, mihi requirendum , vide- 
tur, illud esl, ut quam frequentissime possunt ad 
sacrosanctam cucharistiam accedanl. Siquidem in 
in eo sacramctUo ipse graliac auclor cldonator de- 
lilescit, in eo cibus animorum , in eo mcnlium ro- 
bur, in eo vita et salus noslra rcposila cst. Elquid 
inagnum essel, si bonarum artium sludiosi , qui 
ncquc uxores ncque liberos nequc familiae admi- 
nislralionem habcnl,singulis diebus dominicis do- 

93 



102 CONCIO XV. DE DOlllNICA PRIMA POST EPIPHANIAM 

minicam illam mensam frequenlarenl? Non est tc- fornacem amoris et eucharisliae sacramenlum,fon- 

merilas, ut quidam falso pulant, ad Domini convi- tem videlicet graliae frequentemus, ut hic dum vi- 

vium fiequenlcr accedere ; sed maxima conlra le- vimus in sapienlia ct gralia prolicere , et posl o- 

merilns est, credere, se sine cibo diutius valere et bitum gloriae ac bealiludinis compotes esse per 

vivcrc posse. Non sine causa Dominus, el panem; Chrislum valeamus, qui est benediclus in saecula. 

et panem quolidianum sacramenlum illud appel- Amen. 
lavit. Quarc, audilorcs, contemplalionera, nempo 



\rpG£G}@£>%v 



CONCIO XVI. 



DE DOMWICA SEPTUAGESIMAE 



T II E M A 

Nescilis quod ii, qui in sladio currunt, omnes quidem currunt, sed unus accipil bravium ? 
Sic currite, ut comprehendatis. Omnis autein, qui in agone conlendit, ab omnibus se absli- 
nel: et illi quidem ut corruplibilem coronam accipiant, nos aulem incorruptam. I.Cor. 9. 



SYNOPSIS 

Themalis hujus occasione , pro Iravio currenli- 
bus tria esse necessoria oslcndilur : ul scilicel 
in sladium admiltantur,ul admissi currant,el 
ul bcne currant. Quae tria ad spirilualem 
quoque cursum applicantur. Stadium aulem 
spirituale est donum justificaiionis , fidem , 
spemel charitalem contincns:ad quod nos gra- 
tis admillimus ,contra quam senliant Peiagia- 
ni.Qui extra hoc sladium curruni ,clsi currunt 
el faligantur .fruslra tamcn laborare probalur; 
quod faciuni haereiici ct homines improbi. 
Deinde currendum ci bonis opcribus vocan- 
dum esse asserilur, conlra Lullieri doclrinanv, 
licet solus Christus bravium capiat, et nos per 
ipsum. beidque bene currendum ; ut compre- 
liendamus.Cur et quomodo Christus asininam 
nostram lardilatcm ad cursuni slimulet,ul ni 
mirum curramus sinc inlermissione , quod et 
ipse cocli cursus assiduus nos docet , ct mala 
punica in pontificia vcxle praefiguraru.nl. Quo- 
modo De.um incomprclwnsibilcm comprchcn- 
dere possimus a simili declaratur. Christianis 
cursoribus exemplo mundanorum cursorum 

. oportel abslinerc ab omnibus cursum impe- 
dienlibus, ut sunl maxime ebrielas , convivia 
<'t lripudia:Quac cum Graeciam effoeminalam 
pcrdiilvrinl . eliam rcgionibus nosiris minan- 
lur. Germanorum insana et infamis bibacitas 
pro mcrilo suo reprehendiiur,uli el molles ciio- 
ragorum discipuii. Kxorlalio denique seria 
ad fugam Bacchanaliorum concludii. 

Apostolica isla sentenlia , quam bodicrna dic, 
pro raliouc lemporis cxplicaluri sumus, pulcberri- 
ma esl, ct simul liaercsim Pelagianoruoi cl Lulbc- 
runorum, ol liuccbanalia Calholicorum, quae islis 



diebus inciperc solent, vcbemcntcr llagellat. iVe- 
scilis, inquit, quod ii,qui in stadio currunt omnes 
quidem currunt, sed unus accipit braviuml Ini- 
lio dicit, Nescilis'? inlerrogando: quod est idem ac 
si dicere vellel apostolus, non dubilo quin scialis. 
Ea enim quac ad carnem pertineut, sensibus per- 
cipiunlur, omnes noverunl: ul si quis diceret r nc- 
scilis quam egregie homines in baccbanalibus bi- 
bere soleanl? Nescilis quo mense celebrelur dc- 
dicatio? Ita loquilur b. Paulus. Cerle inquit seitis, 
quid facianl ii, qui currunl in stadio: sed non sci- 
tis forlasse inde lamquam per gradus asccndcre 
ad spiritalia el coeleslia. IIoc ego vos docebo.Fin- 
gile igilur animis gloriam sernpilernam , ad quam 
creali eslis , lamquam aliquod bravium a Deo no- 
bis proponi,et nunc inlelligelis tria vobis esse ne- 
cessaria, ul aliquis proposilum bravium consequa- 
lur. Quae sunt illa Iria? Primum est, ul in sludium 
ad currendum admillatur : Nam qui currunl exlra 
sladium eliarasi curranl velocissime , nihil lamen 
lucranlur : hoc doccl Aposlolus cum ait , nescitis 
quod ii , qui in stadio currunl omncs quidem 
eurrunl. Allerum est, ul cum sunl in sladium ad- 
missi , non se ad sedendum vel fabulandum vel 
comedendum vel dormiendum coinponant , sed 
curranl; Nam in sladio qui sunt,vcl curranl neces- 
se esl vel egredianlur. Nescitis , inquit , quod ii , 
qui in sladio currunl , omnes quidem currunt , 
scd unus accipit braviuml Poslremum ul non so- 
lum curranl sed benc curranl, boc csl , vclocilcr , 
rcclo cursu , conlincnlcr , sine inlermissione : ct 
hoc cst , quod subdil oposlolus , sic currite ul 
comprclicndatis. Quod remediumul eurramus be- 
ne el sic curramus ut non frustra curramus, sed 
bravium coniprchendamus ? Heniedium esl , se ab 
omnibus quae cursum impediunt abslincre.Om?ii's 
autem , qui in agone conlendit , ab omnibus sc 
ubslinel. (Juod nobis eo libcnlius , <iuam illis fa- 



104 



CONCIO XVI. DE DOMIMCA SEPTUAGE8IMAE 



ciendum est , qnod iHi corruplibilem coronam , 
iios incorruplibilem accepluri simus. Jam haee o- 
mnia ad spiritalc bravium et spirilalem cursum ap- 
plicemus. 

Primom igitur , qui gloriam scmpiternam lam- 
quam bravium accepturus esl . in sladium admilti 
debet. Quid esl boc sladium ? Donum juslilieatio- 
nis. quod fidem,spem et cbaritalem continet.Nara 
qui \el fidem veram non babenl, ul Elnici: vel ba- 
bcnt quidem fidcm veram, sed mortuam.ul qui in- 
tcr Calholicos corruple vivunl, isli vel non currunt 
vel ad bravium non currunl.tXam.ut dicemus, cur- 
rerc ad bravium , est mcreri operibus bonis vilam 
acternam : quod non possunl ii , qui Qdera veram 
el vivam, boc csl fidem.quae per ehnrilalcm ope- 
ralur, non babent. Yiam. inquil prophela , man- 
daiorum luorum cucurri , cwn dilaiasli cor 
meum.Tuoc homo curril.eum habet cor dilalalum. 
Quid est, quo cor dilalalur? Nihil aliud , quam la- 
lum illud. mandatum.de quo idem propbela, omnis 
consummalionis vidi finem : lalum mandalum 
luum nimis.c[ omnis consummalionis.omnis per- 
fectionis,omnis praecepli finis est charilas,quae ila 
fala est, ul a Deo usque ad proximum, a coelo us- 
que ad lcrram exlcndatur. Itaque stadium esl }u- 
slilia. fides , spcs . cbarilas : el qui cxlra sladium 
illud exislenles currunt, fruslra laboranl.Nam non 
datur bravium currenlibus , sed curreniibus in 
sladio.Lnborant bneretici ul evangolium suum pro- 
pagent, vigilanl dies cl nocles, scnbunl mullos li- 
bros periculis el morti se cxponunt , sed frustra : 
Currunt enim in incerlum,alque acrem verbcrant. 
Pari ralione bomines improbi aliquando multum 
lahorant in currendo, orant. je.junant,eleemosynas 
faciunl, sed quia currunl exlra stadium, fatiganlur 
qmdem, scd inlcrim bravium non apprebendunl. 
Punamus unum exemplum : vos mulla similia in- 
vcnire polerilis. Sunl aliqui qui teinpore baccba- 
naliorum exeunt dc sladio, cbrietale cl clioreis et 
aliis peccalis excidunl a gralia. Deinde advcniente 
quadragcsimn ad graliam Dei per poenilentiam 
non redeunt; ct lamen jejunant cum caeteris, lor- 
Lasse eleemosynas majores et crebriores faciunt. 
I>li currunt sed non in sladio : laboranl cum cae- 
tcris, sed non coronabuirur cum caeleris. Quare? 
Quia non rurrunt in sladio:el opcra bona sinc ctia- 
rilale non mercnlur bravium. Doctrina csl aposto- 
lica: Si linauis , inquil . hominum loquar et an- 
gelorum, charilalcm auiem non Jiabcam , faclus 
tum rriui aes sonans aul cymbalum linniens. 
Ouamobrem , audilores . primum omnium id pro- 
curaro debcmus, ut admillamur in sladium: vcl si 
semel admissi , noslra culpa ciecli simus , iterum 
jicr pocnitenliam in curriculuni restiluamur, quod 
lainen , cum babuerimus , non id noslris merilis , 
sed Dei gratiae atlribuere debemus. Nam sicut in- 
gressus in sladium non acquiritur cursu , sed do- 
nalur favorc el iiberalitale principis; ila gralia ju- 
slificationis non reddilur mcrilis, sed gratisdatur. 
ln qno decipiebanlur Pelagiani,qui putabant so in- 
gredi posse sladium, et cnrrere, etisni non vocali 
el admissi. (irniin. inquit Aposlolus, salvati estis 
per fidem, ei hoc non ex vobis, Dei cnim rionum 



esl: tamquam si dieerel , quod in sladium admissi 
cslis, quud esl principium salulis, et lalcs effecli, 
ul jam possilis currere , bravium promcreri , nou 
vobis debebalur . sed gralis accepistis : Cliarilus 
Dei diffnsa est in cordibus noslris. Unde ? Num 
cx operibus jusliliae. quac fecimus nos ? Nequa- 
quam,sed perSpvritumsanctum,qui datus esi no- 
his. Non inlranl sladium, quia cucurrcrunl, sed ul 
ourranl. Non datur gralia . quia bcne operali su- 
mus : sed idco dalur , ul bene operari possimus. 
Boffis openbus , inquit d. Auguslinus , debclur 
merces.si fiant: sed gralia,quac non debctur,prae- 
cedit ul fiant. 

Estne salis esse in sladio? Non esl salis , scd 
currere necesse babent , qui in sladium inlrave- 
runl. Dicitur enim curriculum , quod in eo curra- 
lur: et sladium per anlithesin,quod in eo non ste- 
lur, el qui forle stare el scdere volunl, stalim eii- 
ciunlur, ne sint aliis impedimenlo.Alquc hinc ap- 
parel error crassissimus Lulberanorum. Quid do- 
cel Lntberus? slandum ac scdendum in curriculo, 
docel enim nulla esse opera necessaria , sed esse 
bcne comedendum et bene bibcndum,cl in ulram- 
quc aurem dormiendunr.et tunc venluros angelos, 
qui non in noslris plumis raollilcr quiescentes si- 
ne ulla moleslia transferent ad bravium. Sed aliud 
profcclo nos aposlolus docet , dum bealitudinem 
comparal bravio: et nos non solum currcre,scd cl- 
iam velociter et sine inleimissionc currcre et su- 
darc, el quasi in agone conlendere jubcl. Itaquc , 
audilores oplimi , cum Dei benignilate in sladinm 
admissi simus , stalim cursum operum bonorum 
auspicari debemus: non licel nobis ullo modo tor- 
pere vel otiari: in siudio sumus , non in triclinio , 
non in pomario, non in conelavi : ct qui sccus fa- 
ciunl, non mirum, in juslo Dei judicio cxcidunt a 
gralia, a pcccala relabunlur.ac dc stadio cxpellun- 
lur.llli igilur qui in sladio currunt,omncs currunt, 
nulli stant aut sedcnt. 

Sed quid sibi vult,quod scquilur, scd unus acci- 
pil braviuntfNum unus homo dumlaxal salvus cril? 
Jla prorsus. Unus dumlaxat, ncmpe Cbristus , sic 
cnim ipse ait; nemo ascendil in caelum, nisiqui 
descendil de caelo . filius esl liominis qui cst in 
caelo. Ilaquc solus Cbristus , qui cxultavit ul gi- 
gas ad currcndam viam. solus, inquaro, ipse ac- 
oipit bravium. Sed non idcirco nos excludimur , 
nec frustra laboramus in currendo, Cbrislus enim 
pro sc cl pro nobis aeccpit bravium.Est <mim Cbri- 
slus capul noslrum, ct nos mcmbra ejus; ipsc cst 
vilis, el nos palmilcs, unii8 panis,el unus corpus. 
mulli sumus. Non legisiis de prirais Cbristianis , 
cral multitudinis credenlium cor unum ct ani 
ma unal Isle igitur unus , islc Cbrislus unus , in 
quo nos oinnes unum sumus , iste accepit bra- 
vium. 

Sequitur, sic currilc , ut comprcliendalis. Iloc 
cst terlium et posiremum , quod a nobis exigitur, 
si beali essc velimus. Non salis cst csse in stadio, 
nou satis est currere, sed necesse esl bene curre- 
re. S(c currite, vt comprelicndatis. boc esl, cur- 
rili! ul oporlet, recle, celeriter , sinc inlcrmissio- 
nc. Nam ul in proverbio dici solel ; non coronan- 



CONCIO XVI. DE DOSIINICA SEPTUAGESIMAE 



m 



tur verba scd adverbia. Faeere,oon cst quod me- 
relur coronam; sed benc faccre: non currcre, sed 
bcne currere. Quis est qui bene currit? Qui recle, 
celerilcr et sine intermissione curril. Recte , hoc 
csl rcclo cursu , non sicut cbrii , qui occupanl lo- 
lam plaleam , et nunc ad unam parlem inclinanl , 
nunc ad aliam. Illi non recle currunl, qui non re- 
cla inlcntione in operibus bonis versanlur. Vcnis 
ad concionem animo proficiendi ? Rccie curris. 
Yerr.s animo cxplorandi , an sint verba Ciceronia- 
ua , quae proferirnus? Nnn recle curris. Yersaris 
in sludiis , ut Ecclesiac laboranti opcm feras ? 
ftecle curris. Versaris in studiis, ul iias canoni- 
cus, ei sumpiibus cnicifiv' in oelitiis perfruaris? 
non rcc» curris. Doces . concionaris , scribis li- 
bros , ui iiniplificelur gloria Dci , cl multi salvi 
fianl? Bene curris. Ilaec eadem facis , ul hornini- 
bus placeas, et gloriam propriam quaeris? Non re- 
ctc curris , nec unquarn pervenies ad bravium. 
Ilaqun dirigcndus esl cnrsus , dirigenda intenlio : 
si distorla esl , dicendum cum propbela : Vlinam 
diriga.nlur viae meae ad euslodiendas justifica- 
tiones luas. Deinde celeriter currendum. Non pla- 
cent Deo homines pigri, tardi , socordes: maledi- 
ctus homo , qui facil opus Dci negligenter. Cur 
pulatis prohibuisse Deum Hrbraeis , ne unquam 
sibi offerenl asinos , et primogeniium asini mula- 
renl ove, nisi quod lardum et pigrum sil animal,et 
displiceal Deo lardilas et pigritia ? Cur Deus lam 
saepe nos flagellal ? Cur lu in ilinere verberas e- 
quum ? quia non diligis eum ? Non cur igilur ? (Jl 
celeriter curral. Ila eliam Deus assidue nos verbe- 
rat, non quia non diligil;sed ul ad proposilum no- 
bis bravium magis festinemus. IUala quae liicnos 
prcmunt. inquil Gregorius, ad Deum ire compel- 
lunl. Vidit bcnignissimus Paler cursurn nobis, et 
cursum velocem esse necessarium : videt hoslem 
humani generis perpeluo spargere anle pedes el 
oculos noslros varias illecebras, ul in iis colligen- 
dis occupali ad bravium non curramus : videl po- 
slrcmo noslram lardilatem esse magnarn , nec mi- 
norem cupidilatem colligendi , quae daemones of- 
ferunl: quid igilur facil? Ingeminal flagella,mulli- 
plicat verbera, immillit limores periculorum, bel- 
lorum, scdiiionum, immillil aegriludines.follil oc- 
casiones lucrandi. aufcrl homines charos , filios , 
fratrcs , uxorcs ut hac ratione sallem nos currere 
facial viam mandalorum suorum.El sanc magis nos 
verberibus indigemus , quam multi sibi persua- 
deant. Cur exislimalis Dominum , cum in Jcrusa- 
lem m dic Palrnarum inlravit. asinam , cl pullum 
ejus ascendisse , nisi ul noslram quasi naluralcm 
cl asininam lardilatem designaret? Nam ul sancli 
pene onincs cxponunt.asina illa cl pullus ejus Ju- 
daeos el Paganos signilicabanl , super quos Cliri- 
slus ascendens , el habenis providenliac suae gu- 
bernans , Ct ralcaribus ac flagello tribulationum 
fcriens , ad coeleslcin Jcrosolymam perducil. Po- 
lerat vero equis vel mulis populos Judacorum ct 
Genlilium designare. sed asieis voluil : ut nos in- 
silae nobis l.irdiialis admoncrel,nec mirarcmur si 
lam sacpe el lam severe nos flagcllal. Et vere au- 
dilorcs , nou lam socordes surims in spiritalibus 



bouis , ul non lam asinino , quam (esludinco gra- 
du moveri videamus, cum lamcn in sladio sumus, 
cl vclocissime nobis currendum esset. 

Verum non satis est recte el celeriler currere , 
nisi ctiam sine inlermissione usque ad bravium in 
cnrsu perseveremus. Sic currite. inquit , ul com- 
preliendalis. Nam qui currunl ad aliquod tcmpus, 
deindc laligali subsistunl,nihil omnino comprehen- 
deril. Mulli sunt , qui incipiuul bene agerc , fre- 
quenlare sacramenla, abslinere se a flagitiis ; sed 
in medio cursu aliquando parva , aliquando nulla 
de causa ccssanl a cursu : opera jlla bona intcr- 
millunl: et Deus , cui isla infideliias el inconslan- 
lia maxime displicel, eos eiicil de curriculo et ali- 
quandojmo vero frequenler ila obdurari el cxcae- 
cari permitlit , ul numquam amplius cupianl redi- 
re ad siadium, el sempiterno illo pracmio,ad quod 
creati el vocati eranl, el quod facile consequi po- 
tuissent, surnma curn ignominia el confusionc pri • 
ventur. Itaque perseveranlia nobis in islo cursu 
neccssaria est.Videmur coelos.quomodo numquam 
vel momentum a cursu quiescant,et si quiesccrent 
slalim mundus lolus, nisi aliundc supplcrelur de- 
fectus , forlassc pcriret. Cur pulalis summum sa- 
cerdolem in veteri lcge, cum ornalu ponlificio in- 
cedebat, in extrcma vesle habuisse mala punica , 
quae in verlice quasi naturalem coronam gorunt , 
nisi ul inlelligcremus, exlrema opcra, el finem at- 
que cxilum coronari, cl eos solos salvos fuluros , 
qui perseveraverinl usque in Onem ? Sic igilnr 
currile, ut comprehendalis. 

Sed quacrel forlasse aliquis, quid cst hoc, quod 
Aposlolus loquilur. Vi comprehendalis ? Poleslnc 
aliqua rcs creata, quae finila est , comprehendere 
creatorem, qui esl inlinilus? Proprie comprehen- 
dere , hoc est , lotum capere et concludere Deum 
nemo polesl; sed possumus , lamen eum compre- 
hendere , si comprehendere idem sit quod appre- 
hendere. Ilaque beali omnes Deum cognilione el 
amorc apprchendunt, et in eo delecianlur , eoque 
fruunlur, salianlur, replenlur , non quanlum ipse 
cognosci et amari, saliare, replere et delectalione 
afficcre polest, sed quanlum ipse capere possunl. 
Quemadmodum enim si dicas a!icui,Vade ed ocea- 
num , el reple amphoram islam aqua maris qnan- 
tum poles: num inlelligis,ut infundnt lotam aquam 
maris, ut nihil supersil, quod infundi possil? Non 
hoc inlelligis, quod scis fieri non posse,sed ulin- 
fundat tanlum , quaulum amphora capere polest. 
Ila quoque nos currimus, ut Deum comprehcnda- 
mus, eo cor noslrum impleamus, non quanlum ip- 
se implcre potesl , scd quanlum vasa cordium no- 
slrorum capcre et conlincre possunl. 

Omnis autem qui in agone conlendit,ab omni- 
bus se abstinel: ct illi quidem , ul corruptibilem 
coronam accipiant; nos autcm incorruptam.Vvr- 
slal in eadem siuiililudine , ul nos doceal quid fa- 
cerc debeamus. ul in cursu reclo cl ccleri pcrse- 
vcrcmus. Quid igilur facere debcmus? Id quod U\- 
ciunt cursores. Quid facinnl cursorcs? Ab omnibus 
sc abslinenl, quiic eos iinpcdire possunl: a forni- 
caiione, ipiae debililal vircs: a cibis dclicalis.quae 
delicatam el lencram curucni clliciuul: a mullis vc- 



100 



C0ACI0 XVI. DE DOMINICA SEPTOAGESIMAE 



shbus ct oncribus, quac corpus faligant: a niinio 
polu, qui mcnlcm, oculos, pedes, tolum corpus ct 
animura laedit. Quam egregic pulalis currercnt c- 
brii ad bravium, qui super pedes suos consistcre 
non possunl? et si bravium esl in Orienlc,ipsi cur- 
rerenl ad orcidcnlem. Ab bis igilur omnibus illi sc 
abslincnl. ct nos quoque ad corum excmplum ab- 
slinerc debemus. Ac nc forlc tibi baec niniis molc- 
sla el gravia vidcanlur, audi quid dical: Et illi qui- 
dem, inquil, ul corruptibilcm coronam accipiant, 
haec omnia praeslanl.ct tibi durtim videbilur idem 
praeslarc, ul incorruptam cl immarcescibilem co- 
ronam accipias? Magna profeclo ct vcbemens pcr- 
suasio. et argumcntum, quod in die judicii lcpidos 
Clnistianos incrcdibili pudore cl confusione afli- 
ciel. Quid? Nonne turpissimum,et liominc cbrislia- 
no indignissimum cst, ul proplcr coronam gloriae 
scmpitcrnac, quac nullo prelio aeslimari posset, 
propler rcgnum etimpcrium illud amplissimum, el 
quod sinc liuc durabit, et corpus ct animam possi- 
dcnlis io summa et aetcrna fclicilale constilucl, 
non vclil ad paucos dics in sladio currcrc, et a for- 
nicalione, cbrielale, cboreis cl aliis nugis absline- 
re? Cum Elbnici omnia isla cl majora fecerinl pro- 
plerunam coronam cx myrlo Veneri consecralam, 
vcl ex olea consecralam Mincrvac,vcl cx lauro con- 
sccralam Pboebo:qui sunl omncs dacmoncs ct spi- 
rilus Tarlarci.Quid illis proderanl coronae cx myr- 
lo vel ex lauro, quorum folia post paucos dics are- 
sccbanl? Al libi numquid proderit corona gloriae, 
quac corpus el animam sempcr virere ac florere 
lacit? Scd si baec non movent, movcant sallem isla 
lempora, lam lurbulcnla el lam periculosa, in quae 
incidimus. Ego sane vebcmenlcr timeo, ne si per- 
gamus sicul alias solemus baccbanalia cclebrare el 
Deum ad iracundiam lot flagitiis provocare , com- 
plealur landem nostra malilia , complcatur el ira 
Domini, etdisperdat nos Dcus,sicut aliis mullis rc- 
gnis accidisse vidcmus. Quid enim obsecro pcrdi- 
dil (iracciam, nisi illud ipsum quod nos facimus? 
Krant bomines maximc dediti ebrictali, cl conviviis 
ac Iripudiis, ul ex oralionibus I.asilii el Cbrysosto- 
nii cognosci polcsl. Dcinde non mullum sollicili 
crant do rcligionc , permillcbanl sectas varias et 
baercses cresccrc, ul lubilum cuiquc eral , quod 
magnus Basilius in epislola quadam ad Occidcnla- 
Ics, cl d. Ilicronymus in epislola ad Damasum ma- 
xime deplorant. Poslremo sedcm Romanam, ubi 
radix cl capul cst noslrac rcligionis, non magnifa- 
cicbant. nequc aliud magis optabanl , quam roma- 
nac Kerlrsiac non subcssc: quod vel cx eo perspici 
polesl, quod loties palriarcbam suum Constantino- 
pulilanum. qui inilio cral ullimus palriarcharum , 
priinum el universalem patriarcbam cssc volucrunl. 
Sed quid fecil Deus? Quia nimis bibcbanCpcrmisil 
ut cis dominarcnlur Turcae, qui vinum secundum 
Irgem suam cxerranlur , el vincas succidunt ubi 
possunl. Quia Iripudiis dcdili cranl , ita sevcrum 
lyranrium ccrvicibus eorum imposuil , ul jarn gc- 
manl sub jngo.el lanlo oncrc opprcssi cborcas du- 
cere el sallare, nec liccal, ncc libeat. Quia dcrcli- 
gionc nou erant sollirili, pcrmisit cos cxcaccari, ct 
veram fiJem ac rcligioncm pcrdere. Quia poslremo 



Chrisliano pontiflci subjecli csse nolebanl, subje- 
cil eos alrocissimis hostibus Chrislianae Odei. Ila 
cum Graccis aclum esse videmus et dolcmus. INolo 
malum aliquod minari, sed quaeso, non ipsi nobis 
cxilium cl ruinam extremam procuremus.Nam Ger- 
maniam sororcm csse Graeciao quanlum ad ebrie- 
lalem nemo non videl: quicquid inchoatur, vino in- 
choalur, quicquid linilur , flnitur vino: Si aliqucm 
invisis,propinando le salutal.ct tu bibcndo rcspon- 
dcre cogcris, Non sciunt amicos honorarc , vcl a- 
morem vel benevolenliam oslenderc,nisi vocenlad 
prandium: non sciunt prandcre cum amicis, nisi 
cos cbrios, boc esl, animo morluos et corporc pc- 
ne mortuos dimillant. Quae esl baec infclicilas? Bis 
aut ter in prandio bibo , el corpore et animo bene 
valco. Invilas mc ad prandium luum, ccrle ul mihi 
facias rcm gralam, et vis ul decies bibam,dcslruam 
vinum luum, el stomachum meum, et si non facio 
indignaris?Intclligamus quaeso gcnus quoddam cs- 
se slulliliac, ila amicos honorare velle : discamus 
sobriclalcm parcnlem csse sanilalis corporis el ani- 
mi; bibamus ad silim rcslinguendam, non ad libi- 
dinetn cxplendam: illud scicnles , naturac parum 
salis csse, libidini nihil sufficere. 

Jam dc chorcis , sallalionibus cl aliis illecebris 
cilVacnis juvcntulis nihil esl quod dicamus. Quis 
enim ignorat multos esse, qui Lovanium veniunt, 
ul doclorcs fiant in Jurc, el liunl doclores in cho- 
reis cl in gladio? Quam mulii sunt,qui cum ad pa- 
rcntes suos rcdcunl, si quacralur ab eis, quid Lo- 
vanii didicislis? rcsponsuri sunl, si verum diccre 
vclinl, didicimus vagari tolas nocles pcr plalcas : 
didicimus districlo gladio bcllum gcrcre cum lapi- 
dibus: didicimus mulla el nova genera chorcarum: 
didicimus uno hauslu biberc medium poculum : 
didicimus pecunias noslras , quae unum mcnsem 
duralurac cranl, una hora consumerc. Pracclara 
profcclo sapienlia. Quam sit hoc malum , et quan- 
lorum malorum causa , quis non videl, auditores? 
Nam si qui versanlur in sludio sapienliae, qui lam 
erudilam cl sanctam civilalcm inbabitant, qui suis 
moribus aliis bominibus luccre debent, ita vivunt, 
quid alios quacso facturos spcramus?Ccrlc qui hic 
insiiluunlur, doclorcs ct gubernalorcs , praefecli 
ac judiccs aliorum locorum crunl: scd quid docc- 
re polerunl: nisi quod didicerinl? Ilabcatur, obsc- 
cro, habcalur ab iis, quorum inlcrcst , magna ra- 
lio juvcntutis,undc salus el incolumilas lolius rei- 
publicae dcpendcl. 

Jam de negligcnlia conscrvandae rcligionis ac 
de conjunctionc cum capilc, unde salus membro- 
rum depcndcl, nilnl diro. Mulliludo enim hacreli- 
corum, qnae in lola hac regione alque in Flandria 
polissimum cum Calholicis impunc vcrsalur cl au- 
gelur in dics, salis lorporcm, el negligcnliam no- 
slram rcdarguil. 

Quarc, auditorcs optimi. aposlolum Paulum au- 
diamus. alquc in sladio constituli abslincamus nos 
ab omriibus, quac a cursu nos impcdirc possunt. 
Quid magnum csscl si scmel nos cliam unum mi- 
raculum faoeremus; et quo tempore alii scelestis- 
simc el corruplissime vivunt.co nos optime ct san- 
ctissiinc vivcrcmus? Polliccor vobis, nos Dco rem 



CONCIO XVI. DE DOMIKICA SEPTUACESIMAE 107 

gralissimam, nobis ulilissimam, et loti palriae sa- peccalum primi hominis ad memoriara rcvocal, et 

lutarem cffecluros , si ad iram omnipolcnlis Dei laelis canlicis intermissis,vcslequc lugubn assum- 

placandam, et eum toli regioni reeonciliandum of- pla, et nos ad luclum cl poenilenliara exhortalur: 

feramus ei sacriGcium trium sequenlium hebdoma- lio<; csl, parcmus nos ad quadragesimam , expic- 

darum ila ut bacchanaliorum oblili unusquisque mus confusione el lachrimis praclerila peccala ut 

se domi conlineat, nulli videanlur homines larvali cum fruclu el ulililate postea jejunemus. Quod ul 

vel personali, nulla exerceantur tripudia, nulla ce- faciamus praestct nobis Jesus Ghrislus, qui esl be- 

lebrentur sumpluosa convivia , nullus inveniatur nediclus in saecula. Amcn. 
cbrius: faciamus quod Ecclesia docet, quae hodie 



\r£G®@&$s> 



CONCIO XVII. 



1) E E A I) E M DOMINICA 



T II E M A 

Similc esl regnum coelorum horuini palrifamilins, qui exiil primo mana 
couducere opcrarios in vincam suam. Iflallh. 20. 



SYNOPSIS 

liiiJLcullas sensus hujus parabolici ex Origenis 
judicio dimetilur. Scopus et finis hujus para- 
bolae investigalur, qui eo lendil, ui intelliga- 
mus singulare Dei donum esse . quod graliae 
vi evangelii . ei non legis veteris ei, propheta- 
rinu lemporibus vocati simus. 1'alerfamUias 
isic diligcjis, justus el liberalis fuisse osiendi- 
lur: Qui csi Ueus ijtse. ul qui tres diverscs alit 
familias, unam jiliurum in coelo : alleram li- 
bertorum in terris ; lertiam mancipiorum in 
pislrino gehennae. Quumodo Deus insacrisU- 
leris dicalur exire.Vineam esse ecclcsiam-.ope- 
i arios vero praelatos et doctoresdemonslralur, 
eorumque ojjicium eldignitas asseritur.Dena- 
rins cst ipsa foelicitas, sive ipse Dei fdius,(qui 
accommodale denario comparalur) per beali- 
ficam visioncm possessus. Per quinque exitus 
quinque mundi aetales designari quae omnes 
unius diei spalio definiuntur a Deo , ut qui , 
cum sil aeternus . lempus nobis visum lonnis- 
simum, brevissimum aestimet.Qui operariiin 
singulis aetalibus ad quam devoluti sumus ul- 
limam . conducli fuerint. Quomodo e foro ad 
vineam eundum sil, ubi mundus eleganli si- 
mililudine nundinis comparatur , quarum 
mercatura puerili ranarum piscationi similli- 
ma ; ex quibus nos palerfamillus increpando 
evocat. 

Absoluta tranclalione de vocalione ad laborem , 

in secunda parle agil de vocalionc ad :uer- 

cedem.Chrislus fidelis et prudens csl procura- 

lor , nescius decipere , nescius decipi ; cur a 

novissimis mercedem persolvendo incipial. 

Bealitudinis denarium licet singuli operarii 

accipianl,diverso lamen foelicilatis gradu pos- 

sidere Jovinianum probalur,nam quilibel pro 

im capacilale sine murmuralione accipil. 

Operarii novi testamenli operariis veteris an- 

iiuiitiir . quia eorum sunt praeslanliorn 

vn-iiiiriiam clsi lii plus laboravcrinl,minus ta- 

mcn quam noslri,utpole quibus copiosiorSpiri- 



tus sancti gratia communicala,effecerunl:quod 
figura duorum.qui racemum exPalaeslina ad 
Moysen lulcrunt , aperle demonslratur. Coro- 
nidem addit eorum , qui in vinea Domini vo- 
caii oiio indulgent , increpalio , qui accipilri- 
bus assimilanlur , cum multi sapienter ignari 
juccundis gallinis similes fiant. 

Quae nobis hodic nb Ecclcsia Calholica propo- 
niiur Evangelica simililudo, Audilores optimi.eam 
ila recondilam abslrusam csse vir doclissimus Ori- 
genes judicavit , ut ad cam pro dignttele explican- 
dam ipsuin Dei Filium, qui auclor cjns luii,ncces- 
sarium cssc conslantcr assereret. Nos cniin la- 
mctsi Cbrisli sensum.ut apostolus loquitur.habea- 
mus : lamen ita ab hujus parabolae sublimilale ac 
profunditale abesse existimavit , ul solum pauca 
quacdam dc ca supplicari , cl ea diccrc alquc iu 
mcdium adferre possimus. Denique propter hane 
uiiani paraboiam de Domino ac servatore nostro 
propbctiin cccinisse affirmal. Inclinabo in para- 
bolam aurem meam , aperiam in psulierio pro- 
posilionem meam. Kt . aperiam in parabolis os 
inciLin, eruclabo abscondila a conslilutione mun- 
di. Ac Origenis quidem dc elegantissima ct pul- 
cherrima comparatione judiciura verissimum , sa- 
pienlissimuraque fuisse , non dubitabilis , audito- 
rcs, si (|u;inlo,cl quam gravibua ea sit obrula, con- 
sideretis.Ego lamen partim lemporis angustiis im- 
pedilus.partim.frelus inlelligenlia voslr;i(noncnini 
;id vul^us imper/Hura verba facio ) mulla cousulto 
i'c dc induslria praelermillam : el ea solum , quae 
magis tura ad parabolam explicandam necessaria, 
iuin ;id morcs nostros corrigendos ulilia esse vide- 
bunlur, adducam. 

Sed iinicii lamen qu;ira ad ipsius parabolae vcr- 
ba explicanda aggredior, (|ucm sibi iincrn ac velu- 
ii scopum Dominus proposueril, mihi quaerendum 
alque diligenler invesligandum cssc videlur. Non 
enim alia dc causa nonnulli in parabolis exponen- 
dis facile labunlur , cl a vcritalc abcrrant , quara 
quod vcrba prnecedenlia et scquenlia non consi- 
derenl; neque cur, aliquando cl qna occasioncpa- 



CONCIO XVII. DE EADKM DOMINICA SEPTUAGESIMAK 



109 



rabola dicla sit , animadverlunl. Hujus igilur ele- 
ganlissimaesimilitudinis exitus,audilores,is esl,ut 
ostendal eos,qui post salularem Domini adventum 
ad Ecclesiam advocanlur,et legis evangelicae onus 
leve eljugum suave suscipiunt,mullo feliciores et 
beatiores esse, quam ii fuerint, qui hunc eumdem 
Domini adventum praecesserunt , et gravissimam 
legis anliquae sarcinam porlaverunt.Nam cum bea- 
tissimus apostolorum princeps Pelrus pro se et pro 
caeleris apostolis a Domino quaesivisset.quid mer- 
cedis ac praemii accepluri essenl, quod spretis o- 
mnibus rebus, ipsum secuti fuissenl? Ecce inquit, 
nos reliquimus omnia el scculi sumus te : quid 
ergo eril nobis? Eis Dominus respondil: Amen di- 
co vobis , quod vos , qui reliquistis omnia et se- 
cuti eslis me,in regeneratione, cum sederit filius 
hominis in sede majestalis suae , scdebilis el vos 
super sedes duodecim, judicantes duodecim tri- 
bus Israel. Et omnis, qui reliquerit domum, vel 
fralres, aul sorores, aut palrem.aul malrem.aut 
uxorem , aut filios aut agros propter nomen 
meum , centuplum accipiel , ct vitam aelernam 
liabebit. Multi aulem erunt primi novissimi , el 
novissimi prinii. Alque haec obscuriora esse vi- 
debantur , quam ul 1'acile ab apostolis rudibus el 
illileratis hominibus percipi possent : ad ea ergo 
illuslronda el explicanda parabolam praesenlem 
adhibuit. Slalim enim ait: Simile est regnum coe 
lorum patrifamilias , et quae sequuntur. Et para- 
bola expedita, ut quo illa tenderel inlelligeremus, 
rursum illa verba subiecit:Sic erunt primi novis- 
simi, et novissimi primi. 

Ilaque scopus ac veluti signum, quod noslra pa- 
rabola intuetur , hoc est , ut ii , qui jam evangelio 
coruscanle vocali sunt, non modo se delrimentum 
nullum accepisse existiment ex eo,quod ullima ae- 
tale, et mundo tam senescenle vocali sunt, sed et- 
iam singulari privilegio se a Deo donatos esse et 
palribus veteris teslamenti praeferendos. Ac deni- 
que duodecim tribus Israel in novissima die se es- 
se judicaluros intelliganl. Quam noslrorum tempo- 
rum bealiludinem illis etiain verbis Dominus no- 
sler ac lib^rator expressit , Luc. 10. Beali oculi , 
qui vident , quae vos videtis. Dico enim vobis , 
quod mutti prophelae et reges voluerunt videre, 
quae vos videlis,el non viderunt: et audire.quae 
vos auditis, ei non audierunt. Ei alio loco: Alius 
esl, qui seminat, et alius est qui melil. Ego misi 
vos melere,quod vos non laborastis. Alii labora- 
verunl , et vos in labores eorum inlroistis. Et 
apostolus Paulus , cum ad Hebraeos scribens illos 
veteris teslamenti patres enumerassel , qui lide 
maxime eniluerunt: El hi omnes, inquit, leslimo- 
nio fidei probali non acceperunl repromissio- 
nem, Deo pro nobis melius aliquid providenle,ut 
non sine nobis consummarentur. Itaque, audito- 
res huc omnis parabola tendit, ut nos evangelii et 
graliae potius, quam legis et prophetarum lempo- 
poribus vocalos essc singulare Dei donum et pri- 
vilegium exislimemus. 

Ilis igitur explicatis , perfacilis mihi reliquus 

cursus orationis ostenditur : fundamenta cnim mi- 

hi videor iccisse tolius dispulationis. Ut igilur ad 

ipsam parabolam jam tandem veniamus, inilio Do- 

BnLAnmif] Vol. W 



minus palremfamilias magnum imprimis , ac dili- 
gentem , justum el Iibcralem nobis scribil. Quotl 
enim exiit primo mane conducere operarios in 
vineam suam, diligentiae Iribuendum esl : Nam , 
ul Arisloleles in libro de ralione domus gubernan- 
dae, scriptum reliquil; diligens paterfarailias sicut 
ultimus ad lectura se recipere.sic eliam primus et 
leclo surgere , et ad procuranda domus negolia 
exire debet. Quod aulem iis operariis , quos hora 
prima couduxil , denarium diurnum persolvit , ju- 
slitiae tribuo : quod vero caeteris amplius , quam 
eis debebanlur, largitus est, liberaliiali adscribo. 
Atque hujus palrisfamilias nomine Deus ipse si- 
ne ulla dubitatione inlelligendus est. Ipse enim 
verus magnus palerfamilias est , cui non una , sed 
tres maximae , dissimillimae et locis disiunclissi- 
mis posilae familiae sunl : una filiorum , altera li- 
bertorum, terlia mancipiorum. Filii in coelcstibus 
domiciliis vitam tranquillissimam ac felicissimam 
degunt : liberti in terris in sudore vullus sui ve- 
scuntur pane suo:mancipia calenis onerala in lc- 
nebricosumgehennaepislrinum delrusa ac relegn- 
la sunt.Filios quidem palerfamilias neclare ac am- 
brosia pascit, el lorrenle voluptatis polal. Liberlis 
autern calicem voluplalis spargit interdum felle a- 
mariludinis, et polum dal in lachrimis quidem,ut 
psalmoghraphus ait; sed in mensura. At mancipia 
fugitiva solo pane tribulalionis, et aqua lachrima- 
rum et felle amariludinis.sustenlat.Hae porro tres 
illae familiae sunt de quibus divinus aposlolus ad 
Philipphenses scribens ail: In nomine Jesu omne 
genu fleclatur , coelestium , terreslrium et infer- 
norum. 

Quid igllur magnus ille paterfamilias fecit? E- 
xiit, inquit, primo mane conducere operarios in 
vineam suam. Quid est hoc , Auditores ? Deus e- 
xiii? Et unde exiil, Quoniam ivil?Numquid non ip- 
se ait: Coelum el terram ego impleol Et, Coclum 
mihi sedes esl , terra autem scabellum pedum 
meorum? Et rursum : Ego Dominus , et non mu- 
lor. Nonne de ipso Jacobus aposlolus ait : Apud 
quem non est transmutalio neque vicissiludinis 
abumbratio. Quo igilur exiit, qui numquam move- 
tur, et semper esl ubique? Recognoscite mecum , 
audilores , melaphoram divinis literis familiarem. 
Tunc enim exireinsacris voluminibusdicilur Deus, 
cum se prodit , et exlra se aliquid operalur. Cum 
Deus Pater Deum Flium menle alque inlelligentia 
gignil, et rursus cum Spiritus paraclelus, qui nec 
genitus, sed genitoris genitique suavilas esl, a Pa- 
tre el Filio tamquara ab uno principio et unica 
spiratione procedit: operalur quidem Deus, sed ab 
aelernitale intra seipsum sine ullo teste et sine ul- 
lo cor.scio operalur.Quocirca tunc non cxire , scd 
in seipso manere ac delilescere dicilur. Al cum 
orbem molilur , administrat , gubernat , immulat, 
quia exlra se operalur, ct manifeslum se facit,pro- 
ptcrea lunc exire non immerilo dici polesl. Itaquc 
cum coelum el lerram fahricavit , exiil : cum Noe 
praeceptum de arca aedificanda dedit , exiil: cum 
Ahraham de Ur Chahlaeorum eduxil , exiit : cum 
denique homo faclus in terris apparuit, exiil: cum 
populum suum a Pharaonica servitute liberavil , 
exiil. 

94 



110 



CONCIO XVII. DE EADE.M DOMINICA SEPTUAGESIMAE 



Ei cur nam exiit?.\'empe , ut conduceret opera- 
rios in vineam suam. Quaenam igilur est haec vi- 
nea?Qui vero hi operarir?Vinea Ecclesia esl.Quam- 
quam enim Domini esi terra et pluniludo ejus : 
tamen vineam quamdam ex omni orhe lerrarum 
sihi elegit , el eam singulari providentia colit , de 
qua ia sanclis voluminihus frequenlissima mcntio 
esl : et nos de ea dicere multa possemus , si per 
tempus licerel,et ad alia ujagis necessaria non pro- 
peraremus. 

Porro opcrarii sunt ii , quos Deus huic vineae 
excolendae singulis aetatihus praeficit:quales olim 
palriarchae, prophelae, sacerdotes el apostoli fue- 
runl: nunc vcro ponlifices , concinnalores, paslo- 
res, doclores et alii sunl, qui in hoc unum inoum- 
bunt , ut haec vinea non silvescat , nec spinis aut 
trihulis ohrualur, nec a bestiis in eam irrumpenti- 
bus devastetur; sed florcal, vigeat , propagetur et 
fruclus uberrimos parial. Neque hoc munere aliud 
nohilius , excellcnlius , Deo gralius aut nohis uli- 
lius inveniri potesl. Sic enim Deus hanc suam vi- 
neam diligil, ut quicquid ah initio fecil , in lolum 
incommodum alque humilitatem hujus vineae fe- 
cisse videalur.Quare.qui a Dco ad hoc tam sublime 
opus assumunlur , ul operarii in ejus vinea sinl, 
certe grave illis videri non dehel.omnibus negoliis 
ali ; s.et curis et luchris valediccre; quin polius lam 
excellenti bonogatdeanljet slrenuossein hac vinea 
operarios, k Deo et angelis speclalorihus,praebeant. 

Profeclo enim si Deus ad creandum coelum ho- 
minem aliquem aut angelum adminislrum habuis- 
set, maximo honore ac dignilale homo ille,vel an- 
gelus afleclum se fuisse censerel. Neque alia de 
causa cos , qui signis el prodigiis clarucrunt , ad- 
miramus , nisi quod illuslramenla Dei in illis ma- 
gnificis , el vires omnium rerum crealarum supe- 
ranlibus opcribus, fuerint. Quanlo igilur jure illo- 
rum suhlimitatem et excellcntiam suspicere, atque 
admirari debemus , quibus velul inslrumenlis ad 
vineam suam colendam et hominum animos illu- 
slrandos atque ad vitam revocandos uli dignatur ? 
Opus enim sine duhio nohilius ac praestantius esl, 
hominis libcrarn volunlalcm ad malum propensam 
ad Deum couverlere, quam coelum ac terram con- 
dere: cl aniinum dormienlcm exciiare , quam cor- 
pus jam deruncluin ad vitam a raorle revocare. 
Quid i? Ouod operarii hujus vineae , praelerquam 
quod opus exercent per se praeclarissimum alque 
eximinm.mercedem eliam lanlarn, quanlam optare 
non possenl, sine dubio consequentur. 

Amlilc cnim quid scquatur in cvangclio : Con- 
venlione aulem facla , inquil , cum operariis ex 
denario diurno,misil eos in vineam suam.Quid, 
obsecro , denarium islum significare exislimatis? 
Nibii profeelo aliud , quam aeternam felicitalem , 
vcl ipsum Dei filium designanl , in cujus visione 
ac possessione noslra beatitudo coosislit.Nam que- 
madmodum denarius figuram priocipis impressam 
^crii; sie ipse Dei filias, splendor gloriae et figu- 
ra subslanliac Dei Palris ah aposlolo Paulo notni- 
natur.Et quomodo denarius non figuram modo.scd 
ctiiim verba quacdam continel : sic eliam Dei Pi- 
lius non solum figura , sed et Verbinn Dci Palris 
est. Kursum , ul denarius rolunda figura pracdilus 



esl.in qua finis nec principium invenilur:sic Filius 
Dci.ul aposlolus loquitur, nec inilium dierumnec 
linem vitae habet.\c ul pccuniis ohediunl omnia, 
et per ipsas omnia fiunt; sic per Chrislum omnia 
faela sunl , et omnia Deus Pater ei subjeeit. Haec 
est igitur mcrces noslra, et merces magna nimis: 
quae etiam non injuria denarius appellalur , cum 
decem praeeeptorum observalione comparetur. 

Sequitur : Et egressus circa horam tertiam vi- 
dil alios stanles in foro otiosos, et dixit illis: Iie 
el vos in vincam meam. Quinquics hic nosler di- 
ligens paterfamilias exivisse descrihilur: hora pri- 
ma, terlia, sexla , nona alque undecima: quae ho- 
rae sic accipicndae sunl, ut ad initium primae So- 
lem oriri, ad finem duodecimac occiderc eumdem 
inlelligamus. 

Quinquies igilur c.xivit, quia quinque sunl mun- 
di aelales , quibus Deus semper alios alque a« 
lios operarios ad vineam suam colendam addu- 
xit. Ilaque tolum lcmpus,quo mundi hujus sta- 
lus permanere , el Dei vinea coli debet , unius 
diei spalio deflnitur. Cujus quidem diei ab orbe 
condilo usque ad tempora Noe hora prima, secun- 
da el tertia;a lemporihus Noe usque ad Abrahae vo- 
cationem,quarla. quinta et scxta:ab Abrahae voca- 
tione usque ad Moysen legislatorem seplima, octa- 
va el nona; a Muyse legislalore usque ad primum 
Christi adventum,decima cl undecima affluxerunt: 
a primo Chrisli advenlu usque ad secundum hora 
duodecima ac poslrema peragilur.Et quidem hora 
prima Adam, Selh, Enoch ; hora terlia Noe , Sem, 
Melchisedech : hora scxla Abraham et caeteri pa- 
triarchae ; hora nona Moyses et prophetae ; hora 
undecima apostoli et eorum suecessores vocati 
sunt. Atque hoc rst , quod b. Auguslinus in libro 
alteru in Julianum docct, cum ail : Excellenliores 
paucos dispensalores suos Deus per diversas ac- 
lates lemporum locorumquc disiantias , sicut ei 
placel atque expedire judical, ipsi dispensat. 

Quod vero nunc horae undecim effluxerint , el 
hora duodecima alquc ulliina agalur , el finis diei 
Solesque occasus immincal , lestis esl apostolus 
Joannes: Filioli, inquit, novissima liora esUestis 
aposlolus Paulus: Hacc autem omnia , inquit , in 
/iguris conlingebanl illis : scripla sunt autem ad 
curreplionem noslram, in quos (ines saeculorum 
devenerunl. Testis denique et aposlolus Pclrus : 
Scienles , inqnit , quia non corruplibilibus auro 
vel argento rcdempti eslis de vana veslra con- 
vcrsationc palernarum traditionum: sed prelio- 
so sanguine quasi agni immaculali Christietin- 
contaminali , praecogniti quidem anle mundi 
constitutioncm ; manifestati auiem novissimis 
lemporibus proplcr vos. 

Neque vero mirum nobis videri debel , spalium 
lot annorum diem unam a Domino nominari! Nam 
si nos , qui aliquot annos vivimus , unam horam 
vel alteram facile contemnimus, spatium brevissi- 
mum esse censemus: cum lamen besliolis quibus- 
dam,quas Arisloleles apud ITypanim nasci,et unum 
diem viverc aflirmal.horae singulae el singulae ae- 
lates videanlur et si islud cogitaie istae besliolae 
possent non minoris ipsae unam horam facerent , 
quam nos dcccm aut quindecim annos faciamus. 



concio xvn. de eadem dominica septuagesimae 



111 



Qunnlo mngis Deus , cujus aetas est aelernitas 
saeculorum , el cui sine mendacio dicitur: Mille 
anni anle oculos tuos iamquam dies esler aa , 
quae praeteriit , omne nostrum lempus brevissi- 
mum esse docet,lamelsi nobis maxime diulurnum 
esse videalur. 

Quare, auditores, si vita praesens ita est brevis, 
ul nemo sit, qui vel semihorae spatium vivat, cur 
lam sollicili in rebus praesenlibus comparandis el 
cumulandis sumus? Conlemnamus , quaeso , con- 
lemnamus ineplias (quod enim levius huic levita- 
li nomen imponam ?) el in illam aeternilalem in- 
tueamur, quam nos omnes, qui hic vel in summis 
voluplalibus vel in exlremis doloribus positi, eme- 
tiri debemus. Vocat nos Dominus a loro ad vi- 
neam, surdi non simus, aures non claudamus, ne- 
que putemus nos a quiele ad laborem vel a lubore 
ad quielem sed a labore ad laborem vocari. Sive 
in foro sumus, laborandum est.Sed labor fori inu- 
tilis, labor inanis, hibor laborem parturiens est:al 
labor vineae mcrccdem mngnam expeclat,quielem 
alque otium maximum paril. Audile enim quibus 
verbis Dominus nos a foro ad vineam suam invi- 
lat. Vemle ad me omnes, inquit, qui laboratis el 
onorali eslis. el ego reficiam vos. Et quonam pa- 
clo, quaeso, nos reflcies Domine? Tollite , inquit, 
jugum meum super vos, et discile a me,quiami- 
Us sum et humilis corde ; el invenielis requiem 
animabus vestris. Jugum enim meum suave esl 
et onus meum leve. Iiaque jugum alque onus non 
deponere, sed immutare nos vo ! uil: et a lubore in- 
fructuoso ad laborem frucluosum vocat,cum a foro 
ad vineam vocal. Neque negligenler praelereun- 
dum est . auditoies , vocem illam graecam ayopa 
pro qua nos forum haheinus proprie mercalutn el 
nundinas ( ut Origenes nil) signiflcare.Quod enim 
Pylhngorns dicere solebul vilam humanam magno 
mercatui persimilem esse, i.d nos quoque esse ve- 
rissimum experimur.Queiiiudmodum enim in nun- 
dinis alii merces suas osleolanl, el lubernacula 
ulque umbracula, tnmquam laqueos el relia pecu- 
niis tcndunt: alii subliliori arliticio, nempe circu 
latores alque praesligialores homines cnnlu , lam- 
quarn sibilo aves ad se Irahunt , et admirabili ge- 
nere mercaturae negolianlur! Ibique mendncia do- 
minaniur ; insidiae , doli , deceptiones el fraudes 
regnant.ac demum omnia confusis tumullibus,ru- 
more ac strepilu plena sunl ! Sic eliam in foro ac 
nundinis hujus mundi duemones sunt , qui quasi 
versutissimi mercatores , ubique ligtint sua tento- 
ria , isle voluplales , ille divilias , illc honores ac 
dfrgnitates vendit. Jara qui emunt , vel voluptarii 
sunl vcl avari, vel supcrbi atque ambitiosi. Omnc 
qncd est in mundo , clamal evangelisla Joannes , 
hbc csl . omne quod in foro cl nundinis cst , aul 
ooncupiscentia camis esl autconcupucenliaocu- 
lorum aut suporbia vitae. Carnis concnpiscenlia 
quid nisi delitias, voluplales,comessaliones?ebrie- 
talcs , oculorum , nunum narium el omnium scn- 
suum delectationes cmeret? Concupiscenlia ocxi- 
lorum quid nisi domos , vcsles , possessiones et 
pecunias quaereret?Quae oculorum concupisccntia 
alio nominc nvarilia non immerilo dici solcl : eo 
quod avari oculos solos oblectent , solos oculos 



pascant, parcissime vivant , sordidissime vestian- 
lur: non animum sed arcam implere; non venlrem 
satiare, sed oculos gestiant. Porrosuper&iauiJac, 
quod praeter honorum sedes et dignitatum splen- 
dorem ambirel?In hoc igilur foro omnia personant 
confusis vocibus mercatorura , et cum ahus acce- 
dit, alius recedil; alius vendil, alius emit;alius va- 
dit, a>ius redil; isli canunt, illi conlendunt,mirum 
est , quanlus ubique lumultus ac strepilus excite- 
lur. Sed quod caput omnium malorum,iidem mer- 
catores el praesligialorcs sunt: siquidem amarilu- 
dinem vendilant pro voluptale , ignominiam pro 
iloribuSjSpinas et pro auro,carbones, qui quoniam 
accensisunt,mox ut tanguutur,manum comburunt. 
Neque hoc solum , sed quod mullo est infelicius , 
rem eamdem ul callidissimi foeneralores ilerum 
atque iterum vcndunt. Id quod rudi, sed apposila, 
nisi fallor, simihtudine declarabo.Vidislis aliquan- 
do pueros circa paludes rnnnrum piscalioni o|)e- 
ram dantes ? Ipsi enim ranae alicujus pellem filo 
alligalam aliis ranis,tamquam escam obiiciunt,con- 
tinuo vero non una, sed mullae undique ranae ad 
vscam illam occurrunt , et ea , quae caeteris csse 
eelocior poluit, summa avidilate escam, quam ne- 
que rodere neque devorare polesl , apprehendit. 
Inlerea vero piscator filium colligil , escam ad se 
trahit , ranam filo appensam capit , alque occidit , 
et escam ab ejus ore violenler exlraclam aliis aper- 
lo ore expectanlibus obiicil: alque hac demum ra- 
lione sine magnis sumptibus , una atque eadem 
ranae alicujus pelle ranas innumeras capit. IIoc 
esl, audilores, hoc plane est, quos mundus ctdae- 
mon cum hominibus ranis islis slultionbus ct sim- 
plicioribus faciunt. Nam iisdem penilus rebus, iis- 
dem divitiis , agris , possessionibus , quae saepe 
hominis alicujus non solum labore et sudore, sed 
eliam sanguine parlae sunl , ac proinde pelles ho- 
minum non injuria dici possunl: islis, inquum , et 
hujusmodi rebus innumernbiles alios decipiunt, 
alque ad inferos pertruhunl. Ante cenlum annos 
mulli eranl , tum hic , lum in caeleris ncndemiis, 
qui vel Jurisprudentiae , vel arli medendi vel aliis 
disciplinis operam dabunt. Quorsum tnndcm au- 
dilores ? nempe ut escam divitiarum el honorum , 
quum eis mur.dus el diabolus ostentabanl, accipe- 
re possenl. El vere arripuerunl , el divites ubique 
nominnbanlur,et ore mullorum celebrahunlur. Sed 
numquid coshonoreseasque divitias rodere, ac de- 
vornre , aul cerle secutn portare poluerunl? Nullo 
modo. Vix enun escam npprehenderant, cum ipsi 
a morle npprehensi,et escarn rehnquere concli fue- 
runl, el illnm cnmdem escnm ab nliis quihu^dam , 
qui post illos nuli fuernnt, mundus objecil: Et cos 
paulo posl nihilominus decepil. Illis vcro nlii suc- 
cesserunl, qui nunc in eadera studia diligenler in- 
cumbunl,cl ore npcrlo iisdem diviliis alque honori- 
bus inhinnl: quorum exilum similcm aliorum fulu- 
rum.slulti sumus.si non providemus.lnspicile.qu; e- 
so, lcslamcnla mnjorum Veslrorum, nibil aliud ibi 
legelis, qtinm, Hoc uxori rclinquo , hoc filiis relin- 
quo,hoc amicis rclinquo, hoc sodahbus relinquoct 
ne seniel quidcm dicunl.IIoc mcctim fcro, hoc mi- 
hi rcscrvo. Inlerrogule agros , et posscssiones vc- 
slras , quot ncminn jam inulavcrunl ? olim Pelri , 



li: 



CO.NCIO XVII. l)L EADEM DOMLNIC.Y SEPTUAGESIMAE 



deinde Pauli.tum Joannis nunc Philippi, pnulo post 
ncscio cujus agri el possessionesdicenlur.Cur hoc? 
Nonne quia homines tnmquam ranae capiuntur , et 
escasempereadem maneLetadalios homines simi- 
liter decipiendos conservatur? Aspicile nunc,atque 
intucmini scdes pontificum , regum, imperatorum: 
quam mulli ad islas sedes singulis aelatibus aspi- 
raverunl? et lamen qui eas post multos labores et 
sudores obtinenl . anle ab iis deiiciuntur, et cor- 
ruunt , quam se in eis ad sedendum componere 
potuerunt. Heri sedebat unus, hodie morilur . el 
sedel alius: cras isle morietur,sedebit alius.Alque 
ita sedibus, ct honoribus semper viventibus,homi- 
ncs moriuntur.et nudi alque inanes in alias regio- 
nes, ubi perpeluo mendici atque ignobiles erunt , 
ingrediuntur. 

Haec igilur esl mundi mercatura , haec commu- 
nis dcccplio morlalium. Ita in hoc foro daemones 
negolianlur.A quo nos revocare studens benignis- 
simus hominum amalor Chrislus in lerras descen- 
dit , ad forum venit, el clamare non cessat : Quid 
hic slatis lota die oliosi? Cur in islis iniquis nun- 
dinis lcmpus lerilis?lleu fugile crudcle forum. Ite 
vineam meam,et quod justum fuerit dabo vobis. 
Nonne vobis niebus erit in vinea laborare , unde 
mercedem maximam roportetis, quam in islo tur- 
bulentissimo foro negotiari , ubi jacluram anima- 
ruin vestrarum vobis ipsis surr.mis lnboribus eom- 
paralis ? Quid enim prodesl homini , si univcr- 
sum mwidum lucrifacial, animae vero suae dc- 
trimenlum patiaturlAul quam dabil homo com- 
mutalionem pro anima sua? illos beatos , au- 
res hisce beatis vocibus apertae sunl ! illos feli- 
ces quorum corda baec salularia verba penelrant 
et qui studia sua: cogitaliones suas , contentiones 
suas in Dei honorem atque obsequium referre no- 
verunl. Et cum omnihus hominibus in hac valle 
miseriarum laborandum sit , illi sine dubio vere 
fortunati appellari debenl, qni Deum ducem sccuti 
a lore ad vineam transeunt, el frucluose alque uli- 
liter laborare sciunl. 



PARS ALTEItA. 

Cum sero factum esscl , dixit Dominus vineae 
procuralori suo : Yoca operarios , cl redde illis 
mercedem , incipiem a novissimis usque ad pri- 
mos.Duas vocatiom-s in hac parabola Dominus de- 
scribit: Unum ad laborem ; alteram ad merccdem. 
Ac de priori quidem hactenus aliquid diximus. 
IVunc de posteriori pauca quaedam dicenda sunt. 
Idern igilur Cbristus, qui secundum naluram divi- 
nam vineae Dominus est, secundum humanam cst 
procurator. Pater cnim non judicat quemquam ; 
sed omnc judicium dcdit filio. Et polesialem de- 
dil filio judicium facere, quia filius hominis est. 
Ipse eoira vere iblclis et prudens est, quales Deus 
procuratores requirit : Et quia fidelis cst nullum 
deoipiel , el quia prudcns est a nullo decipielur. 
Tunc autcm operarios suos vocabit, cum diccl : 
SwgUe mortui , venilc ad judicium. Tunc enim 
omnes qui in monumenlis sunt , audienl vocem 
1'dii Dei: el procedent, qui bona feccrunt, in rc 



surreclionem vitacqui vcro mala egerunt,in re- 
surrcctionem judicii. 

Nunc quidem , auditores , mulli vocantur ad vi- 
neam, qui vel non audiunt, vel fingunt se non au- 
dire, vel aures occludunl, ul non audiant , vel ah- 
scondunlur et fugiunt,ut non vocenlur. At cum ad 
mercedem operarii vocabuntur, oinnes erigenl au- 
res, omnes se ostentabunl: sed lamen nonsperent 
se vocandos ad mercedem, qui ad laborem vocali 
laborare non voluerunt. 

Voca , inquit , operarios , el redde illis merce- 
dem , i?icipiens a novissimis usque ad prirnos. 
Sed cur, quaeso,a novissimis incipilur? nonneae- 
quilas postulabat, ul a primus potius, quam a no- 
vissimis inciperetur? Hoc ideo factum esl, audito- 
res, ul privilegium singulare,et excellenlia eorum, 
qui tempore gratiae vocati sunl,ostcndilur.Tametsi 
enim hi omnium postremi ad vineam veniunl; non 
tamen poslremo,scd primo loco apud magnura pa- 
tremfamilias erunt. El quamquam beati in die ju- 
dicii Bimul dcnarium omncs accipient, cum eisdi- 
cctur: Venitc bcnedicti Patris mei, possidete pa- 
ratum vobis rcgnum a conslitulionemundi:lamcn 
ii prius denarium accipere videbuntur , ut bealus 
Augustinus ait , qui minus expectaverunt : quem- 
admodum si duo a le beneficium aliquod pelerent: 
et unus post unam horam , alius post duodecim 
horas, id quod petivit acciperel;ille perfecto prius 
beneficium accepisse dicerelur , qui post unain 
horam , quam qui posl duodecim horas illud ac- 
cepit. 

Sedjam islioperarii,qua mcrcede remunerenlur, 
audiamus. Cum venissent ergo qui circa undeci- 
mam horam venerant , accepcrunt singulos dc- 
narios.Vcnientes autem et primis arbilrati sunl, 
quod plus esscnl accepluri: acceperunl aulem et 
ipsi singulos denarios. Et accipientes murmura- 
bant adversus patremfamilias, dicentes : lli no- 
vissimi una hora fecerunt , et pares illos fecisli 
nobis.qui porlavimus pondus diei el «es/ws.Quae 
verba,auditores,difficillimis el obscurissimis quae- 
slionibus plena sunt. Sed eas lamen, sicut non o- 
mnino praetermittere, ita non rnullis , sed paucis- 
simis vcrbis cxpedirc decrevi. Hic igitur primum 
quaero , cur singulos operarios singulis denariis 
donalos fuisse Dominus dicat?quasibeali homincs, 
juxta Joviniani errorcm, paribus praemiis afficicn- 
di sinl, el unus alio in regno coelorum clarior al- 
que illuslrior esse non possil. Sed nodum islum 
facile dissolvemus, si cum bcalo Augustino dena- 
rio illo vitae beatae acternitalem significalam csse 
dicamus. Quamquam enim lacli homines gloria et 
bealiludinc pares non sunl: lamcn hoc uno pares 
sunt , quod omniom fclicitas est scmpiterna , nc- 
que alius alio longiori spalio temporis bealitudine 
perfruetur. Neque minus facile eadem quacslio 
profligabilur, in nos (ut inilio dicebamus) denarii 
nomine Dei verbum , ac Deum ipsum inlelligerc 
volueriraus. Siquidem proplerea operarii omnes 
denarium unum accepisse dicunlur , quod unum 
alque eumdeniDeum omnis gloiiac ac beatiludinis 
fonlem possideanl. Sed nihilominus quemadmo- 
dum cumdcm Solem clarius aquila, quam vespcr- 
lilio inluelur, cumdcm gladiunt aliter milcs forlis. 



CO.NCIO XVII. DK EADEM DOMhWCA SEPTUAGESIMAE 



113 



simus , el aliter parvus puer versare potesl: eum- 
dem librum aliter, qui solam grammalicam novil , 
et alilcr , qui est in philosophiae sludiis exercita- 
lus intelligiUsic etiam unum atque eumdemDeum, 
ex cujus visione beatus esl,quicumque bealus esl, 
alii aliis sese allius erigentes proprius, clariuset 
felicius contemplanlur. Neque vero ex hac dispa- 
rilale praemiorum murmur aut quaerimonia ti- 
menda cst. Nam ii , qui minus gloriae luminis et 
felicilalis accipient, se majoris capaees non esse 
apertissime omnino videbunl. Sicut enim si gigas, 
el pornilio a rege preliosis vestibus donarenlur , 
non queretur pumiIio,quod vestem aeque longam, 
ac gigas, a Rege non accepissel; sed contra, con- 
gruentem suae slaturae sibi datam esse gauderet. 
Ad eumdem modum, qui magis hic in lerris virlu- 
tibus ac bonis operibus creverinl,ii longiori alque 
ampliori gloriae indumenlo vestienlur : El omnes 
vesle sibi consenlanea se indutos alque ornatos es- 
se laetabunlur. 

Sed si haec ila se habenl , quid sibi volunl illa 
vcrba: Et accipientes murmurabanl adversus pa- 
Iremfamilias? Quis hoc interpretabitur ? Quomo- 
do murmur esse polerit iu beatis? Mullis ac va- 
riis modis haec verba sanctis patribus explicanlur. 
Sed mihi beati Chrysostomi expositio omnium ve- 
rissima el oplima esse videtur. Nempe docet vir 
isle sapientissimus, non omnibus quae in parabo- 
lis dicunlur , aliquid ex allera parte in re per eam 
parabolam significata respondere. Utenim gladius 
ad secandum quidem inslitutus est, non tamen ex 
ornni parle secat ; sic eliam parabolae ad aliquid 
significandum Dngi solent: sed non idcirco omnia 
penitussignificaredebenl.PIerumquee in nonnul 
la quae ahoqui non dlcerentur ac una de causa ne- 
cessaria dicenda sunt , ut per ea sequentia cum 
praecedentibus connectanlur. Ilaque in hac para- 
bola Dominus operarios hora prima vocalos mur- 
murasse finxit, non quod murmur in bealis in fu- 
turum,sed ut inde occasionem haberel explicandi, 
qui fieri posset , et novissimos faceret primos , el 
primos novissimos, el tamen injustiliae atquc ini- 
quitatis reprehendi nullo modo possel. 

Neque a verilate aberraverimus, si dixerimus ila 
singulare fulurum esse privilcgium hora undeci- 
ma vocalorum, ul si beati in coelis murmuri alque 
invidenliae obnoxii essent , faciie murmuraturi et 
invidenlia flagraluri exislimari possent. Verum in 
illo pacalissimo el tranquillissimo regno isla non 
crunl: imo potius invidenliae charilas et murmuri 
congratulationes succedenl. 

Sed video quid adhuc aliquem movere ac per- 
lurbarc possel: Aul enim operarii illi, qui murmu- 
rabant mcnliunlur, aul vere amplius, quam ahi la- 
boraverunl, vereque jaclarc possenl , se pondus 
diei et acstum porlavisse. Quod menlianlur, cre- 
dibile non esl : neque Dominus vincae illos men- 
dacii reprehendil , quod cerle fecissct , si menliri 
illos intelligere potuisset. Si vero menliuntur, el 
vcrc amplius quam ii laboraverunt , nequc menli- 
tur, scriplura divina,quae ail: Qui parce seminat, 
parcc et metct. Et rursum : Reddcl unicuique se- 
cundum Opera cjus , quomodo non est injuslus 
Deus qui minus laboranles magis laborantibus an- 



leponit? erigile animos, audilores, et hujus recon- 
dilae quaeslionis explicalionem accipite , et fincm 
quaeslionibus imponamus. Apostoli,doctores,mar- 
lyres, virgines , anachorelae el alii , qui hora un- 
decima vocati sunt , res propter Dominum muito 
majores alque excellenliores, magis arduas,magis 
difliciles, majoris operis, el laboris sine dubitatio- 
ne gesserunt, quam ii gesserinl , qui hora prima , 
lerlia, sexla el nona vocati fuerunl.Nam ul alia in- 
terim omitlamus, qui labores cum noslrorum ana- 
chorelarum laboribus confessi possunl ? Quid ex- 
cellentius nostris virginibus? Quid sublimius,quam 
mundo,daemone el ipsiscorporibus.seosibusrecla- 
manlibus in lelris vitam angelorum ducere? Quae 
praclia alrociora nostrorum martyrum praeliis un- 
quamfuerunl?Quo sludio,qua vigilantia,quando ar- 
dore animi doctorcs noslri in libris conscribendis, 
scripluris interpretandis,haereticis refellendis, Ca- 
tholicis confirmandis,el in fideac in officio relinen- 
dis, laboribus se manciparunt ? Quid vero de apo- 
stolis,noslrae mililiae ducibus alque imperatoribus 
dicam?quorum passibus disiunclissimae lerrae lain 
cilo peragrari poluissent , quam apostolorum non 
dicam cursibus, sed triumphis illuslralae sunl? At 
vero palriarcarum et prophelarum lemporibus , 
paucis quibusdam exceplis,qui ad Evangelium po- 
lius , quam ad legem perlinebant , vix aliqui fue- 
runl , qui cum obscurioribus cx noslris homini- 
bus conferri possin!. Ubi tunc erat maxima illa 
de omni orbe ad Chrisli imperium adjungendo 
apostolorum soliciludo ? Ubi doctorum cerlamina 
cum haerelicis? Ubi exercitus marlyrum ? Ubi vir- 
ginum chori ? Ubi agmina monachorum ? Quare 
cum majora noslrorum el praestanliora sint meri- 
la, non esl iniquus Deus,qui eos primos ex novis- 
simis facit , el iis , qui primi vocali fuerant , anle- 
ponit. 

Sed si haec ila sint.cur qui primi ad vincam ve- 
nerant amplius laboravisse , et pondus diei el ae- 
slus perlulisse se jaclanl? Nimirum,audilorcs,quia 
vere ipsi amplius laboraverunl; lamelsi res minus 
egregi.is , minusque arduas gesserunt. Siquidem 
undecimae horae operarii majori felicilate atque 
alacritale gravissima maximaque oncra, quamipsi 
rcs quasdam leves cl exiguas ferre poluerunt. Id 
vero ex co nalum est , quod Spirilus sancti gratia 
mullo copiosior el uberior aposlolis cl aposlolicis 
viris, quam antiquorum temporum hominibus do- 
nata esl.Porro divinam graliam excellenlissimorum 
el Deo gralissimorum operum radicem alque ori- 
ginem esse quis vestrum ignorat ? Quis apud apo- 
slolum aliquando non legil : Abundantius illis o- 
mnibus laboravi: non ego aulem (scilicet solum) 
sed gralia Dei mecum. Nam quemadmodum ille , 
qui plauslrum habcl , facillime maxima onera de 
uno loco ad alium ferre potest , quae alius , qui 
plaustrum non habet, ne movere quidem valercl : 
sic eliam , qui magna Dei gratia praedilus esl , et 
maximo ardore chantalis flagrar , sine labore la- 
boral , et nihil arduum . nihil difficile esse pulal, 
quod illi amor impcral aul suariel. IIoc est igitur 
singulare privilegium evangelii , haec nostrorum 
leuiporum beatiludo , ul minus laboranles magib 
ardua et laboriosa opcra laciamus. 



111 



COXCIO XVII. DE EADEM DOMINICA SKPTUAGESIMAE 



Quae nostra beatitudo illuslrissima quadam fi- 
gura in veleri Tesiamenlo adumbrala fuit. Nam 
cum Hebraeorum imperator Moyses duodecim ex- 
ploralores in regiones Palaestinae misisset , illi 
cum ad suos reverlerentur . magnum quemdam 
palpilem cum suis unis praedicerunt,et eum vecli 
appensum supcr bumeros duorum bominum impo- 
sucrunl.Illi igilurqui palmilem cum suis uvis in eo 
pendentibus ferebanl, quorum unus praeccdebat, 
aller sequebalur. novi ac veteris leslamcnti patres 
significabanlrpatmes aulem ipsum Dei filium serva- 
lorem noslrum m cruce sublatum designabat.Com- 
parala nunc, audilores,eum, qui praecedebat cum 
eo , (|ui sequebatur , boc est , eum qui veleris le- 
slnmenti personam gerebal, cum eo , qui novi le- 
stamenli palres significabat. Ulerque quidemonus 
ferebal: sed ei. qui sequebalur palmcs proumbra- 
culo eranl.eumque a Solis ardore defendebal.Rur- 
sum, si eum esurirc velsilire conlingisset,palmes 
eranl ad manum unde uvas decerpere, el seipsum 
reficere ac recreare polerai.Itaque non ei grave il- 
lii.l onus videbalur, quod commodis ac solaliis le- 
vabalur? Al is qui praecedebal non solum pondus 
illml sed eliam aestura, et famem ; ct siiim el las- 
situdinem ferebat. Nam nec venlrem pascere, nec 
oculos obleclare uvis, quas portabat ei licebat.Ad 
eumdem modum nos, qui posl Chrisli advenlum 
ad fidem vocali sumus , tamelsi res arduas crede- 
re,res arduas sperare,res arduas gerere debemus; 
lamen lanla graliae divinae copia, et Spirilus san- 
cli muneribus donali sumus, lol adjumenla sacra- 
menlonim et divinorum voluminum aliarumque 
rerum maximi solatii babemus.ul plane snave I)o 
inini jugura el onus leve esse faleamur. Qui vero 
Chrisli adventum praeccsserunl ila onerc legis pre- 
mebantur, ct auxiliis, qnae commemoravimus,dc- 
sliluli eranl , ut pondus diei et acsium portavisse 
quodammodo conqueraniur. El nihilominus tini 
eoriiin murmuranti jure ac merilopaterfamiliasail, 
An oculus tuus nequam cst,quia ogo bonussum, 
Numqmd Mberalitalem injusliliam vocas ? el boni- 
lalera iniquilatem appellas? Placuil mihi , qui I)o- 
minus sura, et ncmini quicquam debeo, islis.quos 
undecima hora vocavi, gratiam uberiorem largiri , 
el cos bencvolcnlia singulari complccli . ut bac 
ralione praeslanlioribus virlulum operibus enile- 
rciil , el cgo illos pracmiis amplioribus donare 

[lOWlll. 

Sic igilur crunt novissimi primi, cl primi no- 
viasimi, Mulli enim sunl vocali,pauci vero electi, 
buc esl , raulli sunt , qui omnibus aetatibus el ex 
omnibus locis ad laborandum in hac vinea vocali 
sunt , et in regno coelorum aelerna bealiludine 
perfruenlur; sed pauci sunl , quos singulari [trivi- 
legio Deus elegil, ut in ipso lempore graliae , ct 
jam evangelio coruscante ad vineam operarii mit- 
lerentur. Baec igilur habui,quae dc hac parabola 
pro lemporis brevitate dicerem.Nunc ad nos ipsos 
veniamus. 

Equidera, audilores, ego vebemenler limeo , nc 
mulli s i n i hic inter nos , qui laborandum in bac 
vinca conducli sunt,et sc strenue laboraluros pro- 
miscrunl; et lamen ila se gerunt,ut eis optimoju- 
rc Doininus dicere possit, quid hic statis tola dic 



otiosi'? Quid?bic vinea Domini oliosi statis?crimen 
crat oiiosi esse in foro, quid eral in vinea? Ad la- 
borandum venislis , locum aliorum occupatis , el 
otiosi manibus complicatis alios laboranles aspici- 
tis , el ipsi non laboralis? quam mulli operarii 
dici volunt , qui verbarii polius , quam operarii 
sunt. Nemo seipsum fallal, non verbarii, sed ope- 
rarii mercedem accipienl. Voca.inquit, operarios, 
ct rcddc illis mcrccdcm,Nun omnis qui dicit mi 
lii, Dominc , Dominc , inlrabil in rajnum coclo- 
rum. Illi etiam , qui solum quacrunl , quae sua 
sunt, et non quac Jesu Clirisii opcrarii quidem 
sunt; sed agri sui. non vincae Domini. Ccrle ope- 
rarii. quos ad vcslros agros colendos vos conduci- 
lis, lotum diem laborant vobis,ila ul vix unam bo- 
ram, ul corpus cureul,assumanl sibi: et nisi id fa- 
ciant, mercedem a vobis pelere non audeni.El nos 
Dei operarii dici volumus.el maximam parlem diei 
propriis negotiis procurandis conterimus. Longe' 
aliud, audilores , nos aposloli et aposlolici viri fa- 
cere docuerunl, qui cum inlelligerenl se Dei opc- 
rarios esse non posse,si omuibus aliis negoliis va- 
ledicerenl, tolos se ad hanc vineam colendam, re- 
bus omnibus , quibus disluiebanlur inlcrmissis , 
conlulerunl. 

Neque dicat aliquis, Mibi vincae cura commissa 
non csl: Ego neque pontifcx, neque paslor.neque 
concionalor: Omnes enim qui in Ecclesia Catboli- 
ca sumus,ad laborandum in vinca conducti sumus. 
Omues si non verbo,eerle cxemplo ccclcsiam uni- 
versam juvare, et si non sermonibus, ccrle opcri- 
bus concionari debemus.Ooines ilem animac pro- 
priae vitem omni siudio ac diligentia excolere , et 
cjus curam agere omnes lcncmur. Non possumus 
aulem dnobus Dominis servire : non possumus in 
in vinea Domini slrenuc laborare et animac salu- 
lem diligenler quaerere ; el simul nostris divitiis 
comulandis onoribus augendis et cxplcndis libidi- 
nibus incumbere. Quare non possum , audilores , 
non vcbcmenicr limere.ne illud de nobis aliquan- 
do dicalar, crunl, novissimi primi.el primi novis- 
simi: el accidat nobis, quod gallinae alque accipi- 
tri cvanire videmus. Accipiler enirn dum vivil no- 
bilium hominum manibus gcslalur , cibariis opli- 
rnis nulritur,in ipsoDomini sui cubiculo locum ba- 
bel.Gallina vero si vel semel e slabulo egredialur, 
cl in cuhiculum aliquod ingredialur, coniinuo cla- 
malor posl cam , cl cxirc compellitur. Vcrum in 
morle res omnino alio modo se babel. Accipiler 
cnim cum rnorilur in cloacam proiicilur ; gallina 
vero nrgenteis vel aureis palinis inclusa ad men- 
sarn Domiui cum bonore deferlur. Pari ralionc , 
audilores , nos qui sapientiae operam damus , dc 
rcbus divinis, de angelis , de Deo disserimus , in 
alriis Domini pene scmper versamur , sacramenla 
coeleslia perlraclamus, primi sumus ct domcslici 
ac famillares Dei esse videmur.Multi verorepcriun- 
lnr homines illileraii, experles doclrinarum , sim- 
plicos, rudcs, qni tametsi interdum magnofervore 
charilatis fl.igranl, et velut focrundac gallinae ova 
mulla bonorum operum pariunl ; tamen novissimi 
pene ab omnibus judicanlur : et si semcl gymna- 
sium aliquod aliquo ingrediunlur,sibilis,et pcdum 
supplosionibus expellunlur. Scd vcnict lempus , 



CONCIO XVII. DK EADEM DOMLNFCA SKPTUAGESIMAE 



h:; 



quando multi novissimi fienl primi , mulli primi 
novissimi. Multi enim sapienter indocti , et scien- 
ler ignari, qui nunc despiciunlur , conlemnunlur, 
nihil fiunt,ad Antonios, Paulos, Benedictos, Fran- 
ciscos in coelum ab angelis porlabuntur. Mulli ve- 
ro, qui scientiae venlo inflati super nubes,ul acci- 
pilres volant , ad Arisloteles et Galenos in gehen- 
nam pergenl. Surgunt mrfocft.ait bealus Augusti- 
nus , et rapiunl coelum , cl nos cum noslris do- 
clrinis demergimus in infernum. Ecce quomodo 
volulamur in carne el sanguine , ebrielali slude- 
mus , comessalionibus operam damus , in rebus , 



quae ad corpus perlinent sollicili, in iis , quae ad 
Dei honorem el animarum salutem spectant, pigri 
ac dissoluti sumus , sic igilur erunt novissimi 
primi, et primi novissimi. Quae cum ita sint, au- 
dilores, si ubique primi, ubique Dei fnmiliares et 
domeslici esse cupimus , cum gallinae humilitalc 
et foecundilale accipitris velocitalem et nobilita- 
lem conjungamus el sic hic terris gralia et coelis 
gloria apud Deum primi erimus,per Dominum no- 
slrum Jesum Chrislum , qui cst benedictus in sae- 
cula. Amen. 



^j&s®@&$j\ 



CONCIO XVIII. 



DE DOMINICA SEXAGESIMAE 



T H E M A 

Ne magnitudo revelalionum ex tollal me, dalus est mihi stiraulus carnis meae , angelus Sa- 
lanae, qui me colaphizel. Propler quod ler Dominum rogavi , ul discedcrel a rae: et dixit 
mihi: Suflicil libi gratia mea: nam virlus in infirmitale perficilur. Libenler. igilur gloriabor 
in inlirmitalibus meis, ul iohabilel in me virius Christi. Cor. 12. 



SYXOPSIS 

Providenlia Dei in servandis clcclis suis a peri- 
culo praesumptionis cl pusiUanimilatis, navis 
gubernalori assimitatur.Quid sil revclarc. Re- 
velalionem essc triplicem,sensibilem, spiritua- 
lcm cl intclleclualem: quarum omnes s.Paulus 
habuii , ut quibus unis Evangelium suum ac- 
ccptum feral. Magnam differcnliam cssc inier 
sapicnliam divina revelalionc ct humana do- 
clrina acquisilam. Divina dona, quorum alio- 
quin non exloUerc scd humiliare , aliquando 
cx dcpravala humana natura ad superbiam 
inflarc.Diabolus duplici de causastimulo con- 
fertur. Quomodo Deus malorum lentationibus 
ad suorum gloriam semper ulalur cl usus fue- 
rit, cxemplis demonslralur . 

Tcntalioncs esse colaphos daemonis, quarum re- 
media sunt oralio el corporis morlificalio. 
Quantopere Dcus gaudcat noslra perscvcran- 
tia in orationc;et quomodo aliquando exaudit 
ad utilitalem.r.071 ad volunlalem orantis. Vir- 
lus in infirmilalibus quomodo pcrficialur.San- 
clos infirmilatibus gloriari solere, secus quam 
faciant filii hujus sacculi. Tandcm ad judicia 
mundi conlcmnenda cl soli nului divino ob- 
scquenduni brcvis cxltorUitio concludit. 

Epislola hodiema lota quidern pulchcrrima est, 
sed lamen prolixior,quam ut spalio semihorae cx- 
plicari possil. Quocirca elcgi poslremam parlem , 
quod ca mihi utiliorom doclrinam conlinere videa- 
tur. Docet eriim aposlolus quam admirahili provi- 
dcnlia Dcus ulatur in electis servis suis ad porlum 
aelernae salutis dirigendis. Nam quemadmodum 
perili navium gubernalores , si navim suam ni- 
inis levem esse el nimis super aquas exlare vi- 
deaol . ut periculum sil, ne aquolibel venlo quam- 
vis exiguo facile everlatur , eam arena et lapidi- 
bus graviorem efficiunl : si vero contra nimis o- 
nuslam et demcrsam in aquas esse animadver- 



tunt , ut vel progredi non possil vel inter flu- 

clus el procellas graviler periclilclur , parte ali- 

qua oneris et mercium in marc projecta eam relc- 

vant , alque hac providenlia tandem inlegra in na- 

vim, incolumes homines, ct salvas merces ad por- 

lum deducunt. Ita quoque Deus navim animarum, 

corporumque noslrorum simili providenlia inter 

pcriculosos fiuclus magni, et ut plurimum lurbali 

maris saeculi hujus, ad porlum salutis dirigil. Duo 

magna pcricula imminent ser\is Dei. Unum ne ni- 

mirum deprimanlur, allerum ne nimium exlollan- 

tur. Tunc deprimunlur nimium, cum in tenlationi- 

bus el tribulalionibus animum dcspondent, el de- 

speranles posse se daemonum , el carnis ac mun- 

di , tam multis , et tam gravibus ct lam assiduis 

tenlationibus, el parlim apcrlis.parlim occullis diu 

resislere , a spiritu pusillanimitatis et dcsperalio- 

nis absorbcnlur, alque ab alto virlulum cadenles , 

haerent deinccps in profundo, cl in lulo aquarum 

multarum,animumquc adiiciunt ad bona caduca et 

fiuxa , quae ante contempscranl. Quid lunc facil 

Deus? Rcleval nonnihil navem,donat illis consola- 

lionem aliquam spiritalcm , intcrdum eliam visio- 

nem aul rovclationcm aliquam , ex qua admonen- 

lur, non dcfuturam Dei gratiam,brcvi el lempesta- 

lem cessaluram. Itaquc hoc modo eriguntur in 

spem bonam , et dicunt cum prophcla ; Expecla- 

bam cum, qui salvum me fecit a pusillanimilate 

spiritus el tempcslale. Qui vero si semper conso- 

laiionibus fruerentur, exlollerenlur nimium , exta- 

rent nimis super aquas , pularent nimis super a- 

quas, putarent se caeleris meliores, ac periculum 

esset ne a venlo superbiae,qui maxime dominatur 

in hoc mari, tandem everlorentur; propteroa Deus 

addit aliquid arenae et lapidum, cis lentaliones et 

pugnas, ct aliquando eliam sinit eos in parvis cer- 

laminibus vinci, ut intelligant,sc non suis viribus, 

sed auxilio Dei vincere et superare majora. Hanc 

igilur providcntiam Dei circa se b.Apostolus agno- 

scebat cum diceret: Et ne magniludo declaralio- 

num extollat me, dalus esl mihi slimulus carnis 



CONCIO XVIH. DK DUMliMCA SEXAGESIMAK 



117 



meae angelus Satanae , qui mc colaphizel. Jam 
singulas parles hujus senlenliae consideremus. 

yVe magniludo rcvelalionum.Qmd csl revelarc? 
Nihil aliud , quarn mysteria alioqui occulla et se- 
creta, el quasi velo quodam cooperla aperire. Po- 
namus exemplum : Si Deus alicui dignelur oslen- 
dere, quid sil in poslerum fulurum,quod sane per 
se esl occultissimum . verbi gralia , quis erit posl 
centum annos slatus Ecclesiae ; a quibus homini- 
bus rcgna et imperia gubernabunlur ; utrum defi- 
cienl haereses , an crescent. Pari ralionc si Deus 
aperiat alicui scrvo suo quid cogitenl , vel quid 
cupiant alii , cl utrum boni sintan mali, vel quae 
sil verilas alicujus arduae quacslionis de qua 
multum inter homines ambigilur . is procul du- 
bio revelationem divinam habere, vel habuisse di- 
ceiur. 

Porro Inbus modis misleria sua Deus revelal. 
Quaedam enim esl rcvelalio , quae ad sensus cor- 
poreos perlinet , et sensibilis dioi polesl , qualem 
habuerunl Abraham, Lolh, Jacob, Gcdeon el alii , 
qui angelos in forma corporea corporeis oculis vi- 
derunl, et per cos, quae fulura erant, divina reve- 
latione cognoverunt. Quacdam vero pcrlinet ad i- 
maginalionem. et spirilalis appellalur, qualis fuil 
Pharaonis el Nabuchodonosor:quorum priori simi- 
liludine seplem spicarum plenarum.et seplem spi- 
carum inanium , venlura uberlas et penuria a Deo 
revelala fuil ; posleriori vero simililudine slaluae 
mulaliones regnorum summorum Deus revelavit. 
Quaedam poslremo ad ipeam mentem atque intel- 
ligenliam pertinet.qimles fuerunl mullae revelalio- 
ncs Moysis, ul ex c. 12. hb. Num. inlelligi potcsl: 
alque hanc poslrcmam ct sublimissimam revelatio- 
ncm inlellcclualem b.Auguslinus vocal:qui secun- 
rium ista Iria genera revelalionum tres coelos di- 
slinxii, quos apostolus Paulus in hac ipsa epistola 
se transcendisse commemoral : Habuit enim ipse 
omnp gcnus revelalionis, ut merito dicere posset, 
ne magniludo revelalionum exlollal me: sen- 
sibilem habuil , cum ei in Damascum iter fa- 
cienli Christus apparuit , el vocem illam Domini 
corporeis auribus audivit, Saule, Saule, quid me 
persequeris? Spirilalem babuil cum ei per quie- 
tem angelorum minislerio apparuil virMacedo.de- 
prccans cum , et dicens; Transiens in Macedo 
niam adjuva nos. Illo cnirn modo Dous ei revela- 
vil, ul b. Lucas testatur acl. 16. velle se ut in Ma- 
cedoniam ad praedicandum proficerelur.Aliam quo- 
que spirilualem revclalionem habuit tempore cu- 
jusdam naufragii, cum ei por quielcm Angelus ap- 
paruil ac dixil; ne timeas Paulc , Caesari oporlet 
te assislere, et ecce donavit tibi Deus omnes. qui 
naviganl tecum.Vono inlellcctualem revelationem 
tunc procul dubio babuit , cum usque ad lcrlium 
coelum raptus audivil arcana verba.quae non licel 
homini loqui. Quis enim vcl suspicari possit,quam 
mulla, quam magn;i, quarn abstrusa, qunm secrela 
mysleria de Trinilate , de Chrrsto , de Ecclesia in 
Ulo raplu vidcrit vel audieral? Tam suhlimis isla 
una revclalio fuit , ul licot multas alias saepe ha- 
bucril.lamcn propter islam unam praecipue dicat, 
ne magniludo rcvclationum exlollal me . dalus 
est mihi stimulus carnis meae,ang(>lus Satanae, 
Bellarmini Vol. V. 



qui me cohiphizet. Nequc vero qualuor istas dum- 
laxat divinas revclaliones aposlolus habuit , sed 
multas praelerea alias. Nam omnem scriplura- 
rum inlelligenliam,omnia Christi mysteria,omnem 
denique theologiam divina revelalione habuit.Quod 
enim ad pedes Gamalielis dicerat, pene nihil erat 
ad eam sapientiam, qua postea praedilus fuil. Ila- 
que ipse idem ad Galatas scribens, nolum, inquit, 
vobis facio evangelium , quod evangelizatum est 
a mc , quia non esl secundum hominem neque 
enim ego ab homine accepi illud , sed per reve- 
lalionem Jesu Chrisli. 

Tantum vero interesl inler sapienliam, quae ha- 
belur a Deo per revelalionem, et eam, quae habe- 
lur ab homine per doclrinam, quanlum inler diem 
et noctem. Est enim isla humilis et obscura, labo- 
riosa, aspera; et quod infclicius est , saepe mullis 
et magnis erroribus admisla: Illa vero tota lucida, 
tota facilis , lota jucunda Bealus homo , quem tu 
erudieris Domine, et de lege tua docueris eum , 
Talis fuit sapienlia magni Antonii, qui lileras no:i 
nover.it, et tamen summos philosophos el rethores, 
b. Alhanasio tesle, disputando superavil: talis fuit 
d. Francisci, de quo quidam ejus temporis doctis- 
simus, (estimonium praebuit: Vere, inquit, hujus 
patris scientia inslar aquilae pennis in sublime 
fertur ,nostra gradilur humilis super terram. Ta- 
iis fuil magna ex parle b. Bernardi el d. Thoraae , 
quorum uterque plus didicit orando , quam legen- 
do. Id quod propter adolcscentes sapientiae stu- 
diosos dixerim , ne forte pulent se tempus studio- 
rum suorum amittere, cum orationi et medilalioni 
dant operam: non amillunl, sed lucranlur. Plus e- 
nim discil hora , qui animum per orationem pur- 
gandum et illuslrandum divino lumini saepe offert, 
quam alioqui discerel decem diebus. Sed ad pro- 
positum redeamus. 

Ne magnitudo,\nq[i\l,revelationum extollat me. 
Non est natura revelalionis, ul hominem in super- 
biam extol!at:sed conlra polius dona Dei hoc pro- 
prium habenl.ut semper animum humiliorem effi- 
ciant. Habetis exemplum in arboribus , quanlo e- 
nim magis crescunl in arbore poma , vel numero 
vel magniludine, lanto arbor ramos suos deprimit 
ac demitlit ad lerram : ila sancli homines quanto 
plura el majora recipiunt dona Dei quanto plures 
et majores fructus operum bonorum in eis, et per 
eos Spirilus sanctus producit.lanlo ipsi magis fiunl 
humiliores, et magis obligatos atque aslriclos sen- 
tiunt divinae bonitali. Aspicile Virginem Deipa- 
ram, quae lamquam arbor foecundissima his san- 
clis fruclibus onustissima eranl; quam profunde 
ramos suos inclinal; Magnifical anima mea Do- 
minum: et exultavil Spiritus meus in Dco sa- 
lulari meo ; quia rcspexit humiiilalem ancillae 
suac. 

Unde igitur fit , ut saepe ex donis Dei homines 
superbianl? Ex corruplione nalurae , quac ila de- 
pravata, ct ad seipsam conversa pcr peccatum est, 
ut immoderalam gloriam propriam quaerat : et si 
quid boni habel, persuadct sibi se a sc bonum il- 
Iud haberc, ac dicil: Labia nostra a nobis sunt , 
quis noster Dominus esl ? Vcrum benignissimus 
Palcr noslcr,qui figmcnlum noslrum optime novic 



118 



COKCIO XVIII. DE DOMINICA SEXAGESIMAE 



nec ignoral . quoniam pulvis sumus , ctiam huic 
morbo remcdium optimum adhibet , cum assidue 
nos flagellaLel hoc ost quod sequitur in apostolo; 
Datus est mihi stimuhis carnis meae.ang.elus Sa- 
lanae . qui me colaphizet. In quibus verbis duae 
sunl pulcherrimae melaphorae. Primum enim dae- 
moncm comparat stimulo, idque prcpler duos sti- 
muli effectus. Nihil enim aliud hoc loco stimulum 
vocavit . quam baculuro praeaculum. Est enim in 
codicc Graeco oxoXo<J) . quod non tam stimulum , 
boc cst , lignum ferro in exlrema parle armalum , 
quam baculum ul dicebamus,praeacutum signiflcal. 
Salan igiiur ejusmodi baculo comparatur: primum 
quidem , quia sicut patres in lcrris , posleaquam 
baculo libcros suos pro aliquo scelere puniendos 
usi sunt. eum in ignem proiiciunl: ila quoque Pa- 
ter noster coi leslis uiilur quidem daemone ot ange- 
lis ejns, improbisquc bominibns tamquam baculo, 
ul servos ac filios suoseleclos aliquandn puniat,sed 
eos postea lamquam ligna arida el inutilia in igncm 
aelernum proiicil. Deindc,quia sicutstimulus.acu- 
tum illud lignum,quanlum esl cx sc nihil novil ni- 
si ferire, pungere. nocere; el lamen bomo , cnjus 
est regcre ct movcre baculum,ulitur illa moleslia, 
illa punclione , illo vulnere in bonum ejns , qui 
pungilur el ferilur, nimirum ut celerins currat:pa* 
ri ratione Dcus nostcr vidii Salanam a se recepis 
se, propriaque volunlale impium . superbum, in- 
vidum.nocendi cupidum,denique stimulum quem- 
dam effectum, nihil aliud moliri.quam ul bomines 
vexel, pungat, ferial, in desperationem primnm,cl 
deinde in gcbcnnam praecipilel. Quid fecit D< us? 
Ail quodammodo in:ra se.Ego quidem possem nnl- 
lo negotio omnes conalus hujus ferocissimae bel- 
vae impedire, slimulum istum retundere , et fran- 
gere possem, scd melius erit , ul permitlam Sala- 
nam saevire et leniare quanlum vclit , cl in ejus 
confusionem illis ipsis molestiis et tentalionibus 
utar ad servos mcos illuslrandos, et usque in coc- 
lum eveliendos. Isia est sapientia ac providentia 
adinirabilis Dei noslri : quia sicul medici cx ipsa 
vipera, quac est animal venenatissimum el noccn. 
tissimum , medicamenlum faciunt optimum el po- 
tentissimum contra vcncnum: ila Dcus ipsis lenla- 
talionibus daemonum . quac traherenl bomines in 
gehennam ipse in meritum ct gloiiam eorumdcm 
hominum convertil. Filii Jacob a daemone incitari 
vendunt fraircm suum Joseph , et Deus illa ipsa 
vendiiione ulilur ad Joseph illuslrandum.et Domi- 
num tolius Aegypli, nec non fralrnm suorum con- 
stiluendum. Saul Davidem persequitur, nt eum de 
mcdio lollal , cl Deus illis persecutionibus ulilur , 
ut Davidem celcbriorem el clariorcm reddal. Ju- 
daei a daemone acli Ghrislum morle lurpissima in- 
lerire faciunt, ut non solum corpus; sed cliam no- 
mcn el famam ejus simul extinguan(;el Deus ipsa 
cruce cl passione ulitur ad Christum exallandum, 
mundum rcdimcndum.Salanam confundcndum,in- 
fernum claudendum, coelum aperiendum : ipsam 
vero crucem verlil in dems el ornamenlum maxi- 
mum , iia ut eliam reges ct imperalores cam in 
fron'c geranl eaque muniri el insigniri gloricninr. 
Ila igilur sanctum Job, apostolum Paulum, marly- 
res. confessores, virgines, sancloB,denfque omnes 



daemones lentalionibus affi xerunl , ui eis mul- 
lum nocerent, el gralia Dei effecil , ut illae ipsae 
lentaliones mulluin eis prodcssent.ul eos tamquam 
slimuli ad currendam versus patriam coeleslem 
vehemenliusincilarel.Mu/iipiicaiaesun/.inquitDa- 
vid . infirmilates eorum , postea acceleraverunt. 
el b. GregoriUs, mala quae hic nos premunt, ad 
Deum ire compellunt. Verum nos miscros sacpe 
siimulus iste non lam proccdere quam retrocedere 
facit. Vidistis aliquando malos quosdam equos,qui 
quanlo magis flagello ct ealcaribus feriunlur, tanlo 
ipsi magis relrocedunl ? Tales nos saepenumero 
sumus , qui cum dcheremus flagellis eiudiri , et 
proOcere,atque ad Deum ferventioribus studiisac- 
cedcre , nos conlra ad impatientiam verlimur , el 
novis peccatis longius a Deo recedimus. 

Jam vcro allera melaphora esl in illa voce, coia- 
phizct. Datus cst. inquit , mihi stimulus camis 
•meue. angelus Satanae, qui me colaphizet-.Com- 
parat enim elegantissima simililudirie lentationcm 
colaphis. Mam quemadmodum colaphi non lam do- 
lore, quam pudore afflciunt; ita lentationes animas 
caslas ei puras maxima quadam verecundia et ru- 
bore aiTiciunt. Si sponsa aliqua pudica cl casla, co- 
ram sponso, quem valde diligil,ela quo vehcmen- 
ler diligilur, ab aliquo lenone sollicilarelur.an non 
rr.aximo pudore suffunderelur? Ila quoque animac, 
sanclorum, quae perpeluo Dcum ante oculos in- 
luentur, cupiunl tolo animo purilalem , et nihil in 
se videre, quod Deo displiceat; cl lamen aliquando 
pali cogunlur fedissimas cogitaliones: cupiunt spi- 
rilus pauperlalem, ct laraen aliquando ingerunt sc 
cogiiationcs, et desideria pceuniarum: cupiunl ve- 
ram humililalem, et lamc.n aliquando senliunl mo- 
tus supcrhiae el inanis gloriae exoriri; ista omnia 
quid sunl aliud, quam colaphi daemoms, qui licet 
non noceant, si eis non consenliamus; tamen ru- 
bore afflciunl, et lanlo rubore.ul b;Benedictus ma- 
lueril inler spinas jaccre, et d. Franciscus in nive 
tcmpore frigidissimo volulari, el samti caeteri res 
gravissimas pali. qnam cum isto rubore vivere. Di- 
cebat aliquando b.Franciscns,loIerabilius viro spi- 
rituali sine comparalione aliqua, maximum frigus 
seniire in carne, quam vel modicum ardorem libi- 
dinis carnahs in menle. 

Sed si haec ila se habcnl, quid de illis diccmus, 
quorum animae fronlem habent merclriciam el non 
solum ad huiusmodi lurpes cogilaliones non eru- 
bescuni, nec sihi indignantur ut deberenl; sed et- 
iam delectantur in cis. cl cum spiritu fornicalionis 
lenonc foedissimo libenler loquuntur? ncque id 
solum, sed etiam per tripudia, et lascivas canlio- 
ncs el oculorum pelulanlium eiusmodi cogilalio- 
nes procurant?Sanc ejusmodi animac non sponsae 
Christi, scd scorta dacmoniorum sunl. 

Sed quod remedium conlra colaphos diaboli ? 
Mulla sunt remedia. Ulinam cis uti vellcmus : sed 
praecipuum est redderecolaphos coIaphis.Daemon 
le coiaphizat, lu colaphiza daemonem. Quomodo 
llet istud? Duobus modis. asperitate corporali et o- 
ralione. IMon legislis de i I i o sanclo palre apud Pal- 
ladium, qui cum lenlarelura daemone , ipse into- 
lerabiles laborcs corporales subibat. Inlerrogalus 
vero cur boc faccret, respondil , Vcxo vcxanlcm 



CONCIO XVIII. DE DOMINICA SEXAGESIMAE 



119 



me. Vere enim lerrelur daemon, et erubescil ad 
jejunia, ad cilicia, ad orationes sanctoruin. Ulrum- 
quc remedium aposlolus Paulus adhibebnl. De 
priori habuimus dominica praecedenle , Castigo 
corpus mcum cl in servitulem redigo. De poste- 
riori habemus bodie. Propler quod ler Dominum 
rogavi, ul discederel a me: cl dixit mihi, Safjicit 
libi gralia mea. Ter Dominum oravit, sicul eliam 
Dominus in horlo ter oravit , lum ut inlelligamus 
pcrseveranlia in oralione opus esse ; tum eiiam, 
quia Deus licel magnus Dominus sit , et rex ma- 
gnus supcr omnes Dcos, non lamen faligalur au- 
diendo. Imo potius cupit, ut saepe ad ejus collo- 
quium accedamus, idque proplor noslrum bonum. 
Noslrum enim esl bonum accedere , sicul bonum 
ejus, qui-friget, est ad ignem accedcre. Ilaque si- 
cul tu, si cuperes cum aliquo saepe colloqui pro- 
plcr eius bonum, cum ille venirel ad te negolii ali- 
cujus causa,lu eum diu aliis sermonibus delineres 
ct postea diceres, jam non supcrest tempus, ut ne- 
golium luum expediamus, sed cras redeas: Sic et 
Deus ideo prima vice negotium non cxpodivit , ul 
eliam secundo aposlolus redirel: neque rursum se- 
cundo, ut eliam tertio redirel.Terlia vero vice lan- 
dem expedivil, ne spem forlasse amitteret, alquc 
animum desponderel. 

Sed quid ei respondil? Non dixit , Eslo liber a 
lenlalione. sed Suflicil libi gralia niea. Exaudivil 
quidem aposlolum. sed ad ulililalem, ul b. Augu- 
slinos Ioquitur,non ad volunlalem: non dedit.quod 
pelebat, quia non expediebal; sed aliquid aliud 
mullo salubrius et ulilius, nempe magnam graliam 
qua non solum lenlalioni non cederet, sed eliam 
eam vincerel ac superaret, el ex ea gloriosissimum 
nobilissimumque triumphum reporlaret.Ilaque ait, 
Svf/icil libi gratia mea; et ralionem reddens sub- 
junxil, quia virtus in infirmitale perficiiur. Scio 
mullis modis sententiam istam a sanctis patribus 
exponi, sicut eliam mullas ex superioribus ; sed 
temporis angustiae me premunt , atque ad exitum 
festinat oratio. 

Ad quem igitur modum virlus in infirmilatibus 
pcrfieiturl Plane ad eum modum, quo a sapienli- 
bus imperaloribus.ea pars murorum vel caslrorum 
magis munilur, ad quam saepius hosles accedere 
solenl. Vult Dcus aliquem servum suum excellere 



laude caslilatis: quid facil?Permitlit eum vehemen- 
ter tentari a spirilu luxuriae, ut eo modo sit cau- 
tior, fugiat pericula, quaerat remedia: nec solum 
quaeral, sed etiam adhibeal. Idem de fide, de pa- 
lientia. de humilitate aliisque virlutibus inlelligen- 
dum est.lllos enim legimus in aliqua virlule magis 
enituissp, qui de vilio ei virtuli contrario, magis 
lentati fuerunt. Nec mirum: maiori vigilanlia, ma- 
jori sludio, maiori sollicitudine eam virlutem tan- 
quam parlem murorum debiliorem, et saepius ab 
hoslibus (enlationum arielibus pulsalam custodie- 
bant. vallabant, communiebant.Alque hinc demum 
nascebalur, ut lanta uliblale perspecla , cum apo- 
slolo in infirmilatibus suis gloriarenlur. 

Libenter igilur, inquil, gloriabor ininfirmita- 
tibus meis, ul inhabitet in me virlus Chrisli.()uid 
est in infirmitatibus gloriari? Nihil aliud, quarn in- 
de gaudere et animari, unde mundus dolet, et ani- 
mum deiicil. Filii hujus saeculi tunc excilanlur, et 
animantur, eum omnia prospere succedunl, cum 
ab hominibus magni fiunt, cum vident se laudari 
et praedicari. At servi Dei conlraria via incedunt , 
in infirmitalibus, in lentationibns, in conlumeliis, 
in afiliclionibus glorianlur. El quanto magis se ab 
bominibus hujus mundi contemni el conculcari a- 
nimadverlunt, tanto ipsi majorem animum sumunt 
proficiendi in via Domini. lnlelligunt enim tunc 
magis se Deo placere, cum magis displicent mun- 
do, el cum magis displicet eis mundus. 

Ilanc viam, optimi audilores, si sapimus.ingredi 
debemus, non magni facienles quid de nobis sen- 
liat, aul cogilel aul loqualur mundus. Nonne Apo- 
stoli tamquam purgamenla, el quasi omnium pe- 
ripscma erant in hoc mundo? et tamen eos Deus 
columnas praecipuas in domo sua esse voluil, eos 
elegil, quibus mysleria sua revelaret , per quos 
mundum tolum illuslrarel, per quos principes ec- 
clesiae constiluerel. Quicquid homines dicanl tan- 
lus est unusquisque, quanlus est apud Deum, non 
maior aul minor: falsa sunl el lemeraria hominum 
judicia. Quare demus nos operam , ut apud Deum 
probali el perfecli inveniamur, et hic in terris gra- 
tiam, in coelis gloriam vcram et sempilernam con- 
sequamur, per Chrislum Dominum noslrum , qui 
cum Palre et Spiritu sanclo vivit et regnat Deus in 
saecula sacculorum. Amen. 



/V 



%^@@fe^A 



corvcio xix. 



DE DOMINICA QUINQUAGESIMAE 

T H E M A 

Si linguis hominum lofuar ct angelorum: charilalem aulem non habeam , faclus sum ve- 
lul aes sonans aut cymbalum tinniens. El si habucro propheliam , et noverim mystcria 
omnia ct onineni seienliam : el si habucro omncm fidcm, ita ul monles transferam, chari- 
talcm autcm non habuero, nihil sum, cte. 1 Cor. 13. 



SYNOPSIS 

Ignorantiam bonorum verorum omnium malo- 
rum radicem esse , ex pervcrsis liominum ju- 
diciis palescit.Eloquenliam mullis parasangis 
a charitate superari. Concionatores malae vi- 
lae el cxcmpli sonanlibus campanis assimilan- 
lur.Charitali omnem sapienliam omnem scien- 
liani cederc, ul quae sola signum sit, quo filii 
Dei agnoscimus. A majore ad minus dcinde 
probatur,lemporalia bona sine charitalepror- 
sus nil esse: ubi diviles et paupercs pomis di- 
vcrsis conferuntur.Charilalem quoque actus o- 
mnes heroicos per se relinqucrc.Deinde impul- 
sa quorumdam objectio diluilur.Quid sit,etqui- 
busnoliscognoscaturc]iaritas,cujus]trincipium 
el finis cst ipse Deus.Quomodo eadem charilas 
scsesuis cffectibus evidenli^sime prodat etpro- 
bet,qui sunl. bene agere el malapati. Tandem 
ad charitatis sludium serio invilamur , ct in- 
citamur. 

Altera concionis pars reddit rationem cur Eccle- 
sia hoc die nobis tanlopere commendet chari 
lalem: ut scilicel furcs. qui illam nobis aufcr 
re conantur aut vilemus aul lollamus. Qui ve- 
ro itli furunculi Bini . jucundissima indical 
parabota filiae cujusdam nobilis , (quae est 
hominis anima) quam quinque diveisi proci , 
id est , scnsus externi , matrimonio sibijungi 
eupiunt , quod illa sprelo regis filii eonnubio 
sequilur, praeler el conlra matris volunlatem. 
Deniquc auclorilnlibus tum sacris lum profa- 
nis in chorearum lasciviom invchitur auclor. 

Aposlolus lamquam medicus perilissimus plagas 
animorum noslrorum curalurus , non Lam varios 

mulliplicesquc dolores nostros cunsidcrat , qu;nn 
ad ipsnm radiccm morbi , unde languores oinncs 
nascunlur , mcdicamentuin ndhihct. Quaenam csl 
radix morhorum aegritudinumque noslrarum? Non 
!i;i quam crassa quacnam ignoranlia , vcl |>olius 



caecitns, qua pluris facimus minora, quam majora 
bona.Bona animi lanlum bonis corporis praeslare, 
quanlum animus praeslal corpori, exlra conlrover- 
siam est.Videmus lamcn quolidie liomines omnium 
generum,aelalum,se.\uum, condilionurn pro bonis 
corporis , vel acquirendis , vcl conscrvandis nihil 
non facere: de bonis animi mnjorem parlem homi- 
num ferc nihil curnre.Hursum inler ipsa animi bo- 
na, cum quaedam sinl speciosa, sed inania, si so- 
la sint, ul oloquenlia el sapienlia: quaedam opti- 
ma et ulilissima. ut charilas , humililas , caslilas , 
virlules caclerae : vidcmus homines priora bona , 
hona apparcntia.scd no:i cxislenlia, fionbus,quam 
fruclibus, similiora.maxiino sludio conseclari, po- 
sleriora, quae vcra cl solida sunt hona, cl ad illud 
bonum pcrducuiU,uhi csl omne honum.plcrumquc 
ncgligcrc. Quid non faciunl aliqui , ut variarum 
linguarum periliam acquirant? Quos lahorcs nou 
superani, quos sumplus non faciunl, quas pcrcgri' 
nntiones non suscipiunl , ul ad cximiam crudilio- 
nem aliquam , vcl in jurisprudenlia , vcl in arle 
medicinae vel in ipsa philosophia aliquando per- 
venianl? Al ul charilole cl gralia Dei, qua nihil in 
hoc, mundo saluhrie ct prcliosius habere possu- 
mus, cxcellanl, non solum plcriquc nihil faciunt, 
sed ne cogitanl quidem unquain aliquid faccre. 
Ccrte si inlcrrogarem mullos corurn , qui hic ad- 
sunt , an cupiant excellere sapientia, non duhilo 
quin respondercnl , cupimus cl vchcincnler. Si 
rursum quaercrem,an cupianl excellere charitale, 
foilcs diccrcnt, si vcrum vcllcnt diccrc:Sane num- 
quam cogilavimus, an vclimus excellcrc charitnte. 
Qaot sunl praelerea, qui non parcunt frigori , nec 
vi^iliis , alquc ad inullam noclcm lcgunl Aristole- 
lcm, vcl Ciccroncm, vel cliam Augustinum clllic- 
ronymum, ul docli, erudili evadant, quibus forlas- 
lassc numquam persuaderemus, ut loiidcm horas, 
si non scmpcr, sallem aliquando, consumerent in 
orationc.ut igncm charitalis in suis pcclorihus ma- 
gis acccndercnl ? Et tamcn cerlo scimus, solam 



CONCIO XIX. DE DOMINICA QMNQtJAGESIMAE 



121 



charilatem aurutn essc ignilum , quo emilur re- 
gnum coclorum : sapienliam el eloquentiam , si a 
charitate sejungantur , non prodesse, sed obesse. 
Istatn igilur tnm periculosam el perniciosam pla- 
gam caecitalis , qua nos pueri cupimus magis nu- 
ocs et poma , quam aurum el gemmas , parva ma- 
gnis, corporalia spiritualibus,temporalia sempiler- 
nis anleponimus , aposlolus curare volens , oslen- 
dit hodie, nihil penitus esse , quod cum charitale 
comparari possit , non eloquentiam , non sapien- 
liam, non opera alioqui heroica el illuslria. Atque 
eloquentiam quidem audite , quibus verbis prae 
charilate deprimat, atque deiiciat , el semper me- 
menlote aposlolum esse,qui loquilur.raptumusque 
ad lertium coelum,cui luto el sine ullo melu fldem 
adhibere possumus: Si linguis, inquit, hominum 
loquar et angelorum; charitalem autem non lia- 
beam,faclus'sumvelut aessonans aut cymbalum 
tinniens. Primuin non ait,Si Ingua hebraica,grao- 
ca, latina aul aliqua alia, sed si linguis hominum, 
hoc esl , si omni genere linguarum , quibus toto 
orbe homines uluntur, neque id solum, sed etiam 
si omnibus linguis omnium angelorum, qui verbis 
non corporeis,sed spirilalibus concepliones elco- 
gilaliones exprimunl suas,el sine ulla comparatio- 
ne multo clarius, celerius , efficacius , dulcius lo- 
quuniur, quam homines: si, inquam, his omnibus 
linguis ego unus diserlissime, orfialissime,suavis- 
sime , efiicacissime loquar, ila ut quicquid velim 
facile persuadeam , admiralioni el slupori sim o- 
mnibus, miraculum orbis , elDeus quidam inler 
homines esse videar ; si charilas absil , nihil sum 
aliud quam aes resonans aut cymbalum tinniens. 

Quid est aes resonans? Monslrum admirabile , 
simul surdum et loquax , quis inquam vidit homi- 
nem ab infanlia surdum et non mutumPAn porlen- 
tum non esset, videre hominem,qui nihil unquam 
audivissel, et tamcn semper loquerelur?Ta!e mon- 
slrum cst campana surdissima el loquacissima : 
loquilur aliis , vocal ad conciones , ad leclio- 
nes , ad arma ; et tamen ipsa non audit sei- 
sam, nec intelligit quod loquilur, et ne semel qui- 
dem descenderet ad oralionem audiendam. Tale 
monslrum sunt omnes concionalores , qui excel- 
lunt eloquenliam , sed non chorilate : loquunlur 
aliis, sed non sibi: istant in loco sublimi, clamant 
e suggestu, tamquam campanae ex turribus, et ip- 
simel nihil aliud faciunl , nec intelligunl , similes 
sunl fistuhs,quae nihil habent praeler vocem,quod 
aliquando Dcmoslheni Aeschines objecil : tolum 
enim corpus earum nihil esl aliud, quam collum : 
tolle vocem, nihil valent: tolle collum , nihil sunl. 
Quid praelerea habel aes resonans? Sonilum ina- 
nem, lerrel, sed non lacdil, quando bombarda si- 
ne globo lormenlario solo pulvcre onerala displo- 
ditur, edit sonilum maximum, scd interim moenia 
el turres non cadunl: ita prorsus qui sinc spiritu, 
sine effeclu , sine charilate concionantur , feriunl 
quidcin audientium aures sonilu verborum ; sed 
nequaquam deiiciunt lurres vitiorum. llaquc elo- 
quentia,vel cum charilalc conjungcnda esl vcl nihil 
valel. 

Sed parum esscl, si sola eloqucntia , ct non el« 
iam sapicnlia sine charilalc essct inanis : Hcoquc 



ultcrius pergit aposlolus,ct ail, et si habuero pro- 
pheliam , el noverim mys.leria omnia ct omnem 
scientiam : Etsi habuero omnem /idem , ila ut 
monles transferam ; charitalem aulem non ha- 
buero, nihilsum. Vide, quo paulalim ascendit.et 
omnia subiicit charilati. Si habucro, inquit, Pro- 
pheliam,hoc esl donum pranvidendi fulura.vel do- 
num explicandi scripturas, juxla illud apostoli De- 
IrijOmms propheiia, scripturae propria interpre- 
laiione nonfit: vel etiam ulrumque neque id so- 
lum , sed eliamsi noveiim mysteria omnia , hoc 
cst, non solum spirilu prophclico aliqua mysteria 
fulura praevideam, sed omnia, quicquid Deus un- 
quam facturus esl; vel non solum possim aliquam 
partem scriplurarum exponere, sed omnia myslc- 
ria quamvis abdita et recondila : neque scriplura- 
rum dumlaxal cognilionem habeam, scd omnem 
praelerca scieniiam, tam divinam,quam humanam 
quanlam Salomon et Moyses , omnes prophetae , 
omnesque angcli habuerunl; addo etiam tanlam 11- 
dem, ul signa el prodigia edere, atquc adeo mon- 
tes solo verbo,alque imperio transferre possem;si 
haec omnia mihi uni suppelant, el sola charilas 
non suppelal, non dico parum sum , sed nihil pe- 
nilus sum. Quamobrem?Quia omnia isla sinc cha- 
ritale mortua sunt. Accipe homincm aliquem pro- 
ccrum, pulchrum, robustum, sanum, veslitumse- 
rico, ornalum auro, el gemmis", cujus manus , pe- 
des , oculi tolum corpus , omnia membra , omncs 
parles summam inler se proporlionem habeant ; 
denique Sampsone forliorem, Salomone sapienlio- 
rem. Absolone pulchriorem,Augustino feliciorem: 
quid quaeso erit,si animam lollas?Cerle nilnl erit. 
Nam nec homu dici polcril , sed slalua polius vel 
simulachrum mutura : imo minus quam simula- 
chrum: simulachrum enim super pedes suos slare 
potest , nec se aut alia facile corrumpit. At homo 
morluus slare non polest, et semper foctel,el ma- 
gis ac magis ad corruptionem tendil.donec landem 
in modicum cinere converlalur. Ad eumdem mo- 
dum, si quis abundet omnibus donis spiritalibus , 
dono linguarum, spiritu prophetiae, gratia sanila- 
lum , cl charitas desit , quue est vila virlutum et 
donorum , ille coram Dco mortuus est, nihil cst. 
Quemadmodum enim, ut Chrysoslomus annolavit, 
non agnoscimus nos regem ad sericum, vcl aurum 
vel argenlum , sed ad purpuram: ila Deus non a- 
gnoscil Glios suos electos ad propheliam , ad sa- 
pientiam , ad fidem morluam , ad miracula , quae 
etiam non filiis cntnmunia esse possunl ; sed ad 
veslem illam nuplialem et purpuream charilatis, 
qua insignimur, cum haeredes rcgni coclcslis per 
Christum inslituimur. 

Quod si dona isla sublimia ct spirilualia sinc 
charilatc morlua sunl, quiil tandem dc tcrrcnis et 
fluxis bonis judicandum csl? Dicil aliquis, Ego sum 
ex illuslri familia , habeo lot famulos, lolequos, 
lol gencra vcslium, lot bcncficia, lot posscssiones, 
mensam sempcr opiparam, non subsum alicui, 
facio quod volo. El ogo securus aflirmo, si cum bis 
omnibus charilalcm non habel,nihil csl; el si abs- 
que charilale migrat, melius eral ei, si nalus non 
fuissct homo itte. Mallemegoinaliquosordidissimo 
stabulomancipiumabicctissimumclviiissimumesse 



122 



CONCIO XIX. DE DOMINIGA QUINQUAGESIMAE 



cl charilale pracdilus invcnire, quam primus el 110- 
bilissimus omnium hominum nbsque charitate. To- 
tum enim lerapus, quohicvivimus,vixeslunusdies 
noslrae vcrae vilae, quae non diuturna scd aeterna 
in alio seculo rulura est. El quid prodest obsecro 
esse hic primum ei oobilissimum ad unum diem, 
et postea ullimum el vilissimum et infelicissimum 
in aeternum? Ille qui esl primus, nobilissimus di- 
tissimus, pulcherrimus, sed absque cbarilate. si- 
milis esl porois quibusdam , quae exterius viden- 
tur pulcherrima.el oplime rubenl,exhibent suavein 
odorem; sed inius habenl vermem, qui omnia con- 
sumit. Qui vero estabjeclissiraus, vilissimus, pau- 
perrimus, sed cura charilalc et gratia Dei, similis 
esl pomis coclis sub cineribus , quae extenus qui- 
dem videnlur borrida et deformia; sed lolle corli- 
cem. el invenies rem oplimara elsuavissimam. Iia 
prorsus, Auditores, mullos videbitis nobiles, divi- 
tes, formosos, qui quasi pomn pulcherrima, emi- 
nenl in rarais arborum, sed cum lcmpore morlis 
colligunlur, et corlex auferlur , invenilur vcrmis 
peccaii , inveniunlur animae foclidae , plenac su- 
perl.i .1, ambilione, invidenlia, odiis.amoribus pra- 
ms : deoique ad mensam Domini non inferunlur, 
sed in slerquilinium gehennac suibus Tarlareis 
projciunlur. Contra vero videbitis aliquos , qualis 
eratLazarus, ille medicus uiccribus plenus , qui 
videnlur quidem oculis hominum boinines nibili, 
purgamenlum hujus saeculi; et interim sunl poma 
cocla sub cineribus pauperlatis. igne Iribulationis, 
el cum per mqrtem corlex auferlur, invenilur dul- 
cissimum p >mum, invcnilur anima plena charilale, 
plena succo. plena virluiibus, plena gaudio, plena 
pace,plena Spirilu sancto.ltaque statim, inslruilur, 
ci quasi condilur saccaro ei melle divinae gloriae 
et mensae summi Regis manibus Angelorum in- 
lertur. Isla est felicitas, iste esl bonor, isla est glo- 
ria, quam cbanlas paril, cujus ambiliosi essede- 
bemus. 

Sequilur, Et si di&tribuero in cibos pauperum 
omnea focullales meas . ci st tradidero corpus 
meum, iia ul ardeam; charitalem auicm non 
habuero, nil.il milii prodesl. Non ignoro, d. Hie- 
ronyraum in cororaenlariis super capul quinlum 
epistolae ad Galatas, de hac senlentia dispulassc, 
el pro eo.quod nos legimus ardeam, ipsum legis- 
se gloricr, sicul eliam in codice Graeco lcgit ipse 
/.Ts/r^yyv. , iios vero, xau6>]Owu,at : sed parum 
referi, num senlenlia fere cst eadem. Cerle Chry- 
sostomus el Theodorelus, Theophilaclus el caeleri 
Graeci xauQjjGwuai legerunl.Non solum igilur elo- 
quentia el sapientia, sed etiam heroicis operibus 
major esl charilas.Si dislribuero,inquil, facullales 
meas, non aliquas tantum, ut mulli faciunt, scd 
omnes penitus, ila ul nibil mihi relineam, si non 
solum mea , sed meipsum quoquc pro aliis im- 
pendam, nec solum paliar me ad supplicia , ad 
pericula, ad moricm trahi; sed ispe me offeram, 
ipse me ingeram , ipse tradam corpus meum, ila 
ul ardeam, quo nihil sublimius in operibus cogiia- 
ii potesl, si charitas absil, nihil mihi prodesl cura 
his omnibus eleeraosynis et heroicis opcribus, i- 
gncra aelernum non evadam; sicul eliam baerelici, 
t)ui nccantur ct comburunlurprocul dubio non cva- 



dunl. Nam ulail b. Cyprianus, llaerclici mori pos- 
sunt,coronari nonpossunl,nec est mors iUafidei 
corona. sed poena pcrfidiae. 

Sed dicet nliquis fortasse.Si opera bona sinc cba- 
riiale mbil prosunl,cum animadverlo mesinecbari- 
lale csse.nibil laciam.non oralioni,nonjejuniis,non 
cleemosynis, non alns bonis openbus incuuibam, 
Non ila, Auditores, sed tum maxime, cum in pec- 
eiilis sumus, bonis opcnbus insudarc debemus , 
ut Dcum plaeare possumus. Opera siquidem bona, 
eliam sine charilale illa, de qua loquiturAposlolus, 
quae lilios Dei nos facil, si modo ex aniino pcni- 
lente el Qdeli proQciscantur, multura omnino ju- 
vanl; Deus enim lametsi gratiam el charitatera non 
mcnlis reddil, sed duuat gralis: disponil nos la- 
men per opera bona ad gratiac cl cbanlatis rece- 
plionem . Ilinc Joannes Baptisla peccalores hor- 
taiur , ul laciant fructus dignos poenilentiae . Et 
Daniel regi iniquo consulil, ul eleemosynis pec- 
cata sua redimal : El Dominus per lsaiam pccca- 
Loribus dicil; Lavamini, mundi eslole: quiescile 
acjere pervcrse , discile bcnefaccre: querile ju- 
dicium, subvenile oppresso , judicaie pupillos, 
defendile viduam: elvenite ci arguite me, dicit 
Dominus. Sifuerint peccata veslra ul coccinum, 
sicul nix dealbabunlur, et si fuerint rubra ut 
vermiculus, sicut lana alba crunl. Quod igitur 
Aposlolusait, nonsic inlelligendum est, quodopera 
bona sine cbariiale nullo modo prosinl: scd si sola 
smt, ad meritum vitae acternae non prodesse. Vere 
eniin, qui sine charilale moriiur, cum omnibus suis 
eleemosynis eljejuniisingehennam descendil.Qua- 
re perspicuum est nilnl esse nobilius el excellentius 
cbarilale , et cam omnibus rebus aliis siue ulla 
dubilalione anleponendarn. 

Sed quidnam est isla charitas ? Quae sunt ejus 
condiliones?Unde cognoscimus,an cbarilalem pus- 
sideamus ? Charilas , auditores oplimi , non facile 
cognosci polest. Esl enim virlus quaedam, de qua 
plnlosopbi numquam locuti sunt. Nec rairum : .Si- 
quidcm ejus prineipiura el linis est solus Deus. 
Virlutes morales labore alque induslria liumana 
acquiri possunl; al charitas a solo Deo infundilur. 
Charitas Dei diffu&a est in cordibus noslris,, in- 
quii Aposlolus, per Spirilum sanctam, qui dalus 
esl nobis : Veslis quaedam est charilas il;i nobilis 
el pretiosa, ul non possit aliis manibus iieri,quain 
Dei summi et sapientissimi opilicis. Non est 0[>us 
bominum vel angelornm. Concurril (juidern libe- 
rum arbilrium a Deo excilatum ct adiulum , dum 
anima vestein istam pretiosam induil ; non enim , 
ut Lutherani putaol , ita vcslilur anima cbarilale , 
ila justificalur bomo,sicul veslirelur lignumaliqua 
loga, quod non senlit, nec movelur, nec juvatsei- 
psum ; sed lamen vcslis a solo Deo elficilur : nec 
venditur proprie, scd donalur. Superatenim omne 
pretium. Ksl cliam cbaritas planta quacdam pcre- 
grina , quae non nascilur per sc in his nostris fri- 
gidis regipnibus,sed a Deo agricola prudcnlissimo, 
e.v pomario paradisi in agros cordium noslrorum 
aliquando transponilur. Alque idcirco summa di- 
ligonlia conservanda esl: nihil enim f.icilius.quam 
planUe peregrinae in alicna lerra exarescunt. 

Ilaquc uuctor charitulis est Deus : finis quoque 



CONCIO XIX. DE DOMINICA QUINQUAGESIMAE 



123 



verus el proprius csl solus Dcus. Aspioe virlules 
cacleras. Finis lemperanliae esl cohibere concu- 
piscenliam; iinis forliluriinis, moderari iram ; linis 
misericordiae, tollere miseriannfinis vel objectum 
(ut ibeologi loquunlur) fidei esl , verilas Dehfinis 
religionis. cullus Dei; finis spei.bona sempilerna; 
finis cbariliilis. Deus ipse. Dcum inluelur, Deo in- 
haerct, a Deo nascilur.in Deum terminatur,in Deo 
sedcm habel, ubi nec firics, nec speslocum habe- 
re possunt: et quod maximum est , non soHim est 
in Deo, sed esl ipse Deus. et omnes, quos inhabi- 
tal, facit quodammodo Deos : sicut ignis quicquid 
apprehendil convei til in ignem,et lapis chymicus. 
si detur . quicquid langit , convertil in aurum. Da 
cbaritas Dcus omnes , quos replet facil Deos. \'i- 
dete qualem eharilotem dederil nolris Pater. in- 
quil b. Joanncs . ul filii Dei nominemus el si- 
mus. Et b. Pelrus, magna , el pretiosa , inquil , 
nobis donavil , ul divinae efficiamur consortes 
naturae. 

Quae cum ila sint, non mirum nobis videbitor , 
si charilalem asserui rem esse sublimiorem,quam 
ul a ncbis perfecte cognosoi possil. Scd nibilomi- 
minus quacdam signa sunt.quibus se prodit,qune 
ab aposlolo boC loco prolixe declaranlur, cum ait. 
Charitas paliens esl , benigna est . non aemula- 
tur, non agil perperam, etc. Alque imprimis qui- 
dem duobus signis, quae sola explicare volumus , 
tota perfcclio Cbrislianae vilae continetur. Quid 
esl proprium Christianorum?Mala pati el bene agc- 
re : reddere siquidern bonum pro bono et malum 
pro malo.ctam ethnici el publicani noverunl:red- 
dere malum pro bono proprium esl daemonum el 
impiorum:ai reddere bonum pro malo.sugere mel 
de pelra oleumque dc saxo durissimo , id vero 
proprium est Chrislianorum. Ilis igitur duobus si 
gnis sc cliaritas prodil , patientia et benignilate : 
mala paticndo et bene agcndo. Charilas , inquil , 
putiens est, benigna est. Vis videre, utrum chari- 
tas Dei cor tuutn inhabilel : Yide num sis paratus 
quidlibel pali el agcre pro gloiia Dei et salute pro- 
ximorum, exponere pecunias, exponere bonorem, 
exponere vilam , contumolias pati. a voluptalibus 
abslinere. Nam qui diligit. omnia tolcral.ne amil- 
tiit quod diligil. Pecunias amisisii? Statim incipis 
qnaerere, inlerrogare islum , illum : curris ad ec- 
clesias,ne forle qui invenil pasloii vel aedituo vero 
domino resliluendas assignaveril. "Vel etiam per 
praeconem significari jubes le parlem aliquam 
donaturum ei, qui inveneril.si resiiluat.Ista omnia 
facis , quia diligis pecunias , si non diligeres non 
movereris. Pari ralione avari malunl saepe jejuna- 
re , cl frigus ac nudilatem pali , quam videre cu- 
mulum pccuniarum minui. Quamobrem?Quia riili- 
gunl eas. Da igilur qui Deum diligunl , omnia fe- 
lunl, omnia lolerant, omnia paliuniur, omnia vin- 
cunt.ue Dcum ofTeudanl,quem diligunl. Quosdae- 
monum confliclus , quae mundi cerlamina , quas 
carnis illecebras in sanclis confessoribus et virgi- 
nibus charitas non superavil? Quae supplicia.quos 
crucialus, quas morles ctiarilas non vicit in marly- 
ribus? Quis vcro Filium Dei ad terras descendere 
coegil, nisi charitas? Quid eum laboribus , dolori- 
bus, tenlalionibus persecutionibus exposuil , nisi 



charilas? Quid cum cruci aflixil el in cruce conii- 
nuil, nisi cbaritas? Nam clavos teuere non poluis- 
se Dei filium Sampsone forliorem , quis dubilare 
polesl? Ergo sola charitas invicta paUens esl , be- 
nigna esl, fortis ul mors dileclio , dura ul infer- 
nus aemulalio. aquac mullae non poluerunl ex- 
tinguefe charitatem.kucM vocem amanlis el omnia 
quasi ad cerlainen provocanlis : Quis nos separa- 
bit a charitale Chrislif Tribulaliol an angustia? 
an famesl an nuditasl an periculum ? an perse- 
cutiol an gladius? Scd in omnibus, inquil, supc- 
ramus. Quamobrem ? Unde lanta lorliludo , lanta 
palienlia? Propter eum , inquil , qui dilexil nos : 
cbiirilas boc fecit. Cerlus sum enim , quia ncque 
mors, neque vita, neque angeli.ncque principa- 
tus, nequc virtutes, neque instantia.neque fiitu- 
ra , neque fortiludo , neque altitudo,neque pro- 
fundum.neque credtura alia poterit nos separa- 
re a charilale Dci , quae est in Christo Jesu Do- 
mino noslro. 

Habetis igilur, nuditores, quanlae sinl et quam 
exinnae lauries cbariiatis, el qiubus signis se pro- 
dat. Reliquum esl,ut omncs serio tolis viribus sum- 
mo studio operam demus , ut in ea proficiamus. 
Quis enim in hoc illustri sapienliae domicilio fre- 
quenlat gyrnnasia, vel jurisprudenliae , vel merii- 
cinae, vel pliilosopbiae vel tlieologiae,et non quo- 
tidie cogilal quomodo possit in sua faeullate profi- 
cere, ul lanriem cum laude ad lauream magislerii 
ac doctoialus pervenial, el non cum ignominia ac 
dedecorc reiicialur? Scbola Cbrisli,audilores.scho- 
la cbarilatis est: Jgncm veni mittere in terram , 
el quid volo nisi ul accendaturt llle proficil in 
bac schohi, qui augeiur quoliriie charilate , et in 
die ultimi judicii, quanrio fiet examen generale, et 
magna illa promotio coram lolo orbe et omnibus 
angelis Dei, nemo inlerrogabiinr de texlibus Ari- 
stotelis, nec de Apborismis Hippocralis, nec de li- 
tulis et paragraphis Justiniani ; sed omnes quae- 
sliones de charitale erunt. Et nos hoc scimus, et 
lamen non erubescimus lot annos in bac schola 
versari, et nibil promoven? Sed si nos bonor lau- 
reae el gloria magisterii non movel , cur sallem 
virgam non liinemus? Ilabet magister noster vir- 
gam et opiime stultos pueros punire novit, sicul 
scriptuu» est , Virga in dorso ejus, qui indiget 
corde: El cum virga non prodest, novit eliam eos 
de schola proiicere. Cur lam mulli hoc lempore e- 
xeunl de Ecclesia, fiunl Calvinistae, fiunl Anaba- 
plislae, fiuni Lulbeiani? Nisi quia non proficiebant 
in schola charilalis, et irieo magisler nosicr Chri- 
slus juslo judicio eos dereliquit, el de tiymnasio e- 
gredi permisit. Quare si in schola isla cum gratia 
cl benevoleulia praeceploris el noslra maxima uli- 
lilate permanere volumus, nullus dies praeterire 
debel, in quo non sallem cogilcmus de proficiendo 
et ari pcrfectioncm charitalis sallem volis cl suspi- 
riis tendamus. 

PAIIS SECUNDA 

In hae posteriori parle concionis nnslrac unam 
quacslionem explieare volumus: el quoniam polli- 
cilus sum, vobis vellc mc riiebus islis aliquid ulile 



124 



CONCIO \IX. DE DOMINICA QUINQTJAGESIMAE 



simul. eljncundum adferre,more prudentium rae- 

dicorum, qui amaras poliones,\el saccaro.vcl mol- 
le coopcriunl , quaoslio noslra non minus habcbil 
jucunditalisquam ulililalis.Quacrilur igilur.cur bo- 
die polissimum lcgalur in ecclesia epislola isla, in 
qua laudcs ol pracconia charilalis explicanlur? Re- 
spondclnr, hoc ideo fieri , quod his tribus dicbus 
grasseolur ubiquc lalrunculi quidam perdilissimi , 
qui infinilos hosles, ac praeseitim incaulos adolo- 
scenles spolienl Ihesauro chanlalis. Itaque eccle- 
sia Calholica mnlcr noslra. cum gcmilu ct lncbri- 
mis proponil hodie in evangelio dominicam pas- 
sionem. In epislola pracconium chnrilalis , ut o- 
mocs inlelligant summn vigilantia conservandam ct 
cuslodicndam hoc lemporo charilatem,tuin propter 
cum, qui dilexit nos usquc ad tnorlcm, cl morlcm 
cruciSjtum propler ipsumbonum excellenlissimum 
ol penilus singutare charitatis. 

Qui sunl igilur lalrunculi illi ppssimi.. ut vcl ab 
eis cnvonmus, vcl cos comprehendam.ua, el in pa- 
libulo suspendamus?ParaboIa quncdam brcvis rem 
lolam vobis explicnbil.Eral quondam foemina quac- 
dnm prudenlissimn, cui nnla eral unica lilia. lam 
cximiae pulcbriludinis, ut ncmo oam vidcrel, quin 
slalim cjus atnore rnperelur. Crcvit postmodum 
puclla. et simul crevii malris solliciludo.Nam eum 
virgo jnm nubilis essel.vehemenler angebalur ma- 
ler, ul adolesccnlem ingcnuum cl probum invcni- 
ret, cui cam lolo in inalrimonio collocarel.Inlerim 
vcro dum illa fluctibus cogilalionum dies et nocles 
agilarctur, ecce adsunt quinquo fralrcs, quos qui- 
dem iidem parentes genueranl,scd ipsi omnino di- 
versa sludia seculi fuerant. Nnm primogenilus cral 
leno; sccundus coquus; tertius unguenlarius:quar- 
lus symphoniacus; poslrcmus poliiissimus, etpul- 
clicrrimus cral piclor. Isli igilur (piinquc frntres 
cum cam puellam miscre deperirenl , scd leno 
pracsertim ct cnquus singuli scorsim matrem ejus 
conveniunt, el lnudcssuae arlis cxplicnntes, virgi- 
ncm sibi in malrimonium dari pclunl. Primus Je- 
no, Ego, inquil, Qliara luam loto lcmpore vilae 
suac Inclissime vivere laciam, ducam in varias ci- 
vilalcs, omncs tabcrnas mccum visilabil, non crit 
domus ubi ducantur choreae, quin ipsa in primis 
vocelur: dcnique voluptales omnes, quas ars mea 
promilierc polesl, quac mullae sunt ct magnae, li- 
Jiac luae, nxori, ul spero mcae cgo promillo. In- 
travit dcindc coquus.Ego inquil in coquinis habilo 
mngnorum virorum, omnia gcncra epularum co- 
qucrc cl condirc novi; nec solum cibos, scd elinm 
vina condio, quocirca ct coquina el cclla vinaria 
in mca esl polcslale: utor vero isla prudenlia, ul 
seroper mcliores parlcs, lam io cpulis , qunm in 
vino milii nccipinm. Audivi cnim mngistrum mcum 
saepe dicentem, siullos essc coquos, qui mcliorcs 
bolos nd mensam domini porlari sincrcnt. Itaquo 
tilia lua mccum oplime el jucuodissitne habilabil; 
babcbil seroper opiparn prnndia ct laulas cocnas: 
vel si volueril, lolus dies eril prandium vel cocna. 
[slo exeunte, repenle a<;ruit unguenlarius: Domus 
mca. inquit.oflirina cst [)igmenlorum alque aroinn- 
lum, omnin spiranl sunvissimos odorcs,ul non tara 
domus pri\:ili hominis, quam lemplum vel sacra- 
i uin aliquod odoribus plcnum essc vidcalur.Quo- 



circa filia lua.quao procul dubio more caclcrarum 
foeminarum unguenlis et odoralis aquis valde dc- 
leclalur, nusquam mclius, quam domi meae erit , 
ibi vcsles. sudaria, chirolbecas. mappas, breviler 
omnla suavilalc olenlia habebil.Post unguenlarium 
secutus csl sympboniacus, qui et ipsc artcm suam 
jaclans. Domus mea, inquit, sempcr pcrsonal vo- 
cibus musicorum, nunc ludimus fislulis, nunc ci- 
lharis,nunc vcro organis,nunc omnibus simul mu- 
sicis inslrumcnlis: nunc vocibus carmina lasciva , 
tcncrosquc amorcs concentu suavissimo decanla- 
mus. Quare lilia tnn, si milii, ut spero, uxor con- 
tingnl, sc beatam diccrc polcrit, el non Inm in lcr- 
ra, quam in coelo. atquc adeo in paradiso delitin- 
ruin habilare pulabit. Postremus adfuil pictor; Et 
quis, inquil , magis liliam luam oblcclarc poteril, 
quam ego, qui non solum faciem ejus stibio ce- 
russaque depingam, ul omninm oculis formosissi- 
ma videalur, scd eliam lolum orbem ineo pcnicillo 
anlc ejus oculos adducam, ibi videbil prala flori- 
bus quasi dcpicta: ibi flumina, ct lacus et varios 
piscium lusus: ibi maria lumenlia et navcs ilucti- 
bus ngilnlns: ibi monlcs, ibi valles, ibi silvas, ibi 
civitalcs, ibi coelum modo sercnum, modo turba- 
tum: ibi praelia et conflictus exerciluum. Deniquc 
quicquid oculis dcsiderare potcril , eliam scipsam 
et vullum suum in tabula vivis coloribus exprcs- 
sum cernet. 

Vix abjcrant (|uinque isli proci.cum ecce stalim 
adcsl legalus eujusdam polenlissimi ct celebcrrimi 
impcrntoris.qui malrcm pucllac illius convcniens; 
Dominus mcus. inquit, rex magnus cl polens,quod 
scire lc non dubilo, unicum lilium habel , sapien- 
tissimum. oplimum, pulclierrimuin , qucm hacre 
dcm jam inslituil omninm regnorum cl divilinrum 
sunrum: Audivil vero bnbere tc filinm virgincm, 
paupcrem quidem clobscuram, et filio suo nullo 
modo parem; sed lamcn pulcbram, cl ingenuc no 
liberaliler educatam , nec non oplimis moribus 
prncdilam; el quia non indiget, neque requiril fi- 
lius ejus in uxore divilias aut mobilitatem,cum sit 
per sc dilissimus et nobilissimus, el quod. polissi- 
mum est.qui fama audila filine luac eam vehemcn- 
ler adamavit, me misil, ul baec tibi significarem, 
cripcrc se ul liliam luam lilio suo irj malrimonium 
Iradas: quod si fcccris, ct lc el ipsnm in palalium 
regium magna cclebrilate inlroduci facicl, et vo- 
biscum omnia sua bona, omnia rcgnn, omnem no- 
bililatcm, omncs litulos bonoris communicabit. 

His nudilis, vocat malcr filiam,quae in alle.ro se- 
orcliori cuhiculo dclilueral, el omnia quac dicla 
fueranl ardcnlissimc audierol: illam,inquam,vocat 
el lanquam nescicnli exponil brcvilcr condilioncm 
corum omnium, qui cam in uxorem flngitnbnnt. 
Quia vcro puclla, ul erat Ievior,vcrbis illorum fra- 
trum, ac praescrlim lenonis,qui clioreas pollicitus 
erat.valdc illecla vidcbntur; cocpil maler,quae sa- 
piens crat, ut diximus, ct lillerns noverat, cam vc- 
Iiemcnlcr objurgare: Quid, inquil, tibi prodeiunl 
sallalioncs cl chorenc illius lcnonis?Quando salla- 
vcris diu, quid landcm liabcbis, nisi lassiludinem 
corporis cl negritudincni nnimi? Nescis lu pericula 
snllnlionum? Qunm mullne pnlns iverunl virgincs 
ad choreas, ct rcdicrunt merelriccs? fgnoras quid 



CONCIO XIX. DE UOMINICA QWNQUAGESIMAE 



i2:> 



nccideril Oliae HCrodiadis, quae suis tripudiis cau- 
sn fuil, ul lumcn orbis, magnus illc Joannes, qui 
Dominum bapliznvcral, exlinguorelur; o.l ipsa pu- 
slea, ut Nicepborus tradit , cum semcl traiioerel 
flumcn glacie concrelum, fracla glacic cccidit in 
aquas ad oollum; ct paulo post capul ojus frigore 
el glacie cnncrclum cst, deinde resecium non ler- 
ro, scd glacie, etiam super ipsam glaciem salla- 
linnom lctbalem exbibebal. Nescis quid sanctus 
Ambrosius proplcr eam dicat: Saltel, inquil , sed 
adultera filia : quae vero pudica est, orationem 
discal.non sallalionem.Qind vero cum coquo illo 
unclo el sordido facies? El quid tandcm babebis 
cum bene comederis et biberis, ntsi dolorem capi- 
lis et slomacln? Non audivisti. quam alroci suppli- 
cio punianlur in gehenna,qui gulae dediti fuerunl? 
Non legisli de divile illn epulone , qui tarn raisere 
ululabal. el clamabal : Paler Ahraham , miserere 
mci, elmitle Lazarum , ut inlinaal exlremum 
digili sui in aquam.ul refrigeret linguam meam 
quia crucior in hac flammal El cur pnlas lingua 
ejus lam alrociler cruciabalur, nisi quia lingua di- 
scernuntur saporos . et ille epulabalur quolidie 
splendidc? Vis ergo tu,filia,csse tam slulla,ul pro- 
plor delectationem. qunc non est longior quam sit 
gula lua, incidas in miseriam sempilernnm ? lam 
vero quid tibi unguenlarius illc polbcetur, odores? 
Quid vanius odoribus? Nonne odor csl fumus qui- 
dam? Cerle crcde mibi, fllia. odores nee saliant , 
nec nutriunt, scd corpus el animum enervant ac 
dcbilitanl, et landem uirumque proiiciunt in gc- 
bennam , quae est cloaca cl sentina quaedam ma- 
xima el profundissima, qua omnes faelorcs lolius 
mundi congregari debent. Si igitur tam delicala 
es, ut sine odoribus vivere non possis, quomodo 
lunc vives in illis gravissimis el lelorrimis fooiori- 
bus gebennae ? 

Jam de symphoniaco el pictore quid dicam,filia? 
Quid enim hnbebis posteaquam audieris concen- 
lum illum rnusicum , cl videris labulas illas depi- 
clas? Non vides isla omnia, quam cilo finiunlur, cl 
nc vesligium quidem posl se relinquunl? Quin igi- 
lur potius amas fdium rogis,apud quem isla omnia 
non deerunt, el ipse vero lerras etmaria, et quic- 
quid desiderare potes , non piclum sed verum ex- 
hibebit. Ilaque volo, filia , ut acquiescas consilio 
meo, et oblita penilus picloris mendncissimi,sym- 
phoniaci levissimi, unguenlarii vanissimi,coci sor- 
didissimi, et impurissimi lenonis,in malrimonium 
lilii regis consentias. Tunc virgo malris sermoni- 
bus pcrmota se omnia faciuram, quae raaler vellet 
pollicila esl. Rcdil igiturLegalus negoiio foolicilor 
confeclo (ut vidcbalur) ad regem, el slnlim orilur 
utrinque gaudium ci exullatio magna, ulrinque a- 
gunlur dies fosti. 

Scd qnid inlerim accidil? Inlerea dum nuptiac 
parabantur, veniunl dies bacchanaliorum, el nocie 
quadam Iransibanl aliqui personali cum lympnnis 
per plalcas, ubi ctiam cranl quinque illi fralres. 
Tum ^lulla puella quasi igncm baberot in pedibus 
domi sc conlincrc non potcral: landcm fccit mirn- 
culum Lulhoranum illius snnclimoninlis aposlalri- 
cis, nperuit oslium, exivil foras, exuil pndorem,in- 
duii fronicm mcrctriciam cl personalos illos sequi 
Beli knuiHi Vol. \ 



coepil.Scd quid fecil rex? num injuriam islam per- 
tulil? Non sanc. Sed lolum amorcm in odium con- 
verlit ct personatos illos el puellam simul exlremo 
supplicio affecil. 

Ilaec est parabola.Quam quidem non dubito ma- 
jorcm parlem vestrurn oplime inlelligere;exponarn 
lamcn, sed brevissime, ut simul intelligant tardio- 
res, el laedio non afficiantur celcriores. Foemina 
illa prudons anima est humana,quae rationis atque 
inlelligcnliae compos a Deo creala esl: proles ejus 
esl humana volunlas, quae eliam cor in sanctis li- 
bris dici solet : quinque proci , quinque sensus 
sunt. 

Sensus videndi, qui formis el coloribus delecla- 
lus est piclor. Sensus audiendi, qui delectatur so- 
nis et canlibus , esl symphoniacus. Scnsus olfa- 
ciendi, qui delectalur odoribus, csl nnguenlarius. 
Sensus guslandi . qui deleclalur cibis el potibus, 
est coquus. Sensus langcndi, qui delectatur cbo- 
rois et turpibus voluplatibus, est leno. Isti sunt 
latrunculi, qui islis diebus maxime grnssanlur , 
quos procul dubio juvanl lalrunculi alii mullo de- 
leriores, quos non videmus; spirilus vidclicel lar- 
tarei, spirilus fornicalionis, spirilus cbrielalis,spi- 
ritus comessalionis, spirilus tripudiorum, spirilus 
larvarum, el alii mulli , quorum longum csse vel 
nomina recensere.Isti mirum est quantam vim ha- 
beant hoc lempore ad humanam volunlalem suis 
blandiliis, lenociniis, illecebris alliciendam.Porro 
rex magnus et potens, Deus Patcr csl, filius rcgis 
Dominus nosler Jesus Chrislus, verc sapicns , et 
speciosus forma prae filiis hominum. Legati ac 
nuncii sunt scriplores sancti, per quos nobis per- 
peluo diciiur, Filii, praebe mihi cor tuum; Et rur- 
sum; Bespondi enim vos uni viro , virginem ca- 
slam exhibere Christo. Et quidem humana volun- 
las consilio ac prudenlia ralionis admonila; sen- 
suum illecebras facile repudial, el Dci filium eligil 
in sponsum. lla vidirnus in die Natalis Domini, in 
feslo Irium rogum, in celcbrilate purificalionis . 
mulli ad confcssionem el communioncm accesse- 
runt, el quasi arrham hujus sancti el felicis matri- 
monii susceperunt. 3ed quid? Veniunt (Mes bac- 
ehanaliorom, cl slultus, ut luna mutatur, perdila 
isla puolia cordis humani conlineri non potest,cur- 
ril posl lalrunculos , explorat diligenter ubi salla- 
tur, ubi polntur, ubi cantalur, ubi lympano el li- 
slulis ludilur. El Deus nosler, qui esl Deus zelotes 
injuriam islam ferre non potest et sponsnm el la- 
Irunculos , hoc est, cor ct corpus pordit in gchen- 
nam. Non est diu.quod audivimus aliquos hoc ipso 
anno ebrios fnclos, ropenle obiisse: quo ierinl nc- 
scimns. Hoc unum scimus, quod aposlolus monei. 
ebriosos regnum Dei non possidcre. Non liccl mo- 
do pcr lemporis anguslias omnes lalrunculos ora- 
lione persequi cl cum eis gladio vcrbi Dei pugnare 
alque cos lelis ralionum ct argumenlorum confo- 
dcre. quod sane libenlcr facercmus. 

Dc choreis lanlum dicam unum vorburn , alque 
idoo polissiinum , quod inlelligam nonnullis non 
videri hoc verum malum, el sciara Lovnnii esse 
publicas scholas.ubi docclur ars Iripudiorum. Scd 
ego profoclo, si adullerium el fornicalio est malum* 
vidcre non possum, quo modo viros cum foerainis 



I2G 



CONCIO XIX. DE DOMINICA QUINQUAGESIMAE 



Iripudiare nun sil malum, cum hoc ad illud innxi- 
me provocel? Audi sanctum Job : Pepigi foedus, 
inquit, cum oculis, ut ne cogitarem quidem de 
virginc: cl tu ibis, et saltabis cum virgine, el sal- 
lando ad libidincm le conciiabis, cl nihil periculi 
imminebil?Cur igitur sapiens mogel;Cum sallatri- 
cc nc assiduus sis, ne forte pcreas inefficacia il- 
tius, nisi quia si possunt paleae ad ignem accede- 
re, et non comburi, el adolescens polcst cum foc- 
minis tripudiare, et non ardere. Quid? Sancti viri, 
b. Anlonius, b. Hilarion, b. Hicronymus, in soli- 
ludinc babilabant. jejuniis et orationibus perpcluo 
opcram dabanl, et vixse a spirilu fornicalionis, a 
desideriis el cogilationibus pravis dcfendcbant; el 
lu ad calorem adolcsccnliae addcs calorcm pota- 
tionis. deinde ibis et ridcbis,canlabis,saltabis cum 
puellis, ct niliil mali suspicabor?Sed nolo credalis 
imlii. Audiamus quid vetcres scriplores, lam pro- 
phani, quam sacri de liac re scriptum reliquerint. 
Harcus Tullius, vobis salis. ut arbilror. nolus, ila 
turpitudinem sallalionum execrabalur, ut in defen- 
sionc Murenae dixerit: i\'evw fere sallat sobrius . 
nisi forle insanii: ct muUarum delitiarum comes 
csl cxlrcma saltalio. El alio loeo sallationem tan- 
quam crimcn lurpissimum objccit Anlonio.Erube- 
sce igilur. Christianc, crubescc,vinccris ab Ethni- 
co, el ab Klhnico procul dubio in judicio condcm- 
naberis. Ille solo nalurali lumine dicere potuil, 
non cssc sallationem.nisi cbriorum vel insanorum 
el lu Clius Dci, coelesii lumine illustratus, apud 
quom lales inepliac nc nominari quidcm debuc- 
ranl. quin maximc flere dcbcres, maxime insanis. 
Relinquamus, pro| hanos. Dicas lu nohis, Ambro- 
si beatissime, senex reverendissime,lumen Eccle- 
siae Chrislianae, quid libi declioreis el saltalioni- 
bus videtur? Merilo, inquil in libro lcrlio dc virgi- 
nibus, mcrito inde, hocesl, cx choreis, in inju- 
riam divinitatis proceditur: quid enim ilri vcro- 
cundiae polest esse, nbi saltatur, strepilur, con 
crepalur? Dicas <•! tu, bealissime Hieronyme.quid 
scntis de choreis? Cae(erum,inquit in libro conlra 
Helvidium, ubi tympana sonant, tibia clamital, 
lyria garrit, cymbalum concrepat, <iuis tibi Dci 
limor? Transeainus in Orienlem: Consulamus quo- 
ipic duos ex patribus graccis.Dicas nobis Grncciae 
(irnamcntorum, os vcre aurcum . magne Chryso- 
slumc qui Inlcr alias virlulcs.ila laude jejuniorum 
execllcbas, ul jojunator publicc diccreris , dicas 
quacso nobis de conviviis et cboreis sentenlinm 
luam.. 4ud2/e,inquil in hom. <?9. in Mallh. Audile 
haec riri, guimagnifica convivia ebHelate plena 
consectamini, audile, inquam, el diaboli bara- 
Ihrum perhorresdte: ubi sallus lascivus, ibi dia- 
bolus cerle adesl.Non cnim ad Iripudia iiaccpc- 



des nobis praebnil Deus, sed ut modesle ineeda- 
mus, non ul impudenler camelorum moresalia- 

mus.Quod si corpus turpe l'U impudenter saiicn- 
do, quanlo magis animam foedari crcdcndum 
est?llis tripudiis diabolus saltatjiis a daemonum 
minislris homines decipiuntur. Haec Chrysosto- 
mus. Sed audite poslrcmo, quibus vcrbis magnus 
Basilius vir gravissimus, sariclissimus,doclissimus 
insaniam islam in orationc conlra cbriosos deplo- 
rcl; Virisimul, inquit, ct fo&minac communibus 
clwrcis comtilutis, vinoso dacmoni traditis ani- 
mis scsc mutuo ajfcctionum stimulis consaucia- 
runt. Risus ab ulrisquc cffusi sunt , canlilenae 
turpcs, habitus mcrctricii, ad pelulantiam irri- 
tantcs. liidcs, dic mihi, et prolorva le oblcctalio- 
ne delectas, cum lachrymas fundere oporlucrat 
el ingemiscere ob praelcrita? Cantilcnas canis 
mcrclricias cjectis psalmis ct hymnis, quos didi- 
cisti? Movcs pedes, ct furiose cxilis, ac infelici- 
ter tripudias, cum genua flectere oportucrat ad 
oralioncm? llacc magnus Basilius. Sed relinqua- 
mus homines sanolos: audiamus quid ipse Spiri- 
tus sanctus, spiritus verilalis, qui errare non po- 
lcsl, per Isaiam dical; Cilhara, inquil, cl lyra, et 
ti/mpanum, cl tibia,ct vinum in conviviis vcstris 
ci opns Domini non respicilis et opera manuum 
ejus non consideratis. 

miseros vos , fecil Dcus opus admirabilc in 
diehus islis, ul vobis coelum aperircl, crucem a- 
scendit,cl usque ad mortem laboravil: audislis hoc 
in evangelio hodierno: Ecclesia gemit, angcli slu- 
penl, daemoncs tremunt, et vos soli, proptcr quos 
ista fiunt, in flagiliis occupali, vino somnoque se- 
pulli, opus Domini non respicilis ct opcra ma- 
nuum ojus non considcralis. Audile scnlcnliam 
judicis nostri, Proptcrea, inquit, dilatavil infer- 
nus animam suam ct apcruil os suum absque ul- 
lo lermino. si inlelligerilis quam sil horrendum 
incidcrc in manus Dci vivenlis, quid sil , polare 
calicem illum amarum irae Dei, usque ad focccs, 
de quo Icgilis in Psalmo: lynis.grando, nix, gla- 
cics, spirilus proccllarum , pars caiicis eorum. 
Quis cx vobis, inquit Isaias, habitarc polcrit cum 
ignc devoranlel Quis ex vobis habilabit cum ar- 
doribus sempiternis? Si non polestis nunc ab c- 
brielalc, a chorcis, a nugis abslinere.quomodo vi- 
vas illas llammas el accrbissimum slridorcm den- 
lium ferrc potcrilis? Quaro vigilemus fralrcs , ct 
thesaurum charilalis contra lalrunculos illos dili- 
genlcr ciislodiamus cl gratiam in tcrris,gloriam in 
coelis veram et sempilcrnam conscquemur , per 
Dominum nostrum Jcsum Chrislum, qui csl benc- 
diclus in saccula. Amen. 



v^@@^a 



CONCIO XX. 



DE DOMINICA QUINQUAGESIMAE 



©©aisa^ 3&©©s*&s?&&a& 



T II E M A 



Ecce asccndimus Jerosolymam, etc. Luc. 18. 



SYNOPSIS 

Exordio ab cxcusaliuncula de insolila concio- 
nandi melliodo sumplo , praernillitur hisloria 
lsraclilici populi a servilule Acgypliaca libera- 
li; quae deinde mijslico sensu nobis accomo- 
datur pcr Pliaraonem diabolum , per Moysen 
Christum, per Aeyyplum mundum , pcr servi- 
tulem peccalum.per mare rubrum baptismum 
pracligurariJIagiiiliccntia coelestis Jerusalem 
Sacrae Scripturae testimonis probaturrBolrus 
ex lerra promissa allatus figura Chrisli cruci- 
fixi : Quam difjiciie iler sit ad terram illam 
promissionis coelestem d.Anlonii exemplo de- 
claralur ; el tamen per solam hanc tribulalio- 
num viam eo perveniri Christi et sanclorum 
exemplo docemur. Quomodo Christum de iri 
bulalione concionanlem omnes aversentur et 
excludanl : immo alios hac pergerc volentcs 
rctardenl el evoccnt , quo maxime facere stu- 
denl ambiliosi, luculenla oralionc demonstra- 
lur. 

Altera pars in Iractalione bacchanaliorum occu- 
pnlur. ubi de illorum feslorum ofigine, incre- 
menlo cl decremcnto agitur.dcquc corumapud 
Chrislianos restauratione cl solemni celebrila- 
i<:. Deindc Bacchus cl Bacehi asseclae pisci a- 
siuo marino apte comparanlur: eorum mores, 
vivendi ralio, symposia ex divo Basilio. collo- 
quia. mensalia. jucunda et graphica narratio- 
ne dipingunlur. Tandem contra ebrietatem , 
praeserlim civilaiis Lovaniensis.seria ct severa 
invectio 8ubiungilur,quae sacrarum literarum 
teslimoniisM duabus horrendis duorum ebrio- 
sorum damnalorum hisloriis slabililur. 

Duo sunl, audilores oplimi , quac mc liodic po- 
lissimum impulorunl.ul novo quodam el mihiccr- 
lo inusitalo ulerer gencre diccndi,atquc liisloriam, 
cvangelicam, quac nobis hodicrna dic ab Ecclesia 
Catbolica csl, non ul bistoriam, sicul vcrc cshscd 
ul parabolam cxplicarcm. Unum , quod vidcrcm 
evangelium liodicrnum , si solius hisloriae verba 
consideranda sunt, planius pcr sc atque illustrius 



csse, quam ul noslrae oralionis lumen desidcret : 
Altcrum, quod inlelligerem, idem evangelium , si 
secundum spirilalem quamdam abslrusamque in- 
telligcntiam explicelur , nobis omnibus ad eam 
viam,quae ducit ad coeluin,inveniendam,al(|ue in- 
grediendam maximam lucem esse allalurum.Porro 
Evangelii principium lale esl : Assumpsit Jcsus 
duodecim discipulos secrcto, el ail illis: Ecce a- 
scendimus Ilierosolymam , et consummabunlur 
omnia quae scripta sunt per prophctas de (ilio 
hominis. Verum antequam ad haec verba Evange- 
lii veniamus , pulcherrima quaedam figura veleris 
instrumenli praemillenda est , quae nobis viam ad 
cvangelium sternet , alque adilum ad eam exposi- 
tionem, quam molimur, aperiet. 

Cum igilur Islraeliticus ille populus quondam ex 
Aegyplo divino jussu decederet, simul atque Pha- 
raonis tyrannide evasisset , el mare Erylhraeum 
duce Moyse siccis pedibus transivissel , se regio- 
nes,quasdam opnlenlissimas alque uberrimas.quae 
lacle et melle fluerenl , ingressurum existimabal. 
Verum eis longe aliud, quam arbilrabanlur,evenit. 
Siquidcm anle vaslissimas,deserlas alque incultas 
soliludines peragrare necesse fuil , quam lerram 
illam uberem, el lacle et melle manantcm conspi- 
cere poluerinl.In illis vero squalidis soliludinibus 
locisque deserlis, non solum lactis el mellis nimia 
copia non ahundabanl ; sed eliam panis et aquae 
inopia maxime laborabant.Ilaque parlim laedioso- 
litudinis illius effecli, parlim labore ilineris victi , 
variisque difhVullalibus fracli , de redilu in Aegy- 
plum cogilare coepcrunl: neque semel olius alium 
excilavil , ut duccm aliquem sibi ipsis eligercnl , 
signoquc sublalo iler in Aegyplum arripercnl. Sed 
cum haec ad Moysis aurcs pervenissenl , ille ul 
princcps vigilanlissimus , mox duodcnos lcclissi- 
mos viros in Palaeslinam dircxil , cisquc pracce- 
pil,ul omnem lcrram diligenlissime perluslrarenl, 
ac rcgionis lolius ubcrlalc, amocnilalc, pulchrilu- 
dinc el eleganlia explorala, ad suos redirenl:fulu- 
rum cnim sapienlissimus impcralor arbilrabalur , 
ul cum populus Hebraeus Palaeslinae ferlililalem 
ci pulcbritudinem praedicari ab exploraloribus au- 
dircl, conlinuo lerrae illiu^ amorc inflararaaretur: 



128 



CONCIO XX. DE DOMI.MCA QUINQUAGESIMAE 



ncc solum praeleritarum molestiarum obliviscere- 
lur; sed etiam ad majores superando labores,gra- 
vioraque adeunda pericula excilarelur.Pcrgunl igi- 
lur cxploralores , et diebus quadraginta Palaesli- 
nam universam obeunt, et ad suos reverluntur, ct 
lieus, uvas,aliosquo fruclus , quorum terra illa fe- 
racissima est , adferentes dicunl : Terra ad quam 
explorandam missi sumus, ad quam percgrinando 
obivimus, verc iluit lacte et mellc , optima , ferli- 
lissima el pulcbcrrima est. Yerum omnem illain 
dulcedinem ficuum et uvarum , quam animo jam 
conceperant, repcnle in amaritudinem verlil lega- 
torum sequens oralio: Verum> inquiunt , cultores 
forlissimos liabet, el urbes grandes alque mura- 
tas: populus , quem aspeximus , procerac stalu- 
rac est. Ibi vidimus monstra quaedam (iliorum 
Enack , de genere giganleo , quibus comparali 
quasi locuslac videbamur. Haec igitur exploralo- 
rum oralio quantum animos mulliludinis lerrae il- 
lius pracdicalione ioflammavit,atque erexit tanlum 
eosdem laborum ac diflicullalem commemoratione 
dcbililavil ac fregit. Ila ut non modo vulgus Ile- 
bracorum lerram illam ipsam ingredi non vcllel ; 
sed eliam paucos quosdam, qui ingredi cupiebanl, 
impediret, ac pcne lapidibus obruercl:nibilominus 
lamen posl aliquol annos sublalis iis , qui lcrram 
promissionis inlrare non voluerunl, ac Moyse jam 
defunclo, Josue filium Num duecm , ac principcm 
lolius populi Dcus constiluit , et per eum summa 
facilitate vclcrcs palaeslinae liabitatorcs a suis se- 
dibus delurbavil , el in eis populum suum magni 
vidclicet Abrabami nepoles,collocavit. Ilaec igitur 
esl ligura: nunc explicalioncm cjus accipitc. 

Ad primum , quid Pharao , quid Moyses , quid 
Aegyplus, quid servilus , quid mare Erylhraeum , 
quid liberatio ipsa significet, quis vel mcdiocrilcr 
in sacris lilcris vcrsalus ignoral? Quis ncscil Pha- 
raonem diaboli , el Moysen Chrisli personam ges- 
sissc? Alque Acgypto mundum scrvitule pcccalum 
mari Erylbraeo bapiismum et liberalione liberatio- 
ncin designatam adumbratamque fuisse?Tunc igi- 
lur rubrum mare transmillimus , el Acgypto reli- 
cta versus lerram promissionis iler aggredimur , 
cum baplismo culpas solvimus, et mundo ac pom- 
pis cjus renunciaoles ad coelesleru illam Jcrusa- 
lcm, quae super omnium montium cacumina coc- 
lesliumque orbium regionesposila est,propcramus. 
Sed quemadmodum Ilcbraei mari Erylbraco tran- 
smisso ante vaslissimas desertis<imasque soliludi- 
nes quam lerram promissionis inlraverunt , sic et 
nos non statim ab aquis baplismi:ad quietcm ct fe- 
licilalem transimus; quin potius baptismo aquae 
baplismus ignis succedit. Ut enim Dominus ac li- 
berator bumani generisChristussimulac in Jorda- 
ne iluvio baptizatus cst , in loca deserta se contu« 
lit, ut a Diabolo lentarctur , jejuniisque ac vigiliis 

eram daret: sic eliam nobis postaquasbaplismi 
varia daemonum praelia, labores , dolorcs , molc- 
sline vincendae oc superandae sunt. In baptismo 
enim Christi mililiae nomcn damus, dacmoni bel- 
lum Indicimus: neque daemoni solum,sed et mun- 
do el carni. Quocirca ut 15. Aposlolus ait, omnes , 
qui pie volunl vivere in Christo , persecut/io- 
i palicnlur. El ui primi illi sanclissimac no- 



strac fidci ac rcligionis cultores dicebanl.Per mul- 
tas tribulationes oportct nos inlrarc in regnum 
coelorum. 

Quid igiturmagna pars Christianorum,alque boc 
potissimum lempore facit?Sane quod Hcbraei.non, 
in;iuam,fecerunt,scd facere vcl voluerunt vcl cogi- 
taverunl : nempe levi dc causa in Acgyptum rc- 
dcunt,cl ullro se in poleslatem Pliaraonis tradunt. 
Ilaque mullo gravius , quam illi pcccaverunt , nos 
peccamus. llli cnim verbis et cogilalione sacpe in 
Aegyptum rcdicrunl:nos autem verbis quidem Ac- 
gyplum dcteslamur,moribus in Acgyplo pene sem- 
per diversamur. An non est in Aegyplo , boc esl , 
in regno Diaboli ct in lenebris dcnsissimis versa- 
ri,omni lentalioni succumberc? pcccandi opportu- 
nilales quacrcre?,.vesles compositas non ad utilita- 
tem , scd ad vanitatcm gcslarc ? comcssalionibus 
et ebrielati sludere? corpus diligcntcr curarc? ani- 
mac salulcm ncgligcre? omncs arles omnesquc di- 
sciplinas perdiscere? cursus coelorum atque astro- 
rum invesligare ? et solam recle vivendi , reclc 
moricndi rationem ignorare ? Qui summo sludio 
quaerunt , ad quem modum cum bominibus a- 
gere , bominum gratiam aucupari , bominibus- 
que plocere debeant ; quo autcm modo Deum 
prccibus placenl, cum eo in graliam redeanl,ami- 
citiam ejus promereanlur, non modo non studiose 
quacrunt, sed ne semcl quidem cogitant, in quam 
obscura Acgypto.in quam crassis lcncbris,in quam 
caeca nocte versanlur ? Dcus igilur , qui bacc o- 
mnia roullo ante pracvidet, nec ignorabal naturam 
noslram a soliludinis aspcritale abborrerc , ct Ae- 
gypli dclitias vebemcnler adamarc , propbelas et 
aposlolos , ac imprimis magnum illuin Josue , fi- 
lium , inquam , suum ad nos misit , qui cocleslis 
Jerosolymae venuslale , pulcbriludine , uberlale , 
eleganlia , magniludine alquc amplitudine explo- 
rata , borum rerum praedicalione animos nostros 
acccndercl alquc ad cam urbcm, vcl vi expugnan- 
dam, excilat. 

Vencrunl igilur ad nos cxploratorcs, ct alii aliis 
verbis:omncs lamen magnifica quaedam longeque. 
praeclarissima de coclesli nobis Palaeslina relulc- 
runl. Audilc Davidem : Quam dilecta , inquit , ta- 
ixirnacida laa Domine virtutum, concupiscit et 
defieil animamea in alriaDomini. Audite prophe- 
i m rsaiam:Ocwios non vidit,Deus,absque te,quae 
praeparasii expectantibus te. Audile Baruch : 
Israel quam magna esl domus Domini, et quam 
ingens locus possessionis ojus. Audile Tobiam : 
Bealus ero , inquit , sl fuerint reliquiae seminis 
mei advidendam claritatem Hierusalem. Portae 
Uicrusalem exzapphiro ctsmaragdo aedificdbun- 
tur. cl ex lapide prelioso omnis circuilus muro- 
rum cjus. Ex lapide candido et mundo omnes 
plateae ejus sternentur, et pcrvicos ejus Alleluja 
cantabilur. Benediclus Dominus , qui exaltavit 
eam . ul sit regnum ejus in saecula sacculorum 
super edm. Audile apostolum Paulum, qui et ipse 
uniis de exploratoribus fuit: Pionsunt, inquit,co?i- 
dignae passiones hwjus temporis adfuturam glo- 
riam . quae revelabilur in nobis. Denique qood 
aposloli omncs cxploralorcs ac lcsles (idc dignissi- 
mi sint,habemus virura summa auctoritale ct reli- 



CONCIO XX. DE DOMIMCA QtJINQUAGEStMAE 



12!) 



gionc et fidc aposlolum Ioannem, qui apertissimis lcrant quae poslea admisisset, quam monachus fa 



verbis id tesiatur: Quod audivimus, inquit, quod 
vidimus oculis noslris , quod perspeximus , et 
manus noslrae contreclavcrunt , annunciamus 
vobis. 

Ncque vero cxploratores isli vacui rcdierunl. 
Bolrum enim mirae magniludinis et suavilalis , 
Christum videlicel cruci appensura attulerunt.Quid 
cnim aliud libcr psalmorum , quid volumina pro- 
pliclarum , quid aposlolorum . libri sonant quam 
Clirislum et hunc crucifixum ? David vcro quasi 
princeps quidam exploratorum non modo botrum 
ostendil, sed eliam ad gustandum invilat. Gustate, 
inquit , et videte . quam suavis est Dominus. Et 
sane, audilores, quanla sit hujus bolri suavilas il- 
li oplime noverunt , qui crucem Domini assidue 
conlemplanles usu alque expcrienlia didicerunt.Ex 
hoc igilur fruclu, quem luc in solitudine modicum 
decustamus, facile polest inlelligi quanti silipsius 
lcrrae promissionis amoenitas, vcnustas, uberlas. 
Nam si Chrislus in cruce pcndens , ubi non est 
species ci , neque decor contemplanlis animum 
parcil, illustrat, inflammal, oblectat; quid obsccro 
facict.cum in scdc gloriae suae lumen et decorem 
indutus . se oculis noslris ccrnendum, ct brachiis 
charilalis compleclendum praebebil? 

Sed enim audilores , si nostris exploratoribus 
credimus , non facile ad hanc fclicissimam el pul- 
cherrimam regioncm pcrveniri potest. Nam prac- 
terquara, quod ipsa civitas super altissimos quos 
dam montcs aedificala, et moenibus, fossis vallis, 
munilissima est , el quamquam est amplissima,ta- 
men porlam unam dumtaxat, eamque humillimam 
ct angustissima habet. Custodes eliam forlissimi 
de genere giganteo perpctuo excubant , circum 
eam aditus omnes observanl, et quanlum pruden- 
tia, consilio el viribus possunl, contendunt eflice- 
re, ut nemo omnino lerram illam ingrediatur. Non 
est nobis , inquit tcrrae illius explorator Paulus , 
?io?i est nobis colluctatio adversus carnern et 
sangwinern . advcrsus infirmos et debiles , el no- 
slri similes hostcs , qui videri , vulnerari , occidi 
possunt: seti adversus principes etpotestales.ad- 
versus mundi rectores lencbrarum harum , con- 
tra spiritualia ncquitiae in coelestibus. Isti pro- 
fecto hostcs, qui lelis igneis utunlur, quique sum- 
ma alacrilate ubique discurrunt. Ejusmodi sane 
sunt, audilores,ul nos cum illis comparati vere lo- 
cuslac.et minores ctiam quam locuslae videamur: 
cl lamen pcr mcdias illorum acies transcundum 
cst , si Jerosolym;im ingredi cupimus. De magno 
Anlonio bealus Athnnasius rcferl.eum quadam dic 



clus esset , et se Dei obsequio consecrasset. Et 
quamquam mulla daemones adlercbanUlamen non 
lam ea Anlonii pcccala, quam daemonum apcrlis- 
sima mendacia erant , et liberum Anlonio Uer ad 
coelum aperiebatur. Post paululum vero b. Anlo- 
nius ad se rediens, cl ca revolvens, quae viderat, 
ct cibi, el polus. et somni et quielis oblilus proxi- 
mam noclem tolam flelibus cl lamenlalionc peregit, 
tacilus apud se cogilans quanta esset multitudo ac 
ferocia hoslium humanorum , el quara arduum ac 
laboriosum per aerem iler ad coelum. Quo si lam 
in b.Anlonium audebant.quem semper virum belli- 
cosissimum experli fueranl,qucm omni genere vir- 
lutum armalum videbanl , cum quo non veris cri- 
minibus sed solis mendaciis contenderc poleranl, 
quid in nos non audebunl ? quo impclu nos ado- 
rientur? qua libertale nobis ad coelum transilum 
denegabunt, quos a se deviclos ac proslralos non 
semel, sed saepius , non injuria gloriari possunl? 
Quae cum ita sint. an dormire, olioque vacare no- 
bis liceat , cum hosles tales habeamus , qui num- 
quam dormiunt, el nihil agunt, nihil cogitant , ni- 
hil moliunlur,nisi in noslrum inlerilum alquc per- 
niciem,vos ipsi quaeso sapicnlcr judicatc. Sed nos 
ad inslilulam narrationem revertamur. 

Noster igilur forlissimus cl sapienlissimus Josue 
qui dnx el princcps a Dco eleclus erat , ul quos 
Moyses non polcral,ipse in verae ac celestisPalae- 
slinae agros introduceret,paralus ad iler, alque ac- 
cinctus ad praelium , et in ipso ingressu terrac 
promissionis conslilutus tali oralione milites suos 
ut in hodierno evangelio leeimus, affalus est.Ecce 
inquil, ascendimus Jerosolymam , nunc lcrram 
promissionis ingredimur: lardis el moribundis cor- 
poribus asccndere grave esl; sed aliler ad illam , 
quae sursum est, Jerusalem non pcrvenilur.Neque 
soluin asccnsionis labor superandus esl;verum cl- 
iain consertissimae inimicorum acies perrumpen- 
dae, omnia conjecla lela contemnenda, per media 
hostium arrna transeundum, el mulla , magnaque 
vulnera non tam scuto propulsanda,quam cxcelso 
fortiquc animo excipienda sunt. Oportel enim 
Chrislum pali, ct ita intrare in gloriam suam. 
Neque alia sors militum et alia imperatoris erit. 
Vcrum ne forte inopinali hostium impclus vos per- 
lcrreanl, alque animum deponere coganl, brevi- 
lcr vobis, et cursum laborum noslrorum ct prae- 
liorum ac cerlaminum evcnlum cxponam. Ecce a- 
sccndimus Jcrosolymam, el consummabuntur o- 
mnia. quae scripta svnt yer prophclas de filio 
liominis. Tradeiur enim gentibus et illudclur et 



dum oraret raplum in spirilu ab angclis,in coelum flagellabilur el conspuetur: etposlquam flagclla- 

vcrunt. occidcnt eum. cl lerlia dic resurgel. lla- 



nibus quaercront ; Cur id faccrent 
nilus in Anlonio crimina invcnirent? I 



deierri coepisse : conlinuo aulem innumcrabiles 
daemonum legioncs occurrisse , qui iransitum to- 
s virihus prohiberent. Camque aDgeli a dacmo- 

cum nulla pe- 
li usque ab 

orlu b. Anlonii rcpcndcntcs omnia cjus errata, et- 
iam levissima el minima.commcmorare cocperunt. 
Verum angcli mox dacmonum ora compescucrunt, 
alque dixerunl: non deberc eos ab orlu pcccala 
npclcre , quac Chrisli csscnl benignilate cxlincla 
atque delela; sed ea solum, si qua lamcn esse po- 



quc in lerusalem, hoc est, ad paccm el requiem 
el gloriam cl vitam beatam ac sempilcmam lendi- 
inus. Haec enim csl via, quae Jcrosolymam ducii: 
neque pulcl aliquis sc viau; aliam faciliorcm inve- 
nire possc. Ilaec eslvia, hanc cgo primus lcram, 
lianc omncs, qui salvi esse cupiuUI, ingrcdiunlur. 
llcfinum enim coclorum vim palitur, clviolenli 
rapiunt illud. Audivistis noslri dueis orationcm. 
Verba veritalis sunl. audilores,falsa essc non pos 
suni. Coclum clterra transibunt.vwbum Domini 



130 



CONCIO XX. DE DOMIMCA QUINQUAGESIMAE 



non praeleribU. Verbum enim Doniini manel in 
ae.lenium. 

Hulti quidem reperiunlur, qui filios Ituben et 
Gad imilantes, hie io lerris paricm suam babere 
cupiunt, el frequenler babent. Siquidem Rubeni- 
lae el Gadditae ut ex capile trigesimo sccundo Nu- 
nierorum inlelligi polest,anlequara terram promis- 
sionis ingrederenlur , loca quaedam oblinuerunt, 
Nlisque conlenli nihil in ipsa terra promissionis 
quaesierunt.Islos igilurRubenitas ct Gaddilas mul- 
li sunl , qui imilaolur , qui fulurorum bonorum 



lia de cruce de condornndis injuriis, dc prcfercn- 
dis incommodis, dc periculis subcundis, lclrica o- 
ratio cst, obscura, involuta, rccondila; non capi- 
mus, non inleiligimus. Desccnde ergo de vruce et 
credimus tibi. 

Nonne hacc vcra sunl, audilorcs ? Quid borum 
negari potesl? Clamat ipsa verilas: Vae vobis, qui 
habetis consolaliones vestras in hoc saeculo. Quis 
hoc inlelligil?Quis consolalioncs ct voluplales non 
<)uaeril? Clamat impcralor nostcr, el in cruccm a- 
scendit, ul melius audialur. licati pauperes beati 



nullam ralionem habentes, solis praescnlibus, li- milcs, beaii qui lugent. bcati, quipersecutionem 

ccl caducis et fragilibus, inhiant: quibus omnibus paliunlur propler juslitiam. Quis boc inlelligil? 

cura moriuntur, dicitur: JUecordare fili , quodre- Quis capil? Cui non aenigmata obscurissima csso 

cepisti bona in vita lua: ullra Jordanem parlcm vidcnlur? Quis paupcrlatcm diviliis, cl luclum ri- 

luam babcre cvoluisli. Al ii, qui Cbrislum ducem sui,et pcrseculiones graliae et favori hominum an- 



scquunlur, cl bonorum cacleslium alque aclerno- 
rum compoles ficri cupiunt, omnes sive uno, sive 
alio modo per multas Iribulaiioncs in celeslern Je- 
rusalem inlrare debenl. Quibus landem gradibus 
Cbristus. el ninnis cjus exercitus in gloriam aclcr- 
nam iolravil? Nonne vcre Dominus iilusus. caesus 
consputus,spinis coronatus clin cruccm aclus csl? 
Nonne princeps aposlolorum Pclrus pcr crucem in 
coclum ascendil? Nonnc coaposlolus cjus el col- 



leponii?Nonnc boc lempore surdis auribus isla ca- 
nuntur? 

Nequc vcro solum pleriquc bominum , quac de 
crucc cl virtulibus dicunlur, non inlclligunl: ve- 
ruin eliam cos, qui intclligcrc conantur , quoad 
possunt, impcdiunt; non secus, ac olim Hebraei 
lllos paucos, qui lerram promissionis cum Josuc 
ingrcdi cupiebant, non solum impcdire,scd cliam 
lapidibus obrucrc conabanlur. Nam cum caccus 



lega Paulus proptcr coeleslis porlae humililalem quidam, ut b.Evangclisla commcmoral.sccus viam 

caput amisil? Nonne apostolus B.irtholomaeus pro- per quam Dominus ilcr faciebal, scdens et mcndi- 

plcr anguslias cjusdem porlac,non rnodo veslibus cans magna voce clamare coepisscl ; Fili David 

sed cl ipsa pelle spolialus csl ? Nonne caeleri o- miscremci; qui praeibant, increpabant eum ut 

mncs per cxilia, damna, vincula, verbcra, ignomi- taceret. Quolidie isla videmus,auditorcs, cxislal c- 

nias, palicntiam. caslilalom, sobriclalcm et ipsam nim aliquis,qui scdeal secus viam caccus ac mcn- 

mortera viamsibi ad sempiternam bealitudinem dicans, hoc est, qui nondum viam illam, quac du- 



a|)crucrunl? IIjcc igilur una vcra via ad vitam esl, 
audilores: ncmo se decipial,haec una csl via.quae 
lamcn deserta et inculia atquc interclusa iam fron- 
dibus, et virgullis mihi cssc videlur. Neque alia 
tle causa. quam proplcr id quod scquilur in evan- 
gelio: Et ipsi, inquit, b. Lucas , nihil horum in- 
lellexerunl: ct erat verbum islud absconditum 
ab eis: ct non intelligebant , quae diccbanliir. 
Nulla pars cst cvangelii.quao dillicilius ab homini- 
hus scipsos amanlibus intelligalur, quam hacc, in 
qua de laboribus cl molcsliis porfercndis agilur. 



cil Jerosolymam, viam virlulis, amoris Domini sit 
ingressus, quinquc adhuc in communi morlalium 
caccitale versetur, ct malum pulct bonum el bo- 
num malum: cl falsa ac fragilia vcris actcrnisquc 
bonis anlcponal, qui dcnique scdcal , ul nunc ali- 
quam dignilalcm cmcndicet , islc si forte inlcrius 
a Domino illuslratus sc caecum cl mcndicum cssc 
el exlra viam scdcre animadvcrlal , alquc ad Do- 
minum illuslralorcm suum clamarc incipial, Fili 
David, miscrere mei: si mcndicitalcm suam cru- 
bcscal: si vilcs illas divitiarum cumulandarum ct 



Intelligebanl Ilebraci , quac de ficubus el uvis, ct honorum augendorum cogitationes abiicial;si sprc« 
mcllc el lacte ab exploraloribus diccbanlur : scd tis omnibus rcbus magno, ct cxcclso animo Chri- 



dc bello cum lebusaeis et Chananaeis gcrendo 
quac ab iisdem exploraloribus dicebanlur non in- 
lelligebant. Sic ei nos , quod Deus paradisum vo- 
luptalis nohis paraverit, salis faoile inlelligimus: 
alque pcr mullas trihulalioncs Iranseundum sil, id 
vcro nullo modo capcre possumus. Omnes ulilissi- 
mas cssc tribulationcs allirmanl , omncs conslan- 
liam in advcrsis laudanl: tribulalioncs cnim calca- 
i ia sunt, stimuli sunt, fusles sunl, quae nos ad re- 
L'iium coelorum compellunl: scd cum ad forcs ac- 
dium ooslrarura moleslia aliqua vcl calamilas pul- 
sal, omncs fingil se non essc domi. ct Dominam 
tribulationem excludunl: Rari sunt . qui cum scri- 
his cl pharisacis non dicanl: Descendal dc cruce 
ct credimus ei. Non libeoler Domine tc de isto 
suggestu praedicanlcm audimus: descende dc cru- 
ce el credimus tibi: dc gloria, de regno, de bcaii- 
ludinc dissererc si volucris.le allcnlissimis animis 
ludiemus: At de caslilale,dc sobrietate,de iiaiicn- 



slum duccm scqui, ct regnum coclorum pi;r vim 
capcrc apud scipsnm slalual; quam mullos emcn- 
datores ct reprehensores habebil?Quam mulli con- 
tendenl, quanlum potcrunt, ul eura ob isto cursu 
rclardcnl, in sua mendicilate conlineant, ign(;m 
desiderii,quem in co Christus cxcilavil,extinguanl? 
Quain mulli advcrsus eum clamabunl, ut ipsc non 
clamet, cique dicenl: Tace, quid est quod loquc- 
ris? Nurn incipis insanirc? Currcbas bcnc,magnam 
de le spem concitavcras, facilc ad aliqucm hono- 
ris gradum asccndisses, numquid amicis cl cogna- 
tis tuis dcdccori esse cupis , quihus splendori ct 
ornarnenlo csse dcbueras? Quid homincs diccnl ? 
quid cogilabunl ? quid suspicabuntur? Ncmpc l<;, 
quod cupicbas, ohlinerc non potuissc, ac proplc- 
rca animum dcspondisse:ncquc rcpcnlinam istam 
rnulalionem futurorum bonorum desiderio,sed re- 
ruui pracsenlium desperationi : nequc virtuii ac 
pictali, scd inconslanliae , ac Icviiaii ascribent. 



CONCIO XX. DE DOMINIGA QUINQUAGESIMAE 



131 



Hiicc sunl diubuli argumenla, quac illis homini- 
bus subminislrabunlur , qui Deo sapientiores el 
prudentiores, vel esse vel videri volunl. Sic eniin 
legimus in evangelio: Qui praeibamt , inquit, in- 
crepabaiit eum, ut laceret. Non dignantur isti Du- 
minum tamquam ducem sequi sed praeirc conlen- 
dunl. Excitat Dominus caecum, ul clamel : incre- 
pant isli caecum , ut laceat. Sed meus caecus, si 
vere sapiens erit, sapienter considerabit carnis 
prudenliam morlem esse, et inimicos hotnines es 
se domesticos ejus. Proinde quanlo magis ei si- 
lenlium imperatur, tanlo magis clamabil: Fili Da- 
vid miserere mei: fili David miserere mei. Domi- 
ne, ul videam, ut aperiantur oculi mci , hoc a le 
pelo, hoc a le impelrare desidero. Ex quo lamlem 
iiet, ut a Domino penilus illuslrelur, el eum sum- 
ma alacrilate el liberlale sequalur et ex caeco ac 
mcndico nobilissimus Christi miles evadat, et una 
cum suo imperalore Chananaeis cl Jebusaeis devi- 
clis lerram promissionis oblineat,el ad ipsam coe- 
le stem Jerusalcm maxima sanctorum hominum el 
angelorum acclamalione perveniat. 

ALTERA PARS. 

Quae de hodierno evangelio dicenda esse pula- 
vi, habelis jam, auditores optimi , nune quoniam 
semihoram adhuc inlegram habemus , videndum 
est, quo pacto eam uliliter consumamus: nec enim 
arbilror vos tam cito abire velle. Quid igilur dice- 
mus, audilores? Nescio an decipial,ccrte videmini 
mihi aliquid velle de celebrilate bacchanaliorum, 
quae nunc agilur, audire. Quamquam enim hujus 
fesli ne commemoratio quidem in tolo breviariore- 
periatur: tamen ubique lerrarum summa religione 
colitur, estque celeberrimum, soIcmnissimum,du- 
plex, Iriplcx, amplius adhuc, si aliquid amplius 
repcrilur, ila ut transferri nullo modo possit. Ego 
quidem non libenter soleo , praeserlim hoc loco , 
res Iudicras rebus seriis miscere , lamen cum ex 
rebus ludicris res seriae colligi possint,cur non li- 
ccat vel semel in anno,et tali opportunilale oblala 
in medium aliquid minus severum adferre? Parebo 
igitur vobis, et ad quem modum ad nos haec sa- 
crilega sacra pervenerint, quales fuerinl auclores 
vilia ct mores illius, qui hoc rilu et caeremoniis 
colilur, paucissimis verbis compleclar. 

Bacchanalia igilur ab Aegypliis primum celebra- 
ri coepla sunl. Deinde Orpheo auclore et magislro 
Graeci, ac Thebani imprimis eadem sacra didice- 
runt,ul altero sermone ad Graecos vir doctissimus 
Theodorclus commemoral: neque vero sacris islis 
alia antiquiora facile repcriri possunl. Orpheus e- 
nim qui horum rituum, et caeremoniarum non lam 
invcnlor et auctor,quam praedicator et propagalor 
fuit, omnium graccorum poetarum el Iheulogorum 
ul ipsi loquunlur, vclustissiraus esl. Ac ut b. Au- 
gustinus lib. de civil. 18. cap. 41. ouclor. est, Or- 
phcus valibus H. braeorum superiorum Judicum 
aequalis fuit. Cum igilur ad Thcbas Orphco auclo- 
roBacchapaliorum supcrstilio pervenisscl,non diu 
in illis unius urbis angusliis se conlinuil. Kcpenlc 
enim omnisGraecia carum cacremoniarum desidc- 
no Qagrare, cl cas summa avidilaic disccre ac cc- 



lcbrare coepit. Deindc progrcssa longius foeda su- 
perstilio loca vicina infecit, Alpcs transcendit, 1- 
taliam invasit , ad ipsam usque romanam urbem 
penetravit. Ad extremum omnia regna,omnes pro- 
vincias, tolum pene terraruni orbem complcxa im- 
puris rilibus, el nefandis caeremuniis occupavit. 
Verum Senatus Romanorum , si b. Auguslino cre- 
dimus, post aliquot annorum spalium ila illorum 
sacrorum vel polius sacrilegiorum lurpiludinem 
eruhuiljUt ea in urbe Roma cclebrari omnino pro- 
hibuerit. Quae Romanorum conslanlia vereor ne 
in judicio plurimum nobis obsil, audilores. Nam, 
quis non limeat, ne injudicio Clirislianos Calholi- 
cos Elhnici Romani condemnent,quod illi baccha- 
naliorum ne nomen quidem audire voluerint? Et 
homines Chrisliani non solum nomen, sed et reni 
ipsam haclenus diligentissime conservant?Sed nos 
ad rem nobis propositam redeamus. 

Posteaquam haec turpis religio orbem occupa- 
lum, alque oppressum tenuisset , humani generis 
liberalor de coelo adveniens, quasi salularis qui- 
dam fulgor mundoilluxit, ad cujus exorlum conli- 
nuo omnes errorum lenebrae fugari dissipariquc 
coeperunt. Apostoli enim ardenlibus laedis orbem 
peragrabant, ubique ignem accendebanComnia lo- 
ca non solum luslrabant, sed etiam illuslrabanl,et 
cum omnia sacrilega falsorum deorum sacra, tum 
potissimum bacchanalia tamquam chrislianae re- 
ligionis puritati, inlegrilati el sobrieiati maxime 
conlraria persequebantur: et ea de feslorum die- 
rum catalogis el calendariis expungi delerique ju- 
bebant. Bacchus igilur ex omni parte adversum se 
belium alrox excitari animadverlens. lempori pau- 
lisper cedendum pulavit. Itaque Chrisliani orbis 
finibus reliclis nescio ubi se abdiderit, alicubi ta- 
men se sine dubio abdidil.Post aliquot annos cum 
jam exlincta penilus el nomen el sacra bacchana- 
liorum crederenlur, Bacchus ilerum ex anlro, in 
quo aliquamdiu latuerat capul erexil:Atque ex ad- 
rainislris suis daemonibus intelligens Christiano- 
rum sludium in luenda alque amplificanda reli- 
gione deferbuisse, aercos quosdam principes, sa- 
gaces imprimis alque discrlos ad se vocari jussil, 
eosque paucis anle quadragesimam diebus ad vul- 
gus Christianorum legatos misil, ut cum illis pro 
sua prudcnlia de Baccbo revocando el resliluendis 
bacchanalibus agerent. Legati venerunt, sed inilio 
aperle se prodere non sunt ausi, neque lemere o- 
mnibus Chrislianis sua consilia credenda esse pu- 
laverunl. Ilaque observalis quibusdam, qui dc iidc 
religionc ac bonis moribus minus sollicili videban- 
tur, quiquc libenlius conviviis interessent , et in 
bibendo magis strcnue se gerebanl, eos primum 
accesserunl: sed nocle inlempesla, ne videliccl a- 
gnosccrcnlur , ct quamquam non salis aperte lo- 
quebanlur, el in aurem polius, quod volebanl, in- 
susurrabanl, quam clara voce dicebant, oralio la- 
mcn illorum ut a majoribus noslris aeccpimus,la- 
lis fuit. Tempus immincl, quod vos quadragesi- 
mam appcllatis, quo lempore, neque ludis nequc 
jocis nequc conviviis vacarc licel: scd inedia diu- 
lurna corpus afiligendum esl: lcmpla cl conciones 
frcquenlandac: peccata ad inemoriam revocanda, 
confcssioneque lachrimis expianda: multa deoique 



132 



CONCIO \X. DE DOMINICA QUINQUAGESIMAE 



severa ac trislia munia obeunda sunt. Cur igiiur clesia maler nosira illud nobis evangelii verba pro^ 
his paucis diebus animuin non relaxalis? Cur pau- ponil: ^cce ascendimus Jerosolymam , et jilius 
lo liberius voluptalibus non indulgelis ? Certe ho- hominis tradclur genlibus, elo. Ncque dubitan- 



mines cslis, carnci eslis. Isla continualio laborum 
non modo earneos, sed et ferreos homines frange- 
rel. Cum amicus dimiltilur, magis laute, quam a- 
lias tractari solel: ei vos nunc a vobis carnem quo- 
dammodo ablegalis, ct spiritui nutricndo cl con- 
Grmando lolo quadragesimac temporc diligenlerin- 
cumbclis. cur igilur carni , vel his poslrcmis die 



dum csl,tpn:i inulli ad lidei noslrae verilatern con- 
verlercnlur,nisi Chrislianoruni eorruptis ac depra- 
vatis moribus retardarentur. Quod cuim a Cluislo 
et ejus sanclissima religione animo abalienali sunt 
nos ipsi noslris peccalis el excmplis in causa su- 
mus. 

Sed hnec liaclcnus: Jam enitn lempus esl, ut dc 



bus non ahquid Iribuilis? Hacc el horum similia vita ei moribus hujus,quem insani homines colunl, 
Bacchi legatos dulciter insusurrantes, non solum et Bacclium appcllanl, nonniliil dicamus. El licet 
atlcnle. sed eliam valdc amice homines illi audic- res gcslac, ct mores ejus, de quo agimus, longis 



bant. Quod cum ipsi legali animadvertissent pro- 
pius acccdenlcs, et scipsos prudcnles dixerunl: 
Bacchus Dominus noster, non tam sunc forlunac 
impaticns, quam vcstrorum laborum miserlus, nos 
ad vos inisiU et quamquam ille a vobis injuria af- 
feclus cst, lainen el injurias condonarc, ct ad vos 
redire paralus est, ncqucpclit, ul ci suam prisli- 



simam propc suo jure poslularcnl : cgo tamcn ca 
solum altingam, quae ab hominibus liujus urbis, 
majori religione coli solerc audivi. Atque ila mo- 
derabor orationem meam , ul tcmpus mihi prae- 
scriptum dicendo non cxccdam. 

Piscis quidam reperilur, quem Arisloteles tradil 
ccr in vculre rccoiidilum alque inelusum habere: 



nam dignilniom et ornamenla rcsliluatis ; sed hoc quocirca Epicharmus eomicus eleganter unico ver- 
sblum, ut paucos dies antc quadragcsimam ci vo- bo eum zyjpoLKzkoyaqQOv appellavit,hoe csl a com- 



biscuin lulo versari liceat, ut ejus dliqua saltem 
nicmoria cuiiscrvelur. Placuil haec oratio vulgo 
Christianorum, ncque solum Bacchi pclilio jusla, 
sed cl honcsla visa est. 

ltaquc ncque petila vcnia ab episcopis , neque 
sapicnlium consilio expcclato. ilcrum bacchanalia 
calalogo feslorum aseriberc , ct dies fes'los agere 
ac celebrare coeperunl. Yerum talis modcratio ac 
lemperamcntum primis illis lcmporibus adhibeba- 
lur, \il Baccbi festum omnino simplex cssc videre- 
lur. Non cbrii licbant , non tolas noclcs ludebanl, 



muni venlris raiione descendenlem, Graeci com- 
muni vocabulo ovov, nos asinum marinum nomi- 
namus. IIujus igitur monslri Clcmens Alexandn- 
nus simillimos dicil esse Bacehi seclatores. Si vc- 
ro lales suntii, qui aliquam Bacclii siniilitudinein 
in scipsis cxprimcre eonantur. ccrte licebit nobis 
Bacchum dennirc.principem illorum asinorum,qui 
cor in vcnlrc recondilum, habcnt. Baechus igitur 
et ejus seclatores. quod pacc ipsorum dicam, pri- 
mum asinorum similcs sunt. tardi, pigri , lorpen- 
lcs, desidiosi, slupidi: denique fuslibus el verbe- 



non per plaleas discurrcbant, non larvas indue- ribus mclius, quam vcrbis erudiunlur. Ilaee cnim 

banl, non choreas ducebant. non aliquid deniquc omnia ex co nascunlur, quod cor liabeanl in veii- 

aciebanl, quod Chrislianum, hoe esl, sobrium ho- trc. Clamant concionalores: Tempus jam esl de 

minem dcdcccrel. Solum enim parum pcr animos somno surgere, ambulandum est, currendum csl, 

relaxabanl, cl si quod ad solilas epulas et potalio- iter ad ooelum csl longum, vita humana brevis : 

nes addcbanl, omnino modicum crat. El siquidem periculum est, ne anle porlae claudanlur, quam 

hocmalum non longius progressum fuisscl, neque pervenire possimus: non csl hoc tempus in ludis 

iines cujusdam inoderatae rcmissionis transivisscl el jocis conlerendum. Non audit asinus noslcr, 

(tamclsi laudandum el probandum non eral) lamen et tamen aures longissimas hobet. Ilabet quidem 

ulcumque fcrri lolcrarique poluissel. Verum posl oor, sed esl inclusuni in vcnlre: nihil cogil:il,nihil 

aliquot anuos feslum simplex semiduplex evasit: quaoril, nisi quod ad vcnlrcm. ad Deum videlicel 

poslmodum eliam duplex. Accosserunt vosperno suum colendum el saliandum pcrtincl: Ejus cnim 

diipliccs, accessit octava,aecessit solcmniias quae- Deus venlcr cst. l,oquere parumpcr de hordco, dc 

dam peculiaris: dcniquc practcr vigiliam cl jeju- conviviis de polationibus, vidchis si asinus o.xcila- 

nium, et id otnne. quod habent caelera fesla, ce- bilur, si erigel aures, si alacriler respondcbit. Ea 

lebrilalis accessit. .1 im vero ila celebre factum esl siqnidem, quae ventrem tongunt cor cliam lan- 

ul se hominem non pulct, qui his diebus mullo li- gunt. Se.d caetPTa videamus. 



berius ludis, jocis, cibo, polu, nuam alioqui sole- 
ret, non indulgeal. Alque ad idjam insaniae in lo- 
lo pcnc Christiano orbe devenlum esl: ul non im- 
merilo Mabumelanis et Agarcnis ludibrio simus. 
Ecce, inquiunt. qualis esl nalio Chrislianorum: 
nunc usque ad fauccs venlrem el stomachum ini- 
pleni,nunc inedia semi lipsos crucianl: hodie lam- 
quain insani bacchanolur pcr urbes.posl duos dies 
einere caput aspergenl, templaque alque aras rc- 
ligiosissime frequenlabunl : neque Cbristianos so- 
Imii, sed et ipsum Chrislum irrident. qun]om,in- 
quiuni. Chrisliaoi Deum habenl . quam cgregium 
legislolorem, qui baec vcl praecipit vel permillit? 
Non sine causa, auditores, hodie potissimum Ec- 



Mirabimini profeclo naturam hujus monslri:non 
solum cor habet in vonlre, scd clinm tale corporig. 
lomperamcnliim ab ipsn natura sorlilum csl, ut si 
lolas nocles insomnes ducal, ul choreis vaccl, ut 
per urhein bacchetur, ct omnibus cocli injuriis 
eapul exponat suum, nihil penilus aegriludinis 
eonlrnhal. Si vero horam unam mcdilalioni rcrum 
divinnrum vacare velil, aut ad aliquem aegrolum 
consolandum noclu pcrgore,cl apud cum aliquanj 
parlem noclis cxcubare,vel charilas vcl neccssilas 
moneat, conlinuo caput dehililalur, frangilur , rc- 
crealione indigel: ncque die sequente anle meri- 
diom olecto surgerc polcsl. Bursum cum omncs 
lihri medicoruni ad bonam corporis valcludincm 



CONCIO XX. DE DOMIMCA UUINOUACESIMAE 



133 



inediam ulilissimam ct crapulam perniciosissimam 
csse doceant;tamen nosterhomo,vel raro vel num- 
quam jejunat, quod capilis dolorem timeal: ex ni- 
mio autem cibo et polu nihil limet. El cum alii e- 
brietalem gravissimum crimen esse pulent, ipse 
exclamat, cum mensae accumbens aliquem vinurn 
cum aqua miscenlem videl, nempe eo modo res a 
Deo crealas temerari,alque adeo sacrilegium com- 
mitli censet: ita ul nemo unquam ab igne , sicul 
isle ab aqua, abhorrueril. 

Sed quoniam jam ad mensam, nescio quo modo 
oralio noslra devolula esl, de conviviis quoque il- 
lius, el de lota ratione vivendi breviler, si non di- 
splicel, exponamus. 

Ratio vivendi quanlum ex iis, qui cum eo ali- 
quando fuerunl, cognoscere polui, lalis ab eo ob- 
scrvari solel. Nunquam mane e lecto surgit, anle- 
quam Solem inlelligat surrexisse.Aliqui hoc igna- 
viae ascribunl, ego parsimoniac tribuo. Id enim 
proplerea facit, ne nimium olei in lampade con- 
sumalur. Accidil lamen plerumque, ut post unam 
aul duas horas suas plumas relinquat. Verum ha- 
bel excusalionem suam: id enim fit, vel quod mul- 
tiludo ac densilas nubium solis radios ad eum per- 
venire non sinil, vel quod horologium delirat, el 
signal horam octavam, cum sexlam signare debe- 
ret. Deinde ubi surrexil vel obambulal moenia ci- 
vilalis, vel aliquo ludo vires exercet, ut paulo post 
slrenue cum perdicibus et gallinis in mensa bel- 
lum geral. Denique viribus, et fame et sili quan- 
tum satis esse videlur excilatis, itur ad mensam: 
neque unquam esl solus,semper aliquos compran- 
sores el compotores habel. Primum verbum pene 
semper esse solel, Heus tu,vide,ul vinum non de- 
sil, pocula scmper sinl plena. Hic ego audilores, 
obruor jam mullitudine Iancium, discorum , pali- 
narum, aliorumque vasorum, quibus epulae infe- 
runlur: neque facile possem totam convivii cele- 
britatem exponere. Sed novi quid faciam, illa ipsa 
verbis vobis referam, quibus magnus Basilius ora- 
tione conlra ebriosos hoc idem convivium aliquan- 
do descripsit. Incipienle die, inquit, symposii svi 
variis lapelibus ac floribus aulas cxornant. slu- 
diumquc suum ac diligenliam in poculorum ap- 
paralu oslentant,ad perfrigerandum vinum cra> 
lerasque phialas velut in pompa aliqua, ac con- 
venlu publico disponenles.ul vasorum diversitas 
satietatcm ipsissuffurelur,el poculorum alterna- 
tio,ac pcrmutatio longam ipsis ad polandum im- 
morationem inducat. Accedunt ad haec quidem 
symposiarchae, el vino fundendo praefecli , ac 
archilriclini, el ordo in confusione et dispositio 
in re incomposita cxzogilatur.Ul quemadmodum 
magislraiibus extcrius cx satcllitibus auctori- 
tasaugo.tur: sic etiam ebrielati , velut reginae 
cuidam, famulatum adjungcntcs , opprobrium 
ipsius exco.llenli sludio ac ornatu contegant.Ad 
haec coronae, el flores et ungucnta. eisvfjitus.ct 
mnumcrae cxternae animi voluptatos majorcm 
occasioncm fruenlibvs faciunt. Deinde procul 
progresso convivio cerlamina de ampliori potu 
oriuntur: cl liorum certaminvm pracfectus esl 
diubolus, et vicloriae praemium peccatum.Quae 
oratin lurpitudinem eorum, quae /iunl, ass^oqui 
possiil Omnia absurdilate, omnia confusione re- 
ttn.j.Ar,Mi\i \ol.V. 



ferla sunt. Superali ebrii sunl,viclores ebrii suni 
ministri vero eos derident, manus officium ne- 
gal, os non suscipitxenler dciicit, et lamen ma- 
lum non remillit. Miserum corpus naturali robo- 
re exolutum undequaque defluit, violenliam im- 
modici potus non sustinens. Vorro ubi iam vino 
exsatiali pulantur esse, tunc bibere incipiunt,et 
jumentorum more bibunt , velul a fonte sponte 
mananle,et aequales numero canales accumben- 
tibus remitienle. iSam progresso jam convivio in- 
gredilur ad ipsos adoloscens quidam generosos 
habens humeros, nondum ebrius , phialam ha- 
bens magnam vini perfrigerati, qui depulso i- 
psorum pocillalore stans in medio per aliquos 
canales aequalem compoloribus ebrietatem di- 
slribuit. ISova haec est immodestiae mensura, ut 
aequis portionibus inter se bibendi pelulanliam 
exercentes, nullus in bibendo alterum excedat. 
Inclina le paulum ud miserum venlrem tuum. 
disce suscipie?itis vasis magnitudinem: ne respi- 
cias ad poculum,quando evacuaiurus sis ipsum; 
sed ad luum ipsius venlrem,qui iam dudum ex- 
plelus est. Usquequo landem vinum ? Usquequo 
ebriclasl Deinceps consequens est, ut canum pro 
]i07nine fias, adeo totus admixtus es vino,et cum 
ipso putrefaclus et quolidiana crapvla vinvm 
oleas.Alque hoc corruptum velul vasa.qvae rad- 
lius amplius sunt usus. Miserabile profecto Chri- 
slianis oculis spectaculum: Vir in aetatis vigore 
consislens. validus corpore, inler copias milita- 
rcs splendidus,domum deporlatur non potens so. 
erigere , neque propriis pcdibus ab re. Vir qui 
horrendus esse debebat hoslibus pueris, in foro 
ridendi occasionem praebet, citra ferrum pro- 
slralus est, sine hostibus occisus est, Hacc Basi- 
lius,qui cerle pulcherrime nobis Bacchi convivium 
depinxil. 

Sed numquid in isto convivionihil dicitur?Num- 
quid more monachorum silenlium illis imperalum 
est? Non sane, audilores , non sequunlur mores 
monachorum: imo pene non alia de re , quarn de 
ipsis monachis loquunlur, istorum simplicilatem 
rident, illorum vitam conlemnunl, aliquos hypo- 
critas el magislros nimis severos,aliquos nimis li- 
beros et dissolutos vocanl: neque ab ordine pre- 
sbylerorum, pastorum el ponlificum abstinel. Si 
quis esl in hoc ordine, qui confiteri cupial et sua 
peccata non rccordatur, eal ad convivium Bacchi, 
el ibi omnia diligentissime enumerari audiet. Mi- 
rum est profecto nonnullos, qui rheloricae num- 
quam operam dedcrunt, tamen inler bibendum 
lam copiose, vel crimina aliorum exaggerarc vel 
recte facta exlenuare,ul facillime persuadeant. et- 
iam si falsa et incredibilia aliquando narrcnt. Ve- 
rum ut illc sapienler ait, 

Foecundi calices quem non fecere disertum ? 

Temporis brcvilas me compellit, audilores, ut 
Baccbum rclinquam cum suis compotoribus in 
mensa: sed non aegre ferel. Hoc cnim ipse in mo- 
re positum habel, ut mullas horas sedcat ad men- 
sam, scd inlerdum eliam prandia cum caenis con- 
jungal. lloc unnm tamen addam,si mihi scmcl h<>- 
minem adirc liccrcl, profcclo non laccrem cum in 
magno crrorc vcrsari.Nam ipsc qnidem voluplatcm 

■ 97 



13 



CONCIO XX, QE DGMINICA QUINQUAGESIMAE 



in ebrielale quaerit , ct lainen ebrielas non tain 
conciliat, quam arcet voluptalem.Nam quemadmo- 
dum nimius fulgor sensum videndi, et magni soni- 
lnssensum audiendi corrumpunt, moderati autem 
voluplalem efficiunl; sic etiam immodicus et fre- 
quenlissimus polus sensus languidos el emorluos 
redditjUl omne vinum insipidum el aquam mixlum 
illis esse videatur. Al iis, qui raro el moderate bi- 
bunt, omne vinum sapit: nam et sensus bene con- 
slilulos babent el ad potum accurrunl tamquam ad 
amicum accipiendum, quem multo tempore non 
viderunl. 

Sed quoniam mibi aulam acccdere, et baec regi 
ebriosorum signiticare non licet,his omissis ad vos 
veniam, ac serio vobiscum agam,auditores,et pau- 
cis verbis oralionem ineam concludam. Agunlurne 
aliquando Lovanii isla convivia? Dicelis fortassc,a- 
liquando quidem nos invisil, neque facile repelle- 
re lam blandam amicam possumus : neqoe nobis 
tam immane scelus videturesse, si interdum libe- 
riores el jucundiores sumus. Quam enim tu ebrie- 
taleru dicis nos bilarilalem potius el jucunditatem 
appellamus. Mibi vero audilores, tam lurpe vilium 
boc esse videlur , ut vehementer probem illius 
sancli et summi ponlificis consilium qui ebriosos 
excommunicandos et ab ecclesiis repellendos cen- 
sebat.Narrabo vobis jucundam bisloiiara.Cum pri- 
mum in bas regiones ingrederer. quas audieram 
fertilissimas et uberrimas esse, circumspiciebam, 
ut formam vincarum et copiam cernerem,sed cura 
vineae nusquam apparerent , et ab aliis intellige- 
rem in iis locis v.num non cresccre , sed advehi 
aliunde, quaesivi ab aliquo, an essenl hic praecla- 
ra ingenia? 1'raei larissima, ail ille: neque lalia in 
mullis orbis pariibus facile reperies. Tum ego:Sa- 
ne non injuria; \am cum nihil magis ingeniis ob- 
sil, quara vmum, hic uhi vinum non bibitur. quo- 
modo non optima et aculissirna ingenia erunl?Quid 
inquil ille, hic vinum non bibunl? Imo vero raris- 
simos invenies, qui non bibunt usque ad cbriela- 
lem. Qui cgo: Forlasse rustici quidam sunl impu- 
rissimi.qui hoc facere solenl: nam de caeterisnon 
auderem lale aliquid suspicari. Tum illc:Miror,in- 
quit, simplicitalem tuam; et ruslici et non ruslici. 
el plebei < i patriiii el philosoohi el theologi , ac 
(Jemnm pcne omnes hoc facinnt.Iam ergo non mi- 
ror, inqunra ego, si bic vinum non crescat. Nam 
singulari Dei providentia factum est.Si enim nunc 
ebrii fiuni, curn vinum aliunde advectum maximo 
prelio emunt, quid facerent, si non emerenl, sed 
unusquisque suas vineas haberel? Fateor vobis, 
oudiiores, ebrielas est omnibus lurpis, el homine 
libero indigna; sed in hominibus hujus urbis et 
academiac turpissima esse vidclur.El cum prirnum 
hoc vitium dominari hac urbe audircm, vix adduci 
poteram, ut crcderem essc verurn. Rcfugicbal e- 
nim anirnus meus lale aliquid de lam pia el lam 
erudila civilale credere. Meipsum quodammodo 
pudehat, lale aliquid cogilore. Nam si hoc vinum 
vilium ahessel, cui quaeso civilati in tolo Christia- 
no orbe haec una civitas inviderei? Imo vero.quae 
civitas reperiretur, quae cum hac de erudilione, 
de pielaie (quae duo chrislianae religionis rnaxima 
oroamenla ac veluti lumina clarissima suntj con- 
lendere auderel? Credile mihi , audiiores , mulia 



gymnasia, multas academias, multa musarum do- 
nncilia vidi,sed rara sunl,ac prope nulla,qua cum 
hac illuslrissima sede ac veluli arce quadam sa- 
picnliae, vel auditorum mullitudine, vel doctorum 
celebritale vel loci ipsius commodilate comparari 
possint: el tamen tam densas tenebras huic splen- 
dori turpissimum ebrielalis vitium offundit, ut o- 
mnis reliqua gloria ac celebritas, humilis obscura 
exigua ac prope nulla videatur. Quid enim tam in- 
dignum homine doclo, quam ebrictas? Quid lam 
ingenium hebelat, quam ebrieias ? Quid lam cum 
sapienlia pugnat, quam ebrielas ? Quae consilia 
momenli alicujus ab ebriis hominibus expeclabi- 
mus? Deindc quid focdius.quid miserius,quid sce- 
leslius homine ebrioso? Insanorum , phrenelico- 
rum, a daemone obsessorum mullo melior condi- 
lio esl, quam ebriorum. Illornm enim omnes mi- 
serenlur: et si quid peccnnt, omnes ignoscendum 
pulaui; al ebriorum miseretur nemo : tanlumque 
abesl, ul eis peccanlibus ignoscendum sil, ut Ari- 
stoleles libro de moribus lerlio, duplicalo suppli- 
cio cos afficiendos censeal. Quid? quod nullus est 
morbus, qui ita lolum hominem corrumpai. ut e- 
hrielas: Pebres, vulnera, plagae, aliaque id ge- 
nus eorpus debililant, sed animum non mudo non 
frangunl, sed frequcnler eliam roboranl, ul b.apo- 
slolus dical. Cum infirmor tunc fortior sum. In- 
sania contra, ac rnenlis inopia, nec non rudilas el 
stupidilas, animorum aegritudines sunt , sed cor- 
pori nihil nocenl: at ebrielas lale venenum est, ut 
et corpus el animum simul inficial. Ebrielas, in- 
quit marrnus Basilius, ralionis pernicies , roboris 
corruplio , senectus immalura brevis temporis 
mors. Quid enim aliud sunt ebriosi , quam idola 
gentium? Oculos habent et non vident; aures ha- 
bent el non audiunt: manus resolutae sunt, pedes 
rnorlificati sunt. Scd quid dicemus ? ubi ebrielas 
est, ihi slupra, ibi adulteria, ibi proditiones , ibi 
cultus idolorum, ibi omnia flagilia et facinora esse 
solenl. Nam ut fimus apes, ita vinum excilal Iibi- 
dines. Ouid Noe palriarcham lndibrio filiorum ex- 
posuit? Ebrietas. Quid Loth hominem sanclum a- 
lioqui nefario scelere contaminavil? Ebrielas.Quid 
populurn Hebraeorum vilulum aureum fabrieare, 
el eurn pro Deo colere persuasit? Ebrielas. Quid 
Hidofernem ita sopivil, ul sanclarn Judilh ingre- 
dienlern, gladiurn arripientem , vagina nudantem, 
el caput ipsius ampulantem non sentirel? Ebrie- 
tas. Iacebal enim inquit scriplura divina, nimia 
ebriclalc sopilus. 

Sed ad ipsa divina volumina parumper veriia- 
mus. Audilc , quaeso , quid ipse Deus spiri- 
lus sobrielalis et ver.tatis , qui doccl nos ulilia , 
per Salomonera dical: Luxuriosa , inquit, res vi- 
num el tumultuosa ebrietas:quicumque kis dele- 
ctalur, non eril sapiens. El rursum; Cui vae?cu- 
jas patri vacl cui rixat cui /buea? cui sine cau- 
ca vulnera? cui su//bssio oculorum ? ISonne his , 
qui commoranlur in vi.no , ct student calicibus 
epolandis? Audiie quid idem Domini spirilus per 
Isaiarn ebriis commineltir. Vae qui polentes eslis 
ad bibendum vinum: ct viri fortcs ad miscendam 
ebrielalem. Et ilem Vae quiconsurgdis manead 
ebrietatem sectandam ct potandum usque adve- 
speram , ct vino aesluetis: cilliara , et lyra , el 



CONCIO XX. f)E DOMiMCA QUINQU.VGKSIMAE 



13c 



iympanum , el libia , et vinum in conviviis ve- 
stris , et opus Domini non respicilis nec opera 
manuum ejus consideraiis. Propterea dilatavit 
infemus animam suam et aperuit os suum abs- 
que ullo termino. Quam ob rem, audilores? non- 
ne ut omnes ebriosos absorbeal? Audite quid ipse 
Dominus animorum medicus perilissimus , qui 
morbos nostros oplirae curare novit, dical: audile, 
inquam , a qua re nobis cavendum admoneal. At- 
tendile , inquit , vobis ne forle gravenlur corda 
veslra crapula , el ebrietate el curis hujus mun- 
di : el venial super vos repentina dies illa. Quis 
vestrurn auditores,si ab aliquo perilissimo medico 
atidiret,Cavele ne succum illius berbae aliquo mo- 
do sumatis, nisi repente interire vullis : quis , in- 
quam si hoc audirel, non sibi diligenlissime ab il- 
la herba caveret? et si eam in suo horlo crevisse 
animadverleret non eam radicilus evelli mandarel? 
Cur igilur eamdem fidem Christo medico sapien- 
lissimo non adhibemus , qui succum ebrielati in- 
caute sumenlibus repenlinum interilum et corpo- 
ris et animi comminalur ? Audile praeterea , quid 
noslrae mililiae posl Chrislum imperalor Petrus suis 
mililibus jubeai: Sobrii, inquit, estole.el vigilate, 
quia adversariusveslerdiabotus,lamquam teoru- 
giens circuit, quaerens quem devoret: praece- 
ptum salulare, Sobrii, inquii, estole, et vigilate. Lt 
vigiletis,ul sobrii silis.Nam cbrii vigilare non pos- 
sunt. Vigilantia vero maxime vobis necessaria esl, 
cum hostem habealis.qui numquam dormit, neque 
unquam ebrius est. Olim,auditores,Carlhaginenses 
ideo pene semper hostium suorum exercilus fun- 
debanl,quod (ulArisloleles oeconomicorum priore 
auctor est) se a vino cum dimicaluri eranl, absti- 
nercnl. Quid igilur nos facere par eril . si hostes 
mcorporeos,semper vigilanles,semper sobrios vm- 
cere voluerimus? 

Sed obiiciunt nobis communem illum Doclo- 
rem orbis aposlolum Paulum , qui ad Timotheum 
scribens, aii: Noli adhuc aquam bibere. impu- 
denliarn incredibilem! Aposlolum Paulum ebriela- 
tis palronum facere non verenlur. El cujus sunt 
illa verba; Nolite inebriari vino,in quo esl luxu- 
ria. Et rursuoi illa; Ebriosi regnum Dei non pos- 
sidebunt? Quid, quod illis ipsis verbis, quibus Ti- 
mothco suo vini bibendi licentiam concedil, vobis 
omnibus ebriclalem el crapulam inlerdicit?Primum 
enim diligenler monet: Teipsum , inquit , caslum 
cuslodi : deinde subdii. Noli adhuc aquam bibe- 
re, ul iolelligcremus bcalum illura limotheum, 
quod Clemens Alexandrinus annolavit, non vino , 
scd aqua perpeluo uti consuevisse. Tum addi:/tfo- 
dico vino utere, ulere, inquit, non frucre: nec e- 
nim ad voluptatem; sed ad usum vinum concede- 
bat. Quod Plinius eliam fecit, cuin ait: fllodico vi- 
no uli non immania quaedam pocula exhauri- 
re debes: sed ulere, iuquil,inodico vino. Poslremo 
iid'\cc\l:Propter slomachum cl frcquentcs tuas in- 
linnilates. Nec enim unquam magisler lemperantiae 
viuum biberc alque ab aqua abslinere Timotheum 
jussissel,si illc slomadio confirmalo el corpore ro- 
busto fuissel. 

Verum , audilores , ue bacc documenla scriplu- 
rarum lamquam vcrba hominum , cl inancs com- 
minationes conlcmnamus, brcvissimas, sed veris- 



simas el plane formidabiles hislorias referre volo. 
Beatissimus ponlifex Gregorius libro quarlo dialo- 
gorum virum queradam scribil fuisse,qui cum puel- 
lam quamdam ex sacro fonle suscepisset, eamque 
ut spirilalem liliam in domum suam induxissel , 
laelitiae et vino indulcere coepil : denique ebrius 
effeclus nocle proxima eodem se scelere polluit , 
quo olim Loth , vir alioqui sanctus , se polluerat. 
Non diu Majestas divina lam nefarium scelus inul • 
lum dimisit.Seplimo enim die obitu repenlino con- 
sumptus est. Cum cadaver ipsius de more in tu- 
mulo collocalum humalumque fuisset, ignis ex ip- 
so sepulchro oriri visus esl . qui non solum ossa 
ct morluas ejus carnes absumsil: sed el ipsum lu- 
mulum penitus concremavit.Et si lale fuerit corpo- 
ris non sentientis incendium,quale fuit el nunc et- 
iam est incendium animae sentientis? Num inlelli- 
gitis jam quale praecipilium sil ebrietas?Nec enim 
dicere possumus sluprum.sed ebrietasnon fuisset, 
neque flagitium illud unquam fecisset. Sedjam hi- 
sloriam alteram audite. 

Venerabilis Beda capile decimo quinto , libri 
quinli historiae Anglicanae. Novi, inquit, ipse fra- 
trem, quem ulinam non noscerem , cujus etiam 
nomen, si hoc aliquid prodesset, dicere possem, 
posilum in monaslerio nobili, sed ignobililcr vi- 
venlem. Serviebat enim muitum ebrietali et cae- 
leris vilae remissioris illecebris.Percussus ilaque 
languere , alque ad extrema perduclus vocavit 
fralres, el multum moerens, ac damnalo similis 
cocpit narrare , quia viderel inferos apertos et 
Salanam immersum in profundum Tarlari', Cai- 
pham quoque cum caeteris , qui occiderunt Do- 
minum juxla eum flammis ullricibus conlradi- 
tum. In quorum vicinia, inquit, heu misero mi- 
hi, locum aspicio aeternae perdilionis esse prae- 
paratum. Audienies haec fralres coeperunt ex- 
hortari diligenler , ul vel lunc positus adhuc in 
corpore poenitenliam ageret. Respondebal ille 
desperans : Non est mihi modo lempus vilam e- 
mendandixum ipse viderim judicium meumjam 
esse complelum.Tatia dicens sine viaiico salutis 
obiit , et corpus ejus in ullimis monasterii locis 
)iumatum,neque aliquis pro eo Missas facere vel 
psalmos canlare , vel sallem orare praesumebat. 
Faclum est hoc nuper in provincia Barniciorum, 
ac longe laleque di(famatum,multosque ad agen- 
dam , non differendam scelerum suorum poeni 
ludincm provocavil. Hactenus Beda. Cuinam igi- 
lur, auditores, posl exempla lam horribilia adhuc 
cbrielas placebil? Isle , cujus funestissimum exi- 
lum commemoravimus, non haereticus, non adul- 
ter, non ambiliosus , non avarus erat. Sed quid? 
Ebrielali sludebal: el lamen prope ipsum Caipham 
el reliquos Domini perdilissimos inlerfeclores in 
gehennae incendiis locura habere meruil. Quare 
nemo , auditorcs , qui animae suae rationem ali- 
quam babel, nemo, inquam, dicat: Non malum est 
ebrielas; vel, Leve peccalum est ebrielas: sed po- 
lius rei lurpiludincm, damna, incommoda sapien- 
ler considerel, et aliquando tandcra ad quietem et 
tranqui-llum sobrielatis porlum se rccipiat : qucm 
nobis concedat Chrislus Jcsus, qui cst bcncdiclus 
in saecula, Auien. 



CONCIO XXI. 



DE EADEM DOMINICA QUINQUAGESIMAE 



T II E M A 



Contcndile inlrarc per anguslam porlam. Luc. f3. 



SYNOPSIS 

Captat benevolentiam a frequentia audilorum. 
Scopus ct occasio praesentissentenliae.elquam 
oxiguus sil salvandorum numerus,oxplicatur. 
1'orlaangusla ipteChrislus est atque at peream- 
dem intremus , ex parle Chrisli cam aperiri 
oporlet: ex partc autem nostra. ingredi. Eno- 
dalur dubium, quomodo lex Chrisli sit porta 
angusla, quae tamcn alibi jugum suavc et o- 
iius leve appellalur , et respondctur quatuor 
viodis. Primo,quod praemia proposita et spcs 
1'iUuroium leve reddant jugum et onus facili- 
tent. Secundo , quod via virlulis ingredienli- 
tibus inilio arcta apparcat , quae tamen ma- 
gis ac magis dilaiatur : quod et Ilomcrus et 
Arislolcles non ignorassevidentur.Tertio,quod 
solummodo pinguibus, id csl , gulosis ; procc- 
ris, hoc est, superbis, et oneratis rerum terre- 
narum pondere angusla sil porla.Quarlo ,qu od 
■porta legvt sit angusta , per se solum considc- 
rala,scd gralia accedenle dilatetur\illa est lex 
vetus, haec vero evangelium. 

In altera concionis parle tria genera hominum 
proponunlur , qui quidem quaerunt intrarc , 
sed non possunt , et quartum penilus non co- 
nalur inlrare per angustam hanc portam. Ex 
primo genere sunt Judaci, Mahumetani . hae 
relici el infideles omnesqui quia portas, latas 
sibi ipsis aperiunt , per angustam inlrarc ne- 
gucunt. Sccunduin gcnus e*l eorum, qui quia 
in ilinore hujiis vilac(quae anno jubilaei com- 
paralur) terrcnis curis detenli niinium tnoran- 
inr, larde pervcnicnlcs cxcluduntur. Terlium 
genus osi eorum , qui quod di/Jicultatibus , et 
iiibulationibus abstcrrentur, vel quia modum 
inirandi non norunl. non conlentunl , nec la- 
borant inlrare:ubi modus inlrarc volenles do- 
cetur. Quarlum infelix germs esl peccatorum , 
(jiii Chrislo vocanti non aquiescant , sed sur- 
dis auh.bus pcrsiant in errore, Tandem gravis 
invcctio conlra bacchanalia succcdil; ubi pro- 
]iosilis divcrsis calamilalibus publicis auctor 
<Ti<> <ul etnendalionem vitae nos adhortalur , 
el ro.fulatis quorumdam mundanorum obje- 
clionibus ab ebrietate ot inlempeslivo baccha- 
naliorum <:uliu dchorlalur. 



Etsi negare non possim,audilorcs oplimi,me non 
sine magno dolore animi videre dies islos spirilua- 
li moeslitiac ab Ecclesia consccratos , stullissima 
alque inanissima laelilia ab hominibus transigi: t.i- 
men illud etiam contileri debeo , frequcntia ista , 
atque concursu veslro hoc potissimurn lcmporcjn 
quo locus conciooi esse non possc videbanlur,me 
non mediocriler recreari. Inlelligo enim in hac 
urbe , alque adeo in hoc illuslrissimo sapienliae 
domieilio,sicut mulli hoc tempore loli sunt in cor- 
poribus ac scnsibus oblectandis occupali: ila quo- 
que non deest , qui conscientiae curam gerant, et 
qui ad spirilales epulas invitari se, ac dcduci faci- 
le paliunlur. El quamquam exislimo mullos eorum 
in concione adesse , quibus maxime esset concio 
necessaria : lamen non proplerea muncri nostro 
deerimus, sed imilabimur sapienlcs mcdicos, qui 
cum pestis in urbe grassalur , si eos curare non 
possunt, qui jam peste corrcpti sunl ; saltcm dili- 
gcnliam adhibent, ul corpora adhuc sana atquc in- 
legra suis medicamcnlis a morbo dcfendant. Quod 
ut facile praeslarc possimus, pulcherrimam ct elc- 
gantissimam quamdam senlentiam cxplicabimus , 
quae dccimo lerlio capitc evangclii s. Lucac con- 
tinclur, el sic quidcm inlelligemus , quac sit via , 
quae ducit ad coelum : dcinde quantum ab ca via 
Christiani homincs lcmporc bacchanaliorum rc- 
ccdanl. 

Senlentia igilur, quam horlie suscepimus expli- 
candam , talis cst : Contendite inlrare per angu- 
slam portam : quia multi , dico vobis , quaercnt 
iuirare, et non ■poleruni. Quis csl finis , ac veluti 
scopus , quam sibi in tiac sanlenlia Dominus pro- 
posuit? l\on alia dc cansa , ut cx verbis supcriori- 
bus cognosci polest,hnnc senlenliam Dominus pro- 
tulil, quam ul oslcndcrct paucos cssc, qui salvan- 
tur, multos, qui pcrount. Ac proinde cos, qui bac« 
clianalia cclebrant , in numcro salvandornm non 
lnlnros. Pinguiores cnim cl crassiores sunlHacchi 
cultores,quam ul pcr angustam portam ingredi va- 
lcanl.Proposuerat igilur quidam Domino quaeslio- 
nem: Si pauci sunt, qui salvanlur? Dominus vc- 
ro ita sapienler respondit,ut iisdcm verbis,el pau- 
cos csse diccrcl, qui salvantur , cl simul rationcm 
exponcrcl cur cssenl pni\c\. Conlcndile, inquit,m- 
trare per anguslam porlam. Quia mulli,dico vo- 
bis, quaerenl inlrarc, et non polerunl. Quod csl 



CONCIO XXI. DE EADEM DOMINICA QUINQUAGESIMAE 



137 



idcm ac si apcrlius dixisset : omnino sunl pauci , 
qui salvantur, neque ob aliam causam, quam quod 
angusla et arcta porta vitae et salulis sil. Hoc Do- 
niinus in animis noslris infingere conatur, cum lo- 
ties repetil: Mulli sunl vocati , pauci vero elecli. 
Et rursum clamal: Lala porla et spatiosavia esl, 
quae ducil ad perditionem: et mulli ingrediun- 
nir per eam. Quam angusta porta , el arcla via 
est , quae ducil ad vilam et pauci sunl , qui in- 
veniunt eam. Hoc denique cl lsaias illuslri , sed 
horribili simililudine nobis ante oculos ponil. Sic 
enim loquitur capile vigosimo quarlo; Haec crunt 
in niedio lerrae, in medio populorum, quomodo 
si paucae olivae, quae remanserunl excutianlur 
cx olea; et racemi , cum fucrit finita vindemia : 
hi levabunl vocem suam, et laudabunt, cumglo- 
rificatus fuent Dominus: boc esl, quam rarae re- 
manenl,olivae in arbore postquam excussa fueril: 
et quam rarae inveniunlur uvae in vilibus posl vin- 
demiam : lam pauci ex tolo numero bominum sal- 
vabunlur. Quis non tremal? Quis non obliviscolur 
poculorum et chorearum,si rem islam cogilare in- 
cipial?Quot poma in arboribus reperiunlur,poslea- 
quam ab agricolis collecta fuerunt ? Forlasse tria 
vel qualuor,quae in summilale arboris cum essenl, 
vel oculos vel manus colligenlis effugerunt. El in 
vineis post vindemiam, quot racemi reperiunlur? 
Certe tam pauci , ut facilius grana uvarum , quam 
botri numerari possint. Quare cum tam pauci sinl, 
qui salvi tient , si cum iis conferanlur , qui peri- 
bunt, merilo de eleclis Isaias ail, hi levabunl vo- 
cem suam , atque laudabunt , cum glorificatus 
fuerit Dominus : boc est , cum linilo regno Anli- 
chrisli Chrislus veneril in nubibus coeli cum po- 
teslale magna el majeslate , cum impiorum innu- 
merabiles mulliludines in gehenna delurbaveril , 
cum omnes blasphemos, omnes fornicarios,omnes 
cbriosos.omnes immundos aeternis incendiis adiu- 
dicaveril: lunc pauci illi, qui relicli fuerinl , leva- 
bunt vocem suam , alque erumpent in laudes Do- 
inini et prae gaudio ol laelitia toli geslient. Eanl 
nunc, si placel, homines Christiani, el agant bac- 
clianalia sicut Elhnici , comedanl et bibant more 
Epicureorum,ducant chorcas,induant personas,di- 
scurrant lola nocle per urbem, bacchcntur , luxu- 
ricnlur, insanianl, el videant, quid paulo posl eis 
eyeniet. Profecto enim si paucissimi sunt , qui sal- 
vi fient, in numero salvandorum isli non erunt,sed 
cum iis potius numerabunt,qui tcnent lympanuni 
et ciiharatn, el, ducunt, ir. bonis dies suos,el in 
puncio ad inferna descendunl. Habcmus igilur 
in quem finem ac veluti scopurn lendat baec scn- 
lentia. Nunc ad cam breviler explicandam venia- 
mus. 

Contendile, inquit, inlrare per ancjuslam por- 
lam. Unus fueral , qui quaeslionem proposueral ; 
Dominus vero non uni, sed multis ail: Conlendile 
inlrare per anguslam por/am.Tamelsi cnim unus 
proposuercit , lamen mulli erant , qui solulionem 
quaestionis audire cupicbant. Scd quid cst porta 
illa angusla, pcr quam ingrcdi jubemur?Cerlc non 
aliud , quam ipse Chrislus. Ipsc cnim alio loco a- 
pcrtc dixit ; Ego sum oslium : per me si quis in- 
'roicrit, salvabitur. Et rursum: Ego sum via, re- 



rilas el vila. Ad quem igilur modurn intralur pcr 
Chrislum? Duo requirunt, ut quis pcr Chrislurn in 
coelum ingredialur. Unum ex parte Christi : alle- 
rum ex parle nostra.Ex parle Chrisli quid requiri- 
tur esl, ul is portam aperial. Ipse enim habel cla- 
vcm domus David, et aperiet , et nemo claudet : 
claudet. et nenio aperiet. El hoc quidcm olim esl 
faclum.Tunc enim nobis Chrislus beatiludinis por- 
tam aperiebal, cum hic in terra agens patiebalur, 
atque usque ad morlem Patri obcdiens cral. Ut e- 
nim prioris Adae inobcdienlia et superbia porlam 
regni coelorum clausil : ita poslerioris obedienlia 
atque humililas eamdem porlam reseravil. Ilaque 
quod ex parle Christi requiritur, praesto esl:patct 
enim porta , el usque ad consummationem mundi 
palebit. Verum ex parle noslra boc requirilur , ul 
Deo adjuvanle porlam islam, quae jam ul diximus, 
palel,ingrediamur.Ingredimur vero,quando ea me- 
dia ad salulem consequendam accipimus , quae 
Chrislus instiluil , nempc virlules et sacramenla : 
quae quoniam difficilia sunt,idcirco porla salulis , 
porta angusla dicilur : Virlutes homini christiano 
neccssariac, ut fides, spes, charilas, bumililas,ca- 
slilas, palientia et aliae, sine quibus salulem con- 
sequi nullus polest , nonne difficullatem maximam 
continent? Sacramenta quoque,ac praeserlnn con- 
fessionis, certe sua , et magna difficullate non ca- 
rent. Quid enim difficilius , quid magis arduum , 
quid a nutura hominis magis abhorrcns , quam ul 
quis hominem alium adire , atque ei omnia sua 
flagilia, omnes loedilates, qmncs turpiludines , el 
maxime arcanas et recondilas explicare lenealur ? 
Angusta est igilur porla,per quam ad laetissimum 
et maximum regnum ingredi debemus. 

Sed forlasse quaeret aliquis, Si lex Domini por- 
ta est angusla, cur idem Dominus alio loco jugum 
suum suave et onus suum leve esse aflirmal? Quo- 
modo isla cohaerenl , conlcndile inlrare per an- 
gustam porlani: el, jugum meum suave est ct o- 
nus meum Jeve? Mullis modis nodus isle explicari 
potesl. Bealus Chrysostomus exponens caput se- 
plimum Mallhaei , legem Domini asserit essc per 
se quidem gravem ac difficilem : sed lamcn simul 
esse levem ac suavem , si futura praemia et fulura 
supplicia perpendanlur : Non enim sunl condi- 
gnae passiones hujus temporis ad fuluram glo- 
riam, quae revclabilur in nobis.Sx aeger propter 
amorem sanilalis eliam amarissima pharmacha fa- 
cile sumit: si agricola propler spem messis fulu- 
rae aeslivos ardores atque hiberna frigora conlem- 
nit:si mercalor propter aurum tempestates ac pro- 
cellas.el ipsa naufragia,nec non pericula lalronum 
cl piralarum nihil esse ducil : si milcs proplcr 
quamdam inanem gloriae et honoris umbram gra 
via esse pnlat onera armorum, famem, silim, vigi- 
lias, laborcs, vulncra , periculn , mortcm denique 
ipsam : quomodo homini Chrisliano non facilia ac 
levia videbunlur quaecumquc Dominus jubet, si 
is gloriam illam maximam et sempilernam , quam 
Deus mililibus suis promillit , considcrarc voluc- 
ril?Non sine causa aposlolus ad Ephcsios scribcns, 
tanla solliciludinc orare se dicil , nl Deus gloriae 
dcl, illis spirilum sapicntiac, c\,illuminatos ocu- 
los cordis. ui sriaui .quae sii spcs voeationis ejus 



CONCIO XXI. I)E EADEM DOMINICA QUINQUAGESIMAI 



et quae diviiiae gloriae harcdilnlis ejus in san- 
clis. Inlelhgebal enim tantam esse cueleslis prae- 
mii raagniludineui.ul sola ejus consideralio omnia 
gravia et amarn, levia et duleia possit eflicere.J/fls 
cogitaliones , inquit, d. Cyprianus Exorlalione ad 
mariirium , quae perfectio poiest vincere ? qvae 
po>-sunt lormenta superare ? Durat fortis et sta- 
biiis religiosis medilalionibus fundata mcns , et 
adversus omnes diaboli terrores et minas mundi 
animus immobilis perslat , qucm futurorum (ides 
ccrla et solida corroboral. i<nn vero tonnenta quo- 
que ac supplicia fulura ita diulurna atque alrocia 
sunl, ul acl ea effugienda omnes labores, quos hic 
m lerris patimur , ne labores quidem nominandi 
sinl. 

Sed et alteram solutionem quaeslionis ejusdem 
breviler si placel accipite. Via Domini inilio angu- 
stissima esl , sed paulatim magis ac magis dilala- 
tur: hoc esi, ea quae Dominus praecipit inilio du* 
ra alque amara esse videntur, sed usu tamen pau- 
latim mollescunt, el consueludine lcvia suaviaque 
redeunlur. Hinc est illa vox b. Hieronymi : Virtu- 
les durae sunt incipienli, molles pro/icienti.sua- 
ves pervenionti. El illa d. Auguslini: Semitae ae- 
quiiaiis dum inchoantur , arctae videnlur ct an- 
gustae: dum aulem profeclum accipiunt, spatio- 
trze videntur ct latac. Hinc Salomon in provcrbiis 
ail accipite quarto : Ducam te pcr semilas aequi- 
tulis , quas cum fueris ingressus non arctabun- 
tur gressus tui: lioc est,antequam ingrediaris,ab- 
sterreberis forlasse, sed cum fucris ingressus , a- 
lacriler curres. Homerus princcps prophctarum 
graecorum, vir elhnicus,sed sapiens, scribit Ulys- 
scm , cum per ea loca transire dcberel, ubi Circe 
foemina maga homines in belvas suis praesligiis 
cominulabaljSe adversus eas praestigiis herba qua- 
dain communivissc, cujus nomen esl moly , quae- 
que radices telerrimas, sed flores candidissimos , 
cl lacli quam simillimos habel: nimirum ut osten- 
dcret, viros sapienles, quos in Ulysse dcscribebat, 
ne vicli cupidilalinus ac hbidinibus variis quasi 
belvae quaedam efliciantur, virtulis praesidium si- 
bi comparare solere. Virlutcm vero essc persimi- 
lem h^rbae illi, quae radices alras ct flores candi- 
dos habct, cum aspera ac difliciiia sint virlulis ini- 
tia; fructus vero oplimi ac suavissimi,per sc patet. 
Naio el philosophus, licet ethnicus.id aperlc vidit 
el docuit,homini studioso esse voluplalem.sludio- 
se vivere. El noster sapiens aliis verbis rem eam- 
dem ila expressil, gaudium csljusto facerejudi- 
ctum. 

Sed rursum quaestio noslra alio eliam modo po- 
lest solvi ; Si cum Theophilaclo dicamus , a Chri- 
slo porlam angustam et viam arclam esse appella- 
laiu, non lam quod lalis sit, quam quod talis pro- 
ceris, ac pinguibus, alque onuslis Bacchi amatori- 
bus el culloribus videalur.Vero enim si essent ho- 
mines parvi atquo humiles, si multa inulilia onera 
dcponerent.si omnia veslimenla penilus cxuerenl, 
angusliam forlasse in via. el porta Domini non in- 
\eiiirenl.Nunc vero uihil aliud cogilant,quam quo- 
modo perpeluo crescanl,corpore pinguescant,ani- 
mo inlumescanl, extcndanlur,dihilentur. inflenlur, 
ucquc unquatn cessanl oncrarc sc oncribus gravi- 



bus curarum ac soliciludinum terrenarum. El quid 
inirum , si hominibus ojusmodi porla regni coele- 
slis arcta atque angusta esse videatur. l\on talis 
cerle videhalur aposlolis Domini, non lalis iis po- 
Stea visa est, qui Apostolicam perfectionem imila- 
ti renunciaverunt omnibus , quae possidebant , et 
nudi nudum Christum sequi voluerunl. Nec enim 
verbis explicari polcst,quam lala alque ampla por- 
ta Domini illis omnibus efficialur, qui semel rnun- 
dura cum suis pompis conculcare , spem saeculi 
omnem conlemnere,magno ardore animi soli Chri- 
slo adhaerere . et non solum lerrenis opibus se 
spoliare,sed el desidenum ct cogitalionem a se pc- 
nilus abscindere ac removere poluerunl. 

Postremo illud quoque ad noslrae quaeslionis 
explicalioncm addcndum videlur , legeni ac prae- 
cepla Domini porlam esse illis anguslam,si per se 
ac soli considerentur: al vero si iis Dei graliam at- 
que auxilium adjungalur , non porlam anguslam , 
sed jugum suave alque onus levc appellari dehe- 
bil. IIoc enim inleresl inter legem et evangelium , 
quod lex praecipiebat, ul sancli essemus; non au- 
lem dabat gratiam , per quam homines sanclifica- 
renlur. Praecipicbat , ut cum daemone certamen 
iniremus ; sed arma ad cerlamen necessaria non 
subministrabat. Praecipicbal,ul ex carnalibus spi- 
riluales efliceremur ; sed Spirilum sanctum , quo 
spirituales esse possemus , non donabat. Praeci- 
piebat , ut in coelum proficisceremus , sed scalas 
ct gradus, quibus in coclum ascendilur,nobis non 
dabat. Ilaque lex erat jugum , sed non suave: erat 
onus, sed non lcve. At vero evangclium illa cadem 
praecipit ; sed simul adjumentum pracbet , ut ea 
non solum Deri, sed eliam facile ficri possil. Qua- 
re evangelium est jugum, sed suave: el onus , sed 
leve: el simul via esl angusla cl lala: aspera et ju- 
cundn. ^ludile prophetam: Propler verba, inqun , 
labiorum luorum, ego cuslodivi vias duras. Ecce 
jugum et onus: et viam angustam clarctam. Audi- 
le rursum eumdem. Invia teslimoniorum luoi'um 
delcctatus sum , sicul in omnibus divitiis. Ecce 
adjumenlum graliae. El item: Viam mandalorum 
tuorum cucurri , cum dilalasti cor meum : lunc 
cnim via dilalatur , el cursu transmitti facillimc 
potcst.cum cliam cor igne charitalis dilalatur. Cur 
quac-o sancli omncs opera niaxima, atque admira- 
bilia facile perpetrabant, nos vero parva alquc exi- 
gua non sinc laborc pcrficimus? Cerle non alia 
causa csl , nisi quia illi fervcbanl , nos frigemus. 
Non dubilo,quin sint aliqui sludiosi adolesceoles, 
qui sobrie ct casle vivanl: sed qui de choreis , de 
larvis, de conviviis semper cogilant , forlasse non 
erodunl; verum decipiuntur. Mulli enim etiam ho- 
die adolesccntes reperiunlur, quibus non ita , ut 
illi putant, caslilas laboriosa, cl quibus non mole- 
sla, sed eliam est jucunda sobrietas. Ejusmodi vc- 
ro illi omncs sunt, qui sciunl, cujus sunt hacc do- 
na: qui Dei opern implorarc, et ejus graliam alquc 
amorem quaercrc, el invenire didicerunt : qui in- 
lelligunt, quanla sit in sacramenlis eflicacia , in 
scripluris adjumentum , in oratione solatium. Po- 
strcmo , qui adhuc de angusliis viae Domini con- 
queruntur, nondum mihi , quid cvangclium signi- 
ficcl cognovissc vidcnlur. Quid cnim cvangclium, 



CONCIO XXI. DE EADEM DOMINICA QUINQUAGESIMAE 



m 



quid gratia, quid lex amoris,quid Spirilus sanctus, 
quid Christus, quid Jesus, quid Liberator sonntu. 
nisi libertatem, nisi chnritalem.nisi suavilalem.ni- 
si facilitatem? 

PARS POSTEMOR 

Quae sil porta, de qua Dominus loquitur, et cur 
angusta appellala sit, haclenus exposuimus: nunc 
verba illa exponcnda sunl: Quiamulli, dicovobis 
quaerent inlroire, el non polerunl. Tria suntho- 
minum genera, quae quaerunt inlrare , et tamen 
non poterunl. Est eliam quondam genus eorum, 
qui ne quaerunl quidem inlrare. Inilio igilur qui- 
dam sunl, qui quaernnl in regnum coelorum in- 
trare, sed idcirco non inlrant, quia non per angu- 
stam porlam, scd per latam quaerunl inlrare. Hoc 
genere continenlur Mahomeiani, IIaeretici,Iudaei, 
infideles dcnique onmes. Mahomelani quaerunt 
intrare, cupiunt salvi ficri ; sed ideo non inlrant, 
ideo non Cunl salvi, quod non per nngustam por- 
tam Christi, sed per lalam porlam Mahomelis in- 
gredianlur. Mahomet enim cum viderel anguslias 
religionis chrislianae,aliam quamdam porlam ape- 
ruil latam atque amplam, sed quae recla ducil ad 
gehennam. Videte quam lala sil porta Mahomelis: 
nihil docuit credendum, quod superel cujusquam 
intelligenli.im, non Irinitalem, non incarnationem 
non morlcm, non resurreclionem filii Dei. Nihil 
eliam docuit sperandum, quod oculus non viderit 
et aures non audierint: sed flumina laclis, et mel- 
lis et vini, venlris saluritalem, libidinum expletio- 
nem, sei vorum mullitudinem, denique conlinuas 
fcrias el perpetua bacchanalia, hanc esse docuit 
beatorum felicilalem. Nam quod permittat uxorum 
mullitudinem, ct habenas laxel libidinibus,et alia 
mulla, quae porlam illam lalissimam faciunt,facile 
palior sileri. Pari ralione omnes haeretici non fe- 
renles angustias hujus portae unusquisque sibi 
propriam porlam aperuit: Venil Lulherus, el ape- 
ril unam porlam usque adeo latam,ul eliamsi cur- 
ru vel lectica vehi velles, vel si ulrumque paren- 
lem in huraeris gestares; lamen adhuc satis com- 
mode eam ingredi posses. Nulla conlinet praece- 
pla, nullas leges, nulla exigil opera: Iejunia vero 
et castilatero, dolorem el salisfaclionem pro pec- 
calis. atque alia id genus, tamquam uoxia execra- 
tur. Denique ila lala esl haec porla, ul eliam ho- 
mines ebrii (qui alioqui diu lnborant , ul aedium 
suarum forcs invenianl) per hanc sine errore et 
offcnsionc ingredianlur.Veniunt deniqueZuinglius 
cl Calvinus, et aliam quandam porlam adhuc latio- 
rcm aperiunl; Nam nngustias quasdam de fide au- 
guslissimi sacramenli, quas Lulherus reliqueral, 
isti boni architecli pcnilus sustulerunl,quamquam 
haec porla bis anlea aperta a Berengario semel , 
semel a Wicleflb, et bis ab Ecclesia cum ingenli 
labore obslrucla, nunc terlio ad perniciem innu- 
inerabilium auimarum non lam aedilicata , quarn 
restaurata atque aperla a Zuinglianis el Calvinislis 
cst. Pcr has igilur porlas,quae latissimae sunl.in- 
finita hominum mullitudo ingredilur. quos ornnes 
illis verbis Dominus revocal; Contendile inlrare 
pcr an<ju$lam porlam: quia mulli, dico vobis, 



quaerenl intrare, et non poterunt: quia non per 
angustam porlam, quae sola ducil ad vitam,ingre- 
diunlur. Non vos decipiat ampliludo portae Luthe- 
ranorum el Calvinislarum.Quid enim prodest com- 
mode, el non per anguslias intrare , si inlrelis in 
gehennam? Imo potius, sl sapitis, suspecta sit vo- 
bis ista latiludo portae, ista facililas fidei.Nam an- 
gusla porta, el arcta via esl, quae ducit ad fidem: 
el fides vere chrisliana est illa , quae propter su- 
blimilalem el excellentiam suorum mysteriorum 
illud exigit, ut inlelligenlia a voluntale captivelur. 

Porro allerum genus est eorum, qui pcr angu- 
slam quidera porlam inlrare cupiunl , sed serius 
veniunt, alque idcirco quaerenl inlrare,el non po- 
lerunt. Porta illa, quae Sancta appellatur , quam 
Roraae anno jubilaei pontifex summus apcrire so- 
let, tam diu est aperta, quam diu tempus jubilaei 
durat. Tempore illo evoluto subilo claudilur , ac 
deinceps eliam si rex quispiam adveniret alque in- 
gredi cuperet, ea porta aperiri non posset. Ad e- 
undem modum porta coeli, quam ipse Chrislus 
ponlifex summus ac sempiternus sua morle et pas- 
sione reseravit, nunc quidem patet ; sed non nisi 
jubilaeo durante palebit. Dominus enim cum por- 
lam aperuit simul jubilaei annum inslituit ; cujus 
quidem jubilaei spaiia tamelsi vere ad mundi con- 
summalionem extendanlur, tamen si homines sin- 
gulos consideremus,uniuscujusque annus jubilaei 
lam diu durat, quam diu vila ipsius dural: Vita dc- 
ficienle annus jubilaei finilur, et porta salulis ae- 
lernis seris et repagulis clauditur.Quia vero rnulli 
sunt, qui dum vivunt curis , et solliciludinibus 
mundi liujus occupati haerenl in itinere, praeser- 
lim cum se diu adhucsupervicluros, et annum ju- 
bilaei longissimum futururn arbilranlur, idcirco 
Dorainus eorum praevidens periculum ita sollicite 
eos admonel; Conlendite intrare per anguslam 
porlam; hoc esl, nolile hacrere in via, sed prope- 
rate, currile, donee annus jubilaei durat , donec 
tempus habetis poenilentiae, dOnec porla salutis 
patet. Mulli enim quaerent intrare, sed quia se- 
rius veniunl, inlrare non poterunl: et frustra pul- 
sabunt portam, frustra dicent: Domine, Domine a- 
perinobis, fruslra optabunt unum diem ad poeni- 
tenliam. Haec vero, audilores, propter quos quae- 
so dicunlur? Cerle non propler eos, qui jam obje- 
runt, et slant foris, et pulsant dicentes , Domine 
aperi nobis: illis enim isla non prosunt, sed pro- 
pter nos et nobis dicunlur, et nobis non universis 
sed singu!is,non dicuntur homini cuidam commu- 
ni, non dicilur Ideae Platonis, sed mihi et libi ct 
isti et illi. Et quid quaeso dicilur; nempe hoc, (a- 
periamus quaeso aures cordis) hoc inquara, dici- 
tur vobis: nunc patel janua coeli, nunc veslriju- 
bilaei annus agitur, nunc vobis regnum coelorum 
offerlur, nunc invitamini, ut inlretis: nolite omit- 
terc opportunilatern istam.Mullo enim citius.quam 
pulalis, non oogilantibus vobis porla claudelur.si- 
cul infinitis aliis de improviso clausa est, et in ae- 
ternum miserrimi atqtie infelicissimi erilis el ho- 
ram unam hujus prctiosi temporis, quod modo ni- 
hili facitis, tolo animo cupiclis , et non dabilur 
vobis. 

Sed jam ad lertium hominum gcnus veniamus. 



CONCIO XXI. DE EADEM DOMINICA QUINQUAGESIMAE 



Sunt igilur alii quidam, qui per angustara porlatn 
Pl salis malurc ingrcdi cupiunl ; sed lamen vicli 
angusliis porlae , tandem non ingrediuntur. His 
Dominus ait, Conlcndite inlrare per anguslam 
porlam, quia vutlti, dico vobis, quaerent intra- 
re, hoc est, lonlabunl, an possint inlrare, pericu- 
Jum facicnl,an per illas anguslias ingredi valeanl; 
sed quia non conlendent lotis viribus, ideo tan- 
dem non inlrabunl:hoc genere innumerabilis mul- 
liludo hominum conlinelur.Quis enim enumerarel 
eos,qui quotiesoumque ad confessionem accedunl 
statuunl ;ipud sejaoi deinceps ingredi velle angu- 
sfafn poilam, fogere cbriclatem , fornicationem, 
conlcniioncs, aemulationes, rixas, iras, iripudia, 
etalia, a quibus nos abstinere apostolus praece- 



ranl. Ilaque debos le ad modum crucis conforma- 
re, hocest, staluere apud le, omnes tribulalioncs, 
alque aerumnas forli, atque infraclo animo lolc- 
randas cssc, el ad hunc modum f.icillime ingre- 
dieris. Sic Dominus auditores, inlravil , sic euirn 
oporluit Chrislumpali, nempe crueifigi,e£ ita in- 
trare in gloriam suanv, Sic apostolus Delrus, sic 
aposlolus Andreas, sic omnes electi in regnum 
coelorura ingressi sunt. Omnes enim crucis figu- 
ram imitati pcr multas tribnlationcs summo cum 
labore, angustias poilae hujus inlraverunt. 

Vcnio nunc ad ullimum cl infelidssimum homi- 
num genus, nempe ad eos , qui non solum non 
conlcndunt inlrare,sed ne cogilant quidera,an ve- 
linl inlrarc. El si mulli quaercnt, ct non poterunl, 



pit. Iiaquc isti quaeront inlrarc, iucipiunl inlrare quid de islis fiel,qui ne quaerunl quidem?Et quam 



sed slalim alquc nonnihil comprimunlur, rclrocc 
dnnt. Si unum vcrbum audiant, quod cis non pla- 
ceal, mox abiiciunl, palicnliam, et ira succcnsi de 
ullione cogilare incipiunt: sic cliam propositum 
sobrietatis el caslitalis lamdiu scrvant , quamdiu 
peccandi occasio non se Offert: quin eliam alioqui 
sacpe rcnovanl dcsidcria , sacpe concipinht spiri- 
1 ti iii ct numquam pariunl. Ilos igilur adraonet Do- 
minus; Contendite, inquii, inltare per angustam 
porlam, non pascilur Dominus stcrilibus dcsidc- 
nis, non sufficil vclle inlrare, sed conlcndcre nc- 
o.esse esl. Hulti enim, dico vobis, quaerenlin- 
trare, mulii volenl, multi capient, mulli lenlabutit 
sed quia non contendunt, neque vim faciunt, id- 
circo non inlrabunl. Regnum enim coelorum vim 
patilur, et violcnti rapiunt illud. Cum in aliqua 
domo speclacula aliqua cxhibenlur, vel comocdia 
aul tragoedia aliqua agilur,numquam vidislis quam 
vehemeater se comprimant in ingn ssu cjus domus? 
Omncs cupiunt esse prnni,cl tanlo ardorc spcclan- 
di aliquid novi ducuntur, ut non inagni facianl il- 
las angustias,neque laborora illum inlrocundi con- 
sidcront, rnodo speclaculis aul comoediac inlercs- 
so, valeant.Iam igilur i:i rogno coclorum ejusmodi 
spcclacula exhibeniur. ul solo eorura aspeclu spe- 
clanles fclices efficianlui: neque spcrandum csl, 
ul praecedant nos famuli, qui viarh aperiant; scd 
unusquisque per se, sive divcs, sive paupcr, sive 
nobilis sil, sivc ignobilis.unusquisque per se viam 



mulios esse arbilramini in hoc numcro? Ccrle hoc 
lemporc perrari omnino sunl , qui ad hoc genus 
hominum non perlineanl. Quis hoc lempore Dei 
timorem et suae salulis sludium non obliviscilur? 
Cui non apleverba illa conveniunl; Tcnent tym- 
panum el cilharam, el gaudent ad sonilum or- 
gani\ ducunl in bonis dies suos,et in puncto dc- 
sccndunt ad inferna, qui dixevunt Deo, recede 
a nobis scienliam viarum tuarum nolumus, hoc 
est, per viani arclam, quam doces, ambolare non 
volumus: sed viam lalain ingrediemur, bacchana- 
lia eelebrabimus, tripudiis, sonis el canlibus in- 
cumbemus. Quis hoc lempore, si non verbis, ccr- 
te faclis hoc non dicil? Nonne hisce diebus orbis 
Chrislianus ferme lolus insanil , ut non imnierito 
Mahomelanis el Agarcnis ludibrio simus. Eccc , 
inquiunt, qualis esl nalio Christianorum, nunc us- 
que ad fauces venlrem et stomachum implenl, 
nunc inedia semelipsos excrucianl; hodic lanquam 
insani choreas ducunl, larvas induunl , bacchan- 
tur per urbes, postduos dies cincre caput asper- 
genl,leinplaque,atquc aras religiosissime frequen- 
labont: ncque Chrislianos solurn, sed ipsurn eliam 
Chrislum irridcnl. Et qualcm, inquiunt, Chrisliani 
Deuin habenl, quam egregiurn lcgislatorem , qui 
haec vcl praecipil vel permillil. Non siue causa , 
auditores, hodie polissimum elEcdosia malcr no- 
slra illa nobis evangelii verba proponil: Ecce a- 
scendimus Ilierosolgmam, et /ilius honiinis tra- 



sibi facere, cl trudi ac liudcre dcbet, si pulchcr- detur genlibus n<l itludendum et conspuendum. 



rimis et fclicissimis illis spcclaculis inleresse vc 
lurnus. Quae cum ila sinl, quis noslrum eril, qui 
laborem ingrediendi per angusiam porlam forre 
non velil? Quis non facile comprirai se, ct affligi 
;:d loinptis patialur? Non dubito, quin mulli ingre- 
di vellent; sed non possunt, el idoo non possunl , 
quia iion sciunl: nec enim sinc arle pcr angustas 
cl humilcs porlas ingrediendum csl.Si porla cssel 
humilis, et lu rcclus incederes, ct caput non in- 
clinarcs, nonnc rrontcm laederes , ci tamen non 
inlrares? Sic cliam si porla esl angusta, nisi te ad 
modum crucis coiiformnrc scias,el quasi Iransvcr- 
sis lateribus ingrcdiaris , fruslra ingredi cupios : 
hoc csl igitur quotl Dominus ail; Contendite in 



Vore cnim nunc Christus Iradilur gcnlibus ad il- 
ludcndum cl conspuendum. Sed numquid Judaei 
olim impune Christura adilludendum et conspuen- 
dum genlihus lradidcrunr?Non sancSiquidera post 
annos quadraginla Chrislus Judacos genlihus Ira- 
didit non solura illudcndos el conspuendos , scd 
oliain inlcrlicicndos alque dclcndos. Ei quis non 
vidcl nobis idcra ob causam eamdera non solurn a- 
liquando evcnturum, sed in praescnlia cvcnire? 
Nonne Deus assiduos comminalionibus nos tcrrel? 
Audimus lialia ila adhuc horrcndis tremoribuscon- 
cutijUl alicubi homines dcserlis civiiaiibus in ten- 
loris hahiicnt, neqtic gclu aut nivibus in urbes 
compelli possint.Audimus Oermaniara superiorem 



trare per angustam porlam: quiamulli,dico vo- lanla penuria ac difllcultate annonac laborare, ut 

ins. quaerent inlrare, et non polerunt, quia ni- calceos furfures, spongias paupcriores comedani 

minim se ad formam crucis componcre minime Quis vcro inde mnlla latrocinia et peslom gravissi 

sciunl. el modum ingredicndi pcr anguslias igno- mam seculuram non forraidal?In his noslris rcgio 



CONCIO XXI. DE EADEM DOMINICA QUINQUAGESIMAE 



m 



nibus quot pagos superioribus lemporibus mare 
absorpsit? Gallia etHispania,quam atrocibus bellis 
proxirais annis afflictalae sunl?Haeresis vero.quae 
esl plaga oranium gravissima,quadonam vehemen- 
tior, quam hoc tempore fuit? Quid de immanilate 
Turcarum regis dicemus? nonne singulis annis a- 
liquas Cbristianas provincias suo imperio adjungit 
et reliquis tamquara saeva terapeslas perpetuo im- 
minel? Itaque Deus hoc lempore omnibus plagis, 
alque flagellis simul expugnationem cordium no- 
slrorum aggredilur. Clamat enim his vocibus et 
ulinam non ad cor Pharaonis, ulinam non surdis 
auribus clamet. El quid clamat? Sit finis flagitio- 
rum, sit finis libidinum, sit finis insaniae,sil finis 
bacchanaliorum: alioqui enira, si sic pergilis, me 
genlibus illudenduin tradere, pergam et ego vos 
genlibus perdendos et diripiendos tradere. Mavult 
enim sine dubio Turcas regnare , quam perditos 
Christianos.Uli enim contemnunl Deum , quem 
non noverunt, el cujus sacrameota non suscepe- 
runl; nos vero Deum, quera novimus et cujus Sa- 
craraenta suscepimus, conculcamus: propter nos 
blasphemalur Dei nomen inter gentes: nec solum 
propter nos blasphemalur, sed nos ipsi illud bla- 
sphemamus,nos genlibus pejores sumus.Refert e- 
nim d. Auguslinus libro decimo octavo de civilate 
Dei capite decimo lerlio,Senatum Romanorura ita 
bacchanaliura turpitudinem exhorruisse. ut ea in 
urbe Roma celebrari omnino prohibueril. Itaque 
surgenl Romani in judicio , et condemnabunt ge- 
neralionem islam,quod illi bacchanaliorum ne no- 
men quidem ferre poluerunl: el homines Christia- 
ni non solum nomen, sed et rem ipsam diligenler 
conservarunt. 

At, inquis, nimis est durum, tali hoc tempore 
vilam severam arripere: nunc omnia ad laetiliam et 
voluplatem invilant. Imo vero plune contrarium 
ego video. Nonne jam inde a septuagesima eccle- 
sia mater nostra omisit hymnos et cantica jucun 
dilatis, assumpsit indumenla tristiliae, totum hoc 
lempus paenitentiae et peccalorura recordationi 
consecravit? nonne ad funus sponsi ac liberaloris 
sui celebrandum praeparatur? Nonne passionem 
Domini hodie in evangelio audivimus ? Cujus rei 
sunt haec signa? laetitiae, an tristitiae?Quid? quod 
hismoribus, et hoc genere vivendi facimus men- 
daces omnes sacerdoles?Uli clamant in ternplis et 
praesertim hora tremendi sacrifici populum Cbri- 
stianum hoc lempore ob memoriam peccatorum 
esse in luctu, et lachrimis et squalore; et interim 
vero major pars Chrislianorum tota est in convi- 
vis, in polationibus, in tripudiis. 

At juvenes suraus: dandum est aliquid aetati : et 
laborum continuatio non solum homines carneos, 
sed etiam ferreos frangeret. Imo vero auditores, 
quia juvenes sumus ideo continendi et coercendi 
suraus.Esl cnim a.elas nostra quasi equus indomi- 
lus, non egel calcaribus ad malum, sponle sua in 
vilia praecipilatur. Cur novis foraenlis incendium 
nostrum augeraus? Deinde cur non possunt ado- 



lescenles aliis honestis obleclalionibus recreari? 
Num desunl vobis inlinita genera ludorum , quae 
sine pcccato exerceri possunt? Quid necesse est 
viros cum foeminis tripudiarc? hoc enim est slipu- 
lara igni admovere. Quid necesse est cum gladiis 
lola nocte per urbem discurrere, et in gravi peri- 
culo, vel pereundi vel perimendi semper versari? 
Quid necesse est cantica lasciva ebrielate condire? 
Numquid potus sobrius el honestasymphonia sen- 
sus noslros non oblectarel?Denique an adolescen- 
tes non saepius ipsos senes moriendo praeveniunt 
et sane dico vobis, nulla aelale horaines facilius 
in gehennam descendunt. 

At major pars hominum hoc agit. Verura est id 
quidem: sed ideo major pars hominum aeternis 
suppliciis addicelur. Ideo Dominus ait, paucos es- 
se, qui salvanlur: multos vero qui pereunt. Ideo 
Isaias clamat: Propterea dilatavil infemus ani- 
mam suam, et aperuit os suum sine ullo termi- 
no. Quare si quis est, qui vere Deum et animam 
suam diligal; si quis est, qui tamquam bonus rai- 
les a parte Dei contra diabolum stare velit; si quis 
est, quem zelus aliquis tangat honoris Domini sui 
si quis esl, qui dolorem aliquem capial, ex lot et 
tam multiplicibus offensionibus,atque injuriis Dei 
hoc lempore se ostendal: non csl difficile lempore 
pacis militiam profileri: non est multum in qua- 
dragesima et in hebdoraada sancta larvam non in- 
duere; ebrium non fieri, choreas non ducere; sed 
nunc, nunc est lempus, ut se veri Dei cullores et 
milites prodant , nunc totus fere orbis adversus 
Deura quasi conspirat. Si rex noster ab aliquo pe- 
leret, ut in ejus gratiam duobus frequenlibus die- 
bus jejunaret, aut domi se conlinerel, non dubilo 
quin impetraret. Nunc vero Deus ipse, qui le con- 
didit, qui te redemit, qui tibi regnum eoelorum 
impetravil, cui non solum lua, sed eliam te ipsum 
debes, exiguum unum a te petil: non postulal, ut 
jejunes, non ut domo non egrediaris ; sed hoc u- 
num dumtaxat, ut filium suum et dominum tuum 
non exponas genlibus ad illudendura etconspuen- 
dum, ut his tribus diebus in officio te contineas: 
quis igitur ex vobis udeo ingralus ac durus , adeo 
immemor beneficiorura erit, ut rem tam exiguam 
pro Deo non faciat? Ego ipse, qui nihil sum, si ab 
aliquo vestrum beneficii loco peterem ut hac no- 
cle ab ebrietate se abstineret, me profecto impe- 
tralurum spcrarem: quantoigitur mugis par est,ut 
id a vobis omnibus impetret Chrislus, qui seme- 
tipsum tradiditpro nobis, et in palibulo suspendi 
voluit, ne nos suspenderemur in gehenna? prae- 
serlim cum mullo major sit voluptas fulura, quam 
paulo post ex bona conscientia capiemus , quam 
sit ea moleslia,quam modo libidines compescendo 
perferemus. Ila igitur di!eclissimi,ita quaeso con- 
leridamus inlrare per angtislam portam. ita sobric 
et modeste r.os geramus,ita luceat lux nostra co- 
ram hominibus, ut videant opera noslra bona el 
fllorificenl Palrem noslrum, qui in coelis, esf.qui 
csl bcnedictus in saecula. Amen. 



Bellaiwini Vol. V. 



')X 



coivcio xxi r. 



DE DOMIMCA PRIMA 01 IADRAGESIMAE 



T H E M A 
Hortamur vos, ne in vacuum graliam Dei recipiatis. 2. Cor. G. 



SYWOPSIS 

Sacram scripturam dvplici sensu interprelari , 
Ecclesiae familiare est; hinc et thematis hujus 
sensus lam secundum Apostolum.quam secun- 
dum Ecclesiam explicalur. Omnium tempo- 
rum commoditates quadragesimam secwm ad- 
ferre probatur : Scx tamen praecipue addu- 
cuntur illius utilitales. Prima comoditas qua~ 
dragesimae est copiae verbi Dei et concionum 
frequenliae : ubi duo reprehenduntur abusus 
audicndi conciones. unus eorum, qui non di- 
gnantur illas adire et audire : aller eorum , 
qui non sine debilo audiunl: et quomodo cum 
fruclu audiendac sinl conciones pulchra Ira- 
dilur doclrina. Secunda quadragesimae com- 
moditas esl orationis. Terlia jejunii , ubi tri- 
plex taxatur hominum genus, primum eorum 
qui omnino non jejunant , secundum eorum , 
qui male jejunant: tertium eorum, qui coacti 
etinvili,vet mctuinductijejunanl.Quarlacom- 
moditas quadragesimae est eleemosynae.Quin- 
ta poenitentiae. Sexta commimionis : et quo- 
modo isthaec singula fieri debeanl docetur. 

Consuevil Ecdesia duobus modis uli verbis di- 
vinae scriplurae : interdum entm adduoit in eum 
sensum. quem verba praeseferunt,qui litteralis di- 
citur : interdum vere in aliquem scnsum spirita- 
lem. Cum crlebralur dedlcalio templi, Ecclesia il- 
lud evangelium proponit , ubi legimus , hodie sa- 
lu8 huic domui facla est. Quae quidem verba se- 
cundum lilcralera sensum de domo Zachaei inlel- 
ligi debenl. Ecclesia vero eadem illa verba secun- 
dum spirilalem sensum , de templo illo inlelligi 
vull, cujus agilur dedicalio. Quibus eliam duobus 
modis apostolos ipsos scripluri inslrumenti veteris 
usos fuisse scimus. Ila igilur hodie verba isla apo- 
slolica; Hortamur vos,nc in vacuum gratiam Dci 
recipialis. quae ab apostoio Paulo dicta fueranl de 
gratia novi testamenti,applicat Ecclesia ad gratiam 
quadragesimae. Ilaque sensus apostoli, et literalis 
talis esl:Veniie jan> tfmpus illud acceplabile,quod 
omnes prophclae praedixorant, el omnes justi ha- 
clenus desideravcrant : Dcus enim misil fllium 
suum.ul per eum sibi mundum reconciliaret.Dein- 
de misit nos apostolos et legatos suos el posuil 
in nobis verbum reconrilationis : Hortamur igi- 



lur vos , ne in vacuum gratiam Dei recipialis. 
Venile reconciliamini Deo , dum cst tempus acce- 
ptabile , el dum adhuc duranl dies salutis. Sensus 
vero spirilalis, quo Ecclesia hodie utilur, iste est: 
Venit nunc tempus quadragesimae , tempus opti- 
mum saluberrimum, pretiosissimum , in quo licet 
a morte peccali ad vitam graliae et charitalis re- 
surgere. Quare horlamur vos, ne invacuumgra- 
liam islam recipiatis , nc lempus tam pretiosum 
sine fruclu praelerire patiamini:Est enim hoc tem- 
pus , lempus acccplabiic et dics salulis. Omnia 
tempus habent , inquit Ecclesiastes , et suis spa- 
liis transeunl univcrsa sub coelo .Tempus nascen- 
di , et lempus moriendi. Tempus plantandi , et 
lcmpus evellendi quae plantalum est. Tempus 
occidendi, et tempus sanandi. Tempus destruen- 
di, et tempus aedificandi.Tempus flendi, et tem- 
pus ridendi. Tempus plangendi et lempus sal- 
tandi. Tempus spargcndi lapidcs, et tempus cot- 
ligendi. Tempus amplcxandi , ct tempus longe 
fieri ab amplexibus. Tcmpus acquirendi, el tem- 
pus perdendi. Tempus custodiendi , et lempus 
abiicicndi. Tempus scindendi , et tempus con- 
suendi.Tempus tacendi,et lempus loquendi.Tem- 
pus dilcclionis , el tempus odii. Tempus belli , et 
tempus pacis. 

Sed hoc tempus quadragesimae , audilores , o- 
mnia illa tempora simul compleclilur. Est enim 
modo tempus nascendi et lcmpus moriendi ; na- 
scendi Deo , ct moriendi peccaiis. Tempus plan 
tandi, el lempus evellcndi: planlandi virtules , el 
evellendi vitia. Tempus occidendi , et tempus sa- 
nandi: mortificandi mcmbra noslra, quae sunt su- 
per terram, el sanandi novum hominem,qui reno- 
vatur de die in diem. Tempus destrucndi, el lem- 
pus aedificandi: destruendi turres superbiae et 
Babylonis , aedifkandi muros sanctae el gloriosae 
Jerusalem. Tempus flendi,et lempus ridendi;fle\\- 
di ob amissam gratiam ct debita conlracla, riden- 
di ob spem remissionis. Tempus spargendi lapi- 
des.cl lempus colligendi-Aempns ul concionalores 
spargnnl verba Dei, quae sunl lapides illi vivi,qui- 
bus occidilur Guliath ; tempus ut populi colligant 
eadem verba, non ul res inanes et inuliles, sed ut 
gemmas et lapides pretiosissimos. Tempus am- 
plexandi et longe fieri ab ampfextfm.s.-amplexan- 
di Christum sponsum animae , et longe fieri ab 
amplexibus impurissimarum foeminarum. Tempus 



COiNCIO XXII. DE DOMIiNlCA PRIMA QUADRAGESIMAE 



143 



acquirendi , ct lcmpus perdendi : perdcndi bona 
Irmporalia eleemosynas largiendo , et acquirendi 
sempilerna usuram a Deo recipiendo.Nam quimi- 
serelur pauperis , foeneratur Domino. Tempus 
cuslodiendi , el tempus abiiciendi : custodiendi 
bona desideria, quae Deus hoc sancto tempore in- 
spirat, abiiciendi paulisper curas et solhciludines 
bujus saeculi. Tempus scindendi, el tempus con- 
suendi : scindendi habilum peccati ; et consuendi 
vestem innocenliae : vel scindendi chirograpbum 
diaboli, reGciendi legem Dei noslri,quam peccan- 
do laceravimus. Tempus tacendi , et tempus lo- 
quendi: lacendi verba scurrilia, inulilia, oliosa.lo- 
sciva, blasphema, delracliones quoque et murmu- 
raliones, et loquendi mille linquis laudes Dei , et 
gratiarum acliones,quod nos lam diu ad poenilen- 
tiam expeclaverit. Tempus dileclionis , el tempus 
odii: dileclionis animae in vitam aelernam , odii 
ejusdem animae in hoc mundo.Nam qui odil ani- 
mam suam in hoc mundo , in vilam aelernam 
cuslodil eam. Tempus belli, et tempus pacis:bel- 
li cum daemone, mundo et carne, pacis cum Deo, 
proximo el nobiscum. Cum igilur tantae sint ulili- 
lales hujus temporis,merilo ecclesia nos horlalur, 
ne gratiam hujus temporis a Deo nobis collatam in 
vanum recipiamus. 

Sed quamquam lam mullae sunt ulilitales Qua- 
dragesimac, tamen praecipue sunl sex , juxla nu- 
merum dominicarum : Copia verbi Dei , oralionis, 
jejuniorum, eleemosynarum, poenilenliae et com- 
munionis. Siquidem isla sex tempore quadragesi- 
mae maxime exercenlur ab iis,qui gratiam lempo- 
ris hujus non in vacuum recipiunt. Singula brevi- 
ter explicemus 

Primum habemus tempore quadragesimae maxi- 
mam copiam verbi Dei , maximam copiam concio- 
nalorum , maximam copiam spiritualium medico- 
rum.Reliquo lempore anni vix diebus festis in uno 
aul allero lemplo habenlur conciones , nunc tem- 
pore quadragesimae singulis diebus, el mullis in 
locis habenlur. Quid igitur dicit Ecclesia ? Horta- 
mur vos , ne in vacuum graliam Dei recipialis. 
Videle nc fruslra dederit vobis Deus lot conciona- 
tores. Qui sunt, qui in vacuum graliam Dei islam 
recipiunl? Ii sunt, qui vel conciones non audiunl, 
vel non bene audiunl. Primum aliqui non dignan- 
lur audire,et sane magnam injuriam faciunt verbo 
Dei, el periculum esl , ne super eos venial illa fa- 
mes, quam Dominus per Amos prophelam commi- 
nalur: non fames panis, sed fames audiendi ver- 
bum Domini. Quid? Toto anno concionatores fran- 
gunt sibi caput.ut cogilent quid tibi velinl dicere; 
deinde spatio unius horae ea protcrunt , quae ipsi 
mngno labore el longo tempore collegerunt , et lu 
adbuc eos non audies? At inquiunl , scimus quid 
concionalor diclurus esl: nimirum,ut faciamusbo- 
niiin et declinemus a malo. Ponamus ila esso , vi- 
dclicet nihil novi te a concionalore audilurum. An 
proplerea concionts frequenlare non debes? Con- 
cio siquidem non solum habetur, ut doceanlurau- 
ditores, quod forlasse nesciunt ; sed etiam ut mo- 
v.eanlur ad bonum faciendum, quod sciunt, cl non 
raciunl. Aliud enim csl legerc in cubiculu suo ver- 
ba morlua, aliud in concione audirc Spirilura san- 



clum per vivum organum suum magna virlute , et 
eflicacia vel vilia arguenlem, vel opera virlutura per- 
suadenlem. Apostolus Petrus una alque brevissi- 
ma concione, tria millia horoinum converlil. Quod 
si eadem illa verba, quae aposlolus dixil, in libris 
tanlum scripta legissent, forlasse ne unus quidem 
conversus fuissel. Quoniam igilur in cubiculo tuo 
saepc legisti, quid facere debeas , et tamen medi- 
camenlum islud non profuit, aliud medieamentum 
experiri, nimirum vivam vocem audire debes. Alii 
sunl, qui audiunt, quidem. conciones, sed ideo in 
vacuum gratiam islam recipiunl, quod non deside- 
rio proficiendi , sed curiositale ducantur. Magnus 
est bodie abusum hominum Chrislianorum in con- 
cionibus audiendis.Itaeniin pleriqueadconcionem 
veniunt , quasi ad comoediam aliquam venirent , 
ul notent, ut judicent,ut deleclenlur. El sane si in 
egressu a concione staret in porta templi aliquis , 
qui singulos interrogaret , quid lu ex concione re- 
fers? Unus diceret, non habet verba Tu!liana;alter 
diceret, non habet bonam vocem: lertius diceret , 
est nimis prolixus. Ista referrc sciunt,de emenda- 
tione aulem morum , sicul eral in principio. Iia- 
que similes sunl cribro , quod frumenlo deiicit et 
paleas relineUet ideo semper sunl iidem.numquara 
ex concionibus proficiunl. 

Hortamur igilur vos , ne in vacuum gratiam 
Dei recipiatis. Quod ul praestare possilis,ista sunt 
observanda: Primum.cum templum ingrederis ora- 
re debes ex animoDeum,ut concionalori donel me- 
moriam promplam, linguam solutam etplanam, et 
imprimis fervorem et efficaciarrr.loqualur ad cor,do- 
ceal utilia, non ad pompam concionetur: libi vero 
donet cor docile, mentem illuminalam,animum o- 
bedientem.Deinde audire debes allente,et non re- 
spicere huc alque illuc,neque fabulari cum sodali- 
bus,sicut aliqui faciunt, qui nec ipsi audiunl quid 
dicalur,eteosquiaudirecupiunt impediunt.Audire 
eliara debes cum fide,et animo exequendi,quod u- 
tile animae luae esse didiceris,sicut aegroli medi- 
cum audiunt.Si aliquis in hanc urbem venirel,qui 
diceret seremedia habere oplima et praesentissi- 
ma, non solum conlra morbos et aegritudines va- 
rias, sed eliam contra pauperlatem, el conlra insi- 
dias inimicorum,quam libenter quaeso, quanla in- 
lentione , quanto silentio audiretur? lsta omnia 
remedia pollicelur et praestat verbum Dei. Docet 
cnim quomodo possis curari a morbis viliorum, 
quo modo possit fieri dives gratiae et virlulum , 
quomodo possis omnes hostes luos, mundum, car- 
nem, daemonem superare. Postremo concione ab- 
solula, non debes egredi more ingralorum et ru- 
slicorum hominum insalulolo Domino hujus do- 
mus, sed genua fleclere , el agere gratias Deo, 
quod libi per concionalorem loqui volucrit , at- 
quc orare ul bonum semen , quod seminaverit 
in corde luo , foverc , rigare , conservare , ad 
frugem denique et maluritalcra perducere digne- 



lur. 



Ailcra utililas bujus lemporis , est commodilas 
oiandi. Concionator enim lamelsi medicus est ani- 
marum , lamen dicil libi morbum tuum esse gra- 
vem ct peiiculosum, el ideo se solum non sufiicr'- 
ro, scd nccesse est libi adhuc alium medicum sa- 



m 



COSCIO XXII. DE DOMIISICA PRIMA QUADRAGESIMAE 



pientiorem adire. Ilaque iuitlil le ad orationem,ut 
medico illi coelesli ac divino , qui omnes morbos 
curare novit , plagas omnes animae tuae demon- 
slres. Ecclesia vero hoc tempore quadragesimae 
oflert filiis suis magnam occasionem el commodi- 
talem orandi. Augel enim prec ^s mullas in divinis 
ofliciis , et sublrahit corpori mediain parlem cibi , 
nt cibus animae, qui est oratio , boc lempore du- 
plicetur. Sed quia mulli isla beneGcia non adver- 
lunt, nec inlelligunl,sibi cibum corporis subtrahi, 
ut possint mane maturius surgerc, et habeanl plus 
temporis, ad orandum, et liberi a vaporibus el l'u- 
mis, qui ex nimio cibo oriuntur , et cerebrum op- 
plere et obscurare solcnt, fervenlius, licquenlius, 
attentius.purius,diulius in oralione verseulur.ideo 
Ecclesia hodie clamat : Uortamur vos , ne in va- 
cuum graliam Dei recipialis: Ecce nunc tempus 
acceptabile , ecce nunc dies salulis. Constituit, 
Deus hoc tempore audire te quam diu volueris,ha- 
bcs magnam opporlunilatem accedendi,et orandi, 
vide ne tantam commodilatem sine fruclu praete- 
lire sinas. 

Porro terlia utilitas quadragcsimae jcjunium cst. 
Non dubilo nunnullis non videri graliam , nec be- 
neficium , sed poenam potius el molestiam , cl li- 
benler, si possenl, carerent islo beneficio. Sed la- 
men decipiunlur,el Ecclesia optimo jure jcjunium 
graliam appellal , cum ait ; Horlamur vos , ne in 
vacuum graliam Dei recipiatis. Quando enim ni- 
hil essel aliud, numqoid non magnum beneficium 
esl , quod loto hoc lempore media ex parle liberi 
sumus ab eo tribulo,quod ventri debemus?Sanctus 
quidam pater nomine Serapion Sydonius, ulPalla- 
dius refcrt,dicebatse in trium foeneralorum manus 
indicisse, in desiderium pecuniarum , desideriuni 
voluptatumetvoracitatcmvenlris:etquidemduobus 
primisita se landem salisfecisse , ulsibi deinceps 
numquam amplius molesli fuerinl;tertio veronum- 
quam fatisfacere poluisse. Si enim inquil.lres dies 
aut qualuor praeleream, in quibus debitum venlri 
non solvam.slatim irascitur.fremit,mortem commi- 
natur.In horum foeneratorum manus nos omnesin- 
cidimus , auditores ; Sed quadragesima hoc boni 
nobis pracstal, quod mcdia ex parle ab isio foeno- 
rc rcddendo nos absolvit. Deindc moibus noster 
ex replelione nascilur el idcirco verbum Dci mcdi- 
cus animorum ordinat nobis inediam quadraginla 
«lierum. Sed quid dicit Ecclcsia ? Uortamur vos , 
ne in vacuum graliam Dei rccipiatis. Videlc ne 
frustra vcneril tempus quadragcsimae. 

Qui sunl, qui in vacuum graliam Dei recipiunl? 
Tria genera hominum. Primum quidam sunl , qui 
nullo modo jejunan. ct isli non solum in vacuum , 
scd etiam in pernicicm et damnalioncm animarum 
suarum lempus quadragcsimae suscipiunt. Nam , 
ut ait magnus Basilius oratione secunda dc jcjunio: 
Angeli lioc tempore per omnes ccclesias jejunan- 
les describunl : et minus periculosum csl milili 
(iineclo scuio ad aciem inimicorum fugercquam 
Immini christiano exlra calalogum jcjunanlium 
inveniri. El b. A.tnbrosius,nl ,-ilios inlerim praetc- 
ream: /Yon levc, inquil, peccalwm est,fidelibu8 in- 
diclam quadragesimam a Domino violare, clje- 
junia cdneecrala venlris voracilaie diseolvere 



Scriptum esl; qui dicit se in Chrislo manere, de- 
bet sicut ille ambulavil , et ipse ambulare. llle , 
qui peccatum non kabebal , quadragesimam je- 
junavit: lu non vis quadragcsimamjejunare.qui 
peccas ? Ilaec Ambrosms. El saue cum nihil sil in 
observationibus Calholicae Ecclesiae anliquius,ce- 
lebrius, communius , venerabilius , solemniusje- 
junio quadragesimae, et cerluffl si hor jejunium , 
ut Epiphanius , Hieronymus , Theophilus , Leo et 
alii Palres lcslanlur ab ipsis aposlolis inslitutum 
cl ordinatum fuisse : sicut maxima ct inlolerabilis 
esl haerelicorum audacia, qui hoc jcjunium. hanc 
aposloliCMin traditionem , hanc Dei liominis , ut 
l ) o n 1 1 1 s Ignatius ail , imitalionem pcnilus subslule- 
rnnl ; ila maxima el intolerabilis esl quorumdam 
Calholicorura inlemperanlia,qui tolo hoc tempore, 
lota jejunante Ecclesia,ipsi soli jejunare non pos- 
sunl vel non volunt. 

Alii sunl qui jejunanl quidcm,vel certc pulanl sc 
jejunare,scd malc jcjunanl.El ideo ipsi quoque in 
vacuum graliam islam jejuniorum recipiunt. Qui 
sunt isli?Illi sunt,qui usque adco limenl, ne forle 
delur vacuum in stomacho , ul iu prandio sumant 
duplo amplius, quam antca solercnt, el ex jejunio 
crapulae occasionem sumunt, et magis inepti sunl 
cx uno prandio acl legondum, orandum, medilan- 
dum,quam anlea fierent cx duobus. Deindc vesperi 
non quidem coenanl,ut ipsi dicunl, sed lamen ali- 
quid sumunt.Esl autcm aliud aliquid tanlum quan- 
tum sufficil, ul noctu non frigcanl, cl sequenti die 
non esuriant.Itaque si bene omnia numerentur fero 
plus comedunl cum jejunant, quam cum non jeju- 
nant. Nemo seipsum fallat, istud jejunium non vo- 
canlur:Sed haec csl regula jcjuniorum:Semcl lan- 
lum in die, et moderale cibus sumendus esl , hoc 
cst, semel sumere poles quantum nalurac sufficit, 
non quanlum libido flagitat.Unum et simplex pran- 
dium,non duplicalum sumi dcbct.Tcmpus sumen- 
di cibum eral olim hora nona, hoc csl, hora lerlia 
posl mcridiem,quae esl hora obilus Domini.Quam- 
diu cnim Dominus feria scxla pro noslra salulc in 
cruce penpendil vivus , lamdiu vclcres Chrisliani 
in quadragesima jejunabanl. Vcrum hoc lcmpore 
charitale refrigesccnle cunsueludo obtinuit,ut cir- 
ca meridiem jejunium solvalur. Ilaque circa mcri- 
dicm, vel paulo anlc , vcl paulo post jejunium 
solvi polesl. Vesperi autcm lamclsi nihil omnino 
surnendum cssel , lamcn liccbit scmcl aut ilerum 
bibcrc. Et quia dicunl aliqui polum sine cibo no- 
ccrc,quamquam cgo lexlum islud nondum in Hip- 
pocralc viderim, liccbit eliam non tam pcr modum 
cibi,quam pcr modum mcdicinac duos autlrcsbo- 
los , vcl panis vel allcrius cibi sumcrc. Sed tam 
mulja ct tam vnria vcl comcdcrc, quae alicui pau- 
pcri ad duo prandia sufliccrcnt,cliamsi tu non vo- 
ccs cocnam, nullo modo licct. 

Alii postrcmo sunl qui jcjunanl el bcnc jeju- 
nanl, quantum ad modum cl lcmpus sumcndorum 
ciborum: scd inviti, ct quasi coacti,cl omnino ser- 
\ili quodam animo, ct solum mclu, vel Ecclcsiac, 
vcl parenlum vcl supcriorum hoc faciunt, cl mal- 
lcnt ipsi iiiiilto numquam inslilulam quadragesi- 
mam. Non placcl hoc Dco: Uilarem dalorcm di- 
ligit Dem. Tu aulem cumjejunaa , ait Dominus 



COiNClO XXII. DE DOMINICA PIU3IA QUADIUGESIMAE 



!'■ 



i.> 



unge caput luum, el faciem tuam lava, lioc est, 
ut Basilius exponil, exhibe signa laetitiae, noli Iri- 
stari ob alimoniae subtractionem; sed gaude ob a- 
nimae curationem, ne pluris venlrem , quam ani- 
mam facere videaris. Itaque fratres hortamur vos 
ne in vacuum graliam Dei recipialis. Non nos 
praetereat tempus lam salubre , ampleclamur li- 
benter magno animo,summaque alacritate sanctam 
quadragesimam, nulricem animarum, anlidotum 
peccatorum, scutum nostrae railitiac , parentem 
sanitatis. 

Jam vero quarla utilitas esl eleemosyna.Medicus 
enim animorum animadverlens morbum nostrura 
esse gravem, nec sufficere inediam, aliud medica- 
menlum inslituil , quo egeruntur excrementa et 
corpus relevalur et purgalur. Tale medicamenlum 
est eleemosyna, qua divitias cum aposlolo arbitra- 
mur ut stercora; el facile ac libenler eijcimus, ut 
animae sanitatem recuperemus. llabemus vero in 
quadragesima roagnam eleemosynae faciendae op- 
porlunitatem. Quid enim magnum esset s quid no- 
bis deperiret, si coenam , quum subtrahimus no- 
bis, pauperibus largiremur? Sane nihil periret,sed 
cresceret potius: sicut aquae puleorum,ut magnus 
Basilius annolavit, si non haurianlur, decrescunt, 
si haurianlur, crescunl: sicul ctiam frumenlum , si 
in horreis conservetur putrescil ; si in agro proii- 
ciatur, multiplicalur. Nec unquam fuit ullus vere 
deditus eleemosynis faciendis, qui opibus indi- 
guerit. Deus enim numquam se vinci patitur libe- 
ralitate. Non mentitur scriptura, quae dicit ; Foe- 
neralur Domino, qui miseretur pawpens.Magnus 
ille Joannes Alexandrinus, cognomento Eleeraosy- 
narius, quicquid habebat, stalim dabat , el tamen 
semper plura recipiebat,et ncsciebat.Unde b.Fran- 
ciscus hoc donum a Deo acceperat , ut omni pe- 
tenti aliquid daret. Et certe videmus , Deum non 
solum eura maximis diviliis spiritalibus (nam tem- 
porales non cupiebal) vivum el raorluum auxis- 
se, sed eliam tam ingenlem familiam ejus lot mil- 
lium religiosorura, lot annos sine ullis reditibus 
vivenlium, sempcr aluisse. Quare horlamur vos, 
ne in vacuum graliam Dei recipiatis. Date et 
dabilur vobis. Nolite amittere tempus lucrandi: 
nunc agunlur nundinae spiritales. Simus liberales 



erga Deum, et Deus erit procul dubio liberalis no- 
biscum. 

Quinta et sexla utilitas quadragesimae esl susce- 
ptio sanctorum sacramentorura poenilentiac et 
communionis. Quamvis enim alio lempore Ecclc- 
sia solum hortelur et consulat, ut saluberriraa ista 
sacramenta frequentemus; tamen hoc tempore ma- 
terna aucloritate praecipit. Et quidem confessio 
peccalorum si fiat sicut oporlet, medicina est, a- 
mara illa quidem et molesta , sed simul optima el 
efficacissima, ad omne aegriludinem quamvis gra- 
vem et periculosam, profligandam. Post ea vero 
sequitur sacra communio, mcdicina tota dulcis et 
suavis,in qua medicus ipsc coelestis et divinusad 
nos venit, et animae dicit: Noli timere, salus tua 
ego sum. Et statim unctione gratiae pristinam sa- 
nilalem,et nitorera et pulchritudinem restituit.Sed 
quid dicit Ecclesia? Ilorlamur vos, ne in vacuum 
gratiam Dci recipialis. Magna gralia Dei est con- 
fessio peccatorum: Sed quid prodesl confileri ex 
consuetudine quadam sine dolore,sine poenilenlia 
sine proposito satisfaciendi, sine animo non rela- 
bendi? Magna gralia Dei est sacrosancta commu- 
nio: Sed quid prodest thesaurum istum maximum 
el incomparabilera a Deo recepisse, si slalim per 
incuriam el negligentiam noslrara illum amillimus? 
Horlamur vos, ne in vacuum gratiam Dei reci- 
pialis. Uli recipiunt in vacuum, qui post confes- 
sionem et communionem nihil putant superesse , 
cum tam multum oranino supersit. Confessio enim 
et communio peccatum delent,sed habilum malum 
non evellunt. Itaque gratia Dei adjuvante, contra 
malas propensiones lam diu viriliter pugnandum 
est, doncc habitus inali penitus extirpentur, et in 
locum eorum virlules succedant; et tunc demum 
ingredilur anima fines pacis et tranquillilatis.Tunc 
sine labore, sine taedio, sine faslidio in operibus 
bonis versatur. Tunc perfecla charitas foras miliit 
timorera et dolorem. Tunc dulce esl jejunare,dul- 
cius orare, dulcissimum sacramenta coelestia frc- 
quentare. Tunc gustatur pax illa, quae exuperat 
omnem sensum, quae est pignus haereditatis no- 
slrae; el manna abscondilum, quod nemo scit , 
nisi qui accipit, quod nobis concedal Deus bene- 
diclus in saecula. Amen. 



v££n@@&3a 



CONCIO XXIII. 

DE EADEM DOMIMCA PRIMA QUADRAGESIMAE 

THEMA 
De Jeiunio. 



SYNOPSIS 

Tenlulioncm csse duplicem, allcram Christi, al- 
(eram diabuli:el de ulraquc vcrba hac concio- 
ne fiunl.Chrislum nosjefunio tentare quadru- 
pliciler. Primo, ut expiorel, an vcrc et cx ani- 
■mo ipsum diligamus;el sic olim AbraJiamJub, 
Tobios ct populus IsraeUticus lcntatus fuit.Sc- 
cundo, ut cognoscal , num animas nostras di- 
ligamus,quod elucescit si carncm nostram do- 
memus , el anima de corpore ceu vindictam 
aliquam sumat , quam nisijejunanle corporc 
refici non posse , similitudinibus ostcnditur. 
Terlio nos Chrislus lentat,an vero quoquecar 
ncm noslram amemus,quud fil sublrahcndo ei 
omnia quae nocent, ut scilicet solcnt medici 
acgrolanlibus:nam et Chrislumipsum,utidcm 
sequeremus,hoc fccisse demonslralur. Quanla 
sit uiililas jojunii in corporc curando, inpro- 
longanda vila,in augcnda re familiari,cviden- 
denler probalur. Quarlo nos Christus jcjunio 
lentai , num verc sponsam suam ecclcsiam di- 
Ugamus: ubi elium quadragesimae anliquilas 
multis palrum tc»timoniis conlra iiacreticos 
novatorcs asserilur.Quibus lenlalionibus dein- 
dc diabolus nos aggrcdiutur . el quomudo iis 
singulis obviandum sil, docetur. Cur quadra- 
ginla diebus praccise, sine inlerpolatione , o- 
mnibus simul sil jcjunandum enuclcatur. 
Quam mitc el discretum inslilum sitjcjunium: 
quam commodo lemporc ; quosque illud non 
obliget, manifeslalur. Tandcm ne in hoc ullus 
sibi blandialur nimium, ct ul serio jejunemus 
admonemur. 

Quemadmodura liodicrna die liberalor noster 
Christus proptor jejunium quadraginla dierum ten- 
t.ilur a diabolo, ita nos omncs, oplimi auditores , 
Ijoc tempore jejunio dierum totidcm tentamur a 
Chrislo. Sed longe est aliud genus tenlalionis.quo 
diaboJus Chrislum, ab eo,quo nos tentat Christus. 
Diabolusenim tenlat, ut ad peccalum nos alliciat, 
el per peccatum socios sibi in suppliciis , ac lor- 
mentis acquirat: Chrislus vero ideo lentat, ut ex- 
ptorel; explorat vero, ul tenlatos el probalos me- 
i ilo coronet. Neque vero minus gloriosum nobis 
prit, 111 ca tentalione, qua lcnlamui a Christo, non 



succumbere, quarn hodie fuil Domino oranera dia- 
bolicae tentalionis conalum, el fraudes eludcre. 
Et sicut tenlationibus diaboli a Domino superatis, 
acccsserunt angcli, el minislrabant ei: ila et nos 
si Domino tenlanle lales invcnli fuerimus, quales 
oporlet, sine ulla dubilalione angelorum manibu- 
cum triumpho et gloria, regnis coeleslibus inferes 
mur. Quia vero ex his duobus lenlationum genc- 
ribus, hoc postcrius minus est notum, el lamen 
ejus cognitio hominibus chrislianis pernecessaria 
esl, idcirco stalui hodierna concione de ulroque 
quidem, sed potissimum de boc posleriori verba 
facere. 

Ut igitur ad rem nostram propius accedamus, 
jejunio quadragesimae tentat nos Dominus Deus 
nostcr. Veruin non esl una ac simplcx tenlatio.scd 
varia et mulliplex pugna quadragesimae: quas ta- 
men tentationes omnes ad qualuor capila revocare 
polerimus. Inilio igitur praecipit Dominus jeju- 
nium quarJragesimae, ul lcntet, an vere el ex cor- 
de cum diligamus. Alque ul lcnlalionem islam pri- 
mam facilc pcrcipias, fingo Dcum ipsum lecum ila 
loqui: Non ignoro, te carnem luam vchemenler di- 
ligere, id mihi ccrlc non ncgabis: ncmo enim un- 
quam carnem suam odio habuit , sed fovet ac 
nulrit eam. Uinc igitur apparcbit, an vere me ma- 
gis, quam luam carnem diligas,si eam propter mc 
parumper affligns. Ila quondam Dominus egilcum 
patriarcha Abraham: Siquidcm posl longam sleri- 
lilalem dedit ei filium unum, cl filium hilem, ut in 
co sperarel omnes tribus terrae e^se bencdicen- 
das. Ilaquc Abraham filium illum suum incredibili 
amore proscquebalur. Scd quid tunc egil Deus? 
Legile capul vigcsimum sccundum libri Gcneseos 
Quae poslquam gesla sunl, inquil scriptura divi- 
na, tentavit Deus Abraiiam, cl dixil ad cum: A- 
braham, Abraham. Al illc respondil: Adsum.Ait 
illi: Tollc fdium tuum unigcnitum, quem diligis 
Isaac, ct vade in lerram visio7iis alque ibi offe- 
res eum in liolucaustum super unum montium, 
quem monstravcro iibi. IMagna profcclo lcnlalio: 
Tolle, inquil, lilium: el filium nou quemcumquo 
sed unigenilunr.cl non unigenilum quemcumque, 
scd Isaac, id est, illum probum, illum sapienlem, 
illum maximac spci, illum, quem maxime diligis, 
illum lolle, ul occidalur, el concremetur in holo- 
taublurn. [Neque corauiiltes hoc niunus alleri, sed 



CO.NCIO XXIII. DE EADEM DOMINICA PRIMA QUAURACESJMAE 



147 



lu ipse manibus tuis ipsum maclabis. Quid igitur 
fecit Abraham? Quid ? Ut in hac tentatione probn- 
tus el fidclis invenirelur , non cepit consilium ab 
uxore, et munus lucis vel aurorae non expeclavit, 
sed slalim nulla inlerposita mora de nocte consur- 
gens ad eum locum profectus est , in quo filium 
suum immolalurus erai: et sine dubio immolasset, 
nisi eum angelus Domini prohibuisset. Tum vero 
Dominus: iYrnic, inquit, cognovi, quod limeas Do- 
minum, quod non pepercisli unigenito (ilio tuo 
propter me. Pari ralione lenlavit Deus filios Israel 
annos quadraginla, variis tribulalionibus eos affli- 
gendo, anlequam in lerram promissionis , terram 
affluentem lacte et melle eos introduceret. Hinc 
Moyses dicebat: Tentat vos Dominus Deus vester 
ut palam fiat, utrum diligatis eum , annon. Et 
rursum: Duxit te Dominus Deus luus per deser- 
tum quadraginla annis.ut affligeret le alque len- 
taret. Ad eumdera modum teotatus est lob: ad e- 
undem modum Tobias, cui post illam gravem len- 
tationem angelus ait: Quia juslus eras , necesse 
fuit, ul tenlalio probaret le. Postremo ad hunc 
modum omnes marlyres tentali sunt. Cum enim 
capiebonlur, ligabanlur, carceribus includebantur 
virgis caedebantur, catenis onerabanlur, lopida- 
banlur, cremabanlur, besliis obiiciebanlur, minu- 
lalim discerpebanlur, lunc a Domino tentabanlur, 
ut periculum faceret, an homines illi plus Deurn 
suum, quam corpus suum diligerenl. Itaque in li- 
bro Sapientiae de marlyribus legimus: Deus len- 
lavit eos. el invenit eos dignos: se tamquam au- 
rum in fornace probavit eos, el quasi holocausli 
hostiam accepilillos. Hoc igitur idem Deus agit 
nobiscum et alias saepe cum variis aerumnis el 
calamitalibus vexari nos patitur , et nunc polissi- 
mum, cum mediam tam longam et carni nostrae 
tam ingratam praecipit. Quid igilur slulli homines 
et mundi hujus amalores agenl?Quid?Miserrimum 
Esau imilabunlur: En, inquit, morior. Quid rnihi 
proderunl primogenilal Itaque uno lentis edulio 
vendidit primogenita: el abiit, parvi pendens , 
quod primogenila vendidisset. Sic eliam stulli 
horaines:En morimur, inquiunl, esurimus, sitimus 
deficimus, capita dolent, quid nobis proderit qua- 
dragesimo? Manducemus et bibamus,dum vivimus 
cros enim moriemur: et sic abeunt, et parvi pen- 
dunt, quod tam vili prelio inQnilam haeredilatem 
vendant. Al vero probus christianus et fidelis Do- 
minosuo, Abrahamum et Jocobum, et Tobiam et 
sanctos Marlyres imitabilur, dicetque apud se:Do- 
minus praecepil jejunium quadragesimale, ut ten- 
tel, an diligam eum. Nunc igitur tempus est , ut 
me prodam, nunc humiliabo in jejunio animam 
meora, nunc oslendam me plus Deum, quam cor- 
pus meum diligere. Dominus vero respondebit, ac 
dicct: Euge serve bone,?mnc cognovi quod times 
Dcum: quia non pepercisli carni tuae propler me. 
Atque haclenus de tenlalione prima. 

Porro allcra tenlalio eo tendit , ul manifeslum 
fiat, ulrum vere animam nosirom diligaraus. Deus 
enim tametsi, ut par esl, in primis diligi vult, et 
maxime omniura: tamen vult eliam res alias, prae- 
sertim animas noslras diligi. Neque vero fidelis 
servus dici potesl, qui ila Dominum suum diligit, 



ul res Domini sui non diligat. Haec esl igitur al- 
lera tenlatio, num animas nostras diligamus. Ne- 
mo est, qui se animam et corpus habere, et ani- 
mam esse corpore majorem non pulet. Nemo est 
etiam, qui se animam suam magnifacere, alque a- 
deo eam vehementer diligere non existimel,lamen 
cum ad praxim devenitur, mullos videmus,qui ita 
se gerunt, ul non solum animam non diligere,sed 
neque animam habere videanlur. Nara pro cibo, et 
veslibus , el commodis et voluptatibus corporis 
semper laborant, ac suum tempus , ingenium, ac 
opes consumunl;animae vero numquam recordan- 
lur. Ait igitur Dominus: Hinc apparebit, an diligas 
animam luam, si jejunium quadrugesiraae libenler 
suscipias. Tamelsi enim jejunium carni luae non 
placeat, tamen animae utilissimum est. Nam cum 
aliquis singulari cerlamine diroicaturus est , dili- 
genter corpus confirmatet corroboral:quia corpus 
corpori obiicere debet. Atanima cum daemonibus 
bellum gerit, qui toti sunt spiritus. Non legistis a- 
postolum Paulum: Kon esl nobis, inquit, collucla- 
tio adversus carnem el sanguinem non adversus 
mililes carneos bellum gerimus, non adversus cor- 
pora, sed adversus Principes el poteslates,adver- 
sus mundi reclores lenebrarum harum,adversus 
spirilualia nequiliae in coelestibus. Cum igilur 
non corpus cum corpore, sed spirilus cum spirilu 
pugnare debeat, spiritus armandus , spiritus in- 
struendus, spirilus confirmandus, spiritus impin- 
guandus est. Id vero fieri non potest, nisi corpus 
jejuniis spolietur et debililetur.Siquidem jejunium 
corporis cibus est animae, nuditas corporis lorica 
esl animae, infirmitas corporis robur est animae. 
llinc nimirum apostolus Paulus ajebal: Cum infir- 
mor lunc fortior sum, hoc est cura corpore sum 
debilior, cum magis jejuno , cum magis laboro , 
magis affligor, tunc sum robuslior et melius valeo. 
Hinc etiam Plalo sapienlissimus philosophorum 
academiam suam in quodara loco infecto ac pesti- 
fero posuit, ut magnus Basilius lestatur, ne videli- 
cet nimia sanitas carnis, animae sanilalem,hoc est 
sapientiam impediret. Est igitur ulilissimum jeju- 
nium animae. 

Praeterea caro tua quasi turris quaedam esl, el 
tamquam arx munilissima, in qua residet lex pec- 
cati, et ex qua diabolus semper oppugnat arceni 
mentis ac ralionis. Diabolus enim ulilur corpore 
tamquam instrumenlo ad debellandam animam: Et 
quo corpus magis viget ac floret, eo est aplius in- 
slrumenlum diaboli. Cur aegroti ac debiles malis 
desideriis non valde perlurbanlur? Quia caro lan- 
guet. Cur fortes et bene valentes vehemenler foi- 
nicalionum , et adulteriorum cogitationibus ae- 
sluanl? Quia florel caro. Cur lunc maxime ad libi- 
dinem incitaris.cura bene comedisli et bibisli?Quia 
tunc maxime invenit daemon carrrera luam,inslru- 
menlum suum, accommodatum ad expugnandam 
animam.Quid igitur libi eril faciendum,si animam, 
diligis? Nonne fame et obsidione debellanda erit 
lurris carnis tuae? Nec enim alia ralione melius . 
quara famc ejusmodi arces expugnori solent. 

Postremo anima lua non pelit a le misericordiam 
sed juslitiam. Siquidem caro tua tolo ferc anno,ac 
proesortim in diebus bacchanaliorum, absque ulla 



148 



CONCIG XXIII. PE EADEM DOMhNICA PBlMA QUADBAGESIMAE 



misericordia cocgil animara jejunare: nunc vero 
advenit tempus quadragesimae, hoc esl, advene- 
runt quasi quaedam bacchanalia spiritus, et certe 
par esl, ut anima parumper rcficiatur,ct corpus je- 
junet. Quae cum ila sint, si non prorsus es acce- 
plor personarum, si non es omnino iniquus,si vel 
minimum animam diligis, nonne coges corpus je- 
junare, ut anima recreatur? Quod vero non possit 
anima convivia sua exercere, nisi corpus jejunel: 
neque possit spirilus sua bacchanalia agere , nisi 
inleiim corpus quadragesimam facial, nullo nego- 
tio demonslrari potest. Siquidera animae cibus est 
verbum Dei et oratio- Tunc anima pinguescit,cum 
magno fervore Dominum deprecatur: lunc aflluit 
deliciis, cum nullo impediente Dei conlcmplalione 
frui polesl: tunc mensae omniutn generum dapi- 
bus inslructae assidet, cum in leclione sanclarum 
scriplurarum, cl medilatione versatur. Ilaec vero 
omnia quis nescit , quantum et crapula impcdian- 
tur, etjejunioadjuventur? Qui corporali jcjunio 
mcntem elevas, canit his diebus Eoclesia.Accipite 
similitudinem cilharae, tesludinis,lyrae atque alio- 
rum ejusdcmgeneris musicorum inslrumenlorura. 
Haec omnia,nisi inlerius vacua atque inania essent 
quem sonitum ederenl?Cerle vel obtulissimum vel 
nullum. Nunc vero, quod vacua sinl.ila sonitu suo 
aures mulcenl, ila obleclant , ul nihil jucundius 
auriiri possil. Sic etiam audilores, cum nos ven- 
Ircrn cibo et potu replevimus, mngis de somno aut 
de luxuria, quam de oralione cogilamus. El si ad 
orandum accedimus,non nisi lorpentcs ac sterten- 
tes oramus.At post jejunium facillime et liberrimc 
mens assurgit in Deum eljucundissirae ac suavis- 
sime Dci laudes, hymnos ac psnlmos rcsonamus. 
Magnus Basilius duas clcganlissimas simililudines 
ad rem istam explicandam exhibet. Una est a sole 
et vaporibus sumpta. Quemadmodum enim crassi 
illi vapores, qui de locis humidis ascendunt, coc- 
lum nubibus obducunl, el radios solis ne ad nos 
pcnelrent,impediunt:sic etiam cx crapula el ebrie- 
tate sumi quidam, el quasi vaporcs in nobis exci- 
tanlur, qui coelum ralionis obscurant , et radios 
divini luminis nobis eripiunt. Allera simililudo a 
fumo et apibus ducitur. Sicut cnim apes mellis 
procrealrices cx alvearibus suis expelluntur fumo 
ita sapienlia Dei, quae tanquam apis quaedam in 
animis nostris mel virtutum, gratiae,ct consolatio- 
num coelestium gigneresolct,nulla re alia facilius 
quam fumo crapulae et ebrielaiis eiicilur.Uaec Ba- 
silius. Quac cum ila sint, quanto jure sit jVjunan- 
dum , si animam noslram diligamus , nemo non 

videl. 
Sequilur lenlalio lerlia, qua Dominus perjcju- 

nium quadragesiraae illud cxplorat , an vere car- 

ncm noslram diligamus.Deus cnim.qui non solum 

animam, sed etiam carnem ex nibilo procreavil,u- 

tramque naluram dili:_il et ulramquo in nobis di- 

ligi jubet. Hic vos dicelia fortasse: Hacc lenlatio 

placeat nobis; jam periculum non csl, ne lcntatio- 

ne vicli succumbamus. Quis enim umquam cv.r- 

ttem suam odio habuWUmo vcro non alia de cau- 

sa jejuniura horrcmus, quara ne carncm nostram, 

quii'ii vebementer diligimus, offendamus. Qujd si 

demonslrem ego vobis. eos carnem suam non dili- 



gcre, scd odissc,qui non libenter jcjunanl?An non 
constabil tunc, optimo jure Dominum jejunium 
praecipere, ut tenlet, an verc carnem nostram di- 
ligamus? Quaero igilur a vobis;Si sit aliquis aeger 
qui ardenlissima febri afllictetur , et vehemenler 
siliens gelidam aquam poscat , medicus dari pro- 
hibeat, cognali atque amici omnes eum hortentur 
ut non bibat,et eam tamen obstinatus in proposilo 
omnino velit bibere, numquid eum dicemus car- 
nem suam diligere? Ego vero hoc non dicam: nam 
velle irainoderatas cupiditales aegrotac carnis cx- 
plcre nihil est aliud, quam velle eam occidere. I- 
taque qui amat carnem aegrotam, eam odit polius 
quam diligit. Qui vero odil acgrolam,ut habeat sa- 
nam alque idcirco ad lempus oonlristat,et sili mc- 
dia, pharmacis et potionibus: seclionibus; exuslio- 
nibus vexat, is vere carnem suam amare dicendus 
esl. Jam vero nos, audilores , si verum confiteri 
velimus, nonnc omnes aegrolam et languidam car- 
nem geslamus? Quis nostrum concupiscenliam, et 
variarum perlurbalionum mulliplicem aegritudi- 
nem non cxperitur? Quis noslrum cura aposlolo 
dicere non potest: Scio quod non habilal in me, 
hoc est, in carne mea, bonum? Et, Sentio aliam 
legcm in membris meis rcpugnantem legi mcnlis 
mcac? Neque vero perfccla sanilas anle dicm re- 
surreclionis et gloriosae immortalilalis expeclanda 
cst, Inlcrim dum hic vivimus, scmper aegroti su- 
mus. Ac proinde si quis carnem suam ul sanam a- 
lat, el nulriat, sine dubio eam occidit. Quae cum 
ita sinl,si aliquid sapimus,et vere carnem noslram 
diligimus, nonne eam,jejuniis,el aliis medicamen- 
lis aflligemus, ut aliquando cam sanam el immor- 
lalcm habere possimus?IIoc enim esl vere carnera 
diligere nempe ei veram el perfcclam el sempiler- 
nam sanilatem optarc ac procurare. Quid prodest 
carni, quod eam delicale nutris, si uutris ad ge- 
hennam? Si pascis, ut fial ipsa pabulum ignis ae- 
jerni? Nonne magis diligeres, si bic parum inedia 
cl sili vexares, ut eam sanam, el gloriosam in ae- 
lernum haberes? hoc est, quod Dominus quodam 
loco ail? Qui amat animam suam, perdet eam: 
el qid odil in hoc mundo animam suam, in vi- 
tam aeternam custodit eam. Qui vitam islam tem- 
poralem diligil, ac proinde non palilur ulla mole- 
slia affici camem suam., nec eam jejuniis, vigiliis, 
laboribus affligit, in vilam aelernam non cuslodit 
eam. 

Ac ul inlelligamus, quam neccssarium sit nobis 
aegrolis morc, ct logibus acgrotorura vivcre, quid 
ipsc medicus noslcr libcr ab orani morbo et aegri- 
tudine fccerit, consideremus. Erat jam, ut diceba- 
mus, medicus nosler Christus omnino sanus , po- 
teral suo jure vivere ut sanus, non egebal sectio- 
nc venac non media, non pharmacis, non balneis, 
non alia re ulla: et lamen, quia inler aegrolos a- 
gcbat, vivere voluit ul aegrotus. Sic enim apud se 
raliocinabatur: isli, inlcr quos ago, et ad quos cu- 
randos veni, omnes sunl aegroli; et si quidcm vi- 
vcre velint, ul sani, nunquam erunl sani. Quid i- 
gilur agam? Ego ipse vivam lcgibus acgrotorum : 
utar balneo baptismalis, pormittam mihi vcnas a- 
periri, longa inedia me affligam , adhibebo phar- 
macum orationis, el alia omnia, quae sunl aegro- 



\ 



COiNCIO XXIII. [)E DOMIMCA PRIMA QUADMGESIME 



uy 



torum, agam. Quamobrem audilores , si medicus 
nosler el medicus sanus jejunat , ul nobis excm- 
plnm jejunandi praebeal, quanlo nos magis jeju- 
naie debemus, si carnem noslram vcre diligimus, 
el sani aliquando esse desideramus? 

Quid? Quod jejunium non modo pbarmacum est 
ulilissimum ad illam perfeclam el aelernam sani- 
talem consequendam, quae nobis in allerosaeculo 
promittilur; sed eliam esl res optima et saluber- 
rima ad vilam istam temporalem conservandam cl 
propagandam? Antiphancs medicus perilissimus, 
utClemens Alcxanririnus libro secundo paedagogi 
rcfert,unam esse causam pene omnium morborum 
assercbal, ciborum varieiatem. Magnus Basilius 
concione prima de jejunio, jejunium bonae valo.- 
tudinis parentem appellandum essc existimavil : 
medici omnes nonnc ad sanitnlem reslituendam in 
corporibus affeclis inediam adhibenl ? Nonne vi- 
num el earnem uegris bominibus inlerdicunt?Dein- 
rie, cur quaeso primi illi homines , qui ante dilu- 
vium vixerunl, ad nongenlos et eo amplius annos 
pertingebani? Nonnc una causa crat, quia neque 
camibus, nequo vino, neque magna epulnrum di- 
versilale; sed simplici et sobrio cibo ulebantur? 
Nam et magnus Basilius homilia undecima de ope- 
re sex dierum, el d. Hieronymus libro secundo in 
Jovinianum, hoc Iradunl: nempe usum carnium el 
vini anle diluvium non fuisse. Al ul ista nimis an- 
tiqua praetereamus, anachorelae noslri, Pauli,An- 
tonii, Mncharii, Hilurioncs,cur quaeso pene omnes 
annum cenlesimum,vel atlingebant vel ctiam tran- 
scendebnnt? Certe vix alinm causam, quam incre- 
dibilem sobrielalera inveniemus. 

Vide prnelerea, quam sil utilis carnis sobrielas. 
Qu ; s unquam jejunans alienis pedibus opus habe- 
bal? Quis jcjunans oslium domus suae invenire 
non poluil? Quis iejunans slomachum crapula gra- 
valum sensit? Quis jejunnns caput vertiginosum 
babuil, el omnia circumferri et moveri existima- 
vil? Quid, quod jejunium est omnium ciborum o- 
plimum condimenium? Nemo enim ila laute come- 
dil, ut is, qui anle jejunavit. Videmus islos epulo- 
nes, ct pcrdices et gallinns faslidirc, at iis, qui je- 
junanl, et coepne et alia oplime sapiunt.Ilaque qui 
crapulae el ebrielali dant operam summo cum la- 
bore cibos exquisilos el vina pretiosa quaerunl et 
paranl, cl tnmcn exigunm omnino voluplatem ca- 
piunl. Nihil cnim esl lam jucundum,quod non as- 
siduilnle vilescat, Al homines sobrii, el frequenler 
jejunnnics, ex cibo et polu etiam simplicissimo,et 
nullo laborc qunesilo maximam cnpiunl volupta- 
tem. Qunpropler snpienler snne voluptatis palronus 
Epicurus, ul d. Ilieronymus libro secundo in Jo- 
vinianum refcrl, pomis alque olcribus dumlaxnl, 
iis qui delicins quncrunl, esse victilnndum suade- 
bnl. Major cnim esl labor, quo rchqui cibi compa- 
rantur, qunm sil voluplns, qua comedunlur.Nequc 
vero solum carni, scd etiam univcrsne rci fnmilia- 
ri, alque adco lolivitae humanae ulilissimum est 
jejunium. Multos crapula cl cbrietus ex divilibus 
paupercs, cx Dominis scrvos effecil: Sobrielas ve- 
ro ac jejunium contra, multos ex paupcribus di- 
viles, cx servis Dominos effeeit. !S'umera, inquil 
Basilius, quac domi liabcx hodie, et numcra po- 

l''i 'U.vr.uixi Vol.V, 



slc.a, nihil pcnilus pcr jcjunium minuetur: al si 
convivia exercere incipias, nihil brevi habebis. 
\enler cnim depositum non servat; imo vero ni* 
hil est in commerciis et conlraclibus venlre in- 
fidelius. Al vero jejunium dcbiti naturam non 
novit, non olet usuras , mensa jejunantis non 
slrangulat pupitlum, jejunanlis filium usurac 
palernae non premunt. Et quid adhuc de jeiunii 
utilitate dicemus? Non haberet vir suspeclas nu- 
pliarum insidias, si uxorem jejunanlem cerneret : 
neque uxor consumerelur zelolypia , si virum rn 
jejunio convivanlem hnberet ; si jpjunium colere- 
tur nusquam esset penuria, nusquam bella , nus- 
quam carceres, nusquam patibula : non habcrent 
oppida sicarios, non silvae lalrones, non mare pi- 
ralas, non fabricarenlur arma dominante jejunio , 
sed omnes ubique maxima atque allissima pace 
fruerentur: si quidem ex crapula oriuntur penu- 
riae. Cum enim Dominus populos nimis pingues 
esse videlet inde lascivienles et rerum abundan- 
tia abulenles, lum eos penurin ac sterililale flngel- 
lat:ut qui libenler et sponte jejunare non volumus 
saltem penuria compellenle jejunemus. Porro ex 
penuria fraudes, conlenliones, furla, parricidia o- 
riunlur. Ad haec vero comprimenda el coercenda 
carceres el palibula necessaria sunl. Quamobrem 
si radix omnium malorum saturilas semel abscin- 
deretur, et ei sobrielas, jejuniumque succederet, 
nihil prohiberet, quin in summa tranquillitale et 
pace viveremus. 

Sequitur quarla el posirema tentalio. Tenlat e- 
nim nos jejunio quadragesimae Dominus Deus no- 
sler, ut videat an Dei sponsam el malrem noslram 
Ecclesiam diligamus.Ecclesia siquidem Calholica 
cum ab inilio jejunium quadragesimale ab aposlo- 
lis suscepisset, illud usque ad noslra iempora di- 
ligentissime conservavit. Nnc enim exislimarc de- 
betis, quadragesimnm esse rem novam, aul anle 
aliquot annos ab aliquo pontifice, aut concilio es- 
se conslilulam. In apostolorum canonibus , cano- 
ne oclavo,qui quadragesimam non jejunaverint , 
jubenlur, si clerici sunt , deponi ; si laici excom- 
municari. D. Ignalius Joannis apostoli discipulus 
in epistola ad Philippenses, eos solicite monel, ut 
jejunium quadragesimae magni facianl. Quando- 
quidem qui quadragesimam jejunant,uon homines 
sed Deum ipsum imilanlur , qui carnem noslram 
pro nobis indulus noslram quadragesimam consc- 
cralurus quadraginta dies et quadraginla nocles 
jejunavit. D. Thelcsphorus summus, ac sanclissi- 
mus pontifex, qui seplimus a d. Pelro Romanac 
sedi et universne ccclesiae pracTuit , non solum 
quadragesimae meminil: sed eliam in epislola illa, 
quam ad universos scribit, praeeipii, ut clerici ab 
ipsn quinquagesima jejunium auspiccntur, ila ut 
scplem intcgrus et plcnas hcbdomadas jejonent. 
D. Basilius ornlione sccunda de iejunio:Esl quid.cm 
inquil, omni lemporc jejnnium ulile volcnlibus 
ipsum. Neque dacmonum insulius jejunanlem pc- 
lere audenl,el cuslodcs vilac noslrae angcli liben- 
lius pcrsevcrenl, apud eos, qui animam purgalam 
h;ibcnl pcr jojunium. Nunc vcro , nempe in qua- 
(lingesima,multo ampliuseum in omnem lerrariiiu 
orbem o.jus praoeoniuni ;miHineinlur, v[ ncque in* 

!)9 



150 



CONCIO XXIII. DE DOMIMCA PHl.M.V QUADRAGESIMAE 



sula ahqua, neque lerra flrma , non civilas , non 
gens, non exircmilas esl, ad quam pruedicatio i- 
psius non perveniai. Sed et exercitus, el viaiores, 
el navigalores el mercalores omnes aequaliler et 
prneceptum audiunl, el cum gaudio suscipiunl. 
Quare nemo seipsum e\ jejunanlium catalogo exi- 
mat, in quo omnia genera, omnis aelas et omncs 
dignilalum diffcrcnliae reccnsenlur. Angcli suni 
qui per singulas ecclesias jejunanles describunl. 
D. Epiphanius libro lerlio contra haereses, prope 
extremo, quadragesimae jejuniutn inler apostoli- 
cas Iraditiones numeral.Divus llieronymus in epi- 
slola,quam udversus Monlani errores ad Marcellam 
scripsit: A'os, inquil, unam quadragesimam ex 
tradilione apostolorum, toto anno. temporc no~ 
bis congruo jejunamiiF. D. Amhrosius sermone 
vigesimo quinlo: iMon enim, inquil, fratrcs, leve 
peccalum est fidelibusjndiclam quadragesimam 
a Domino violare.et jejunia consecrala menli vo~ 
racilale dissolvere. Scriplum esl: Qui dicil sc in 
Domino manere debcl sicul ille ambulavil,el ipse 
ambulare.llle qui peccalum non liabebut qua- 
dragesimam jejunavit, tu non vis quadragesi 
mamjojunare, quipcccast Divus Joannes Chry- 
sostomus in ipso principio operum suorum.in illa 
omnium homiliarum prima. non alia de re, quam 
de quadragesimae praestanlia et ulililalc verba 
facit. Theophilus Alexandrinus in opere paschali : 
Habemus.inquli.quadragcsimam ab aposlolis in 
slitutam el ordinalam. Divus Auguslinus epistola 
centesima decimanona, quadrigesimae obscrvalio- 
nem ab ipsis divinis litteris, et veleris el novi le- 
stamenli. dcsumptam cssc demonslral. Denique di- 
vus Leo, ut caeteros omiltamus, sermone nono de 
quadragesima, quadragesimae, jejunium ab ipsis 
aposlolis per dottrinaminstilulam alqucordinatam 
fuisse luculenter docet. 

Porro in concilio Laodiceno ante. annos ooille 
ducenlos celebrulo Frequenlissima menlio esl qua- 
dragesimae. In eoncilio Toletano oolavo , capile 
nono, ila severe palrcs ilh quadragesimam obser- 
vandam csse decernunl, ut iis et corporis Domini 
communioncm in paschate negent, et lolo anno 
carnium usum inlerdicant, qui absque necessilale 
quadragesimam violare ausi sunt. Quae vero sil 
talis necessitas non homines quoscnmque,sed so- 
los Dommi sacerdoles dijudicare voluerunl. 

Sed quamquam haec ita se habeant, quamqnam 
qnadragesimae ob-crvalio a Domini imilatione pro- 
fecta, ab apostolis inslitula , anliquilale roborata, 
populorum eonsensione confirmala , Ecclesiae u- 
niversac a lctoritalc munila, usquc ad noslra tem- 
pora perduravcrit:lameii haerctici tamquam super- 
stilionem et rem inulitem exceranlur. Quamobrern 
tenlat nos Dofninus Dcus noslcr hoc jejunio, an 
ecclesiam magis', quam haerelicorum synagogas 
diligamus: lamquam si riicerel: Ficri non polest , 
ut libi persuadeas, me tol luminihus ecclesiae; lol 
eruditissimis et sanclissimis viris, qui et verbo et 
opere quadragesimam docuerunt, conlemplis qui- 
busdam Luiberanis vel Calvinistis turbulentis ct 
VOtifragis hominibus, qui quadragcsimam damnanl 
veritalem revelasse. Hmc igilur apparebit, si libi 
hacrcscs displiceant, si cas factis ac operibus rc- 



fcllis. Nam cum Ecclesia quadragesimne jcjuoium 
doceat, el haeretiei jcjunia execrenlur,tunc oslcn- 
dis le ecclesiac (iiium essc ct haereticorum*fi- 
dem ac morem dctestari . eum illuri ipsum ieju- 
nium summa devotione elalacrilale&uscipies,quod 
Uli maximo et implacabili odio, lamquam veri Epi- 
curi discipuli, persequuntur. Habelis haclenus.au- 
dilores, quae dc lentationibus illis, quibus a Do- 
mino lenlamur dicenda esse hoe lcmporc cxisli- 
mavi: nunc de tentalionibus, quibus ob quadrago- 
simain nonnulli lenlantur a diubolo , pauca quac- 
dam dicendu sunt. Nec enim dubilandum est,quin 
sicul hodic propter jcjunium Chrislum ipsum ten- 
tarc ausus esi,idcm eiiam aliquos noslrum proptcr 
idcm jejumuui tcnlalurus sil. 

^eu uemo turbetur, neino paveat, nemo Irepi- 
delj uon cril diflicile hosli jam fraclo ac debilitalo 
respondere. Vicil enim Chrisius el dum vicit , ar- 
tem vincendi nobis demonstrbvit. Illc igimr pri- 
mum cum te propter jcjunium esurienlem viderit 
dicerc incipiei: Cur praecepittibi Deus ul his dic- 
bus jejunares? Pulasne fortassc Deum tua esuri« 
el veniris torsionibus deleclari ? Sed responde ■ 
Dcum non esuric aut ventris lorsionibus sed casli- 
tale, obcdientia cl fervenle oratione, quae per je- 
juniura mirum in raodura adjuvanlur , delcclari. 
Hursum illedicei: Nonne si sis praedeslinalus ct'- 
lam sine jejunio salvus eris? Putasne Deum. ut to 
pracdeslinarct, jejunium luum expcctassc? Et rur- 
sum lu respondc: A Deo quidem homines praede- 
stiuanlur, per jejunia, el alia bona opera perven;- 
re dcbeanl. Hoc cnim Deus praedestinavil.hoc do- 
crevil ul per haec media ad illum finem pcrvenia- 
mus Diabolus riicet: Clirislus pro le jejunavil.ul le 
hoc labore liberaret. Cur te fruslra crucias jeju- 
naodo, quasi Christi jcjunium sine tuo jejunio ad 
luam sululem non sufflcerel? Tu responde:Christus 
etiam voluit baplizari, el ccrte pro me ei non pro 
se: et lamen non proplerea cgo non debeo bapli- 
zari. Sic eliam licetpro me ipse jejunavit, lamen 
ego quoque ad ejus excmplum jejunare dcbeo. 
Ckrislus enim, inquit apostolus , passus esl pro 
nobis, vobis relinqucns excmplum, utscquamini 
vesligia. cjus. Diaholus dicel: Poslquam omrrino 
jejunare proposuisti, cur sallera nou jejunas po- 
tius ex voluntale, quam cx necessitale ? non legi- 
sli: Volunlarie sacrificabo tibi? Cnr Ecclesia vo- 
bis praecipitjejuniura, nonne melius essel si vc- 
slra sponte el non eoaele jejunarelis? Tu vero re« 
sponde: Quemadmodum aegroli non proprio jurii- 
cio, sed ex pracscriplo mcdici mcdicinam sumunl: 
ila cl nos cx praescriploccclcsiao polius, quam ex 
sentenlia nostra jcjunare riebere. Jejunium prae- 
tcrca ab ecclesia linpcralum mclius esl , quam 
sponle susccptum. Hoc enim ex una virtutc pro- 
ceriit, nempe ex tempcranlia , illuri cx riuahus , 
ucmpc ex lemperantia cl obedientia. El quando 
j<>junium ctiam imperatum ex sola oheriicnlia na- 
sceretur, adhuc eliam lanto esset melius, ct prac- 
stantius, quam jejuniura sponle susccptum, quan- 
lo virlus obedienliae raelior csl, quam lemperan- 
liac. Melior cst cnim obcdicnlia, quam vielimac. 
Et hoc est sacrificium, nempe verae obedieniiae, 
quod volunluric non ex trislilia.scd cum gaudio el 



COiNClO XXIII. DE DOMiNICA PRWA QUADRACESIMAE 



151 



alacrilate immolarc ilcbemus. Ilaque nos, liccl ex 
obedienlia, lamen volunlarie el libenler, cura gau- 
dio et alacrilale in jejunio carnem noslram Deo 
sacriOcamus. 

Diabolus dicel: Quid sibi vull isla numeri qua- 
dragesimi superslitio? Numquid jejunium triginta 
vel quinquaginla dierum non placerel Deo?Tu ve- 
ro responde: Non ex superstitione, sed ex religio- 
ne el Chrisli imilatione, et aposlolorum traditione 
quadraginla dierum jojunium observamus.Primum 
enim, quia decem praecepla qualuor modis viola- 
mus, ore, opere, cogilatione, omissione , idcirco 
qualer decimum numerum dierum jejunando et 
carnem noslram alfligendo complemus. Deinde 
quadraginla dies jejunamus,ul Deo decimas elpri- 
milias tolius anni consecremus. Nam dies triginla 
seplem dccimae sunldierum omnium unius anni : 
addimus vcro tres dies ad triginla seplem, ut non 
solum decimas,sed eliam primilias Deo offeramus. 
Poslrcmo ille numerus quadragonarius, ul b. Am- 
brosius lib. 4. in Lucam admonet, mullis modis in 
sacris lileris est consecralus. Quadraginla dicbus 
pluil supcr tcrrarn in diebus Noc, anlequam orbis 
mundareltir et nos quadraginla dies jejunamus,ut 
in dic judicii diluvium ignis evadere, el cum san- 
ctis gloriose el feliciler innovari possimus.Quadra- 
ginla annis fuit Hebraeus populus in deserlo el 
coelcsli cibo usus esl,anlcquam in lerram promis- 
sionis lerram fluenlem lac et mel, ingrederetur, 
ct nos quadraginta dicbus a cibis corporeis absti- 
nemus, ut cibo coelesli et pane Angelorum com- 
modius nulriamur,el landem ad veram terram pro- 
missionis perveniamus. Quadraginta dies jejunavit 
Moyses,ul legem Dei digilo scriptam accipere me- 
rerelur, et nos dies totidem jejunamus, ut eamdem 
lcgem facilius observemus. Quadraginla dies joju- 
navit Elias,antequam igneo curru raperetur in coe- 
lum: et nos lotidem dies jejunamus , ul igne cha- 
rilalis succensi ad rogna coelestia evehamur. Qua- 
draginta dies jejunavit Chrislus, antcquam se ten- 
tanclum exponerel diabolo: ct nos dies lotidem je- 
junamus.ut armis jcjuniorum inslrucli diaboli len- 
• ationes facilius superemus. Quadraginla mensibus 
Dominus evangelium praedicavil el quadraginta 
horis jacuil mortuus in sepulchro, et quadraginla 
diebus commoralus esl redivivus in terris: et nos 
lotidem jejunamus , ul Domini Evangelium cum 
fruciu audire, cl mundo viliisque mori.el Deo soli 
vivcre possimus. Deniquc sccundum legem, qui 
virgis caedenrli eranl, non amplius , quam plagis 
quadraginta afflci poterant: cl nos dies quadragin- 
ta jejunamus, quia est jejunium quasi quaedam 
carnis llagcllalio, el numcrum quadraginla plaga- 
imn secundum leges excedere prohibemur. 

Poslremo diabolus dicct: Si quadraginla diebus 
jejunandum o.~t. cur omncs illos dics simul lanlo 
l-ihorc jejunas? Nonne ossol rnelius cl facilius in 
qualuor partcs jejunium secare, ui deccm dios in 
ven», decem in aeslate, decem in auiumno,decem 
in hiemc jejunares? Tu vero responde: Jojunium 
nccessario conlinuandum csse,ul aliquando turris 
carnis nosliae el arx viliorum famc expugnari pos- 
sit. Quemadmodum impcralores cxerciluum , si 
pulanlse obsidionc unius anni urbcra aliquam oc- 



cupaturos, ccrle continuabunl obsidionem, ne for- 
le dum ipsi ab obsidione cessant, inlerim civilas 
illa de cibo el polu sibi provideat, ul quae uno an- 
no capi poleral, iam ne decem quidem capi pos- 
sit. Sic deinde sapienlissimo consilio definitum est 
ul omnes uno tempore jejunemus, ul sic facilius 
civitates sibi de piscibus et oleribus prospiciant, 
el homines facilius jejunent, cum alter allerum e- 
xemplo suo ad jejunandum trahit,el omnes facilius 
Deum placemus, quam si singuli seorsim ac diver- 
sis lemporibus jejunaremus. Sicut cnim si ingens 
aliquod onus trahendum sil a quadraginta homini- 
bus, si omnes simul ad funem manus admoveant, 
facile illud trahenl: si vero quisquepro sc,et unus 
posl alium Irahere conelur , omnes faligabunlur, 
el lamen onus non trahelur. Ad eumdem modum 
Deum ad misericordiam faciliu» trahimus,si omnes 
simul qnasi impelu quodam spirilus el fervoris je- 
junemus, oremus, in coelum clamemus, quam si 
hodie unus, post mensem alius jejunaret. 

Quid? Quod nullum lempus commodiusad jeju- 
nandum, quam hoc, quod aposloli elegerunt, po- 
test inveniri? Nam in aestate prolixilas dierum fa- 
stidium gignil; pisces non sunl adeo salub^es, ae- 
gritudines sunt frequenles. In hieme ob maximum 
frigus exlernum augelur calor internus stomachi, 
ac propterea indigenl homines mullo cibo. Prae- 
lerca sunt pisces eo lemporc nimis humidi, neque 
fiicile inveniunlur olera, quae tamen magno usui 
sunt in diebus jejuniorum. In autumno sunl eliam 
morbi frequenles, propler crebras temporum mu- 
tationes, el negolia ac labores hominum tunc sunt 
plurima, el maxima. propter vindemias el caete- 
rorum frucluum collecliones. Ilaque nullum esl 
tempus ad jejunium magis aplum, quam ver,prae- 
cipue si principium veris accipialur, siculi nos in 
quadragesima facimus; luncfrigore adhuc durante 
corpora sunlsana, tunc pisces sunt oplimi , lunc 
olcra ubique ferme reperiuntur , lunc negolia in 
agris et vineis sunt paucissima , lunc sanguis et 
humores crescunt, tunc homines sicut caelera a- 
nimalia magis ad libidinem concitantur , lunc me- 
dicorum omnium senlentia evacualio aliqua , tam 
pro salule corporum , quam animarum neccssa- 
ria esl nulla vero salubrior , facilior , expedi- 
tior, et magis secundum naluram evacuatio repe- 
rilur, quam ea, quae fil pcr inediam. Ilaque vere 
h. Hicronymus ?d Marcellam ait: Nos unam qua- 
dragcsimam jejunamus lempore nobis congruo. 
El verc ecclesia in oralione heslernae dioi jeju- 
nium animabus, corporibusquc curandis salu- 
briter inslilutum csse confilelur. 

Et vide rursurn clemenliamDoi et malris noslrae 
Ecclesiae Calholicae, tamelsi jcjunium quadragin- 
ta dicrum praecipit , lamcn non hoc praccipit. ut 
absquc cibo ullo jejuncs, sicut Dominus ct Elias 
et Moyses jpjuniiverunl, illi enim foiliorcs nobis 
:ic robusliores eranl. Neque Dominus ail: Qui vull 
vcnire poslme, tollat cruccm meam, sed cruccm 
suam, hoc esl, suis humeris ac su;ic inflrmilali ac 
debililiili accommodiilam: neque rursus pracclpii, 
ul curn jejunas, nihil praetcr pancin el aquam ac- 
cipiiis, sicul mulii sanctorum fcccrunt : scd hoc 
solum, ut a quibusdam cibis,ncmpe carnibus,ovis 



152 



CONCIO XXIII. DE DOMINICA PlllMA QUADUAGESIMAE 



el lacticiniis abslincas, cl semel dumtaxal tn dic 
rcficiaris, idqoe vcl post mcridiem vcl non mnllo 
antc mcridiem. Quamquam si oplimum consilium 
sanctorum patrum sequi vclis, el duplici cum fru- 
clu jcjunare, prandium, quod sublrahis libi, pau- 
pcribus largiaris.ne lucri alque avaritiac causa je- 
junare videaris. Praetcrea nullum ecclesia ad jc- 
junium cogit, qui vcrc non possit. Itaque ab hac 
legc excludunlur senes , cxcludunlur focminae, 
quac infanles vel ulcro gerunt vcl uberibus laclanl 
excluduntur el ii, qui in laboriosis operibus cxer- 
ccnlur, et pcdibus ilcr faciunt: Nam qui cquitanl, 
bene possunl jcjunare, quoniam equi eorum non 
jcjunanl. Isli omncs, el si qui alii sunt, qui juslis 
dc causis a lege jejuniorum excluduntur, id soluin 
praeslare dcbenl, quod possunt. Ac praeserlim 
pucri paulatim ad jcjunium assuefaciendi sunt, je- 
jiincnt hoc anno scmcl in hebdomada , anno se- 
quenti bis, et sicul crcscunt aelate ct molc corpo- 
ris, ita cliamvirlutc ct bonis moribus augeantur. 

Scd illud omnibus vigilanlissimc elomni auimi 
provisionc procurandum est, ne videlicet caro nos 
dccipiat:saepe enim Dngit sc debilem acaegrolam 
cl jcjunium ferre non posse quae tamen si vellel, 
siiic ulla dubilationc posset. Narrabo vobis lcpi- 
pam historiam. Audivi aliquando hominem quem- 
dam extilissc, qui cum esset domi suac in dcliciis 
enulritus, ferc scmpcr aegrolabat, et vel ipsum 
acrem mclucbat, et nisi cibos tcnerrimos el opli- 
mos habuisset, sc statim morilurum arbilrabalur. 
Is quodam tempore per mare ilcr facicns incidit 
in piralas, el ab iis ad triremes alligalus diu no- 
cluquc sine ulla intermissione laborabal: cjus ci- 
bus crat panis, isque bis coctus, potus aqua,obso- 
nium verbera. Quis non diceret, post paucos dics 
islc morictur? El tamcn post paucissimos menscs 
sanissimus,robuslissimus ct piuguissimus cffectus 
esl.Ilaque similis cst caro noslra animanlibus bi u- 
tis, quac ncc bonis vcibis, nec blandiliis ncc pcr- 



suasionibus scd solis verbcribus obtcmpcrarc di- 
diceruul. Alas equuhi hordeo, el non laborcl per 
aliquol dies, vidcbis, si non slalim liat indomitus, 
el si non calcitrabit ct mordebit cum cquilare vo- 
lueris: sic csl caro noslra, quanto laulius nulritur 
tanto sil pclulanlior. Comparalc mihi cum hebdo- 
mada sancla dies bacchanaliorum,quanla pctulan- 
lia, quanlae inepliae, quanlus lumullus, quot pcc- 
cala, quol mala in bacchanalibus? Quis ea enumc- 
rassel? At in sancla hebdomada, quanla modeslia, 
quanta gravilas, quanla quies, quanlum silcnlium, 
quanla sauctilas ubiquc? Ipsac proieclo plaleae, 
ipsum forum in illis dicbus sanclilalcm ct rcligio- 
ncm mihi spirare vidcnlur. Quis auclor hujus lan- 
lac muialionis, nisi sobriclas, nisi jcjunium? Nam 
quemadmodum aliquo gravi pracccplorc in scho- 
lam ingredienlc lumullus omnes et strcpilus pue- 
rorum sedanlur: ita advcnicnle jejunio risus mol- 
lcs, canlilcnac merclriciac, saltationcs furiosac ct 
incptiac caelerac ex urbe disccdunt. 

Aggrcdiamur igilur aggrcdiamur magno animo, 
atquc amplcclamur Quadrngesimam nutricem ani- 
marum, anlidotum pcccalorum sapicntiac procrea- 
Iricem, viliorum cxpullricem, parenlcm sanilalis. 
Si rem lam cxiguam, qualc cst jcjunium pati non 
possumus: quomodo marlyrium [)alcrcmur? Ccrlc 
isli, qui quadragcsimam jejunare non possunt, si 
infidclcs advenircnt, non fidcm unam, scd scplcm 
ut Tcrlullianus ail, dcnegarenl. Kl si dies quadra- 
ginla cum tol ciborum condimentis el varielalibus 
jejunare non possumus, quomodo in inlerno sem- 
piiernum jejunium fcrrc potcrimus? el lalc jeju- 
nium, ut unam gullam aquac scmpcr quaeramus, 
et numquam inveniamus? Arripiamus igilur san- 
ctum islud malitiac spirilalis sculum, ci adversus 
omnes diaboli lerrorcs et minas carnis inviclo al- 
que infraclo animo dimiccmus: csuriamus in lerris 
ut saturcmur in coelis, praeslanle Domino noslro 
Jcsu Chrislo, qui cst bcncdiclus in saccula.Amen. 



/v%. 0$3r$J\ 



CONCIO XXJV. 

DE DOMIMCA SECUNDA QUADRAGESIMAE 

T H E M A 

Rogainus vos, cl obsccramus in Domino Jcsu, ul quemadmodum acccpislis a nobis , 
quomodo oporleat vos ambulare , el placcrc Dco ; sic cl ambulclis , ul abundclis 
magis. 1. Thessal. 4. 



SYNOPSIS 

Paslori tria csse necessaria , labulas scilicel le- 
gis virgam el manna ; quae omnia d. Paulo 
adfuisse cx ipsius cpistolis probalur. Quam 
caule et circumspecle in via et legc Domini sil 
ambulandum, quae recta, ardua ct arcta, es- 
se multis ostendilur. Lutheri impia haeresis 
conlra bona opera deslruilur, et itlorum ulili- 
las aslruitur. Quam ulite sit exercitium , ve- 
spertinum conscientiae examen. Quomodo se- 
dulo , expedito et sine sarcinis in via Domini 
ambulandum nobis sit,ct quomodo id ficri de- 
beat , pulchra simililudine nobis convenienter 
applicata oslendilur ; videlicel moris civitalis 
cujusdam cxlernum rcgem sibi eligenlis,quem 
anno revolulo nudalum in insulam incullam 
etsterilem ablegel.Exhortalio deniqueadelar- 
giendas eleemosynas , a dignitale el ulilila- 
le ipsius clcganter demonstrala , finem im- 
ponit. 

Bcalissimus ponlifex Gregorius,in eo libro,quem 
dc cura paslorali conscripsil,inler alia mulla,quae 
omnibus iis, qui praesunt. necessaria essc docet, 
imprimis requirii , ul siCul in arca foederis erant 
olim simul cum labulis legis , virga et manna : ila 
paslorcs cl praesides aliorum , in suis pecloribus 
babcanl cum crudilione divinae lcgis , virgam se- 
vcrilatis et manna clemenliae , ut pios et probos 
blandc fovcre el ad pcrfcctioncm inflammarc: im- 
probos vcro atquc scelcslos severe corripere,ac ut 
aposlolus loquilur flurc incrcparc sciant. Isla lau- 
de, si quis alius divinus apostolus.vchemcntcr cx- 
celluit: Cum cnim ad Corinlbios scribil, in quibus 
quaedam gravia crimina dcprebcnderat, vidc quo- 
modo cos lerrel: Quidvullis? inquil, in virga ve- 
niam ad vos ? Et rursum ad Galalas , quos facile 
moveri et circumferri omni venlo doclrinac cogno- 
vcral, o inscnsali Galatae, inquit, quis nos fasci- 
navil non obedire verilalil M Philippenscs et 
Thessalonicenses , (pii lirmiores el conslantiorcs 
erant,el in ddctrina fidei vehementer proficicbant, 
i mper commcndal cl consolalur, ci lamquam bo- 
nus paler bonos Dlios blanda ei dulci cohorlalionc 
;n) magis et magis profJciendum impcllil. Et phi- 
lippensibus quidem inler alia sic ait , fratres mci 
charis&imi at desidcralmimi, gaudium meum el 



corona mea , sic stale in Domino , cliarissimi. 
Tliessaloniccnscs vero audite quomodo laudal , et 
laudando provocal ad bonum; Et vos, inquil, imi- 
tatores nostri facti eslis, el Domini , cxcipienles 
verbum in tribulatione multa cum gaudio spiri- 
tus sancli : ita ut facli sitis forma omnibus cre- 
denlibus in Macedonia el in Ackaia. A vobis e- 
nim diffamatus est sermo Domini, non solum in 
Macedonia et in AcJiaia , scd in omni loco (ides 
vestra, quae est ad Deum,profecta cst,ita ut non 
sit nobis necesse quicquam loqui. 

Merilo igilur lam bonos et obedienles filios 
( quod omnes palres el pastorcs imilari debcnl ) 
non jubcndoel imperando:sed orando elobsccran- 
do boc loco coborlalur. Rogamus , inquit , i;os ct 
obsecramus in Domino Jesu, hoc est,si Dominum 
Jesum diligilis , sicul cerle diligilis , facile quod 
rogamus. Quid est , quod rogat? Id , quod omncs 
concionaloros a suis audiloribus pclunl.Nimirum, 
ul Jacobus ail; ut non sinl auditores tantum, sed 
eiiam factores verbi: Id cupil, quod agricolae a 
suis agris cupiunl , ul bonum semen in eis mulli- 
plicelur, el semper cum foenore reddant, quod ac- 
cipiunt. Rogamus, inquit, et obsecramus, ulquc- 
madmodum accepistis a nobis , quomodo vos o- 
porleat ambulare et placerc Deo , sic et ambule- 
lis , ut abundelis ??ia(/is.Laboravimus , inquit , in 
vobis verbo et exemplo oslendimus , quac sil via , 
quae ad coelum: Docuimus, quomodo, quam cau- 
le , quam prudenler , quam considerale per banc 
viam incedendum sit. Hogamus igitur et obsecra- 
mus, ut sic ambuletis, hoc cst,ul cautc ambulelis, 
et magis ac magis in hoc ilinere progrcdiamini. 
Hacc apostolus. Quac quam mcrilo, quantoque ju- 
rc ab eo dicanlur, facilc intclligcmus, si quac , ct 
qualis sit via Domini diligenlcr eonsidcrare volue- 
rimus. Si super magtium cl rapidum aliquod flu- 
men ab una ripa ad aliam pons essct conslilulus , 
qui rcclissimus ct anguslissimus essel , cl praclc- 
rca scmpcr asccndcret, ccrtc nemo esscl, lam au- 
dax, qui non admodum caule el considcrate supcr 
illum inccderet, ct si vidcrcmus aliquos in co sal- 
tanlcs cl ludcnles,numquid non borrcremusaclre- 
pidaremus, ei magna vocc clamaremus: Quid agi- 
lis slulli ? Num non videlis ubi sitis ? Videle quo- 
niodo caule ambulclis. Talis pons csl lex Domini , 
quam Dcus pracparavil, ul ambularemus in ea, el 
per ciim ad vilam aelernam intrarcmus. Si ris ad 



154 



CONCIO XXIV. DE DOMINICA SECUNDA QUADRAGESIMAE 



vitam ingredi , ail Doninus, serva mandata. Et 
sanclus Divid : Beati immaculali in via . qui 
ambulanl in leqe Domini. Ei rursum,mam man- 
datorum tuorum cucurri , cum ditalasti cor 
meutn. 

E^l vero ista via, recia, ardua,angusla. Recla esl 
lex Doinini, quia nihil pravum, iiilnl distortum.ni- 
liil obliquum, nihil viliosura adrailtil vel permillil. 
Legcs huraanae . eliam illae , quae bonae el san- 
eiae sunt, mulia vilia nec puniunl nec probibenl ; 
non solum inlerna, pravas desideria.pravas cogila- 
liones, pravas afTectiones, de quibus judicare non 
possunt ; sed eliam exlerna , ul arlera lenonum et 
merelricum, ei alia quaedam : Al lex Domini im- 
maculala, et juslificationes Domini reclae, omnia 
vilia alque scelcra, lam parva , quam magna : lam 
ioterna, quam exlerna; lam aperla, quam occulta; 
lain cogilalionum ct vcrborum , quam opcrum ct 
faclorura: Orania dcnique quaecumque illa sinl, el 
prohibenl et puniunl. Neque mirum ; Lpgis enim 
divinae lalor est Deus, quara polens esl , ut nemo 
ciTugcre possil inanus ejus: lam sapiens, ul renes 
el corda scrutelur, ct melius ipse videal,quid veli- 
mus et cogitemus,quam nos videamus: lara bonus, 
ul omnis iniquilas quamvis parva el exiqua, cliam 
verborum otiosorum ei displiceat. 

Ilaque recla est lcx Domini. Neque solum recla, 
sed etiam ardua. Semper enim ascendit , et homi- 
nera perducil ad summam el sublimissimam per- 
fcclioncm. Nihil est in bomine inlclligenlia et vo- 
lunlale praeslantius: Quocirca culrnen perfeclionis 
bnmanae, quod eliani philosophus vidil et docuit, 
ut inlclligendo el amando consislit, Lex aulem Do- 
mini ad summam et perfeclissimam sapienliam et 
charitaleiu ducil. Quantum enim ad sapientiam at- 
tinel, quid sublimius, quam Deum,qui eslipsasa- 
pienlia et veritas, facile ad faciem viderc?Quanlum 
vcro ad cbarilalem , quid perfectius , quam ila ar- 
dcnter inbaercre summo bono , ut ab eo divelli 
el separari non possis ? Ac utrumque vcri el sum- 
mi boni conspeclum feiicissimura cl amorem ar- 
dentissimum lcx Domini pollicelur,ct exbibct,qua- 
ic similis est scalae, quam vidil Jacob, quac a lcr- 
ra usque ad coclum perlingebal. Quod vero tircla 
atque angusta sil baec via , archilcclus , qui cam 
stravit salis aperlc non semel, sed saepius docel : 
Arcla , inquil , esl via , quae ducit ad vitam . et 
puuci sunt , qui inveniunl eam. Itaque non via 
cquorum ncque curruum, scd lionnnum ; el bomi- 
num non nimis pinguium, nec nirais onoralorura. 

Verum lioc loco nic conlinere non possura,quin 
slullam et rcdicuhim Lulheri exposilionem in mc- 
dium adfcram, ul videatis quam aculum vcnenum 
draco ille lelerrimus geslarit in peclore. Sic igiiur 
scribit in sermone quodam super illa vcrba Domi- 
ni:5ic Dcus dilexil mundum,e\c. Ego inquil,dico 
tibi.quia angusla esl via,oportet el (ieri lenuem, 
si vis per eam venire , ae per portam penelrare. 
Cdcle, um qui operibus onorali sunt , sicut con 
chilibu8onu8lo8videmusJacobiperegrino8,ii non 
polerunl penelrare,ideo oporlel te tenuem aloue 
anguslum ficri.Hoc fitaulem,quando in te dcs)>e- 
rasisiaulemadveneriscummagnissaccUoperum 
plcnis,deponei c operiebil.aliquipenenelrarenon 



poleris. Haec Lulherus.Qui quidem,ul videlis.more 
arancarum.quae ex dulcissimis floribus,unde apes 
mella conficiunl, venenum trahunt, et more liomi- 
num aegrolorum, qui salnberrimos quosque cibos 
in corruptos bumores convertunl,ex illo ipso scri- 
pturae loco.qui nos ad opera bona maxime exbor- 
latur, illo. inquam, ipso opera bona rcprehendil : 
Via, inquit, esl angusla, cave igilur ne te bonis o- 
peribus onercs. Ergo Lulberi scnlcnlia, misera e- 
rit Thabila, quae. ul Aelis apostolicis dicitur, obiit 
plcna operibus bonis el eleemosynis , quas fece- 
rat. Imojuxta veterem haeresim,quain bcalus Ire- 
naeus Marcioni altribuil , Cai:i , Sodomilae et o- 
mncs improbi et scclerali homines iu rcgno coe- 
lorura erunl: AbeLAbraham et omncs Sancli erunt 
in gehenna, quod illi nudi et vacui.isti cooperti et 
pleni fueiint bonis operibus. slullam baerelico- 
rum sapienliam , qiue limet onus operum bono- 
rum , el non timel sarcinas flagiliorum ! virum 
prudenlissimum Lulberum , qui onustus cucullo , 
obedienlia el castitate timuit anguslias viac quae 
ducit ad vilam , et non timnit onustus uxore el li- 
beris scrvis el ancillis, magna farailia, mullisdivi- 
liis, el quod caput est , raultis el magnis plaustris 
peccalorum? Sed quiil quneso agel Lutherus, cum 
in die judicii reddet Deus unicaiquc , ul scriplu- 
rac ubique lcslantur, secunduHi operam ejus? Si 
beati sinl mortui, qui in Domino moriuntur.qiun 
opera eorum sequuntur eos, ul Apocalypsis docet, 
an non miseri sunl omnes ii , qui Lulhero adhae- 
renlcs opera bona lamquam inutilia rejeccrunl?Et 
si cpera bona cursum nostrum ad salulem impc- 
dianl, cur aposlolus ad Timolheum scribens , lara 
serio diviles bujus sacculi exhorlalur , ul curent 
diviles /ieri in opcribm bonis , et hoc modo sibi 
Ihesaurizent fundamentum bonum in futurumt 
El cnr idem aposlolus Tilum inslituens ait : Fide- 
lis sermo est: et de his volo te conjirmarc, ul cu- 
rent bonis operibus praesse , qui credunl Deo. 
Haec sunl bona ct utilia hominibus. Drinde Spi- 
rilu praevidens venlurum Lutheium , qui conlr.i- 
rium pracdicarei,slalim subdil :IIaerelicum liomi- 
nem posl unam aul alteram correptionem devi- 
la. Non igilur opera bona.sed scelcra el pravae at- 
que irainoderatac cuniditales sunl , quibus onusli 
esse non debemus. Num superbia inflal , diviliae 
exlollunl.delitiae ct voluplales humeros malos nu- 
(riunt alqne augeut , ul superbiae, avaritiae cl lu- 
xuri.ie dedilos via illa angusla capere non possil. 
Al humilitas, pauperlas, caslilas.virlutes caelerae, 
hominem parvum, lenuem , brevem efflciunt , de- 
nique lalem, ul via Domini alioqui arcla alquean- 
gusla, amplissima latissimaque esse videatur. IIu- 
mililas enim comprimil alquc evanescere fecil lu- 
morem malum.Paupertas vero volunlaria onus di- 
viliarnni , quasi gihbum cameli , lihen'er deponil. 
Porro caslilas quasi rayrra el lamquam smI exsic- 
cat humeros carnales libidinis. Denique opera bo- 
na, opcra virlulum, jejunia, oraliones , eleemosy- 
nae,lanlum abesl ut gravent.et impedianl,ul quan- 
lo magis crescunt , lanlo magis levem el expedi- 
lum homincm faciant , non sccus alque avium a- 
lae ; avis implumis volare non potesl , nascunlur 
alae incipil volare: crcscant alac crescil cl volalus. 



CONCIO XXIV. DE DOMLMCA SECUNDA QUADRAGESIMAE 



15- 



Habemus igilur viam , de qua b. Aposlolus lo- 
quitur legem Domini,et esse viam reclam,arduam, 
anguslam atque idcirco eum recle monere, ut pec 
eam caule et prudenler ambulemus. Quia cnim via 
esl recla, si non recte incedamus, facile labemur. 
Ouia est ardua , si non ascendamus, nihil profici- 
mus. Quia est arcia, si onera non deponimus, fru- 
slra per eam ingredi lenlamus. Quid igilur aposlo- 
lus dicW? Iiogamm vos el obsecramus,ut quemad- 
modum accepislis a nobis , quomodo oporteat 
vos ambulari, sic el ambuletis. Quod esl quod ab 
eo accepimus? Quid nos docuit? ld quod habel a- 
lio loco: Videle, inquit , quomodo caute ambule- 
tis. Non exislimelis vos per prata el campos am- 
bulare: ambulalis per ponlem rectum, arduum,an- 
gustuur.praecedant oouli gressum,vide ubi pcdem 
ponere debeas; Anlcquam loqnaris,cogila quid lo- 
qui velis, et an expediat ila loqui. Ei mullo magis 
anlequam ad agendum aliquid te componas, cogi- 
la quid est, quod vis agere, an Deo placeat, el sa- 
luli animae luae conveniat , alioqui incides in de- 
tracliones, murmuraliones, teslimonia falsa, judi- 
cia lemeraria el alios innumcros diaboli laqueos , 
quos facile vilare ac fugere poluisses , si verba el 
opcra lua judicium ralionis non antevcrlisscnt.Vt- 
dete ergo quumodo caute ambulelis. Quam suut 
hodie homines ad omne vilium projecli, quam fa- 
cile delrahunl, quam facile jndicant , quam facile 
juranl el pejeranl , quam facile liles et inimicitias 
sumunt,quam facilc rapiunt, si quid possunl?Quid 
apostolus clamal? Videte, videte , quomodo caule 
ambulelis. 

Verum cnimvero,audilores, quoniam iis,qui jnm 
assueverunl inconsiderale ac temere ambulare in 
ipso cursu difficile essel cogilare, ubi pedem figr- 
re debeanl : idcirco ulilissimum el saluberrimum 
consilium esl, sallem ad vesperam , anlequam ad 
quietem se recipianl . seipsos quasi anle Iribunal 
judicis quolidic sislere , et ralionem omnium ver-. 
borum cogitalionum, aclionum ab anima sua pele- 
re, ul si diffieile esl in ipso cursu videre , quomo- 
do caute ambulent , saltem non sil difficile post 
cursum cogitare, an caule ambulaverinl. Itaque si 
libi salus lua cordi est,nullum diem praelerire de- 
bes, in quo ad vesperam non petas a teipso ralio- 
nem,quomodo caule ambulaverit.Ac primum,quia 
est recla, cogila an verba, cogitationes.opera recla 
fuerinl, an conlra obliqua el dislorta.El si cogiles 
bene , videbis le saepe ad marginem ponlis cum 
maximo periculo cadendi jacuisse, saepe eliam le 
exira ponlem in mediis aquis pene suffocatum in- 
venics. 

Deinde quia via est ardua.el sursum versus ten- 
dit, cogita, an ascendcris,an profcceris,an sis me- 
lior, quam esses anlea.Quod si non ascendisli,sci- 
lo te nec ambulasse. Et si arnbulasli.et non ascen- 
disli, procul dubio descendisli. Id quod fere acci- 
dil noslri lemporis hominibus , qui modo ascen- 
dunt , modo descendunl . sicul de Penelope tra- 
dunl poelae . quae scmper eamdem lelam modo 
deslruebal. Posl pancos dies cderit pasca, omnes 
ascendere incipienl, sed ilerum statim desccn- 
dent. Adveniet poslea dies celeberrimus Natalis 
Domini , omncs turmatim ourrcnl , omncs cu- 



pient ascendcre,non sufficienl ad cxcipiendas con- 
fessiones sacerdotes. Sed quamdiu iste fervor du- 
rabil? Usque ad profeslum trium regum , vel ad 
summum ad bacchanalia.Ista sunl ilinera Chrislia- 
norurn hujus teinporis, islum ludum ludimus lolo 
anno, modo ascendimus,modo descendimus,num- 
quam vero progredimur: modo fngemus, modo te- 
pemus,numqoam fervemus. El lamen in hoc mun- 
do non alia de causa sumus,quam ul pontem istum 
ascendamus , el per eum ad monlem Domini pcr- 
veniamus , ubi videbitur Deus Deorum in Sion. 
Itaque, auditores, quia via est ardua,quae ducil ad 
vilam nihil melias agere possumus , quam cogita- 
re ubi sumus, quo lendamus, utruin ascendamus, 
ne forle venial nox, in qua nemo polest ambularr, 
el nos adhuc ad inilium pontis a Domino rcpe- 
riamur. 

Poslremo, quia eadem haec via non solum recla 
et ardua, sed etiam arcla esl alque angusla , serio 
cogitare debemus ulrum pluribus el majoribus 
sarcinis onusti simus,quam ul viae illius angusliae 
nos rapiant. Nam perfeelo quid nobis proderil,hic 
in lerris operibus maximis abundare, si eas nobi- 
scum ad locum, uhi perpeluo mansuri sumus,fer- 
re non polerimus? Quare cum certum sit, nos one- 
ribus supervacaneis gravatos.viam illam anguslam 
ingrcdi non posse , quid ulilius quaeso nobis eril, 
quam mullos pauperes vocare alque eos rogare.ut 
nos in operibus noslris ad coclum transferendis 
adjuvare velint? Et aliis demus ferendos cibos,ve- 
sles aliis, aliis pecunias et si dispergamus, demus 
paupenbus, ul iuslilia nostra maneal in saeculurn 
saeculi. Neque dubium esl , quin paupercs mullos 
inveniemus benignos et humanos , qui (hoc prae- 
serlim lempore) libenter et fideliler adiuvabunl. 

Legi aliquando in historia Barlaam el Josaphal , 
quam b. Joannes Damascenus corrscripsil, elegan- 
tissimam el pulcherrimam quamdam paraholam : 
Eral, inquit , civilas quaedam magna , cujus cives 
anliqua consueludinc, quae in lcgern jatn transie- 
rat, externum aliquem hominem, et legum elcon- 
sueludinum civitatis illius pcnilus ignarum , sihi 
regem assumebant. At is quidem ad annum unum 
omnem civilalem.et thesauros ejus urbis maximos 
in poleslate habebal: verum anno evolulo,eo nihil 
tale cogilante,et in illo iionore ac deliciis suaviier 
et sine fortiludine quiescenle, slatim cives omnes 
anliquae consueludinis non immemores , excitata 
sedilioiie in palatium regium impelum faciebant , 
el regem purpura et diademale spoliatum.in insu- 
lam quamdam sterilem acdeserlam dcporlabantait 
sicul praeler spemad regnumeveclus.in honore ac 
deliliis vixeral , ita praeter spem regno exulus in 
squalore el sordibus viverel. Caeterulh accidil ali- 
quando,ul hominem quamdam regno praeficerenl, 
qui cum animadvcrleret cx bonis eonsiliariis bo- 
num el salutem regis el regni pendere . omnihus 
adulaloribus pulsis ex aula, paucos quosdam viros 
probos cl fideles in consilium aseivil. Et sane ista 
consiliariorum permnlalio plus regi illi , quam i|>- 
sum regnum profuil : slatitn enim fidcles consilia- 
rii regem de consueludme civitalis , ei inforlui i i 
brevi futuro el scculuro admonucrunl. llle vero ut 
audjvil rcm essc in eo slalu , ct se posl paululuin 



I5C 



CONCIO XXIV. DE DO.MI.MCA SECUNDA QUADRAGESIMAE 



rcgnum illud caducum et peregrinum alienigenis 
rclicium, ct paupcrcm ac nudum in insulam slcri- 
lom ac descrlam deportandum, apertis thcsauris, 
quorum adliuc plenam ac liberam liabebal pole- 
slalem, magnam vim auri et argenli , nec non ve- 
slium et gcmniarum , ac lapidum pretiosorum pcr 
fidclissimos famulos in insulam praemisit, ct pala- 
tium aedificari, alque horlos, vincas , servos , an- 
cillas, cquos, curros, ct alia, quac nccessaria esse 
videbaulur , comparari jussit. Quare cum poslea 
evolulo anno, modo eacicrorum regum in insulam 
nudus ejeetus fuissel.non sicut caelcri mcndicarc 
riebuil , sed dives cl fclix in proprio palalio (con- 
silium ejus omnibus laudanlibus) vilam duxit.fsta 
cst parabola, quac cum vcrbis aposloli Pauli miri- 
fice consentil. Nihil cst enim aliud civilas illa se- 
diliosa < l turbulenlia , qunm mundus isle: porro 
rex cxlcrnus ct peregrinus csl homo , qui ad bre- 
ve lcmpus vivil el regnal. cl liberum esl ci dc suis 
opibus facere, quod velil, sed paulo post, cum ip 
sc omnia in luto essc pulal, orilur intcslina sedi- 
tio, incipiunl humorcs altcrcari, dcniquc lumulus 
febrium el aliorum morborum,dc corporc animam 
exrudil. cl solam ac nudam in aliam quamdam, cl 
omnibus vivenlibus incognilam regioncm dcducit. 
Quae regio ideo sterilem solutn cssc dicilur, quod 
in ftiluro saeculo nullus sil locus poenilcntiae,uul- 
lusjejuniis, nullus eleemosynis, nullus operibus 
caeleris , quibus vilam promeremur. Adulalorcs 
consiliarii daemones sunl , noslri corporales sen- 
sus, qui numquam eessanl nobis in perniciem no- 
slram consulare,ut niliil pauperibus deinus,eliam- 
si eos anlc oculos noslros fame ac frigorc mori vi- 
deamus , scd omnia qune habenius , el quac non 
babemus. in noslram vcl necessilalem, vel ulilita- 
iciii. vei voluplalem ci curiosilalcm, expendaraus. 
Fidclcs vero cl tcic sapienles consiliarii , sancli 
sunl palrcs, qui nobis consulunl, nos monenl,nos 
horlnnlur , nl dum hic vivimus . dum licel , dum 
regnum csl in noslra polcslale. prospiciamus no- 
bis in fulurum , el per nianus pauperbm , divitias 
nostram in aliam vilam iransmillamus. Nequc so 
lum moncnl , sed cliam ohjurganl , ut magis tcr- 
reani. 

Quod si hoc le non niovet , ul animac luae el 
pauperum miserearis, moveat saltem id, quod pa- 
Ires doccnl : similc furlo cl rapinae cssc dicunl , 
ciiin pauperibus opes Luas, si possis, non commu- 
nicas. Audi quid h. A.mbrosius dical, sermone, o- 
cluagesimoprimo, qui intcr verc ambrosianos fere 
pulcherrimus esl:iVo?i minus, inquil. c.st criminis 
habenli tollere quam cum possis ei abundes, in- 
digentibus denegare. Audi quid b. Augustinus di- 
cal: Swpcrflua,\nqu\[,divili,necessaria sunl pa.u- 
peri. Aliena retinel,qui isla tenet. Audi rhagnura 
Basilium oralione illa nulcherrima in verbum <)i- 
vitis. deslruam horrea mca: Pium injvslus. \nqnW , 
esl Deus, inaequaliter rcs nobis distribuensl Cvr 
in abundas, iUe vero mendieai; nisi ui le bonov, 
<lis]icnsaiionis meritum conscquaris.illcvcro p«- 
tientiae bravio decorelur? Ai iu nonnc spoliator 
ea <pn quae dinpensanda susccpiaii . propria re- 
putatf Esurientis esl panis quem in <U>l'.ncs:nv,- 
<li lunica, qvam in conclavi rcservas: discalcea- 
u colceui . 'i"i '//•/"/ tc marcescit; indigentis ar> 



genlum.quod lu dcfossum kabes. Quarc loi pau- 
peribus injuriam facis, quol da.re valeres? Al.in- 
quis.]mlchraquidcniverba,sedpulchrius aurum. 
quanii prclii libi videbilur in die illa judicii 
verbum illud: Yenilc benedicti Palris mei, pos~ 
sidele paratum vobis regnum a consiilulione 
mundi: csurivi el dedislis mihi manducare: sili- 
vi et dcdislis mihi potum: nudus cram,el coope- 
ruistis me.Quanlus rursus lerror. cl sudor, cl lc- 
ncbrae libi oboricnlur , ubi audieris condemna- 
lionenv.lle maledicti in ignem aetcrnum,qui pa- 
ratus esl diabolo el angclis c.jus: Esurivi enim c.t 
non dedisiis mihi manducare, elc. Non illic ra- 
ptor excusatur.sed qui bona non communicavil 
condemnalur. Haec Basilius. Sed audi postremo 
quid magnus Chrysostomus oralionc secundi) <!c 
Lazaio dical: Discamus, wquil, quod si elccmosy- 
nas non praestitcrimus , pari cum his , qui spo- 
lianl, supplicio afficiemur. Heriles enim.hoc est., 
Dei pecuniae sunl.undecumque cas collegcris.EI, 
ideo plura sibi possidcrc concessit Deus , non ul 
in scorlaiionem, lemuleniiam, ingluviem, in vc- 
stes sumpluosas , aliamque moltitiem consumc- 
res sed ut cas egenlibus disiribuercs. Qucmadmu- 
duin enim rcccplor quispiam , qui regis pecunias 
accepit, si neglexcril,his quibus jussus csl,dislri- 
huerc , inquc proprias consuinpseril dcliliiis poe- 
nas d;il : ila sane cl dives rcceptor quispiam cst 
pccuniarum, quae paupcrihus dislribui debebanl. 
Ila cum in mandatis habeat , cas dcslribucrc con- 
servis suis, si quid amplius, quam postulel neccs- 
silas in scipsum insumpscril , gravissimas il!c da» 
lurus cst poenas. Ccrle audislis, qui palres ac dd. 
quibus nescio an quatuor alios sanctiorcs, doclio- 
rrs, griiviorcs anliquilas haheat, ct quihus verhis, 
qua liberlale. qua aucloritale vos maneanl, omnes 
eos cum lalronibus el pracdonibus judicandos,qui 
clcemosynas, cum possunf, conscrvis suiscgenti- 
hus non largiuntur.Sed non minori Iibertale elau 
clorilalc Aposlolus Joannes clamal diccns; Quiha- 
bueril subslantiam hujus mundi, et viderit, fra- 
trem suum neccsse haberc ci clauserit viscera 
sua ab eo , quomodo charilas Dci mancl in co ? 
Cerlc non manel. Nam ul idcm aposlolus ait. De- 
bemus non pro fralribus animas ponere. Scd si 
subslantiara hujus mundi ponerc non polcs, quo- 
modo substanliam luam , quomodo vilam ct san- 
gtiincm ttinm poncs? Ergo inccdis plaleas, clpau- 
lieres nuilos cl clamanlcs vidcs.cl viscera tua non 
commovenlur, el fralrcs cl conscrvos luos non re- 
eognoscis, qui fortiissc in ;dio saeculo majorcs ac 
patrocinio indigebis, scilo in lc locum cliaritatem 
non habcrc , alquc adco lcipsum lamquam vere 
mortuuin coram Deojure deflere potes. QUare,fra- 
tres. non diligamus verbo ncque lingua scd ope- 
re cl veritatc , hoc praeserlim nfflictissimo ac mi • 
serrimo leiiipore.ailjuvemus omnes fralres noslros, 
illos in quihus Chrislus pasci ct vesliri ciipil. Qui 
potesl, diviliis; qui non potcsl, afiectum sallem et 
vcrha consolalionis cl precem apud Dcum Palrem 
noslrum ct illorum, non ncgel. Ita lihcii cxpedili 
ponlem illum rectum,arduum, anguslum ascende- 
mus,el per cum ad rnonlem Domini pervcnicmus, 
uhi videbitur Deus Dcorum in Siora,qui esl super 
omnia Dcus benediclus in saccula. Amen. 



CONCIO XXV. 



fc 



DE DOMWICA TERTIA QUADRAGESIMAE 



THEMA 

Eslote imitatores Dei , sicut filii charissimi , et ambulate in dilectione, sicut Christus dilexit 
nos, el tradidil semelipsum pro nobis oblalionem et hosliam Deo in odorem suavilalis. For- 
nicalio autem et omnis immunditia, nec nominetur in vobis, sicut decel sanclos. Ephes. 5. 



SYNOPSIS 

Hac concione docemur , quomodo el in quibus 

maxime Deum imitari debeamus, in charitale 

scilicet et caslilale. Charilalem ad exemplum 

Christi secundum Deum esse ordinandam ; ac 

proinde reprehendentur secus facienles , qui 

suos amore inordinaia,inconstanter, verbo so- 

lum el opere diligunt , indignos ad dignitales 

promovent, el amicos solos ob commodum ali- 

quod, non vero inimicos gralis amanl.Quomo- 

do Deus, plurimi sancli, imo tota rerum uni~ 

versitasad diligendum inimicos nos instruanl: 

et quam gloriosum sit remittere injurias, e di- 

verso quam lurpis ullionis et vindictae cupi- 

ditas demonstralur. Deinde de caslilale agi- 

tur, quam sit praeclara virius, et quam exosa 

Deo et sanctis sit fornicalio, quod mullis d. 

Pauli teslimoniis confirmalur.Falsae objectio- 

ni eorum,qui dicunt fornicarios nemini inju- 

riam inferre, occurrilur. et castitalem divina 

assislenle gralia non adeo, ut praetenditur , 

cs»e difficilem, probatur. Tandem efficacissi- 

ma pro luenda caslilalc , el menlis el corpo- 

ris purilale conservanda , praescribunlur re- 

media. 

Magna et praeclara, praestans ac plane singu- 
laris est ea gloria, ad quam nos hodie b. Paulus a- 
postolus invilat. Quolquot eslis honoris et gloriac 
cupidi, adestote animis el cogitnlione , ac menle 
intucmini, ad quam sublime fastigium, ad quam 
excelsum culmen honoris b. Paulus hotlierna die 
nosducat. lmilalores, inquil, Dei esJote.Poleslne 
aliquid sublimius aul excellentius cogilari, quam 
ut homo Dcum, lcrra coelum, opus opificem , fig- 
menlum figulum imitetur? Cerle homincs non pa- 
rum se profccisse pulanl, ncc parum lumenl ac 
superbiunt, si vel in arle diccndi Ciccroncm , vel 
in pocsi Yirgilium,vcl in philosophia Aristotclem, 
vel ta pracliis cl cerlaminibus Acliilem aut Ileclo- 
rem recle imilati fuissc dicanlur. Quo ergo loco 
nos eum poncmus, qui Deum ipsum probc ac sa« 
picnlcr irnilabilur? Quare quicumque prudentor 

BELI.ARV.mi Vol. V. 



ambiliosi estis, el gloriam non brevem et falsam, 
sed veram et stabilem quaeritis, esiote imitalores 
Dei. Ac ne forte apud vos ipsos cogilelis, vel non 
debere vel non posse vos Deum imitari , audite 
quod sequitur; Siculfdii, inquit, charissimi. Nam 
quis filius, quem pater veheraentissime diligit, et 
qui parenlem optimum et sapientissimum habet, 
imitari palrem suum vel non debel vel non polest? 
Ergo et vos, cum silis filii Dei , et Spiritum san- 
ctum in cordibus vestris habealis clamantem: Ab- 
ba, pater, quidam Deum imitari valctis et debelis? 
Eslole ergo imiiatores Dei, sicut filii charissimi. 

Sed in quo, quaeso apostole beatissime , Deum 
imitabimur? Num in coeli et terrae creatione? an 
in hominum mortuorum excitalione? Quod est o- 
pus, quod imitari nosjubes? Audiamus, quid ipse 
respondeat: Eslole, inquit, imitalores Dei, sicut 
filii charissimi, et ambulale in dileclione, sicut 
et Christus dilexil nos. Fornicatio autem et o- 
mnis immunditia, nec nominetur in vobis sicut 
decct sancfos.Itaque duae sunl praecipue virtules 
in quibus Patrem nostrum Deum imilari debemus 
cbarilas et caslitas. 

Primum igilur, quod a nobis cxigilur , si Deum 
imilari velimus, est ul diligamus: et non quocum- 
que modo diligamus,sed sicut Chrislus dilexit nos. 
In quo multi decipiunlur,qui diligunt quidem pro- 
ximum, parenles, filios, fratres, amicos, amicas 
eliam interdum et lenones ac merelrices,sed ideo 
Deum isla sua benevolenlia non imitanlur , quod 
non diligant, sicut Chrislus dilexil nos. Diligunt 
aliqui vel amicos vel affines inordinalo pcrvcrso- 
que amore, ila ul Deum offcndere non formident. 
modo amicis vel affinibus placeanl. Quotsunl, qui 
cum amicis labernas frequenlanl , quod soli non 
facercnt? Quol qui pro nmicis facile mcnliunlur, 
aut pejcranl, aut falsuro tcslimonium dicunl , aut 
graves inimicilias cum aliis sumunl? Non ila Chri- 
slus dilexit nos, qui nihil gloriae Dei Palris ante- 
ponebat. llaque diligamus proximum, sed ordina- 
la charilate, nc forlc nobis iilola labriccmus ct res 
creatas pro crealorc colamus. Alii sunl qui dili- 
gunt quidem ordinala charitale, sed ad lcmpus n- 
liquod, deinde oblala aliqua occasione amorem in 

10.) 



158 



CONCIO XXV. DE DOHINICA TERTIA QUADRAGESIMAE 



odium converlunl.Non ila Chrislus dilexil nos,sed 
constanter. Cum dilexissel suos, inquil Joannes. 
qui erant in mundo in fincm dilexit eos. Suni 
etiara alii qui diligunt in finem usque , verum a- 
more quodam non solum imperfeclo , sed saepe 
eliam perverso et noxio. Quol sunt, qui tilios fra- 
tres, nepotes adolescenlulos ac pene pueros in- 
terdum, eliem non pene, sed penilus pueros one- 
rant ecclesiasticis beneficiis tribus aut quatuor , 
el ipsimel eos impellunt ad gehennam?El tum cum 
ea beneGcia perfas et nefas eis procuranl, vel el- 
iam emunt, si necesse est , lunc se filios, aut fra- 
tres aul nepotes suos vehementer diligere putanl. 
Quot sunt praelerea, qui si videant aiflnes aul a- 
micos suos velle mundo ac pompis ejus renujcia- 
re, ct Chrislum juxta ejus consilia serio imilari, 
lum illi. ut signa benevolentiae demonslrent, eos 
ad se vocant, alque a bono proposilo dehortari, el 
ad mundum revocare incipiunl? Non ita Chnslus 
dilexil nos, sed in vilam aeternam. Dilexit Domi- 
nus matrcm, dilexil aposlolos, dilexil marlyres,el 
plane sicul oporlebat. Numerale palaiia , posses- 
siones. horlos, vineas, quas eis atlribuit. Vae no- 
bis, qui dicimur diligere , et odio prosequimur. 
Imo plus nostra benevolenlia, quam odio noce- 
mus. Vere inimici hominis domeslici ejus. et qui 
amalores maxime videntur , illi saepe hosles et 
prodilores sunt. Itaque si vis recle diligere, dilige 
sicul Christus dilexit nos. Dilige in vitam aeter- 
nam, amputa occasionem peccandi , quaere ma- 
teriam hene agendi, procura salulem animae iis , 
quos diligis. 

Sed quid de illis dicemus. qui diligere non no- 
verunt.nisi verbo et lingua?El cum abquid de suo 
ponere debent, vel operam vel pecunias vel quid 
aliud, stalim dilectionis obliviscuntur ? Num hoc 
modo Christus nos dilexit? Non sane. Audi quid 
apostolus dicat; Ambulate in dilectione , sicut 
Chrislus dilexit nos, et tradidit semelipsum pro 
nobis hosliam et oblationem Deo in odorem sua- 
vitatis. Et apostolus Joannes: In hoc, inquit, co 
gnovimuscharitalem Dei,quod illeanimam suam 
pro nobis posuit , el nos debemus pro fralribus 
animas ponere, hoc est diligere opere et veritale. 
ln hoc Denm iniitari debemus. 

Sed alii postremo sunt , qui eos dumtaxat dili- 
gere solent, a quibus aliquid commodi vel hono- 
ris vel delectalionis expeclant: gralis diligere,quod 
vere est diligere, numquam didicerunt: alque id- 
circo inimicos nullo modo diligere possunt.llaque 
diligunt eo amore, quo muscae etiam diligunt, 
quae qnanidiu defers vas aliquod plenum melle, 
tamdiu te comilanlur: si illud alicubi ponas nulla 
te sequetur amplius. Non ila Christus dilexit nos, 
sed gratis, vera, pura,sincera dileclione. Cura ad- 
huc inimici essemus, dilexit, et Patri per morlem 
suam nos reconciliavit. Atque haec est dilectio.de 
qua praecipue Apostolus loquilur, dilectio eximia, 
heroica, Chrislianorum propria: dileclio, inquam, 
inimicorum. Narn cum dixissel ; Estole misericor- 
des , donaiiles invicem , sicui et Deus in Chrislo 
donavit vobis. slalira suhjunxit , Eslole ergo imi- 
lalores Dei, sicul filii charissimi, elc. 

At inquis, fieri non potest.ut inimicum diligam. 



Esl id contra naluram : slalim alque inimicum vi- 

deo, tolus perturbor. Esl quidem dileclio inimici 

conlia naluram.sed corruptam atque depravalam, 

nun contra naturam Dei gratia adjutam. Nihil est 

impossibile credenli. Qui revera eredit hominem 

eliam inimicum a Deo crealum , ad imaginem Dei 

afieclum, Christi morle el sanguine redemplum;el 

praeterea ejus dilectionem nobis a Deo praeceptam 

esse , sane multum laboral in diligendis inimicis. 

Quid , quod Deus , et lota rerum Lniversilas nos 

exemplo suo ad dilectionem inimicorum horlalnr? 

fSotine Deus oflendimus qootidie omni genere fli- 

giliorum, el tamen Solem suum oriri facilsuper 

bonos et malos et pluit super juslos et injustos ? 

Certe si Deus cum suis servis jure belli agere vel- 

let.sicul et nos cum noslris conservis agimus,sla- 

tim ad priraum flagilium omnium elemenla ope- 

ram et obsequium suum nobis negarenl.Terra nos 

non subslineret, Sol non illuslraret, ignis non ca- 

Iclaceret, aer spirabilem se non praeberet. At ve- 

ro Deus nosler , cujus misericordiae non est nu- 

merus, non ila se geril, sed permiltit nobis , licet 

inimicis,obsequia eleinenlorum frui. Praelerea ip- 

sc nobis vilam, molus , sensus , vesles , alimenta 

perpetuo subministrat , et hostem noslrum Sata- 

nam impedil ac prohibel , ne quantum vellet ac 

possel nobis noccat. Aspice deinde ac intuere o- 

mnes palres hujus universitalis. Nonne terram in 

rebus humanis semper conculcamus, terimus , ef- 

fodimus, et in eam omnes sordes et omnia purga- 

menta proiicimus?et tamen ipsa a Deo edocta red- 

dit bonum pro malo, proferl nobis herbas, fruges, 

aurum eliam el argcntum el omnia metalla. Non- 

ne vites et arbores,in rebus,quae vivunt.elnonsen- 

tiunl singulis annis spoliamus et tondemus? el ta- 

men ipsae uvas et poma liberalissime nobis pro- 

ducunl. Nonne canes , in aniraanlibus brutis , ali- 

quando vehemenlissime verberamus, et ipsi slalim 

omniuin injuriarum obliti molu caudae nobisblan- 

diunlui?Veniamus ad homines.Nonne apud Ethni- 

cos Cajus Cacsar nihii oblivisci solehal praeter in- 

jurias? Nonne 1'ericles , ut magnus Basilius lesla- 

tur. ciiiii et plebeo el cireu nforaneo quodam con- 

tumeliis et conviliis impeterelur , lola die patien- 

lissime eum audivit , ac deinde vesperi accensa 

face domurn eura reduxil? Nonne inter sanctos, in 

lege nalurae, palriarcha Joseph fralribus suiscru- 

delissime venditur ac pene necalus.injuriam illam 

non aliter, quam multis beneficiis in fratres colla- 

tis, ulcisci voluit? Nonne tempore legis scriptae 

rex et prophelaDavid atrocissimo hosli non serael, 

sed saepius benignissime perpercit? Denique in 

lege giatiae novae Christus, b. Steph:inus, omnes 

apostoh, omnes marlyres, omnes sancli i^la laudc 

enituerunt.liute(iicimur,inquit apostolus, el bene- 

dicimus: pcrsecutionem patimur, et sustinemus: 

blasphemamur, et obsecramus. 

At inquis, sancli eranl el perfecli, quos enume- 
rasli. Primum , numquid eliam Pericles el Caesar 
sancli erant?()nod igilur illi propter gloiiam va- 
nam facere poluerunl , tu propler gloiiam veram 
non poleris ? Deinde Josepli , Daviil . Stephanus , 
Paulus, sancti erant fateor et perfecli: sed interim 
homines eranl, carnem ct ossa ge^labant,sensum, 



CONGIO XXV. DE DOMIHICA TEHTIA QUADBAGESIMAI 159 

el sanguinem et choleram habebunt. Deuique san- men divinae sapienliae penelral,quaeque in eo lu- 

cii erant et perfecli:sed lu quoque sanctus et per- mineDei voluntalem,decorem virlutis,verumet fal- 

leclus esse debes,alioqui in regnum coelorum non sum , el minima eliam ac levissima quaeque erra- 

jntrabis. Tibi enim et mihi et omnibus dicilur : ta videnl. At contra mentes impurae similes sunt 

Eslole perfecti , sicut Pater vesler coelestis perfe- aquae turbidae , in qua sues jacuerunl , quae lu- 

ctus est. Et. Eslote imitatores Dei sicul filii L c/ia- cem non admillit, et in qua nec magni etiam lapi- 

rissimi. des cerni possunl. Ila enim animae hominum im- 

At iniquis turpe est el ignominiae plenum.inju- pudicorum, in quibus tarlareae sues jacent obscu- 

riam non ulcisci.Mira res profeclo: Deo gloriosum rae, foedae , inquinalae sunt , ul saepe etiara ma- 

est parcere, et libi turpe eril?Esl honorificum Do- gna peccala et flagitia horrenda non agnoscant. 

mino el lurpe erit servo? Quis hoccapere polesl ? Ilinc igitur , Deus tam saepe nos ad caslilalem et 

Aut quid demum non persuadebit , si hoc persua- sanclilatem exorlalur. Sancli, inquit, cslote, quo- 

det? Dcinde quid unquam de Caesare gloriosius et niam ego sanclus sum Dominus Deus vester. Et, 

excellentius praedicalum esl.quam quod bellando Lavamini, mundi estole: qui ferlis vasa Domini. 

vincerel homines, parcendo vinceret victoriam ? Et , beali mundo corde quoniam ipsi Deum vi- 

Nonne etiamArislotelesdocet.hominesviles elobje- de&u?i/. Aposlolus vero Paulus in omni fere epislo- 

ctos esse, qui ignoscere non noverunl? el, sloma- la clamal: Fugile fornicationem. Haec esl volun- 

chum esse nimfs delicalum.qui injuriasconcoquere tas Dei sanctificalio veslra , ul abslineatis vos a 

non possil?At inquis-.Inlerim homines digito me o- fornicatione,ul sciat unusquisque vas suum pos- 

slendent,el ignavum.et parvi animi esse dicent.E- sidere sanctificatione el honore,non in passione 

sto. Quid lua ? Sine illos dicere et agere quicquid desiderii.Fornicalio autem etomnis immunditia, 

velinf.Nam si slulti reprehendent cerleDeus,etan- n ec nominetur in vobis , sicut decel sanctos. Se- 

geli el omnes viri sapientes factum luum lauda- clamini pacem et sanclinwniam, sine qua nemo 

bunt. Quaero abs le, si dum coram judice cum ali- videbit Deum. 

quo conlendis , omnes qui adsunt le cnusam per- Sed occurrunl aliqui, et dicunt: Fornicationem , 

didisse dicerent , cl conlra solus judex le vicisse jmpuras cogilaliones , desideria turpium volupla- 

affirmaret , nonne omnes illos, qui contrarium lo- lUm , vel sibi peccala non videri , vel ita levia , ut 

querenlur, conlemneres.ac rideres?lla nuncDeus aspersione aquae luslralis statim expientur. Cui 

dicil te recte facere cum diligis inimicum,alque in- enim, ajunt, injuriam facimus,cum fornicamur vcl 

de maximum lucrum el honorem aliquando relalu- cum turpia cogitamus?Cui facimus,quod nobis non 

rum: quid igiiur tua referl. quid aliis garriant? E- vellemus fieri? Neminem laedimus, neminem con- 

stole iqiiur imilalores Dei, sicul filii charissimi : tristamus, neminem vexamus. Jam dixi vobis, sor- 

Eslis filii Dei Palris optimi et benefkenlissimi.cur didas islas animas,ila lurbidas.et obscuras esse,ut 

Satanam imitari vullis.qui est homicida abinitiol eliam gravissima facinora non agnoscant. Sed ad- 

Quid stultis et miserius iis, qui glorinm in ullione hibebimus lumen oralioni , et ea si poterimus de 

quaerunt el tamen interim similes carnifici potius, lenebris erula in solem ac lumen proferemus. Pri- 

qui nemini parcil, quam Deo videri volunl: quam- mum,cum nosChrisliani et non Elhnici simus, et- 

quam perdidissimi isli homines , qui ultionibus ct iamsi rationem nullam habercmus , qua ostendere 

parricidiis delectanlur , multo crudeliores sint o- possemus , haec esse mala et magna tnala , nonne 

mni carnifice.Carnifex enim permittit rcumconfes- salis esse debet , quod Deus el apostolus ejus no- 

sione et poenilcntia peccatum expiare: deinde si- bis praecipianl, ista fugiamus , et nisi paruerimus 

ne ira alque hodio occidit el quanlum esl in se mi- mortem sempilernam comminenlur? Apostolus ail: 

nuit supplicium. At sceleslissimi isti parricidae Ilaec eslvolunlas Dei sancliftcalio vestra, ul ab- 

tamquamrahidi canes saeviunt,el corpuselanimam slineatis vos a fornicatione.et sciat unusquisque 

enecaredesiderant. ras suum possidere in santificalione el honore. 

Scd jam ad alleram virlutem Iranseamus , For- In quibus vcrbis omnia genera impudiciliae cl lu- 

nicalio autem, inquil, et omnis immvnditia, nec xuriae conlincnlur. Si Deus ila vult , si aposlolus 

nominetur in vobis , sicut decet sanctos. Utinnm lestalur iln esse, nonne debemus caput demillere, 

essem ego ita eloquens , ut possem audiloribus humumnspicere.elahsque ullainlerrogalione face- 

meis, ac praes'Tlim ingenuis adolescenlibus deco- re.quod prnecipitur? Sed audi,quam poenam com- 

rem, spcciem, pulchritudinem , lucem inlegritnlis minMur: I\ r o/i7e crrare; inquit npostolus nd Corin- 

ei castilalis ub oculos penere! si scirem vel ex Ihios scribens, neque fornicarii,ntque idolisser* 

parte demonslrare, quam sil haeo virlus. et per se vienles. neque adulteriMcquc molles, neque ma- 

eximia , el Deo grata , el angelis amica cl homini sculorum concubitores. neque furcs, neque ava- 

silularis! ct quomodo animam illnslrat. el purnm. ri, neque ebriosi , ncque malcdici , neque rapa- 

mlidam , pcispicuam feeil, el idonoam reddil ad ces rcgnum l)ei possidcbunt. Rursum in epistola 

lulgorem , rndios divinae sapientiae suscipicndos ! ad Gaiatas: Bfdnifesla sunt, inquit, opera carnis , 

non dubito quin mullos ad eam diligendam,e1 lam- quac sunt fornicatio, immundilia, impudiciiia , 

quam pteliosam margarilim omnihus nliis rehus luxuria , idolorum servilus , vcneficia , inimici- 

\cndilis emendam inflamuiarcm: Vidisiis tiliquan- tiae. contentiones^iemulationp^. iva<\ rixac.di*- 

do nilidos quosdam fonles , qui ita lucem ronci- scnsiones, scclae invidiae, hnmicidi t. cbrietales 

piunt, ut loli usque ad profundum illustrentur , ul comcsxationvs <'t his similia : Quae pracdico vo- 

eliam nimini lapilli atque orenae in iis uumerorj bis, sicut praedixi,quoniatn <i>ii talia agunt,re- 

possunt? Tales sunt animuc caslae , quas tolas lu- gnum /'"' n<>n consequentur. Ei in ci»i>iola ho- 



1G0 



CONCIO XXV. DC DOMUNICA TERTIA QUADRAGESIMAE 



dierna; I/oc, inquit, scitole intelligcntes, quod o- 
mnis fomicator , aut immundus , aw£ ararus , 
(quod cst idolorum servitus) non habet haeredi- 
talem in regno Chrisli el Dei. Itaque videtis qua- 
lia sint ista crimina , quae a regno coclorum ex- 
cludunt. 

Sed num est verum, quod ajunt homines impu- 
dici, nulli sc injuriam facere? Nullo modo. Errant 
toto coelo. Primum enim injuriam atrocissimam 
faciunt proli.quae nascilur ex fornicatione.Quaero 
abs te , num vellcs tu ex fornicalione natus esse , 
ila ut parenlem ignorarcs tuum , el malrem mere- 
tricem haberes, atque esse sine fama , sine haere- 
ditate, sine institulione? Cerle non vclles. Cur er- 
go dicis le ncmini facere,quod non vclles tibi ficri, 
cum fornicaris? Deinde faciunt injuriam foeminae 
cum qua peccant,cujus tanlo magis crescit infamia, 
qunnlo magis crescunl fornicaliones.Praeterea non 
fornicarii solum , sed omnes impudici , etiam ii , 
qui solum in seipsis , vel cogitando , vel concupi- 
scendo vel aliis modis lurpitudinem operanlur,in- 
juriam faciunt corpori suo. Nam peccala caelera , 
ut furla, periuria,blasphemiae, exlra corpus sunt: 
qui vcro impudicus esl , in corpus suum peccat , 
ut nposlolus ait. Injuriam item faciunl Chrislo, qui 
fraler noslcr, os nostrum cl caro noslra esl : quin 
ctiam corpora noslra membra Christi sunt , ct ea 
impudicus tollit , et facit membra mcrelricis. In- 
juriam faciunt Virgini Deiparae,quae maler noslra 
esl, cum Christi filii ejus fralres simus. Maxime 
onim disphcenl malri Virgini filii impudici. lnju- 
riam faciunl eliam angelo iuslodi , qui nihil hor- 
ict mngis, quam foetorcm luxuriae. Denique inju- 
iiam,camque gravissimam faciunt Deo, cujus tcm- 
plum prophanant atque everlunl. Numquid si in 
lioc lemplo , si inter hos parieles , vellel aliquis 
.iflulterium vcl fornicalionem excrcere , nonne sa- 
crilogus ab omnibus hnbcretur? Quomodo igilur 
non sacrilcgus crit , qui corpus suum vivum tem- 
plumSpirilus sancti piophanare audcl?iVe8ci(is,in- 
iiuit nposlolus. qma mcmbra vestra templum sunl 
Spirilus sancli ? Habetis crgo , qunm vehementer 
erranl homincs impudici, cum se ncmini suis im- 
pudiciliis injuriam fnccre dicunt. 

Scd rursum alii, juvenes, inquiunt, sumus, non 
possumus caste vivcre.eliamsi vclimus. Et hoc im- 
manc mendacium cst.Ncc cnim non possunl casle 
vivcre , sed non volunt. Nec csl impudicitia mor- 
lius juvcnlulis , scd corruplac juventulis : Alioqui 
quol milla sanctorum adolesccntium ct sancla- 
rum virginum io Ecclesia cxlilerunl? Nonne san- 
clus Eduardus Angliac rcx , benlus Ilcnricus Ro- 
manorum impcralor , et alii nonnulli , cum ipsa 
propria eonjuge , quod pcne vidclur incredibilc , 
in virginilnte vixcruniVEt nos non polcrimus,quod 
illi el tllae? Numqujd illi ct illac in semclipsis po- 
luerunt . el non in Dornino Dco suo? Certe si rex 
nosicr diceret servis suis ; Iloic in Indiam , el na- 
vos non accipialis . sed vel supcr undns ombulan- 
do , vcl nnlando vcl volando co pertingite ; mcrilo 
profoclo . oplimoque jure conqueri possenl. At si 



dicerel: Accipite naves quotquol sunl ncccssariae, 
cl eo modo iter facile;excusationem non habercnl. 
Ad eumdem modum, si dicerel Deus : Viribus ve- 
slris castc vivilc, nihilque auxilii a me expeclctis, 
mirum non esset , si obtcmperare non posscmus. 
At cum ipse nobis mulla adjumenta polliceatur , 
mulla remedia instilucrii,quis orc blasphemo dice- 
rc audebil, Non possum casle vivcrc? 

Quae sunl igilur ista remedia?Primum jejunium 
el oratio:J/oc enim genus daemoniorum non eii- 
citur , nisi in oralione etjejunio. Vult Dcus , ut 
inlclligas donum suum essc conlincnliam, atque a 
sc eam magno desiderio pelas cl ipsc eam libi pro- 
cul dubio non ncgabit. Quia eliam caro pinguis , 
tamquam terra aratro non subacla, scmper germi- 
nat malas herbas impurarum cogilationum , debcs 
eam jejuniis cxerccre ac subigerc. Porro ad jeju- 
nium et orationem addere dcbes leclioncm piorum 
librorura, ac praesertim corum , quibus vitae san- 
clorumconlinentur,ut videas quibus modis,qua in- 
duslria, qua arte spirilum fornicalionis vicerint ii , 
qui nunc coronanlur ac triumphant in coclis. Po- 
stremo sacramenta illa potenlissima et saluberri- 
ma confessionis el communionis , si frequenlarc 
volucris, vel octavo vcl quintodecirao quoque die, 
vel ut minimum mensibus singulis , profccto virn 
ct efficaciam hujus mcdicamenlis cxpcrieris. In 
ipso vero conflictus summo studio obscrvare de- 
bes . ut primns cogilaliones rcpcllas ; Nolo sinas 
cogilaliones cresccre, in<iuil b. Ilicronymus, dum 
parvus enl hostis interfice. liealus qui lenebit et 
allidcl parvulos suos ad petram. Parvuli noslri 
primae sunl cogilalioncs:pclra aulcm Chrislus est. 
Itaque si tibi bcne consullum cupis , si vicloriam 
in islo conlliclu dcsidcras, allidc pnrvulos luos ad 
pclram: slatim atque oborilur lurpis cogilalio, de- 
ligc oculos mcnlis in vulncra Doraini noslri Jesu 
Chrisli. Cogita serio atquc altente , ideo Deum ip- 
sum lam alrocilcr vulnerari voluisse , ne animus 
luus turpibus cogilalionibus vnlncrarelur. Neque 
duhiles quin ex illis sacralissimis fonlibus Salvalo- 
ris scalurient aquac , quae ardorura luae libidinis 
cogilationum ct dcsidcriorura cxlingunl. Si vcro 
rcraedium islud non prolcril , quod taracn raro ad 
modum acciderc solel . eonvcrte oculos mcntis in 
illns vivas et sempiternas flammas gchcnnae, quae 
omnes impuros el impudicos crcmabunl. Cogita 
quid crit propler unam brevcm, lurpcin , cxiguam 
voluplalem igncm gchcnnae mnximum ct non diu- 
lurnum , scd acternum nbsquc ullo linc lolcrare , 
ubi numcrabis millc annos, cl ilcrum mille,elde- 
cem milia, cl mille millia, et millies mille millia, 
cl scrnpcr cril iniliurn. Isla aclcrnilas iioenarura , 
dubiutu esso non potesl , quin si lidcli animo at- 
(|iic atlcnte pcrpcndnlur, slalira cxlinguat, autmi- 
ligcl scnsum libidinis. Haec sunl igilur rcmcdia , 
isln sunl arrna , islis ulamur , ct victoriam procul 
diibio consequemur, prncstnnlcDomino noslro Jc- 
su Christo , qui vivit ct rcgnal Dcus in saecula 
sacculoium Amcn. 



CONCIO XXVL 



DE DOMINICA LAETARE 



T H E M A 

De evangelio quinque panum. Joan. G, 



SYNOPSIS 

Chrislus, ul sc mundi auciorem et parentem ho- 
minibus probaret, faclum Apellis imitari visus 
esl. Quomodo ipse pro humana salute assidue 
discurrendo se fatigaril ; verba Christi homi- 
nes palienti vi trahebant,idque polissimum ob 
miraculorum virtutem, et qaarc hoc , a simili 
oslendilur. Concilialio lexlus evangelici , qui 
sibi conlradicere videbatur. Tres causae , cur 
Christus signa el prodigia faciebat , asserun- 
lur. Vndenam omnis haeresis et schismalum 
causa orla sil , luculenla narratione patefit . 
nempe quod plurimi Christum non propler 
Christum, sed ut de panibus ejus manducenl, 
quaerunt. Causa reddilur , cur Chrislus mons 
ipse plerumque monlibus fucrit delectatus,ni- 
mirum ul nos eum ad montem omnium perfe- 
clionum scqueremur. Cur itidem in soliludi- 
nem secesserit. Praelatorum esse , subdilis in 
miseria conslilutis sollicite providere, Chri- 
sti exemplo docetur. Panes istos figuram 
fuisse eucharistiae ex multis allalis probalur. 
Eucharisliam esse cibum bene valenlium,non 
acgrorum; el quomodo sordes pedum , id est , 
peccata , anle mensae hujus coelestis accessio- 
nem sint abluendae, disserilur. 

Secunda pars rcliquam textus explicationcm con ■ 
iincf, ubi docemur injurias aequo animo fer- 
re,Chrisli exemplo,qui hic el alias injurias si- 
bi illatas benefaclis arguere consuevit. Cur 
Chrislus anle fractionem panis , et non posl , 
gralias cgerit. De mulliplicatione panum pau- 
cula quacdam inserunlur. Cur polus hic nul- 
la fiat incntio. Quinam sinl fruclus clecmosy- 
nac lam corporalis quam spiritualis, demon- 
slralur. Chrislum singulis annis nobis panes 
mulliplicare , el aquam in vinum converlere 
probatur.Quatuor egcslis causae adducunlur. 
Prima est dilJidenlia de providenlia Dei. Sc- 
cunda divilum avaritia el tcnacilas. Tcrlia , 
puupcrum superbia, luxuria ct cbrietas.Quar- 
la , divitum supcrbia ct luxus , qnac singula 
oraloria antc exaggeranlur. Tantem exhorla- 
iio ad liberalitatem iu pavperes epilogi vicos 
sustinel. 



Piclorum principem Apellem , audilores oplimi, 
cum is Rhodum ad Prologenem venisset , et oflici- 
nam ejus ingressus ipsum minime reperissel , li- 
neam quamdam lanto artificio duxisse scribil Pli- 
nius, ut ex ea facile Protogenes intellexeril, Apel- 
lem esse, qui ad se venissel: nec enim linea lan- 
tac tenuitalis, ut prope aciem oculorum effugeret, 
alium, quam Apellem auclorem habere polcral. 
Tale quiddam mihi esse videlur , quod in hodier- 
no evangelio de mundi hujus architeclo et moli- 
tore Chrislo b. Joannes evangelista commemoral. 
Scribit enim eum, cum ad nos ex illo suo coclesli 
domicilio descendisset, el hujus pulcherrimi ope- 
ris, quod a perfecta absolulaque eleganlia Graeci 
v.ooy.ov, nos mundum appelIamus,auctor ac parens 
credi vellet; nee ignorarel homines solis verbis 
non facile sibi fidem adhibiluros esse , lineam u- 
nam, quam nemo omnino imilari posset, illo suo 
divino pinicillo duxisse. el rem mundo miraculi , 
et prodigii plenam ostendisse. Siquidem quinquc 
panibus et duobus piscibus quinque hominum 
millia pavit. Al si ipsum facinus, et nostram inflr- 
mitalem consideres, res esl ejusmodi, quam hodie 
Dominum eflecisse evangelisla scribit, ut vires re 
rum creatarum exuperet, el omnium hominum,al- 
que angelorum facultatem ac polentiara vincat. 
Quocirca non immerilo, qui tantae rei speclalores 
esse poluerunl.auctorem ex opere agnoscentes , 
laetissimis vocibus acclamaverunt : llic cst vere 
prophcta, qui venturus est in mundum. Quanli 
vero praeclarissimum hoc signum divini evange- 
lislae faciendum censuerinl. vel ex eo cognosci 
polcst, quod cum alia (nisi fallor) omnia noslri Li- 
beratoris signa, alquc prodigia vel ab uno, vel ab 
alio praelermissa sinl,hoc unum ab omnibus sum- 
ma diligenlia maximaque consensione acternis lit- 
leris mandalum, et ad omnem poslerilalis memo- 
riam consocratum esl. Adcslc igilur animis, audi- 
lorcs, et dum vobis historiaro evangelioam , qua 
hoc pulchcrrimum facinus conlinelur.expono quac- 
so. diligenter, ul faccre consuevistis allcndile. 

Abiil Jesus irans mare Galileac , quod est Ti- 
bcriadis. Niliil omnino lcmore aul casu sapien- 
lissimus Dominus faciebal. A'cc c.nim unquam lc- 
morifas. ul Tullius ail, cttfll xapicnlia commiscc- 
tur. Cur igilur ahiil Irans mare Galilaeoejquod esl 



162 



CONCIO XXVI. f>E DOMIMC.V LAETARE 



Tiberiadis? Concinncm, etlongamet ulilem Domi- 
nus ad Judaeos babueral, ul ex capile superiori 
inlelligi polesl: verum cum se nihil profieere apud 
eos animadverlerel, quod illi obstinalione quadam 
voluntatis, ct oculos, ut non viderent, et aures, ut 
non audirent, clausissent. egressus ab eis trans 
mare Galilaeae; non sccus ac prudens medicus , 
cum de saltile aegroli dcsperal, eum deseril,atque 
ad alios curandos studium suum ac diligenliam 
confert. Rursum nihil est , cui minus convebial 
slare, el quicsccre, quam Soli, cum ipse sil, qui 
universo orbi lumen ct calorem impartii. Dominus 
aulcm sc jusliliae solem.ct mundi luccm esse non 
igoorabal; ncque ullo modo oblivisci polcral, non 
alia de causa se mundo lenebris dcnsissimis obru- 
lo illuxisse, quam ut suo fulgore lenebras dissi- 
parel, el homines m umbra morlis sedenles illu- 
slrarel. Quocirca pene oumqoara quiescebat , et 
nunc iu Galilaeam ab Jerusalera descendebal , 
nunc ilcruin a Galilaea in Jcrusalem ascendebal, 
nunc Sainariom obibal, nunc niare Iransmiltebat, 
nunc Tyri et Sydonis fines peragrabaris , nunc 
ad urbes el oppula se conferebat, nunc eliarn so 
liludines el loca deserla perluslrabal. Abiit igitur 
ex Judaca trans mare Galilaeae, ut tamquam verus 
Sol lumen praesenliae suae illis eliam regionibus 
exhiberet. Deindc non solumvcrbis, scd eliam fa- 
clis Dominus loqucbalur, el res futuras non lau- 
tum mullo anle praedicebal, verum eas eliam in- 
terdum rebus gestis imilabatur,alque adurobrabat. 
Excessit igilur ex Judaea,Judaeisque in sua ohsti- 
nalione el caecilale reliclis. Tiberiadis mare Irans- 
inillil ut iam nunc ostenderet de Slon lcgem exilu- 
iam ac verbum Domini de Ierusalem:e\ aposlolos 
aliquando adJJudaeos dicluros. robis quidcm opor- 
lebat primum praedicari rcrbum Domini ; scd 
quoniam repelliUs illud et indignos vos judicalis 
aelernae viiae, eccc convertimur ad Gentes. Po- 
streroo ahiit Dominus trans mare, et in loca dc- 
serla se conlulil: tum ul majorem sitim audiendi 
vi rbum Dci in iis, quos ad aliquod lcmpus dese- 
rebal, excilarel; lum ut miraculi palrandi et pole- 
sl.iicm suam oslendendi,in panum rl piscium mul- 
liplicalione opporlunilalem hahcret. Abiiligitur 
iiuns nuire Galilaeae quod esl Tibcriadis , hoc 
esl, ullra eum lacum , qui iu linibus Galilacae la- 
cel quique Tiberiadem civiiatcm allnii. 

Et tequebatur eum multiludo rnagna. Verba 
Domini. Boditores, quasi quaedam jucundissima 
syraphonia, undiqoe hnmines atlrahebanl. Neque 
iinum id nobis videri debet: non enim eloqnens 
aul sapiens ahquis loquebalur; sed ipsum Dci ver- 
hum, ipsa Dei sapientia loquebalur. Ccrie plns- 
quam Deroonstbenes bic, plusquam Salomon hic: 
tiumquam sic locutus cst homo, sicut hic homo. 
Ilaque quod falso poelae de suo Orpheo jactanl,id 
nos vcre de Chri>to aflirmare possumus: Nempc , 
cnrrebanl post euro, non quidem ar!)ores ct ferae, 
Dgroenla sonl haec; sed rudes el agresies horoines 
el oblili rectorum, oblili prolium , oblili rei fami- 
liaris, oblili operuro sludiorumque suotum, eliam 
in desertissimas solitudines, et ad mulla milliaria 
Dominum sequebantur. ef seo/uebatur inquit, eum 
multiludo magna, Solebanl olim , qui columbas 



aucupabanlur, ut magnus Basilius ad Julitain scri- 
hcns ail, lali quadam arte atque induslria uli: Co- 
lumbam unam, quae longo usu ad aedes Domini 
sui redire didicissel, unguento quodam ungebant, 
cujus odor gralissimus esse columbis perhibelur, 
luin eam ad hunc modum delibulam dimitlebant. 
llia de more peraercm volans varia loca peragra- 
bal; quolquot vero columbae in eam incidebant, 
omnes gralissimo illo odore alleclae, ei se adjun- 
gebanl, alque hac ralione, quae sola egressa fuc- 
ral, innumeris deinde sodalibus comilala, el quasi 
Slipala rediit.Ad eumdem igiiur modum.cum Deus 
optimus ct sapientissimus auceps inlelligerel, bo- 
mines quasi columbas sinc cordc ex paradisi nidis 
cl cubilibiis evolasse, cl misere quolidie ah acci- 
pitribus rapi alque occidi videret, cuperetque eas 
ad sua domicilia et nidos revocare, aeccpil culum- 
bam unam nostri videlicet liheraloris innocenlis- 
simam humanitalem, el eam omnium graliarum el 
virlulum unguenlo perunctam in medium aliarum 
<olumbarum misit. Hinc igilur fiebat, ul quocum- 
que Dominus pergerel, mulliludo magita eum se- 
querelur. Alii siquidem odore operum allecii cur- 
rebant, o,l clamabanl: Bene omnia fecil,e' surdos 
fecit audire et mulos loqui: Aliusodore virlulum 
el innocentiae deleclalus currebat , et clamabal : 
IHagisler, sequar le quocumque icris. Ecclesia 
vero adhuc cnrrit cl clamal: Trahe me posl te, 
curremus in odorem unguenlorum tuorum. 

Sequebalur igiturilhwi mullUudo magna.Qu;\- 
mobrem? Quia videbanl, inquil, signa . quae fa- 
ciebat super his: qui infirmabantur. Ecce quali 
odore trahebanlur isli , nempe signorum et pro- 
digiorum. Dominus enim turbas islas coelestium 
el spiritualium bonorum nondtim capaces , cura- 
lionibus corporum, veluli quibusdam muneribus 
alliciebat. ut hinc ad majora ascendere, »1 animo- 
rum etiam curalinnem desiderare, alque ab co pe- 
lcre incipcrenl. Nomic apud Iloratium legistis; 

Pueris dant crnslula, blandi 

Doctores, elemenla velinl ul discerc primal 

Ila fieri so!el,munusculis quibusdam alliciunlur 
pueri. ul prima elemenla perdiscnnt. Aluhiadole- 
verint , et philosophorum aul jurisconsullorum 
scholas frequentavcrinl. jam eos proleclo pudcret 
accipere cruslula. Sic eliam Deus cum hominibus 
facit. Nam, ut b. Auguslinus, libro quinlo de civi- 
tale Dei, sapienler docet , cum viderel homines 
quasi pueros res islas ludieras, regna , imperia, 
opes. honores.et alias (dicam enim) nugas magni- 
facere. et ea a suis idolis ei simulachns petere, 
coepii liaec ipsa suis culloribus Iraderc , ul Con- 
slanlino el Theodosio el aliis nonnullis , quos, ut 
ipse Auguslinus loquilur, lanlis implevit muncri- 
bus, quanla nemo auderet oplare. Nimirum,ut vel 
hac ratione ab idolis homines revocarenlur. Dein- 
de vero cum ex pueris excessissent, ct ad Chrislia- 
norum maturilalem pervenissent, jam non de cru- 
slulis, non de nugis,non de lerrcnis opibus el ho- 
noribiis; scd de regno coelesti, et gloria illa bcala 
ac sempileroa cogilarenl,et non jam a paedagogis 
prima elcmenla perdiscerent, sed ab ipsoDci vcr- 



CONCIO XXVf. DE DOVIINICA LAETARE 



163 



bo doolorc sapienlissimo audirenl: Quaerito pri- 
mum regnum Dei eljustiliam ejus: et haec onrnia 
adiicienlur vobis. Haec esl igilur causa, quare 
Dominus beneflciis coralionum lurbas ad se traho- 
bat, ita ut quocumque iret.eum maxima multiludo 
scqueretur. El sequebalur eum, inquit Joannes , 
maxima mulliludo, quia videbant signa , quae 
faciebat super his, qui infirmabantur. 

Sed quo pacto quaoso. rogei quispiam.isla vora 
esse possuni; Sequebalur eum mullitudo magna 
quia videbanl signa, cum paulo posl, boc in eo- 
dem capile Dominus dicat; Quaeriiis me,non quia 
vidistis signum, sed quia manducastis de pani- 
bus ? Quomodo isla cohaerenl? quomodo non pu- 
gnant? si verum csl. quod evangelista dicil: Se- 
quebanlur eum, quia videbanl signa: quomodo 
verum est, quod Dominus ait: Quaeritisme, non 
quia vidislis signum , sed quia nmnducnstis de, 
panibusl Dunhus de causis auditores, Dominus 
noster signa el prodigia faciebat. Primum , ut se 
verum Deum ac Dei filium esse demonslrarel.Dein- 
de, ut tniserorum aegriludinibus el necessitalibus 
opem ferrel. Quibus terliam, si placet, addamus , 
ul aliquid aliud se faclurum pollicorelnr.ac veluli 
designant. Nam cum lepram curabal, non se me- 
dicurn autchirurgum profileri volebanl; sed nimi- 
rum ostendere, se illum esse, qui nos a peccalo 
rum, quae per lepram signifieabanlur . aegriludi- 
ne liberarc possunt. Et cum hodie panes multipli- 
cavil, numquid egregius aliquis pistor baberi aut 
sola corpora satiare voluit? Non sane , auditores. 
Quidnam igitur? Nempc docere, se, ad quem mo- 
dum corpora panibns divinilus muliiplicalis refe- 
cissel.ad eumdein animos noslros quoque coelesli 
pane refeclurum. Quocirca paulo post de sacro- 
sancto eucharistiae sacramenlo diutissime dispu- 
lavit. Harum igitur trium causarum, illa prima ac 
praecipua eral, ul se Deum aul Dei filium esse 
confirmaret, et Gdem animis bominum inserendo. 
in iisdem aeternae salulis fundamenlum jacerel. 
Quod aposlolum Joannem minime fugiebal , quip- 
pe, qui simul atque miraculum de aqua in vinum 
conversa exposuit. quasi miracula finem aneriens 
ad:E/ manifestavil gloriam suam,ot crediderunt 
in eum discipuli ojus. Sed qunmquam Dominus 
hoc potissimum intuebatur, cum mirarula faciebal 
ut homines ad fidem, et verum Dei cullum addu- 
ceret: illi lamen praecipue ac pene solum externa 
beneficia considerahant. ul morborum curationes, 
ul daemonum ejecliones . ul panum el piscium 
mulliplicationem. Ilaque quod maximi Dominus, 
ipsi minimi laciebanl: quod Dominus minimi, ipsi 
maximi ducebanl. Quae cnm ila sint , non solnm 
Domini, el evangelislae verba non pugnant , sed 
maxime etiam cOnyeniunt. Qoid onimb. evnnee- 
lisla dixii? Soqnebalvr eum inquil, mnlHludo ma- 
xima quia vidobantsigna, quae faciobal super 
hi», qui infirviabantur. Perpendile verba postre- 
ma: Super his, inquit, qui infirmabantur, ul o- 
stendcret cos non lam propler signa, quam pro- 
pter beneficia curationis Dominum quaesivisse. 
Quid vero ipse. Dominus ail? Quaerilisme, inqnit 
non quia vidistis signum, sed quia manducaslis 
depanibus, boc est , non idcirco mc quaerilis, 



quia tam praeclaro prodigio gloriam meam el divi- 
nilatem agnoveritis: sed quod in maxima egestale 
atque inopia praeter omnem spem refecli a me et 
recreali fueritis. 

Utinam non tam aperle in homines noslri tem- 
poris baee Domini reprehensio conveniret. Quae- 
ritis me,non quia vidislis signum.sed quia man- 
ducastis de panibus. Ego quidem auditores, ita 
slatuo, sophismata baereses, lot populorum ac re- 
gnorum a vera fide defeclionem, omnes denique 
horum funeslissimorum temporum calamilates , 
bella. tumullus, seditiones, non aliunde occasio- 
nes habuisse, quam exeo,quod pastores el reliqui 
Domini sacerdoles, Chrislum quaerebant,non pro- 
pler Christum, sed ut dc ejus panibus manduca- 
renl. Annis aliquol antequam Lutherana el Calvi- 
niana haeresis orirclur, nulla ferme erat, ut ii lc- 
stanlur, qui eliam tunc vivebant, nulla (inqtiam) 
prope erat in judiciis Ecclesiasticis severitas,nul!a 
in moribus disciplina, nulla in sacris lileris erudi- 
tio. nulla in rebus divinis reverentia, nulla propc- 
modum jam erat religio. Eximius ille cleri etsacri 
ordinis decor perierat: vilissimo cuique ludibrio 
eranl saccrdoles: a populis contemnebanlur , de- 
spiciebantur, gravi diulurnaque laborabanl infa- 
mia. Et undenam haec omnia? Nonnc ex eo, quod 
pastores ordine praeposlero, non praecipue glo- 
riam Chrisli et ovium suarum salutem, sed^panes 
el pisces, boc est, redditus et provenlus polissi- 
mum in ecclesiaslicis muneribus quaerebanl?cer- 
te aposloli.qui primi ecclesiae pontifices el paslo- 
res fuerunl, cum viderent. se a proprio suo mu- 
nere, boc est ab oratione et concionibus nonnihil 
impediri, quod pecuniarum, quas novi Chrisliani 
ante eornm pedes proiiciebanl, el aliarum exler- 
narum rerum ralionem babere cogerentur , conti- 
nuo eam curam a se rejecerunl, alque dixerunl; 
A 7 o?? estaequum, nos derelinquere verbum Doi, 
ot ministrdre mensis. Considerate ergo fralres, 
viros ex vobis boni testimonii seplem , plenos 
scientia el. sapiontia, quos constilua.mus supor 
hoc opus. nos vero oralioni cl minislerio vcrbi 
instantes orimus. Al vere paiicis unte annis,quam 
multi reperiebanlur (quorum similes ulinam nulli 
mndo reperienlur) qui si non verbis cerle reipsa cl 
faclis dicebanl: Non est bonum nos, ut verbo Dei 
vacemus, reddilnnm cl provenluum curam negli- 
gere. Ponamus in ecclesia et in suggeslu vicarium 
uniim qui modico slipendio sil contentus , ipsc 
praedicel verbum Dei, ipse ovium curam habcal , 
nos vero opibns el bonoribus cumulandis et au- 
crendis inslantes erimus.Haec igilur origo,hic fons 
malorum omnium fuit. Nam quoniam morcs cor- 
rupti, vila conlaminala, sacramenlorum oblivio el 
religionis conlemptus , veluli quidam gradus ad 
baeres et schismala sunl , lupis quibosdam , illa 
occnsione exortis, qui pcllem nvinam induli inno- 
cenliam el sanclimoniam simulabanl. alquc in Do- 
mini Servntoris doctrina caeculienlcs.nescio quam 
liherlnlem evanpelicamsibi fingebant.verbi Dei pu- 
rilniem polliccbanlur, ct Domini sacerdotes in iu 
vidinm apud populos rnpiebnnl , conlinuo ovrs 
Chrislinonunnautallera.sed inlegri grrpcsn pasln- 
ribus fupere,nlque ad lupos confugerc inceperunl. 



Itii 



CO.NCIO XXVI. DE DoMIMCA LAETARE 



Sed haec jam nimis anliqua praetereamus: uli- 
nam sallem nunc noslro malo cdocli , Christum 
propler Chrislum non propter pancs quaereremus. 
I tinam nulli essent, qui canonicatus cl ecclcsia- 
slica beneficia quaercrenl, non ul in vineaDomini 
laborare possinl, setl ut sumpiibus Domini crucifi- 
.\i vivani, el in labore hominum nonsint. Ulinam 
omnes, quid sibi illa verba velint, inlelligeremus; 
Primum quacrile rcgnum Dci eljusliliam ejus : 
el non ordinc praepostero, primum cibum ct vc- 
stcs cl alia omnia quacrcremus, ct postea rcgnum 
coelorum, ul quocldam additamenlum, habere vel- 
lemus: Noo sccus ac ii,qui nucum ac pirorum pu- 
lamioa, cl corliccs diligenler colligunt , nucleum 
aulem el ipsam rci medullam negligunl: quod cx- 
tremac ct maximae demcnliac argumentum est. 
Sed ad cvangclium rcverlamur. 

Scquilnr. Subiit ergo in monlem Jesus. Quid 
mirum? Mons ad monlcm acccssit. Dominus cnim 
sicut saoclus sanctorum cst, ila ct mons montium 
csl. Ncquc lanto monles vallibus altiorcs.ediliorcs 
el soperiores sunt, quanlum evangclica Chrisli do- 
ctrina profundilalc ac sublimitalc,omncm omnium 
philosophorum sapicnliam vincit. Dcinde semper 
Dominus monlibus delcctatus cst. In Nazarelh, 
quae in monle sila eral, concipi voluil; in monli- 
bus orabal; in monlibus doccbal; in monte transfi- 
guralus csi; in monlc morluus esl; ac demum cx 
inonle iu coclum consccndil, ul jam mirum nobis 
videri non debeal, si dc co in Cantico amoris di- 
calur; Eccc iste venil saliens in moniibus, tran- 
siliens colles. Hacc vero omnia nos erudiunl.ut si 
Chrisli vcsligia inscqui,atque eum imitari cupimus 
vallium, hoc csl, humilium opcrum angustiis con- 
lcnti non simus, mullo eliam minus per planities 
viliorum el voluplalum incedamus ; scd scmpcr 
monlcs ac summa vcsligia virlulum et perfcclionis 
summo sludio conseclcmur.Dcnique Dominus ver- 
ba fiiclurus, ct populos ad montem pcrfectionis a- 
scendcndum provocaturus , ipsc prior subiil in 
monlciii, ut pastorcs ct concionatorcs admoneret, 
ui primum faccrcnt, dcindc doccrcnl. Neque antc 
alios in mcnlcm virtulum cl pcrfeclionis ascenden- 
durn excilarcnl.quam ipsi monlcm eumdem ascen- 
dissenl. Subiit, inquil, in monlcm. Quem monlem 
perfeclionis asccndere nos Dominus voluil, quem 
ipsc prior non ascendcril? Quod virlulis fastigitim 
supcrarc nos docuit, quod anlca ipse non supera- 
vciii? Vere coepil lesus facerc et doccre: Vcre su- 
biii in monlem Jcsus. Horlalur ad volunlariam 
peuperlalem? Ai vulpes fuveas habcnl.cl volucres 
caeli nidos\ filius autcm hominis nonhabel, ubi 
capui reclinel. Ilortalur ad mansucludinem? At 
ipse /io?)io vorax ct potalor vini, Samarilanus et 
daemoniacus appellalus , solum hoc respondil; 
Ego dacmonium non liabeo. Ilortaiur ad flelura 
amplcclcndtim cl risum fugiendum? Al ipsc flcvil 
saepius, numquam aut risit. Horlalur ad orandum 
el vigilanduno? At ipse pcrnoctahal saepius in ora^ 
lione. Hortalur ad injurias condonandas? Al ipse 
in crucc sublatus, ct injuria incredibili aflectus 
orabal, diccns: Puter ignosce itlis, non enim 
sciunl quid faciunt. Horlalur ad obedientiam el 
fiumilitalem? \t ipse humiliavil semelipsum fa- 



clus obediens usquc ad mortem. Hortalur ad clia- 
rilatem? al charilas est,quae ipsum ad crucem ad- 
duxit, alque in ea usque ad morlem continuit. A- 
lioqui enim forlior erat quam Sampson; ncque fu- 
nes neque clavi tenerc illum unquam potuissent. 
Vere igitur coepil Jcsus facerc cl doccrc. Vere 
subiil in montem Jesus, et ibi sedebat cum disci- 
pulis suis. 

Ratione reddil b. Marcus, cur Dominus in soli- 
tudincm sccesseril, el ibi sederit cum discipulis 
suis: nempe ut paululum ab itinerum el concio- 
num laboribus conquiesccret. Apostoli enim, ul 
idcm b. Marcus ail, cum in plurimis locis concio- 
nali fuissent,el multorum aegriludines curavissent 
rcdcuntcs Domino rcferebanl , quae gesserant et 
docuerant.Pcrlinelenim ad summum praesidcm et 
paslorem cognosccre , quid pracsides minorcs fa- 
ciant, el rectenc,an sccus provincias sibi commis- 
sas administrenl. Quocirca cpiscopi cl conciona- 
lorcs Clirisliani, non ex caeremonia aut consuctu- 
dine aliqua, sed cx debilo el nccessitate summo 
ponlifici et ccclesiac universae capiti rerum a se 
geslarum ralionem reddcre lencnlur. Et si id fa- 
cerc recuscnt, non paslorcs, scd furcs et lalrones 
exislimandi sunl. Nonne ipse aposlolus scribens 
ad Galalas ait, se in Icrusalem asccndissc, ut Pe- 
trum vidcrel, cl evangclium suum cum co confcr- 
rct, ?ie fortc in vacuum curreret,aut cucurrisscl? 
Sed a proposilo non reccdamus. 

Cum igilurDominus discipulos suos ex illissum- 
mis et continuis laborihus defessos esse vidcret, 
et ipse quoque non minus fessus el faligalus es- 
sel, ait: Venile seorsumin desertum locum,ct rc- 
quiescile pusillum. Subiit crgo in monlem Jesus 
el ibi sedebat cum discipulis suis. Vcrum vix o- 
mnes consederant, alque ad rcquicsccndum pau- 
lispcr se composueranl, cum altollcns Dominus o- 
culos vidit, quia raulliludo maxima venit ad cum. 
IIoc imitari principcs el pasloies dcbcrcnt,nempe 
ut dum ipsi in montibus honorum et dignilalum 
constituli, commode atque in deliliis scdent, pau- 
pcrum et calamilosorum non oblivisccrcnlur, sed 
aliquando oculos ad eos convcrtercnt, eorum ino- 
piae ct calamilalibus prospiccrcnl. Denique ut po- 
puli, nec spirilalis nec corporalis annonac penuria 
etcharitatc laborcnl,quara vigilanlissime provide- 
renl. 

Addil hoc loco b. Marcus. Et miserlus esl sm- 
pcr eos: quia erant sicut oves r,on habenlcs pa- 
slorcm: et coepil cos docerc mutla. quale cl 
qnain illuslrc cxcmplar animarum pasloribus Do- 
minus fuil? In soliludinem se conlulcral, ul pau- 
lulum a concionum laboribus rcquiesccret; et la- 
men cum populos, fame vcrbi Dei Iaboranlcs vidit 
oblilus quiclis ilerum concionandf laborero assum- 
|isit. Et concionem usque adeo prolixam habuil, 
ul apostoli dixcrint: Hora jam practeriil , dimille 
illos. Addil quoquc b. Malihacus. El curavit lan- 
guidos eorum. Quod myslcrio non vocal ; scd ut 
percipialur,illud anlc cxplicandum cst panes islos 
divinilus mulliplicatos, ulOrigcnes capilc dccimo- 
qu:irlo Matihacum cxponens sapicntcr docet, sa- 
crosanclaeeucharisliae lypum ac figuram gessissc. 
Primura eadem pentlus caeremonia Domiuus ho- 



COKCIO XXVI. DE DOMINICA LAETARE 



165 



die panes mulliplicavit, el in ullima coena cucha- 
ristiam consecravil. Quid egit cum panes mullipli- 
cavil? Acccplis, inquit Mallhacus , quinque pani- 
bus, aspicicns in coclum bcnedixit cl fregit, et 
dcdit discipulis. Quid egil cum eucharjsUsm con- 
secravit? ornnino idem. Dcinde , sicut hodie Chri- 
sti omnipolenlia alia corpora vertehantur in panes 
ila in ullima coena cjusdem omnipolenlia panis 
verlehalur in carnem. Et sicul hodie quinquc pa- 
nes vcre mulliludincm incrcdihilem saliaverunt, 
el lamen nihil cx eis deperdilum csse videbatur, 
cum duodecim cophini superfuerinUsic eliamChri- 
stus, qui hoc divinissimo sacramenlo continclur, 
vere mullorum millium Christianorum animos pa- 
scil, ct lamen sempcr tolus alque intcgcr perse- 
veral. Rursum,ul hodie turhis Dominus cibum de- 
dit. el polum non dedit, quod cibus ille famem si- 
mul et silim extingueret sic eliam , tamclsi laici 
suh una tantum specie eucharistiam sumanl, uon 
lamen proptcrea spirilali polu , hoc esl , Chrisli 
sanguine fraudanlur. Postremo, quemadmodum 
hod'ic lurbae islis panibus recrcatae, Dominum a- 
gnovcrunl, et in laudes el actionem gratiarum e- 
rumpcnles dixerunl: Ilic csl vcre propheta qui 
vcnlurus est in mundum, sic eliam, qui hoc ma- 
ximum et auguslissimum sacramenlum, el reiigio- 
se et frequenter sumunt, mirum est, quanlum in 
Domini cognilionc el amore proficianl , fuit igilur 
miraculum hodicrnum, lypus ac figura divinissimi 
sacramenli. Nam cum de eo sacramenlo Dominus 
longissimum sermonem habilurus essel, voluil 
anlea hoc miraeulo auditorum suorum animos 
prarparare. 

Eucharistia igitur, ul ad rem noslram veniamus 

cibus quidcm, sed sanorum et bene valcnlium ci- 

bus est. El qucmadmodum aegri, si cibis sano- 

rum vesci voluerint, se ipsos inlerimunt: sic eliam 

qui ad hoc divinissimum sacramentum accedil, et 

poenilcntiae medicamento peccalorumsuorum vul- 

nera non curavil, si prudens et sciens hoc facial , 

cerlissimum sibi inlcritum comparat. ldeo inler 

vos, ail divinus apostolus , mulli infirmi ctimbe- 

cilles, cl dormiunl multi. QcmeirtissnxHis igilurDo- 

minus noster sicul aposlolorum anlea pedes lavit, 

quam cis pancm illum divinum et sacrosanctum 

porrigcret: sic etiam hodie ante languidos cural, 

quam eos pancs illos, qui eucharistiae Gguram re- 

ferunl, allingerc palialur. ulinam, auditorcs, in 

Chrislianorum animis hoc allissime documentum 

inGgeretur, aliam profccto,aliam omnino ecclcsiae 

spccicm vidcremus. Lndenam fieri censetis,ut qui 

coclcstia sacramcnlafrcquentant,adhuc tamen sae- 

pe frigidi,lorpcnles,infirmi cl imhecillcs maneanl? 

certe DominuS, qucm in sacramcnlo illo vere su- 

scipimus. ignis consumens esl, Jux mundi est. ci- 

bus cxquisitissimus est: Caro mea vcrc est cibus, 

sanguis mcus vere csl polus.Cur igitur,qui igncm 

lam frequenlcr sumimus , non ardcmus? Cur alios 

non inflammamus?Cur vcrba noslra sciotiltae ignis 

non sunl? Cur, qui luccm ipsam accipimus , non 

fulgemus? Cur orbcm lotum non. illuslramus? Cur 

vila, morcs el opcra noslra radii quidam lucis non 

sunt? Cur, qui ciho lam cxqnisilo vcscimur. ct cx 

ipso frumenli adipe saliamur, non pioguescimus, 

Uellarminj V o I . V , 



non roboramur? Non alia profccto hujus rei causa 
esl.quam quod non diligcnler antea pcdes noslros 
ahluimus, neque vulncra pcccalorum summo stu- 
do el solicitudine, ul par essct, curamus. Ad con 
fessionem acccdimus quidcm,scd sine do!ore,sinc 
proposilo emcndationis.Medicorum consiliis non 
acquiescimus, peccandi occasiones non cvilamus. 
El quid illa confcssio? Quid prodest aegro, quod 
peritissimus medicus illum invisal, et pharmacum 
salubcrrimum sumendum. et a cerlis rebus absli- 
nendum admoncat, si nihil eorum poslea ncgcr 
faciat, et consilio suo, non mcdicorum vival?Quam 
mulli sunt eliam,qui cum pedes sordidissimos ha- 
beant, et Iulum jam concrelum in pedibus gerant, 
ipsi lamcn unam.simplicem lolionem sibi suITicere 
credunl? Non esl ila, auditores, non nos ipsos de- 
cipiamus: pedes mullum sordidi , multum lavandi 
suni.Quam magna deliquimus. Cynrlauus clamat. 
lam graviler dcfleamus, allo vulneri diligens et 
longa medicina non desil: poemlenlia crimine 
minor non sit.Non igitur sine causa Dominus an- 
le languidos curavit quam lypicum illis panem 
porrigeret. 

PARS POSTERIOR. 

Longius progressus sum, quam voluissem. sed 
non sine Domini exemplo. Ipsc enim , ut paulo 
anle dicebamus, ila longam hodie concioncm ha- 
buil, ut apostoli dixcrint: Hora jam praeleriit, 
dimiltc illos. Atque usque ad hunc locum in evan- 
gelii explicalione perveneramus. Quid igilur Do- 
minus respondit? Non habent, inquit, necesse ire 
dale illis vos manducarc. Illi enim, qui propler 
spirilalia bona terrena lucra intcrdum negligunt,a 
Domino sine ulla dubilalione pascuntur.Alque hoc 
signilicare voluit,cum ait;A'o?i habent necesseire, 
dale illis vos manducare. Cum igiiur jam vellet 
Dominus pulcherrimo alquc inusitalo miraculo 
principium facere, dixit ad Philippum. Vnde eme- 
mus panes ul manducent hi? Discipulum magi- 
slcr inlerrogavil, non ut ab eo consilium caperet, 
(Ipsc enim scicbat, inquit Joannes, quid esset fa- 
cturus) sed ut ciborum necessitas explicaretur, et 
miraculum illuslrius ficret. Nam cum ex Philippo 
audimus, ducenlorum denariorum panes salis lu- 
turos non fuisse, ul modicum quid illa hominum 
multiludo acciperet: et rursum cum ex Andrea co- 
gnoscimus, non plures panes, quam quinque, nec 
plures pisciculos quam duos,in lota illa solitudine 
invcnlos fuisse, planc inlclligimus, magno mira- 
culo fuisse factum, ut tol hominum millia ex illis 
panibus et piscibus non modicum quid,scd quan- 
lum vellent accipercnt: scd Domini sapienliam ct 
mansucludinem considcrale. Audicral Philippum 
de poteslate Domini sui quasi dcsperanlem: I)u- 
ccnlorum inquit, denariorum panes non suffi- 
ciunl cU, ut unusquisque modicum quid acci- 
pial. Audicrat Andrcam exiguae fidci vcrba profe- 
rcntem: sed haec, inquit, quidsunt intcr lanlos? 
Polcrat illos mcrilo reprchcndcre cl qucmadmo- 
dum cum Dcus popnlo Israclilico in soliturline 
carnes pollicerctur, el RToysrs diceret, SexcenlQ 

DM 



166 



CONCIO XXVI. m DOMINICA UETAIIE 



miilia pedilum hujus populi sunt.ci tu dicis:Da- 
bo eis esum carnium men&e inlegro? rospondit 
Dominus, ui ox cap.ile undeoimo hbri Wumerorum 
intelligi polest-.IYumgutd manus Dominiinvalida 
e&l ? Sic eliam nunc dicere poluissel: numquid, o 
Philippe, manus mca invalida est? Sed maluit oos 
reipsa el beneGciis , quam vcrbis coarguere. Id 
quod nobiscum pcne quotidie Drus agit. Nos il- 
lum offendimus, de eo conquerimur, ejus legcm, 
oi praecepla frangimus, ei Ipsc quid? Nos bei.eli- 
ciisobruit, solem suum super nos oriri facil, plu- 
vias cerlis lemporibusad nos miitiljruges nostras 
el omncs fruclus ad maturilalem perducit. Disca- 
mus igitur, audiloros, discamus ab ipso Deo, ad 
quem modum injurias utililcr ulcisci possimus. Si 
tliiis forle avarus,vel inlemperans,vcl irrcligiosns, 
appellelur,mox cum stomacho respondebil:Non osl 
ita,mentiris:hoc fcrro oslendam,me virum probum 
alque inlegnim csse.ViiJcte hominis dcmeniiam.cl 
quarn siultum modum argumcnlandi didiceril: gla- 
dio probare vult se virum probum et inicguim 
esse. Qnidhabel gladiuscum probilalc?Eliamsi bo« 
stem ille suuin occidal, numquid proplerea consta- 
bit nobis, illum neque avarum , neque intcmpc- 
ranlem esse nequc irreligiosum? Optimum igilur 
ci saluberrimum ullionis genus hoc csl. Avarum 
te appellavit? exhibe lc crga illum ipsum libcra- 
lcm, obtue illum beneOciis luteroperantem ic es- 
se dixil? Sobrie vivilo, jejuniis operam dalo. Irre- 
ligiosum te nominavit? lu tcmpla, saora.concioncs 
frequcnlalo. Sic enim vinces in bono malum, cl 
carbones ignis congeres super caput cjns. 

Verum, ut ad institulum revcrtamur , cum vide- 
rct Dominus jam miraculi facicndi oppoitunilalem 
oplimam adessc: Facitc. inquit, homincs discum- 
bcrc. Magniflca vore vox, cl Leonis de iribu luda 
animo vere magno el cxcclso digna. Nibil ciborum 
aderat, quod monsae inferri possel, et lamen ait : 
Facile homiw* discumbcre. Dcindc suspicicns in 
coelum gralia^ egit. Nos convivio absolulo gralias 
agimus, Dominus autem ante gratias a^it , quam 
convivium iucboelur. Cur ila, audilorcs? ncmpe ul 
oslendal se aeque certum esse de bcnclicio reei- 
picndo, ac nos sumus dc acceplo. Ad quem mo- 
dum eliam prophdae solcnt,dum rcs fuluras prae- 
dicunt, lcmpore praelerilo uti. Ncc enim minus 
cerlum, <|iiod veri vales praedicunt, omnino futu- 
rum, quaui est certum fuisse, quodjam fuii. Post 
baec accipil Dominus pancs el pisccs, benedicil , 
frangit, discipulis porngil. Illi suscepla fragmcnta 
discumbcntibus dcfcrebant : tum ad Clirislum re- 
dibant, deindc rursum a Christo ad lurbas cl ile- 
rum a turbis ad Cliristum: ncquc aliler dc manibus 
ejus semper nova fragmenla panum el piscium ca- 
piebanl, quarn si ex percnni aliquo fonle aquas 
baurirenl.Mulla hoc loeo de isla admirabili multi- 
plicatione dispulari possent , scd quoniam alia 
quaedam magis ulilia sunl diccnda , quac sil sen- 
lcnlia theologorum dc hac mulliplicatione, paucis- 
simis vcrbis apcriam. Non secus. audilorcs,in ma- 
nibus Domini panum ac piscium (ragruenta cresce- 
bant, quam trilici grana in sulcis mulliplicenlur. 
Nam sicut ex co grana in sujcis mullipliennlur. quod 
in frumenlum terra converlilur,sic cliain hodie pa- 
nis crescebat,quia Domini nulu in pancm alia cor- 



pora veriobanlur.Sed(piod natura longo lempore el 
mullis conversionibus facit, idem id in momenlo 
el unica mulalionc crealoiis omnipolenlia facie- 
bat. 

Sed cur, dical aliquis.nihil dc potu evangelislae 
scripserunl?Num absque polu convivium peraclum 
esl, cum potus melior parssil conviviorum? Cerlc 
si tale convivium in his rcgionibus (ieret, paucos 
omnino convivas baberel. Forlasse igilur praevi- 
dens Dominus nostri tcmporis ebriosos , absque 
polu convivium instruxit , effecilque ut panis, el 
piscis, sicut famem sedabanl , ita silim exlingue- 
renl: praeserlim cum hoc, ul antea exposuimus , 
typo divinissimi sacramcnli optime conveniret. 
Forlasse eliam idcirco Dominus solicilus non fuil, 
quod fonles vicini essent, el ex eis aquam ad bi- 
bendum commode el sine labore babere pos • 
senl. 

Poslremo rcfectis el salialis lurbis fragmenta di- 
ligenler colligi jussil.jEt impleverunl,\nqu\l cvan- 
gclista, duodecim cophinos fragmentorum, ila ul 
apostoli singuli, cophinos singulos refcrrenl,quod 
diam sine miraculo factum non est. Neque vero 
sine causa Dominus tantam copiain fragmentorum 
superesse voluil. Primum cnim hoc faclo miracu- 
lum longe clarius el illuslrius faclum osl. Dcinde 
quanlus sit oleemosynae fruclus,non solum decla- 
ravit, sed pene in ipsis oculis hominuni dolixit. 
Ecce <min) aposloli quinque solos pancs habcbant 
<mi ne ipsis quidem sullicerent : et lamen jussu 
Domini, libcraliler eos cum aliis egontibus com- 
municaverunl.Quid indcfaclum est? Primum mul- 
tiiudo incredibilis refecta et recreala est , deinde 
ipsi suos panes non modo non amiserunt , sed ct- 
iain maximo cum foenore cos reccpeiunt. Ila vo- 
biscum sine dubilalione Del, audilores, si libera- 
les in elcemosynis erogandis fuerilis. Nec enim 
meoliri potesl qui ait: Qui miserctur paupcris , 
foeneratur Domino: Neque vero id solum de cor- 
poralibus elccmosynis inlelligcnOum csl; sed cl- 
iam, si bcalo Cyrillo credimus, dc spirilahbus.Nam 
quemadmodum hodie a|)Osloli cum diligcnler n ul- 
liludini minislrassenl, plenos cophinosroiulerunt: 
sic eliam Praesules ecclcsiarum, pastorcs, et con- 
cionalores, qui grcgcm Dei verbo vitae diligenlcr 
pascunl, plenos cophinos, in lerris quidem iniel- 
ligenliae et graliae, in coelis vero gloriae ct beali- 
ludinis reporlabunl. Ilabelis igitur , audilores, ca 
quac ui' lnsloriacvangelica pro lemporis brevitale 
diccnda esse pulavi. 

Nunc quaeslionem unam quae mullorum animos 
movere solet, ct cujus oxplicalio, si rccle pcrci- 
pialur, longe maximam ulililatem adferrc polest, 
paucis oxpcdire decievimus: el lum dcmum ora- 
lioni (incm imponcmus: IVliraculum bodicrnum la- 
melsi maximum el praoclarissimum esl,lamen sin- 
gulis annis in lolo orbc lerrarum repetilur. Qui 
cnim hodie panes el piscos mulliplicavit, irlcm o- 
mnino annis singuhs dc paucis granis scgelcs (ut 
b. Augustinus loquilur) crcal , et in ipsis vitibus 
admirabili ralione et modo aquam in vinum con- 
voriil. Neque enim qui plantat esl aliquid.neque 
qui rigal: sed qui incremcnlum dal, Deus.llaque 
sicul hodie singulari miraculo quinque hominum 
millia saliavit, sic eiiam pcrpctuo providenliac 



COiNCIO XXVI. LE D03IINICA LAETARE 



107 



stiac miraculo singulis annis alinienta procreat , 
quae toti suflicere possinl. 

Sed si haec ila se babent , unde lol paupcres, 
tot inopcs, lot mendici, qui vix suramis laboribus 
victum sibi comparare possunl? Numquid forlassis 
summus ille orbis moderalor, uon lanlum annonae 
comparare polesl, quanlum omnibus bominibus 
alendis salis sil? Quid extenual , quid obscurat 
conlmuum miraculum? Qualuor vilia sunt, audito- 
res. quae id efliciunl, ut ex boc ipso evangelio co- 
gnosci polesl. Unum esl diffidentia. Nam sicuti 
Philippus slalim ab impossibili argumenlari coe- 
pii, ac dicere: Ducenlorum denariorum. panes 
non sufliciunl eis,ul unusquisque modicum quid 
accipial: sic el nos facimus.Vix enim credi potest 
quam humdiler el abjecle de Dei providentia in 
rebus diflicilibus el arduis senliamus. el plus sae- 
pe in nostrisarlibus et fraudibus et mendaciis con- 
fidimus, quam in Deo. Quare mirum non est. si 
nos interdum Deus deseril, et diflicullalibus obrui 
sinil, non secus ac si diceret ; In veslris dolis et 
fraudibus conlidilis.ipsae igilurfraudes el doli vos 
liberenl, sicut credidislis, Get vobis. Ilaec igilur 
diflidentia rnirum in modum hujus miraculi splen- 
dorem obscurat. Nam sicul propler incrednlilatem 
Nazarenorum non poleratDominus in ea urbe mul- 
ta signa facere; ila etiam propler diflidenliam no- 
slram saepe nobis non adferl eam opem, quam a- 
lioqui adfVrrel. Dicam boc planius , audilorcs. Si 
libi Judaeus aliquis mille vel duo millia coronalo- 
rum pollicealur el syngrapham ab eo scriplam et 
consignalam babeas, absque ulla soliciludine dor- 
mis et lamen quid aliud miser, quam syngrapbam 
unius infidelis habes? Al vero non unam,sed mul- 
las Dei syngrapbas babemus, quibus nobis omnia 
sd vitam islam suslenlandam necessaria pollicelur 
ei tamen solicili ita sumus, quasi Deum vel impo- 
lentem vel mendacem vel cleceplurum esse crede 
remus? Nonne ipse Dominus ait: Nolite solicili esse 
animae veslrae, quid edalis, aul corpori vestro, 
quo induamini: scit enim Paler vester, quia his 
omnibus indigelis? Quid apertius? Nonnc rursum 
oit; Primum quaerite regnum Dei el justiliam e- 
jus, el haec omnia adiicienlur ?:ofot's? Nonne apo- 
stolus Petrus ail: Omnem soliciludinem veslram 
proiicienles in eum ; quoniam ipsi cura esl de 
vobis? Nonne David clamal:/ac(a super Dominum 
curam luam, ct ipsc le nulriet? Nonne rursum 
clamal: Fidelis Dominus in omnibus verbis suis, 
cl sanctus in omnibus operibus sitis? nos bea- 
los, si inlelligeremus , quid sil Deum habere pa- 
Irem, omnipotentem habere patrem? El quid sibi 
illa vcrba velinl: Scil enini Paler vesler quia his 
omnibus indigelis. Quare ab aliqno parvo puero 
quid facies cum isla veslis delnla el consurapla 
fucril? Tu parvulus es, pecunias non babes,arlem 
fiiciendarum veslium non lenes: quid igilur ages? 
quo te verles? nudus sis in posterum necesse esl. 
Sed non lerrebis cum, habet enim responsionom 
in promptu: Pater meus, dicet , solicilus eril de 
boc. el nibil mihi deesso palietur. Cur igitur, au- 
dilores, 11011 lanium rms in Deo conliditnus, quan- 
lum in suis parcnlibus confidunl pueri ? Si paler 
nosler esl, si haeredilalcm illam amplissimaui no- 
bis donarc constiluil, quomodo ncccssaria ad vi- 



ctum non suppedilabil? ccrle suppeditabil; neque 
nobis deesset, si nos nobis non deessemus,neque 
manus ei nostra diflidentia ligaremus. Sed nos e- 
gere incipimus, cum jam animum ad furlum , vel 
lid usuram et malas arles adjecimus. At inquis ; 
necessitas legem non habet: sed Deum habel. Ca- 
ret lege sed non Deo. cui David clamabal: Dene- 
cestiitatibus meis erue me. El omnia polius feren- 
da el toleranda sunl quam ofTendendus Deus. Nul- 
lum enim est malum majus peccato; nec ulla ja- 
ctura cura aeternae salulis jactura comparari po- 
lesl. Quid enim prodest homini , si universum 
mundum lucretur, et detrimentum animae suae 
faciai? 

Sed ad secundum vilium veniamus. Divilum 
avaritia, audilores, allerum vilium esl, quod boc 
perpetuum Dei miraculum non parum obscurat. 
Quaero a vobis si rex nosler singulis annis alicui 
magnam summam pecuniarum darel , ut inde o- 
mnes hujus urbis pauperes alereniur , si his cui 
haec provincia comraissa est, vel eas pecunias o- 
mnes. vel certe magnam illarum partem in suis 
loculis ponerel, ac pro se retineret , miraremini, 
si pauperes fame atque inopia laborarent , et si 
princinis liberalitas non apparerel?Ad eumdem mo- 
dum diviles Deus inslilnil, lanquam prmcipes et 
nulrilores pauperum. Nam idcirco illis tantum o- 
pum ac facullalum largitus esl, quantum non illis 
solum, sed el mullis aliis sufiicere possel. Sed 
cum ipsi omnia recondanl,et a lineis polius,quam 
ab egenis consumi velinl, quid miramur , si pau- 
peres fame pereunl. el Dei miraculum obscuratur? 
Poteral quidem Deus omncs homines divites, vel 
omnes inopes f.icere:sed si omnes diviles ubi tunc 
essel palientia? Si omnes inopes , ubi liberalitas? 
Quoniam igilur tempus hoc a<J regnum coelorum 
praeclaris operibus elvirlulura actionjbus prome- 
rendum nobis tributum esl, illnd Deus sapienler 
inptiluit. ul alii diviles essenl , et misericordia et 
liberalitate sibi gloriam aelernam compararenl: 
alii pauperes essent, el patienlia ac laboribus ad 
eumdem felicilalis porlum pervenirenl. Verum a- 
vari divites Andream imilanlur, ac dicunl: Habeo 
quidem quinque panes. sed haec quid suntinler 
lantos? Quis pauperum petilionibus satisfacere 
possel?Elquid si annosequenle aunonae chariias 
invalescerel. el ego mihi el meis ante non provi- 
dissem? Neque sum ila dives, ut homines pulant, 
imo vere, si recle cogilo, ego eliam pauper sum. 
Ah miser. vere pauper es, pauper charilate, pau- 
per misericordia, panper gratia , pauper bumani- 
late. pauper spe gloriae sempiternae. Et quid ila 
de anno sequenlisollicitus esPQuid si coelum rue- 
rel? Quid si lunc non viveres? Communicenl er- 
go. communicenl ii, qui diviles sunl , opes suas 
cum indigentibns, et lum ea, quae Deus producit, 
omnibusabunde suflicere,et Dei miraculum spleu- 
dere nc enilere videbis. 

Tertnim vilium, pauperum superbia, luxuria et 
ebriositas. Pauperes illi. quos hodie tanto mira- 
ctilo Dominus pavit , super viride foenuin sede- 
debanl. Quid loeno , nisi caro signiliculur ? 0- 
mnis caro foenum . inqtiil Isaias. Quid vero vi- 
riditas , nisi luvuiiem el pelulanliam ilesigunt ? 
Ilaque viride foeniim nihil aliud , quara Kiseive 



H S 



CONGIO XXVI. DE DOMINICA LAETARE 



petulaos, indomita ac luxurians caro osi. quum 
omnes quidem comprimere, omnes coercere . o- 
mncs snpcr oam sedere debemus: sed pauperes 
iroprimis, quibus ideo Deus abundantiam rerum 
negavil, ui lemperanliam et sobrietatem medi- 
icnlur. Verum hodio noslri pauperes vosliri oi e- 
polari voluni. ul iliviics : et mirantur poslea, si 
eis pecuniae deOciuol. Quam multi reperiuntur, 
qui diebus festis oum suis compotatoribus ad la- 
bernas pergunl, el ibi una hora potando consu* 
niunt, quod tnullis dicbus summis laboribus ac- 
quisierant? Ul illos inlorim omillam ; qui ludeo- 
do, el amando opcs suas ac si dilissimi csscnl 
e/Tundunt. Sedeanl igitur pauperes super focnum 
viride . luxuriem eompescanl , parsimoniam di- 
scanl, sobrielatem sectentur, el tum Dci providcn- 
liam non cxperienlur solum, sed ipsis pcne oculis 
su s videbunt. 

Quarlum ac postrcmum vilium , csl superbia , 
el sumplus inordinali . ac pompae nonnulloium 
illuslrium hominum. Hic enim eorum splendor 
splendorem obscural providenliae Dci. Cur, quae- 
so , exislimalis bodie jussisse Dominum, ut quod 
ex quinque panibus superfaerat, colli^erelur, nc- 
que permiuere voluissc.ul fragmenta illa perirenl? 
Num quod famcm aul ponuriam in poslerum for- 
midaret? Noo saoe, audilores, non boc Dominus 
formidabal, qoi lam facile panes mulliplieare . el 
de inlcgro eliam creare poieral. Sed eos admo- 
nere voluit, quibus maximas opes largilusj vel 
largilurus oral , ul non putarenl, quod tibi supe- 
ressel . effuodendum, ac dissipandum esse ; sed 
inlelligerenl diligenler eolligeodum , e.t in pau- 
perum cophinis reponendum.Non dedil Deus prin- 
cipibus , anlislilibus el aliis nobilibus viris Iribu- 
la el vecligalia vel ecclesiaslica beneficia vel am- 
plissima palrimonia, ul cquos, canes, accipilres, 
niimos . amicas aloronl . non ut monsas mille 
ciborum generibus referlas alque instrucias ba- 
berenl . non ut sumptus immoderalos in palalits, 
in veslibus, famulis, borlis, vincis , culiu et or- 
natu oorporis facerent , non ut in asscnlalores 
atque adulatores largi alque olTusi , el in paupe- 
rcs parci alque avari esscnl. Cum Deus Soli co- 
piosissimam illam lucem donavil . jussit ui cl- 
i in oam cuui rebus caeleris eommunicarel : ot in 
corporibos ooslris venae majores idco saoguioe 
plenissimae sunt, ut venas minorcs implcrc pos- 
sint, cl si buc non facianl, lolum corpus in di- 

meo adducilur. Ila etiam cum viri illuslres ct 
di\iios. qui veoae majores suol . non solum vc- 
nas minores, boc esl, paoperes noo impleol; scd 
1 1 im ab illis id parum sanguinis . quod babenl, 
cxugunl , dici oon potest, quol mala oriaolur, et 
'iu ini vebemeoler Dei miraculum obscurelur. Pau- 
peres, Budilores, similes gallinarura sunl . quae 
ova pariunl. sed oon sibi: atque ul arborum radi- 

semper bumo adbaerenl . el sordidae ac o- 
brulae terra sunt , ul succum ad ramos oulrien- 
dns el augi ndos mitlaol . sic etiam paupcres oir- 
<-.i terram . el sicul pecudes in slabulis el Bgris 
versanlur, ut niliil divilibus desit. Quis humum 

l " ; quis lerram vcitit? quis serit? quis me- 
m? qois Brbores planlal ? quis pulat ? quis co« 
lit? quis ovium . bovum cquorum curam gerit ? 



quis efficil vcsles? quos cibos paral ? quis domos, 
acdifical? Nonne pauperes ? llaque pauperesve- 
luii pedes in corpore suni , qui pro stomacho di- 
viium semper laboranl : ct lamen lanta esl inicr- 
dum divilum inbumanitas. ul vix nocossarium vi- 
cium pauperibus largiantur, quorum sanguine ct 
sudoribus in dolitiis vivunl. Si liomincm aliquom 
viderctis, qui capul ornatissimo pileo lectum gc- 
rerct . maous pulcherrimis cbirolbeois . lolum 
oorpus splendidissimis ot superbissimis vestibus , 
cui ncc lorques . nec monilia nco annuli dees- 
sent: el lamon pedibus nudis incederel . nonne 
cum slullissimura esse diceretis ? Quis eum non 
irriderel? Quis non contemnerel? oisi ex frigo- 
re illo pedum morbum aliquem conlraherel , et 
indc inlorirol . nonne omnes mcrilo boc illi cvc- 
nissc censerenl ? Tale monstrum sunl diviles in 
humani . qui tantas opes ao facoltates habenl, ul 
eliam equos ot eanes alere possinl . qui ornalis- 
sinio vesliunlur . laulissime comedunt, largissime 
bibunt, splendidissime babitanl, ci lameo non ve- 
rcnlur pedes . qui semper pro ipsis laborant, boc 
esl, pauperes nudos rclinquere. El quid mirum . 
si ex pcdum nuditale frigus coocipiunl . ct intc- 
rcani.cum erga pauperes charilatem non habeant? 
Nam qui non diligil manct in morle. 

Quare auditores, quicumque diviles sunt. si Dei 
providenliam illustrare, et ipsi valere ct vivere vo- 
lunl . pcdes suos operiant , egenorum ralioncm 
habeant. Cum lam cxiguo lempore bic in terris 
vivamus. cum ad alium oibom maximis ilineribus 
properenms, cum itor dillieilo et periculosura lc- 
ne.mius , eum in co magnae opes impedimenlo 
poiius quam adjumenlo sini, mirum esl profeclo, 
sapientes bomines non vehemenler laelari, cum 
oncris deponendi vel cum aiiis communicandi oc- 
casionem babenl.Si vi lempeslalis in aliquem sco- 
pulum eum muilis soeiis delalus osses. undc ad 
ierram evadere, nisi nalando , oon posses , el 
magnam vim auri el pecuniarura haberes , non- 
nc potius a soeiis luis poleros . ul le in ca fe- 
renda juvarent, quam eam solus ferendo, el pe- 
ouniarum ol \itae perieulum apci lissimuin subi- 
res? Omnes nos audilores . nemine prorsus e\- 
ceplo . impoiu proceltae primi parenlis peccalo 
exortae, in scopulum bujus muodi delali sumus, 
e\ (|uo ad porlum bcaliludinis pervcnire nisi na- 
tando , el manibus pedibus Iaboramlo non jms- 
sumus. lloe a mo saopins audivislis, et siogulis 
concionibus repetendum (^sset: oempe itcr. quod 
dueil ad eocluni. ncquc in curru , neque in lc- 
ctica neque in equo ulla ralione confici possc. 
Iler Brduum esl , laboriosum cst , periculis plc- 
nissimum est. Quocirca vialorem maximu liberum 
ei expeditum requiril. ijcc, inquil 1'elrus . nos 
reliquimw omnia vt seculi sumus ic. El nos pu- 
lamus gravissimis diviliarum sareinis onusli boc 
iter emeiiri nos posse? Dccipimus, audiloros . fal- 
limur . nulo coelo . erramus. Consilium igilur sa- 
pientissimum capiamus . parlem oncri^ nostri su- 
per bumeros pauperum imponamus : ul iiac ratio- 
iic cum nostris diviliis salvi et incolumes ad |ior- 
ttiin saluii^ perveniamus, per lesum Clnialum Do- 
minum uoslrum , qui esl bencdiclus in saecula. 
A.mcn. 



CONCIO XXVII. 



IN FESTO ANNUNCIATIONIS BEATAE MAMAE 



DE INGARNATIONE DOMINI 



T H E M A 

Iam hiems transiil, imbcr abiil et recessil: florcs apparucrunt in lerra noslra. Canl. 2. 



SYNOPSIS 

Exordium a dignilale el solemnilate hodiernifc- 
sti sumilur , in quo nimirum felix ver , pulsa 
rigida hieme.ob peccatum proloparentis noslri 
inducta , rediil. Quanla peracta sint hodic in 
sacralissimo virginci uleri lemplo, enarralur; 
videlicet creatio corporis obsolulissimi , animi 
praestantissimi cl conjunctio Dcicum homine, 
de quibus singulis in progresso agitur. Pul- 
chriludo et perfcclio corporis Chrisli ab archi- 
lecii praestanlia colligilur; ubi.quomodo Chri- 
slus a Spiritu sancto generalus dicatur , cx 
plicatur. Corpus Christus quidem ex lcrra,scd 
lamen virginea fuisse formatum, afjirmatur ct 
confirmatur , conlra Manichacum et Valcnti- 
tinum quorum hic corpus coelcste , ille vero 
phantasticum fuissc asscrebal. Finis tam mi- 
rabilis corporis fuit , ut esset habitaculum 
summi Dei ; quod ipsum in momenlo tempo- 
ris efformatum divino miraculo fuissc demon- 
slratur. 

Pars altera explical, quomodo Verbum caro fa- 
clum sil, conlra liaeresin Apollinaris ; deinde 
qualcm animam Chrislus in lam excellenti 
corporc assumserit declaratur , nempe diver- 
sam a nobis , omni gratia , virtute , scienlia , 
prudcniia, consilio.gloria ct beatiludine prae- 
ditarn. Dc admirabili nexu animac Chrisli 
cum corporc glorioso , ct quomodo sponte sua 
mortcm objerit , atquc de ipsa triumphum re- 
portaril,diS8eritur. Sublimilas mysterii incar- 
naiionis convcnienti simililudine pgri sobolcm 
tnali sibi inserlam habendis oslenditur. Prae- 
lerea de utilitale incarnalionu agitur , ct cur 
Chri8lus polissimum humanam nuluram sibi 
adscicerit , ut vidclkel lotum mundum aliquo 
honoris gradu nobilitaret. Commoda incarna- 
tionis narrantur , r/itia csl funiculus ilte iri- 
plex. quod ct lacuiniscriae vxtralumur; quia 
esl hoslia nos Deo palri placoms ; quia cst mc- 
dialio cl foedUB itlud cun/irmans paccm inlcr 
Deum ci liomincm; quia <<si. ria coelum ; quia 
cst mcdicamcntum plagarum noslrarum;quia 



csl cibus in itinere; quia denique est prclium 
nostrae redemplionis. Tandem ui nos connno- 
dis laniis dignos exhibeamus , el maxime ca- 
stitatcm seclemur,gravis cxhorlatio concludil. 

Fuit usque adco potens alque eflicax oplimi au- 
dilorcs , verbum illud imperanlis Dei , cum post 
pcccalum primi hominis ait: Malcdicla lerra in 
opere luo , spinas et tribulos germinabit libi , ut 
repenlc coelum univcrsum clarucrit , Solem pro- 
pe exlinxeril, lerram quasi fulmine percusserit , 
aerem nubibus , cl maria proccllis ac lempostali- 
bus repleverit. Deniquc rosas in spinas, flores in 
tribulos , et jucundissimum el spaliosissimum ver 
in ingratam el horridam hiemcm commularil. Ab 
eo die posleaquam Deus universum gcnus huina- 
num gravi anathcmale percussissel, non amplius 
aer scrcnus, nec sales blandi , nec flores redeun- 
tis veris praenuncii videbanlur,sed omnia sibi nu- 
bes , pluviae , et nives , el grandines et nimbi ao 
procidlae vendicabanl. At vero hodie, o laetissima 
et clarissima dies, vox exultalionis el salulis audi- 
la esl in labernaculis peccalorum ; nempe liiems 
transiit, imber abiil, et recessil: ftores apparuc- 
ruerunt in terra nostra. Erigitcjam lanrieni ca- 
pita veslra , exules filii Adam , exuile indumenla 
moeroris, luctus in gaudium, iklus in canlum, et 
trislilia in laeliliam convertalur : Ecce enim an- 
nuncio vobis gaudium magnum, quod erit omni 
populo, quia flores apparuerunl in tcrra nostra, 
et Deus ex Domino ultilionum laclus esl paler 
inisericordiarum: ex lioslc amicus, e.\ judicc advo- 
catus, ct anathemale sublato malediclionem , hic- 
mis asperitatem in veris serenitalem el spinas ac 
in benedielionem tribulos in rosas , ac lilia mu- 
lavil. lam cnim hiems transiit , imbcr abiit et 
rccessil: flores apparucrunt in lcrra nosira. Ap- 
paruil landeni , aquilonibus omnibus et daemo- 
nibus invilis , llos illc candidus el rubicundus , 
(|ui in Canlico amoris loquitur cl dicil : Ego 
flas campi ei lilium cunvallium. Floruil landcm 
aliqua virga illa Jesse . de qua Isaias anlo praeci- 
nuit : Egrcdielur uirga de radicc Jesse ct flos de 



no 



COINCIO XXVII. IN FESTO ANNUNCtATIONIS BEATAE MARIAE 



radice ejus ascendel. Et Qoruil in Neznrelh, qune 
interprclalur Florida , el mcnse marlio , qui est 
mensis florum. 

Itaque , audilores, hodie primum refloruil spes 
noslra,El esl baec dies quasi flos quidam omnium 
feslorum : nisi enim hodic virga floruissel , cerle 
post novem tnenses frucium non peperisset.Ac ni- 
si feslum incarnationis haberemus,nec feslum na- 
talis , nec apparilionis , nec resurreclionis nec a- 
scensionis nec feslum sancli ullius haberemus. 
Omnes igilur dies fesli, omnesque cbrislianac ce- 
lebritates in lioc die festo el in hac celebritale 
lamquam in floie conlincnlur. Nc<iue solum est 
bic fesius dies dieruin omnium caput, principium- 
que feslorum: sed etiam ipse unus alios omnes in 
se dies feslos quasi amplissimo quodam sinu com- 
pleclitur. Esl enim hodie feslus dies Deo Palri , 
(|uod lcceril nuptias filio suo. Est festus dies Deo 
Filio, quod naturam Immanam perpeluo malrimo- 
niorum sibi conjunxcrit. Esl feslus dies Spirilui 
sancto,quod ei splendidissimum lcmplumhodie sit 
ereclum. Est dies feslus ordinibus omnium ange- 
lorum, quia ruinae eorum instaurari hodie coeplae 
sinl.Est feslus dies bealissimae Mariae, quod inu- 
sitatu miraculo et privilegio penilus singulari se 
malrem el virginem,el matrem Dei el bominis bo- 
die viderii. Esl feslus dies omnibus bominibus, 
quod non solum hodie ab exilio revocali , sed 
eliam in numerum coeleslium civium adscripli , 
el haeredes gloriae, ac regni amplissimi et sempi- 
lerni effecti sint. Esl feslus dies coelo el lerrae , 
elemenlis,arboribus , animanlibus , ac ui breviter 
dicam, toli rerum universilali. Nam cum sil homo 
quasi parvus quidam mundus , gloria ac fclicilas 
ejus.in ornamenlum ac decus Universilalis redun- 
dat. De hoc igitur maximo ct nobis utilissimo my- 
slerio dominicae incarnalionis duo roihi breviler 
cxplicanda esse videntur : quid novi bodie sit fa- 
clum.el in quem fine sive quid sil dominica incar- 
natio el quac ejus ulililas? 

Quid igilur hodie faclum esl in illo bcatissimo 
lemplo el domicilio Spirilus sancli ulcro M;iriae? 
Gloriosa dicla sunl de le , civitas Dci. Qu;ic sunl 
ista gloriosa? Primum, condilum cst quoddam cor- 
pus bufloanum omnium corporum longc pulcherri- 
mum:deinde crealus est animus quidam bumanus 
animorum ornnium longe praeslanlissimus:poslre- 
mo Deus cum homine, arcano atque recondilo,al- 
que inexplicabili quodam modo conjunclus el co- 
pulalus est. Ilaec tria cum summa angelorum ad- 
miratione et stupore lotius naturae , el non mino- 
ri gloria virginis noslrae hodie facta sunt : el non 
alibi.quam ulero Mariae. Gloriosa igitur dictasunt 
do le civitas Dei. 

[ncipiamus a corpore. Quis fuit auclor lam exi- 
miac fabricae? ex qua materia? in quem finem ? el 
quanlo lemporc aediflcata esi? Auclor fuit Spirilus 
sanclua moleria sanguis virginalis finis ut cssel vi- 
viim lemplum divinitatis, lempus , rninulissimum 
ac brevissimiim momentum : non polest non esse 
admirabile opus,qui a lanlo opifice, cx lam illuslri 
materia , in tam sublimem finem , ct simul lanla 
celebrilale factura est: vereque de eo dici potcsl, 
quod scripta divinu dp Ihrono Salomonis pracdi- 



cal : ?io?i csse faclum lale opus in universis re- 
gnis. 

Ac ut primurn de artifice dicamus: Quid polen- 
lins vel sapienlius Deo? Magna opcra Domini,ex- 
quisita omnesvolunlat.es ejus. Dci perfecla sunl 
opera , et omnes viae ejus judicia. Neque solum 
Dei, sed eliam solius Dei esl hoc opus. Nam que- 
madmodum archilecli, piclores , sulores , aliisque 
opilices opera minoris momenli per suos famulos 
et operarios faciunl : al opera quadam majora et 
excellenliora nulli cominiltunt , sed ipsi per se et 
suis manibus moliunlur ; sic eliam Deus corpora 
caelerorum hominura lamquam res parvas.el qua- 
si domos rosticorum per suos operarios labricare 
solet ; utilur cnim opera solis , slcllarnin et eliam 
aliorum hominuin : at vero corpus islud , de quo 
nunc l(K|uimur,quod fulurum erat palalium magni 
regis, nulli servorum alque administrorum permi- 
sil, sed ipse solus suis manibus fabricavil. Spiri- 
lus sanctus,a\[ Angelus apud Lucam, supervcnicl 
in tc el virtus Altissimi obumbrabit tibi. El apud 
Matlhaeum : Quod . inquil. , in ea natum est , de 
Spirilu sanclo es/.Quid igilur de pulchritudine ct 
ebganlia hujus corporis dicemus? quod ipsa spe- 
cies, ipsa pulchritudo , ipse candor lucis aelemae 
per re procreavil?Vero speciosus forma prae (iliis 
hominum fuit Chrislus.Ucce lu pitlcher cs dilecte 
tni, et decorus, sponsa in Gantico amoris ail: For- 
mosus cerle vir fuit Adam : formosa. mulier Eva, 
formosa mulier Absolon , formosa Helena : sed 
spetiosus forma prae fdis hominum non esl nisi 
Chrislus. Conlerle omncs cum Chrislo , el videbi- 
tis qualuor exiguas lampades circa luccnlissimum 
globum solis , quae lamclsi noclu nonnihil splen- 
doris edere videnlur;lamcn in meridie, el sole co- 
ruscanle umbram pohus,quam luminc. efliciunl. Et 
quanlum exislimalis placebat Deo , et placet hoc 
suum opus? Certe nobis ca, quac nos ipsi facimus 
multo meliora cssc videnlur , t;imelsi sacpe non 
sint , quam ca , quae alii faciunl. Si sit in tuo po- 
marii» aliqua arbor , quatn lu ipsc planlavcris , ri- 
gavcris . putaveris , colueris , nonne ea libi tnullo 
esl gralior quarn omnes , quas alii planlaverunl ? 
Nonne ea caeleris omnibus Irum i rectitudine , ra- 
mornm procerilale.flnrum pulchriludinc.fructuum 
suavilale anleccllere libi videlur? Quam vebemen- 
ter le oblectar sctlerc ad umbram ejus,carpere de 
floribus, gustare de fruclibus? Quis praelcrea esl 
hominum , cui non proprii filii aliis omnibus for- 
mosiorcs, meliores el sapienliorcs esse videntur? 
Si igitur ca quac saepe per se nullarn commenda- 
tionem merenlur , lamen quod nos ea feceritnus , 
nobfs pulcberrima et oplima esse videnlur; quan- 
li faciet Deus artifex sapienlissimus hoc opus,quod 
ipse solus fecit , quodquc non vidclur , sed esl o- 
mniurn operum praeclarissimum acpulchcrrimum? 

Neque vcro exislimet aliquis proplerea spirilum 
sanclum esse palrcm Chrisli , quod fabricavit cor- 
pus Christi : non enim ex subslantia sua Spirilus 
sarictus genuil Chrislus ad cum modum , quo filii 
generantur ; scd ei corpus ex virgineo sanguine 
procreavil, ad eiim rnodum. quo figulus efficil va- 
s;i ex luto, el arcbitcolus domum ex lignis el lale- 
ribus.Numquid figulos appcllulis foilasse vasorum 



CONCIO XXVII. 1N FESTO AlNNUNClATlONTS BEATAE MARIAE 



171 



suorum parenles? et archileclos aedificiorum?Non 
existimo: lla igitur el Spiritus sanclus non pater , 
non genilor; sed condilor , sed auctor , sed archi- 
tectus , sed opifex corporis Domini fuit. Haec de 
auctore. 

Jam vero ex qua maleria magnificum hoc pala- 
tium aedificatum csl? Non ex auro vel argento,non 
ex lapide prclioso aul coelesti aliqua materia; sed 
ex lerra. Quid? ex terra? lanlus pnnceps, lam po- 
tens imperator domum hahcbil ex lerra ? Exigui 
homunciones, qui nihil aliud sunt, quam lerra,la- 
men palalia habere non dignanlur cx lerra, sed ex 
ultimo Oriente adducunt marmora, coluuinas , la- 
pides preliosos: quin etiam lacunaria alque lestu- 
dines cooperiunl auro , dislingunt gernmis , exor- 
nant margarilis : et Deus quern , coelum el coeli 
coelorum capere non possunt, in domo lutea ha- 
bilabil?A(lmirabile el plenum slupons esl hoc qui- 
dem, audilores , et tale , ul Manichaeo el Valenli- 
no,cl aliis permullis cerebrum prorsus abslulerit: 
sed lamen verura . el a nobis conslanli fide asse- 
rendum: nempe corpus Chrisli domicilium divini- 
talis, non phanlasticum,et Manichaeus pulavil, ne- 
que coelesle,ul eredidil Valenlinus,sed (errenum , 
hoc est,vere ex carnibus.et nervis el ossibus com- 
positum fuil, sicul corpora omnium noslrum sunt. 
De qua re nemini lulius, quam ipsi Domino credi- 
mus. Quid de se Dominus ail? Palpale, inquit , et 
videte, qvonia.m spiritus carnem el ossa non ha- 
bel , sicut me videlis habere. Quid clarius ? quid 
evidenlius? Omillo quod evangelisla loannes, Ver- 
bum, ait, non phanlasma, nec coeluni,sed carnem 
esse faclum. Taceo quod aposlolus Paulus ad Ro- 
inanos scribens Chrislum ex semine David; et ad 
Galatas, eumdem Chrislum ex mulierc factum es- 
se, clarissimis verbis lestalur.Salis esl unum illud 
ipsius Domini leslimonium . quod adduximus , ad 
ostendendum, nihil cum impudenlia el obstinalio- 
ne haerelicorum comparari posse. Quid non au- 
deat iis qui dicil Chrislum non aliud corpus,quam 
spirilale et phantnsticum habere ? cum ipse Chri- 
stus clamel ac dical; Palpate, et videte, quiaspi- 
rilus carnem el ossa non habet, sicul me videlis 
habere. Et si haec velerum istorum hacreticorum 
impudenlia intolerabilis , sicul vere esl , ita vobis 
videlur, nemo dubilare debel circa fidem augustis- 
simi sacraraenli inlolerabilem quoque esse impu- 
denliam Calvinislarum. Nam nec apertius Dorninus 
conlra Manichaeos, quam conlra Calvinislas loqui- 
lur : nec minus commode polcranl Manichaei , si 
adhuc magis ins;inire voluissenl, aliquo Iropo.ali- 
qua melaphora vel mclonymia se defendere quam 
hodie faciunt Calvinistae. Neque lamen mirari de- 
bemus . si multi deliciunt ad calvinismum : nam 
eliam Manichaei el omnes hacretici , quamiibei 
absurdi et impii scclalorcs suos hahucrunt : sed 
nolo digredi a proposiio , nec laeliliam hujus diei 
allcrcationibus perturbare. 

Corpus igitur Salvatoris ex terra composilum 
esl: scd ea terra , lerra virgo , lerra sancla , lerra 
conservala ac designata a Deo ad hoc opus , jam 
inde ab aelernilale fuii. Nec enirn decebal , ul si 
Deus inter homincs nascilurus eral cx alia , quam 
cx virgine nasceretunSicul nec illud conveniebat, 



ut virgo parerel , nisi Deum parerel. Deindc si 
primus Adam. per quem peccalum et corruplio in 
hunc mundum intravil, ex terra virgine nalus est: 
quanlo raagis par eral, ut secundus Adam integri- 
lalis doclor et innocenliae resliiulor, ex lcrra vir- 
gine nascerelur? Ex purissiinis igilur el virgincis 
sanguinibus Dornini corpus fabricatum esl. 

Al in quem finem tandem condidil Deus lam 
novum et tam singulare palatium ? Ul in eo mens 
quaedam sapienlissima, bealissiraa ac divinissinm 
perpctuo habilaret. Nec solum ea , sed ipsa etiam 
sapientia, ipsa bealitudo, ipsa divinitas. Siquidem 
haec est domus , quam elegit Deus in habitalio- 
ncm stOi.Et de ipsa alio loco \eg\lis: Sapientia ae- 
dificavit sibi domum. Daque sapientia Dei ipsa 
esl, quae hoc palaiium fabricavit, et non pro alio, 
quam pro se ipsa fabricavil. Omnia quae sunt , a 
fine,propter quem fiunt quasi mensuram magnilu- 
dinis el excellenliae capere solent.Si finis esl par- 
vus, et res ad finem esl parva.Si finis esl magnus, 
el res eum finera debet esse magna.Agricolae suf- 
ficil lugurium,homini plebeo nccessaria esl major 
aliqua domus.patritius vel non mediocre palalium 
requiril: Al regibus el imperaloribus nec ipsa pa- 
lalia sufliciunt. Pro Dco igilur quale Domicilium , 
quam amplum,quam ornalum, quam sumptuosum, 
quam illustre necessarium eril? Quam domum , 
ail ipse per Isaiam, aedificabilis r?n/ii?Quare cum 
corpus nostri liberaloris proprium sit sapienliae 
domicilium el vivum lemplum divinilalis, dubilare 
non possumus nec debemus , quin sit omnium 
corporum praestanlissimum alque pulcherrimum. 

Sed quanto lempore exisliraalis hac ingens fa- 
brica ad exilum perducla est ? Quotannos putalis 
Deus in hac mole erigenda consumpsit?0 inexpli- 
cabilis potentia creatoris? Non annos , non men- 
ses, non dies , non horas haec fabrica lanli operis 
postulavii: sed in momento, in ictu oculi, el scri- 
pturae loquuniur omnia pefecta alque absoluta fue- 
runl. Arca Noe spatio cenlum annorum fabricala 
est. Templum Domini lempore Salomonis minori 
spatio quam septem annorum , licet archilecti pe- 
ne infiniti in eo operarentur, perfici non poluil : 
tempore vero Zorobabelis idem templum quadra- 
ginla annis rursum instauralum est. Porro pala- 
tium Salomonis annis tredecim innumerabiles ar- 
chileclos et operarios occupalos tenuit. Et vestra 
corporain quibus componcndis, et coelum et ele- 
menla el omnis nalura laboral, ul perfecte in ule- 
ro malrum conformenlur, non minus , quara dies 
quadraginla requirunt : nec enim omnia mernbru 
simul iiunt ; scd primum formntur cor vel hepar , 
juxla dogmala medicorura,deinde partes caelerae: 
nec ornnia membra simul vivere incipiunt.sed pri- 
mum, quod vivil, esl cor v deinde posleaquam vila 
arccm curdis occupavit,lum paulatim ad alias par- 
les ac membra se diffundilmeque slatim alque ho- 
mines incipiunl vivere , vivunl vila hominis , sed 
primura viiam planlarum, deinde animantium. po- 
slrcrao hominura. Al vcro Chrisli corpus,quod au- 
ctorem omnipolcnlem habuil , eodem momenlo, 
quo eoepil , absolutum perfeclumque esl , ut m;.- 
gnus Basilius oralione in sanctam Christi nativilalem 
docel , neque prius vixit unum genus vilae quam 



112 



CONCIO XXVII, IN FESTO ANNUNCIATIONIS BEATAE MARIAE 



aliud.ncque prius vixil aut forraalum cslcor.quam 
parles caelerae : sed uno ;ilquc eodera momcnlo , 
manu sumrai arliflcis operante, sanguis virgineus, 
quaulus ad hoc opus necessarius crut, ab alio san- 
guine scgregalus in vasa gcneralionis posilus, in- 
de corpus conformatum, animus ci infusus, el ad 
byposlasim ilivini verbi nexu idissolubili alligalum 
est. admirabile, incredibile, non imilabile, 
arlifjcium Dei ! Salis apparet le sumnnun atquu o- 
ranipotentem architeclum, ncc lcmporc, nec loco, 
nec operariis nec inslrumenlis indigere : scd soio 
verbo, solo nulu, solo imperio volunlatis res eliam 
maximas, cl difficillimas operari. Ilic csl Deus no- 
ster, audilores , Deus magnus , cl vincens scicn- 
liam nostram. Non est lui similis Dcus in coclo 
ct in lerra. quanlum dc lanio pareole nos Cbri- 
sliani gloriari , quanlum in ejus polcntiam con- 
Gdere , in ejus pulchriludine deleclari , in cjusa- 
morc conquiescere debemus?Sed parumpersi pla- 
cci, respiremus. 

PARS ALTERA. 

Gloriosa dicla sunl de tc , civitas Dci. Glorio- 
sum plane corpus illud , quod in ulcro virginis , 
lamquam in officina Spiritus sancti, bodie fabrica- 
tum csl:scd mullo profccto gloriosior animus illc, 
qui in cadcm offieiha ab codem Spiritu sanclo Iio- 
dic conditus esl. Nam quod bealus Joannes in c- 
vangeKo a.il; Vcrbum caro faclum est, non intelli- 
gimus cum baeresiarcha Apollinarc, quod verbum 
carnem sine animo assumseril: sed polius, utsan- 
cli palres in ephesioa synodo cl cbalccdonensi 
exposuerunl, quod Verbura caro non inanima.sed 
animala, ct animala animo el ralionc alquc inlclli- 
gcniia praedilo faclum sil. Ilaque nihil esl aliud , 
vcibum faclum cst caro, quam Dcus faclus esl bo- 
ino. Ulilnr voro boc genere dicendi b. Evangelista 
proplerca , quod myslerium esl summac bumilila- 
tis, el ul aposlolus loquilur, exinanitionis Dci : cl 
niclius, aplius ac signiOcanlius huraililas et cxina- 
nilio oxponitur , oum dicilur : Vcrbum factum csl 
caro , quam si faclus essc liomo vel anima dicc- 
relur. 

Ul igilur jam de crealione hujus nobilissimac , 
(I praeslanlissimac menlis pauca dicamus : Ouc- 
madmodum loli humano gcncri dalum est privilc- 
gium , animam ralione alque intelligenlia pracdi- 
tani tiabere, ila comraunis miscria atque calamilas 
csl. ul oum primum homincs vivcrc incipiunt.ani- 
iiuiiii babeanl ignoranlem insipicnlcm avcrsum a 
Deo . propcnsum ad malum. Cujus rci parlim Ca- 
Iholica fidcs , parlim quolidiana cxpcricnlia nos 
raonel.Quod cnim omnes anle baplismum origina- 
lis culpae dcbilo obslricti lcncamur,docel prophc- 
ta: Ecce enim in iniquitalibus conceplus sum, el 
iu peccalis concepil me mater mca. Doccl quo- 
quc aposlolus: Vcr unum hominem peccalum in 
hunc mundum intravit , et per peccalum mors : 
cl ila in homines omnes morspertramiit, in quo 
omnes peccaverunl. Quod vere mullos annos non 
solum absque sapienlia cl rerum cognilionc , scd 
eliam absque usu ratioois vivamus , Lestis cst i x- 
perientia, Omncs oniin primis aunis morte brulo- 



rum animanlium non consilio aliquo , sed molu 
quodam alque impclu fcrimus , cl scnsus duccs , 
non ralioncm, sequimur. Jgnoranlia vcro ita men- 
les noslras inilio obtincl, ut non nisi magno labo 
rc,magno studio , magno sumptu, multis annis ct 
mullis adjumenlis pelli possil. Ncmo csl quidera , 
qui nalura ipsa impcllcnte non summopcrc flagrcl 
cupiditate aoicndi; scd lanlam inlcrim experiun- 
lur omncs inolcsliam,lanlam diffieuUalem in igno- 
rantia propulsanda, ut mnlli sinl, qui , nisi verbc- 
ribus adinganlur , malinl nihil unquam disccrc , 
quam lanlo laborc cum ignorantia bellum gcrcrc. 
llinc igilur inlelligcmus.quam novum cl quam glo- 
riosum opus bodic Dominus fcccrit. Siquidcm ani- 
mum quemdam procreavit , scd animum justum, 
animum gloriosum, animum gralia, virlutibus, co- 
gnilione, prudenlia.consilio, gloria el bealiludine 
praedilum. Quid novius mirabilius , singularius , 
quain ut infans, qui lacle nulrilur , imo qui gesla- 
lur in utero inlerius lamen animo cl maximis nc- 
gotiis occupelur , cl mcntc gcrat cogilationes ma- 
ximarum rcrum , el jam tunc iocipiat agere cum 
Deo de rcparalionc gcncris bumani? Vcnilquidcm 
Chrislus in terras , in similitudinem carnis pec- 
cati , cl corpus morlalc , ac laboribus , cl fame ot 
sili obnoxium babuil, ul pali ac mori pro nobis.ct 
paccata tolius mundi cxpiare posset , scd lamen 
numquam is, aul pcccalum aut ignorantiam novil, 
qui nequiliam ct tcncbras noslras , suo splendore 
dissipalurus cral. Ncquc vero cxislimare dcbclis , 
Dominum noslrum paulalim, cl ab bominibus, si- 
cut nosfacimus,didicisse.Nec enim decebal,ut ma- 
gistcr orbis el doclor coclestis bominibus praece- 
ploribus uterclur. Id quod ncque soribae ipsi ct 
pbarisaci , ul ignorare aut negarc polucrunl : scd 
polius cum admiralionc cl stuporc diccbant, undc 
kic liticras scit, cum non didiccrit? Dominus vc- 
ro rcsponderc solilus erat; Doclrina mea non csl 
mea: sed cjus qui misil me, Patris ; boc est , sa- 
pientiam islam , quam vos admiramini , non ego 
vcl ab omnibus didici vcl mco laborc quaesivi : 
scd cam a Patre,qui misil mc, accepi,illc animum 
mcum in momcnlo atquc impunclo lemporis oiiini 
sapicnlia ac crudilionc rcplcvil. Accipile simjlilu- 
dincm islam. Capile vas aliquod anguslissimi oris, 
qualcs amphorac csse solenl : si ejusmodi vas li- 
quore aliquo replcndum sit , nonnc oporlebit scn- 
sim liquorcm illum infundcrc? lla sanc. Si enim 
magnam copiam simul cjns liquoiis infundcre vo- 
lucris , os vasis nimia illa copia obslruelur , et li- 
quor peribil. Talcs sunl intelligenliae noslrae, au- 
ditores, vasa sunl anguslissimi oris: idcirco paula- 
tim magno labore et inullo lemporc cognitio rcrum 
in animos nostros non lani inlundcnda , quam in- 
slillanda csl.Al vcro Chrisli animus quasi vas quod- 
dam amplissimum,ore eapacissimo praeditum csi. 
Ilaque sinc labore, sinc lcmporc , sinc moleslia , 
maxima copia sapientiae graliae , cl gloriae et o- 
mnium viilulunr.imo cl absquemcnsura ineum in- 
rundi poluil. Hinc vidcliccl bcalae Joanncs in c- 
vangelio ail: Vidimus cum plenum graliae ct ve- 
•rilalis. El apostolus Paulustfn Christo omnesthe- 
sauros sapienliae ct scienliae Dei absconditos 
csse conOnnat. 



COMCIO XXVII. 1N KESTO ANNUNCIATIONE BEATAE MAKIAE 



173 



Jam vero quid de admirabili nexu dicemus, quo 
nnimus tam illuslris , cum tam pulchro corpore 
conjunclus el copulalus esl? Nec esl enim gemma 
aliqua pretiosa, quae ila suo aureo annulo conve- 
niat , sicut haec illustrissima el splendidissima 
mens suo pulcherrimo el optimo conslilulo corpo- 
ri convenit. Nullus esl animus,qui stalim atque in 
corpus ingreditur , cum eo arctissimam amicitiam 
el familiantalem non conlrahal, ut non nisi vi po- 
slea s^parari , sejuncique possil. Sed lamen non 
ila animi nostri arces corporum suorum possident, 
neque ila communiunl , ut bello-morborum et ae- 
gritudi num, vel fame,et obsidione landem a mor- 
le non capianlur et expugnenlur. At vero animus 
iste singularis, de quo nunc loquimur , ila corpus 
illud suu:r. possidebal, ila gubernabat, ila mode- 
rabalur, ut niillum ei periculum, vel a morle, vel 
a morbo, vel a fame vel a sili ulla ex parle immi- 
nerel. 

At , inquis , lamen aliquando morluus csl Chri- 
slus , el animus de corpore , vel invitus , egrcdi 
compulsus est. Imo vero, auditores, sponle sua et 
libera volunlale mortuus est Chrislus : et animus 
ejus ad lcmpus exiil de corpore el quasi fugam et 
debililatem simulavit, ul morlem alliceret,et pul- 
cherrimo stralagemale eam circumveniret el occi- 
deret. Siquidem animo islo de corpore recedenle, 
repenle mors idem corpus lamquam vacuam civi- 
talem occupavit, el quasi viclrix ac triumphans in 
moenibus sua insigna vexillaque suspendil, neque 
frigus , pallorem , frigidilatem abesse voluil. Sed 
quid inlerim contingil? Post tres dies verus Domi- 
nus ejus corporis , Dominus fortis ct polens in 
praelto, cum jam de inferno ac daemonibus prae- 
clarissime lriumphasset,ac castra eorum.ac civila- 
tes diripuisset, ab inferis rediit ut eliam de morte 
et corruplione trimpharel. Iiaque repenle corpus 
ipse suum obslendil , neque mortem inde fugere 
permisii, sed eam nihil tale cogilanle, el ejusmodi 
vim numquam expertam, de improviso oppressil, 
suffocavit, interemil, extinxil. ltaque hoc novo et 
ante illum diem inaudiio genere slrategamatis , de 
ipsa morle moriendo Iriurnphavit : Chrislns enim 
rcsurgens cx morluis, jam non moritur,mors il- 
li ultra non dominabitur. 

Venio nunc ad lerlium et postremum, quod in 
il'o bealissimae virginis Mariae ulero liodie faclum 
csl. Gloriosa dictasunl de le, civitas Dei. Glorio- 
sa res plane gloriosi corporis conslilutio : sed ni- 
hilominus gloriosior mullo gloriosissimae animae 
corulitio. Corpus enim nihil est aliud , quam do- 
micilium animi: neque animus a corpore, scd cor- 
pus ab animi nobiliiaiem el pulchriludinem sumil. 
At de gloria cl splcndore lcrtii operis, de conjun- 
ctione videlicet Dei cum homine , landem dircre 
polerimus? Nam illo duo priora,licet gloriosissima 
per se sint , tnmen cum lerlio comparala , ne glo- 
riosa quidem dici debent. Sane ejusmodi res esl 
Dcus homo , Deus in carne , ut in cordis conclavi 
guslari , el senliri aliquo modo possil, sed ccrle 
vcrbis exprimi , affarique non possil. Quis enim 
explicabil.imo vero (Juis animo cl cogilaiione con- 
sequi poteril , vel quanla potenlia , vcl quanla sa- 
pienlia , vcl quunla dulcedine chaiitalis hodio fu- 
Bellarmiki Yol. V. 



clum sil , ut unus et idem sit Deus el homo ; et 
nos vere Deum palrem et fralrem appellare possi- 
mu.>? Quis non obstupeal,ila Deum lieri hominem, 
ul neque personae mulliplicenlur , neque nalurae 
confundanlur,nec in humanilalem vcrlalur divini- 
tas,nec divinitas absorbeal humanilalem? Accipite 
similitudinem, quia lametsi procul abesl ab hujus 
myslerii sublimitale,exeanihilominus aliquiddere 
lanta suspicari polerimus. Cogilale similem esse 
Deiim hominem faclum alicui pyro , quae tres ra- 
mos dumlaxat , et eos omnino aequales inler se 
habeat, et in uno eorum ramorum ramusculus qui- 
dam mali inserlus sit: quemadmodum enim ramu- 
sculus ille mali in arbore quidem pyri,sed non in 
quo libet ejus ramo insilus esl; sic eliam humana 
nalura cum Deo quidem sed non cum qualibet e- 
jus persona conjuncla est. Non enim pater aut 
Spirilus sanclus, sed solus Filius naluram huma- 
nam assumpsit. Rursum, sicut raraus ille pyri , in 
quo esl insitus ramusculus mali, etpyrusetma- 
lus diceretur , et pyra et mala producerel ; sic 
eliam secunda illa persona Dei, quae naluram hu- 
manam accepit , Deus el horno verissime nomina- 
lur el opera divina alque humana producit. Sicut 
ilem , si ramusculus mali sicearetur , non prople- 
rea ramus pyri exsiccarelur,quod non pyrus a ma» 
lo.sed malus a pyro dependeal: sic eliam cum hu- 
mana Chrislinalura per morlem in cruce eruit,na- 
turadivina ejusdem nihil penitus detrimenli passa 
est.Postremo, quemadmodura, si ramusculus mali 
ilerum reviviscerel et floreret,non ideoramus pyri 
modo aliquo mularetur: sic etiam cum Chrislus ab 
inferis rediil, el humana ejus nalura refloruil,nul- 
lam prorsus natura divina mutalionem accepit:Si- 
quidem huraanilas a divinilate, non divinilas ab 
humanilate pendebal. Exposui breviler quid in 
hoc sublimissimo incarnalionis mysterio conlinea- 
lur. Nunc de ejus ulililale , el de hujus beneGcii 
mngniludine pauca dicenda sunt,ul pectora veslra. 
incendanlur , et ad tam liberalera Dominura reda- 
mandum, el ei gratias sincerissimo affeclu pcrsol- 
vendas inflammenlur. 

Quis esl igilur finis Incarnalionis? Cur Deus ho- 
die factus est homo? Quis amore non incendalur, 
et ad redamandum lam liberalem Dominum non 
inflammelur? Cujus cor non liquefiat, si cogilare 
aggrediaiur, quanlam abyssum bonilalis et chari- 
talis hoc faclo Deus oslenderil? Disce,o homo, di- 
sce-quanta in Deo sit bonilas , quanla charilas , 
quania dulcedo. Sola impcllenle boniiale, solaque 
imperanle charitate olim Deus in crealione ad 
quemdam modnm naluram alque essenliam su?m 
nobiscum communicavit. Quid cnim est aliud na- 
lura omnis creala,quam quaedam exigua alque ob- 
scura parlicipalio Deilatis? Quia vero in Deo nou 
solum naiura, sed eliam persona rcperilur, ul ni- 
hil nobiscum non communicaret , hodic vcrbum 
caro faclum csl, el personae eliam suae commu- 
nionera liberalissimc nobis communicavit. Eiegit 
vero sapienlissimus Deus naluram humanam, in 
quam polissimum hoc munus confcrrcl.Tum quod 
Angeli sanclo mcdico non indigcrenl: lum etiam , 
ul benciicium cssel communius, latiusque paleret 
et non solum aliquod gcnus rerum, sed totus or- 

102 



17 i 



CONCIO XXV». h\ FESTO ANNUNCIATIONE BEATAE MARIAE 



bis, ct omtiis rerum universilas quasi gradum 
quenulam honoris et nobilitatis ascenderet. Siqui- 
dem angcli loli sunt spirilus, res caeterae totae 
sunt corporeae: solus bomo ctspirilu el corporc 
praeditus esl. Itaque si Deus naturam angelicam 
assumpsisset. solae res spiriluales hoc munere 
gauderent;si vcro corpus aliquod,solae corporeae: 
alcum humanam naluram, in qua omncs nalurae, 
tamquam in epilogo continontur,assumpsit,omncs 
ros erealas ad majorem quamdam excellenliam cl 
subiimitalem ovexit.llinc hoatus Joannos idco nnn 
ait, sic Deus dilexil hominem, sed, Sic Deus dile- 
ocit mundum, ul fdiumsuum unigcnilum darel. 
E.\ hac vero excellentissima conjunctione quis 
enumcrcl.quot commoda ;ilque ulililales consecu- 
lae sinl? Quid cnim non dedil.qui rilium suum u- 
nigcndum tledil? aut quomodo non eliam cum il- 
lo omnia nobis donavil? Cecideramus in profun- 
dissimum baraihrum miseriarum, cgebamus ali- 
quo, qui funem nohis porrigcret, idcirco verbum 
earo faclum esl: nempc faclus csl funiculus tri- 
plex, qui di/Jicilc rumpitur ex carne, anima divi- 
nilale etbicad nos dimissus Facile nosdclacu illo 
miseriae el Iulo faecis cxlraxit. Egebamus hostia, 
qua Deum nobis iralum placaromus: ct cral qui- 
dem in mundo caro, quac immolari poluisset, std 
invisam oculis Dei peccalum effieicbal. Idrirco 
verbum caro factum cst: nempe dedit nohis Dous 
saccrdolem ct sacrificium: ct saccrdotcm sanclum 
innocenlcm, impollulum, segregalum apeccalo- 
ribus,c\ viclimam immaculatam et placenlem Deo 
cujus oblalione facillime ipse placarclur. Egcba- 
mus medialore. qui litem noslram cum Deo com- 
ponerel. Nam ul liomo suspcclus eral Deo, tam- 
quam nimis avidus ulililalis propriae: clDeussu- 
spcclus orat homini tamquam zelator honoris cl ul- 
tor injuriarum. Idcirco vcrbum caro factum esl , 
nempe mcdialnr advcnil, qui Dcus cl homo simul 
existens causam utriusque fideliter agerel, cl cui 
lum Deus honorem suum . tum homo ulilitalem 
propriam commiltere lutissime ac libcrrime pos- 
set. Egebamus, foedere aliquo vel conlraclu, quo 
pax jam composila firmarolur, ne rursum dissen- 
sione aliqua, pacc lurbala.ficrcl novissimus crror 
peior priore. Idcireo verbum caro faclum esl: 
ncmi)c Dt-us naluram nostram sihi matrimonio co- 
pulavil,alquc his nupliuspax noslra perpeluo foe- 
dcre stihilila csl. Egobamus via , ac voluti ponol 
aliquo, per quam in coolum rcdire posscmns: Si- 
quidem por peccalom coolom a lerra longe reces- 
serat cl i haos magnum inlcr nos cl scdes boaio- 
rum po>i!um oral. Idcirco vcrbum caro factum 
o.s/: nempe descendit oaro mons humiliatus,vallis 
impleta, ao coolum ita inclinalum,cl torra ila oxal- 
taia est, utso plano conlingant, etfacile alque ox- 
poditum oi aperlum iler vialoribus pracbpant.Ege- 
bamus modicamonto. quo plagac illae o.urarcnlur, 
quae nohis descendeniibus dc Jerusalem in [eri- 
cbo a lalronibus irdliclao fuoranl. Idcirco verbum 
caro fartum esl: nam anlc quidom medicus prao- 
sto oral. qui curaroi, noc aogroli deerant,qui cura 
indigerenl; sed medicamenlum deerat . sanguis 
oini. Egebamus cibo, qui nosin ilinorc relico- 
clrecrearet, ne forle deOceremus in via: nam 



caro, quam comcdere poteromus illa quidem erat 
ad manus.sed ea sola non proderal quicquam,ver- 
bum aulcm Dii, quod solum nulrirc ac reficere 
poterat, cibus eral grandium, ncc noslris denlibus 
aul palalo conveniebal. Idcirco verbum caro fa- 
clum est, ncmpe dedit nobis Deus verbum in car- 
nc, panem in lacle, pharmacum salulis melle sac- 
cbaroque condilum. Egebamus pretio, quo de mi- 
sorrima sorvitule redimoremur: Siquidem per pec- 
calum non solum vendili hostibus noslris fuera- 
mus, sed ctiam ad eam inopiam el difficultatem 
redacli,ul nemo seipsum liberare ac redimere pos- 
sot. Idcirco vcrbum caro faclum cst, nempe datus 
esl nobis Dei benignilale fratcr unus divcs et po- 
tens, qui nos omnes, fralres vidclicel suos , sum- 
plibus suis cl possct ct vellel de misera caplivitatc 
liborare.Poslrcmo volebat Dcus nos omnes de car- 
ccrc ad rcgnum promovere, cl de filiis diaboli fi- 
lios suos facere: Sed ul hoc inlerim credcrc, ac 
spcrare possomus, ogebamus argumenlo aliquo e- 
vidcnti amoris Domioi. Quis enim facile spercl, 
aut credal, hominom parrioidam. reum majeslalis, 
supplicio cxlremo adjudicalum, laquco ad collum 
appcnso ad palibulum jam pcrgenlcm repcnle re- 
vocandum, a rego adoplandum cl de palibulo ad 
solium evidicndum? Idcirco.audilorcs, vcrbum ca- 
ro faclum esl. Idcireo Dei Filius factus csl bomi- 
nis filius ul credcronl, ac sperarent filii hominum 
sc voro Doi filios aliquando fuluros. verhum sua- 
ve! verum evangolium ! nuncium fauslissimum 
cl fclicissimum, quo promillilur salus aegrolis,in- 
dulgontia rcis, caplivis rcdcmplio, servis libcratio 
caecis lumcn ct mortuis vila. 

Ilacc dios boni nuncii csl. Cur cnim desccndit 
hodic nunoius illc coelestis, nisi ut pcccalorihus 
voniain, juslis gloriam, angclis gaudium, loli orbi 
novum splendorcm novamque laetiliam nunoiarcl? 
Scd pars polissima hodicrnac lactiliae nostrae csl 
auditores. quod nos hodic stalum mulavimus.cum 
Dcus est de slercorc erigens paupcres, collocavi l 
cumprincipibus populi.O gloria.O nobilitas gene- 
ris humam.Non apparuit nobis in ignc nec in nubc 
scd in carnc noslra vidimus Deum salvalorem no- 
slrum. Videtc qualcm charilatcm dcdit nobis pa- 
ter, ul (ilii Dci nominemur et simus 1 1 os no- 
slrum cl caro noslra sil, ille magnus Chrislus, qui 
nunc sodel in doxlris Doi . cl gubcrnacula cla- 
vumquc lenel orbis univcrsi. Inlolligamus igilur, 
intelligamus dignilatcm noslram, cl sancla qua- 
dam atquchumili superbia elali oruboscamus dcin- 
cops vorsari cum pauporibus mcndicarc slipcm, 
indui laccris pannis, vcsci cibis grossioribus ne 
forlo fralri noslro scniori, qui princeps esl regum 
/orme,nosiris sordibus el abieclo gcnere vivcndi 
injuriam inferamus. Qui slalum mulantjCtiam mo- 
res, etcibos et amicos mutare solent: nequc au- 
deret hic in lerris fialer principis vcl pracsulis a- 
licojus, vol humilibus famulis se adjungcrc, vel 
sordidum arlificium cxercere, somporquc limoret, 
nc fralrom suum moribus suis offenderel. Anlc 
hunc diem cramusomncs pauporos, mendici.servi 
dissipaveraraus substanliam nostram, vivendo lu- 
xurioHC. oliam porcos pascebamus in soliludine. 
Ilaque mirum non oral, si cuin bubulcis, cum ru- 






COACIO XXVII. I;\ FESTO ANMJNCIATIONE BEATAE MAMAE 



n: 



slicis, cum daemonibus cum merelricibus versa- 
bamur, si venlrem de siliquis replere cupiebamus 
si carnis sordidissimas voluplales quasi slipem 
mendicabamus. Al vcro hodie non reges,non pon- 
lilices, non imperalores, sed Dii quidam facli su- 
mus, filii el haeredes magni Dei, el magni illius 
Christi fratres et cohaeredes, qui esl solus polens 
rexregum et dominus doviinantium. si ape- 
rirenlur semel oculi nostri,et perspicue videremus 
quanlam injuriam innocentissimae et purissimae 
illi carni, quam hodie Dominus assumpsiUnferant 
omnes adulleri,omnes fornicarii. omnes libidinum 
ol voluplatum carnalium servi: abstinerent se pro- 
fecto ab cjusmodi sordibus el castius deinceps el 
continenlius viverent. Quid? carnem meam Deus 
noster lanto honore dignalus est, uteam super o- 
mnes angelos in throno gloriae suae collocaverit, 
c[ ego lam ingratus existam , ut carnem eamdem 
servire faciam libidinibus et daemonibus ? Quid ? 
Tollam cgo membra Cliristi , et faciam meinbra 
meretricis? Absit, absit: alliciat mundus, blandia- 
tur caro, vexct, slimulet, incendal, inflammet Sa- 
tanas, cgo lamen Domino bcne propitio non infe- 
ram hanc injuriam Domino mco, qui me de pali- 
bulo ad regnum evexil, et de vili mancipio fralrem 
suum ac filium fecil. Yeniat, quaeso, in menlem 
castissimus ille Joseph, qui cum ab uxore Domini 
sui ad sluprum sollicilarelur^Ecce Dominus meus 
ajebat omnibus mihi traditis, ignorat , quid lia~ 
bcal in domo sua, ncc quicquam cst, quod non 
sit inmea poleslale: quomodo igitur possum hoc 
malum facere, el peccare in Dominum meum ? 
obstrictum, ligalum.vinclum me vides Domini mei 
ul me commovere, et peccare in eum nullo modo 
possim. Aspiciamus, quae comparatio essc potest, 
audilores, inler ea bencficia, quibus obslriclus e« 



ral Joseph, el ea, quibus nos liodie obslrinxil, al- 
que obligavil Deus.Quid cnim nobis non dedit qui 
filium suum unigcnilum dedit ? Aul quomodo non 
eiiam cum eo omnia nobis donavit? Contulil no- 
bis naluram, donavit graliam , promisit gloriam , 
misit filiura quasi obsidem, dedil spiritum pignus 
haercditalis: jussil angelis, ul nos cuslodiant, toli 
mundo.ut nobis servial: ipse vero lamquam aman- 
tissimus paler non removel a nobis oculos pielalis 
ct providentiae suae: el quomodo poterimus igitur 
lol vinculis obligali nos commovere; et peccare in 
lam clementem ac liberalem Dominum? praeser- 
lim cum is nihil a nobis petat, nisi ut stalum no- 
slrum el dignilalem conservemus. Quare dcinceps 
ne splendori nostro deesse videamur , induamus 
auream illam vestem charilatis , vescamur assidue 
panc angelorum el regalibus epulis,versemur cum 
coeleslibus illis principibns,dicamusque eum Pau- 
lo, Conservatio nostra in coetis est: quaeramus 
delilias, et divitias el honores,sed dignos filiis Dei 
caeleslis gloriae ambiliosi, coeleslium opum avari 
cacleslium voluplalum cupidi simus: mundum ve« 
ro el cjus divilias atquc oblectamenla tamquam 
vilissima, el noslro slalu indignissima contemna- 
mus, conculcemus, fastidiamus, el in fralrem no- 
slrum seniorem oculos inlendenles vehementer 
formidemus, ne dedecori illi simus , ne forle nos 
ipse coram angelis Dei in fuluro saeculo erubescat 
et fratrum loco habere tam sordidos homines con- 
fundalur: sed polius enilamur ila nos gerere, ila 
slalum nostrum dignitalemque tueri, ut Deus filios 
Christus fralres, angeli socios, Jcrusalem cives nos 
habere, agnoscere alque excipere glorietur: quod 
nobis concedat, qui est benediclus in saecula. A- 
men. 



Hfr£©@&&\ 



CONCIO XXVIII. 



IN DOMINICA PASSIONIS 



VEL HEBDOMADA SANGTA DE MAGNITUDINE PASSIONIS DOMINI. 



TIIEMA 

vos omncs, qul transilis per vinm, allendile el videle, si esl dolof, 

sicul dolor uieus. Thrcn. 1. 



SYiSOPSIS 

Exordium a magniludine passionis Chrislisumi- 
tur , quam assidue considerare par est. Qua- 
tuor deinde fontes aperiuntur , ex quibus illa 
magnitudo haurilur, quorum primus est infi- 
nila Dei in nos charitas , quae gravissima el- 
iam tormenla levissima effecit. quod exemplis 
martyrum, praeserlim d. lgnalii probatur .Se- 
cundus fons a primo orlum trahens est, quod 
sibi omnem consolalioncm in tanta passione 
undique dereliclus abesse senseril.quod in Lc- 
vilico olim per duos hircos offerri solilos prae- 
ficuratum fuit. Tertius,quod in tenerrimo.quo 
pracdilus erat. corpore,haec pcrtuleril. Quar- 
tus , quod omnia gcncra tormcntorum subie- 
ril. Deinde novum praccipua passionis Christi 
genera graphice cxprcssa asserunlur, cl qua- 
si rcpraesenlantur. Primum gcnus est tristi- 
tia ct pavor Ciiristi in monlc (Jlivcti, in quo o- 
mnibus angustiis undique circumdatus eral , 
cui causam dederunt tormenla omnia subeun- 
da ibi rcpraescnlala , peccata ornnia omnium 
hominum sub oculis spcctala, ingralitudo lio- 
minum , alque dolor immensus virgini malri 
tnde excitandus. 

S<'cuiida pars , promissa prolixitalis excusatio- 
ne alia quinque sequenlia passionis Chrisli 
genera cnumcrat. Secundum ilaquc cst, quod 
rnsiar mancipii ab eo , qucm ad summarn di- 
gnitalem evexeral, vilissimo pretio suis inimi- 
ci8$imvenumdalu8;ubi fornicariiJuda ppjores 
csse probantur. Teriium , quod Judaeorum <-t 
Gentilium crudelilali omnes habenae laxatae 
fuerimX , dacmone obcaccalis el obslinatis illis 
pecloribu8 imoliia genera tormenlorum sug- 
gerente. Quarlum est, dira illa flagellalio, vi- 
i> simorum scilicct homuncionum poena: ubi 
i i" de illa medilatio. Quintum spinea coro 
nalio. Sexlum crucU ad montem Calvariac 
bajulatio', ubi docemur, quomodo crucem n<>- 



stram ; hoc esl , tribulationes suffcrendo Chri- 
slum scqui debcamus. 
Pars lcrlia , praelibalis movlis Calvariae myslc- 
riis, ad reliqua Iria gencra passionis narran- 
da progredilur.quorum scptimum esl ipsa crit- 
cifixio.ubi primum Chrisli truculenla denuda- 
tio , deinde ipsa cruci/ixio suis coloribus ex- 
primilur. Octavum esl. praesenlia matris dile- 
ctissimae,ubi pasxio ulrinque resullans expli- 
calur.JSonum el ultimum gc.nus passionis Chri- 
sli csl.subsannatio astanlium cl fellea potalio\ 
ubi demonslralur omncs Christi sensus in cru- 
ce passos fuisse.Josephi a fratribus vendili ve- 
slis sanguinolenta palri allala, (iguram fuisse 
corporis Chrisli dcclaralur,ei quomodo noslra 
peccata ipsum in cruccm adigiuU o^lcndilur. 
Di'inde subjungilur gravis ad, charilatem et 
graliludinem exhorlatio ,insupcr ad contritio- 
non a minori ad majus induclio. Epilogus 
dcnique oslendit. quanlo major sit pocna ge- 
hcnnae supplicio Christi,el quam ccrtapecca- 
loribus immineat. 

Alrocitns suppliciorum Domini lanla fuit , audi- 
lores oplimi , ul vires humanae alque ungclicae 
menlis exuperet . el solus Chrislus , qui cam per- 
tulil , et solus Deus , qui eam ad nostram salutem 
instiluit , quanla ejus indignitas atquc accrbilas 
fueril cogilatione aique inlelligenlia consequantur. 
Petrae siquidem scissac, cl monumenla aperta, et 
velum lempli laceralum , ct sol alque aer lenebris 
cooperlus, mundus denique tolus horrendis,atque 
ante illud lcmpus incognitis monslris et portenlis 
se lantum nefas ihtelligere alque execrari signili- 
cabal. Neque dubium est , quin , angeli quoquc 
pacis, juxla prophctam amore flcverint , inler sc 
alas colliserinl, facics suas pennis velaverint, curn 
minislri iniquilatis indignissimis |)iobris cl conlu- 
mnliis afliciehnnt Dominurn majcstalis: scd nihilo- 
minus fto\ Filins solnm Pnlrem' Bppellal, tamquam 
qui solus ejus rei magnitudinem plane eoguosce- 



CONCIO XXVIII. IIN DOMINICA PASSIONIS 



vn 



rcl: Tu scis, inquil, improperium meum, el con- 
fusionem meam el reverentiam meam. Solus e- 
nim Paler plane intelligebat , quid Christus ejus 
lilius palerelur, qui solus ejusdern Christus infini- 
lnin sublimitalem et majestatem cognoscebal: nec 
non quanla ei omnibus rebus crealis,alque ab ho- 
minibus polissimum reverenlia atque observan- 
lia deberelur. Ilaquc , lu solus , inquit , cogno- 
visli improperium meum el confusionem meam, 
quia tu solus non ignoras reverentiam meam. Sed 
quamquam haec ila se habeant , el licel passio- 
nis Domini magnitudo omnem creatam intelli- 
genliam vincat, lamen hortalur nos Dominus , ut 
quanlum possumus enilamur , vim dolorum il- 
lorum, el crucialuum intelligere: vos omnes in- 
quit, qui transilis per viam, qui curriculum istud 
humanae vilae perfieilis, qui non haeretis, in lulo 
terrenarum cupidilalum; sed alis desiderii ac coe- 
lestem Jerusalem magnis ilineribus properalis : 
Vos, inquam, nolite simpliciler audire, sed allen- 
dile et videle,si est dolor similis,si'ciU dolor meus. 
Ouare nos hodierna die , tum ut Christo debilas 
gralias, justasque referamus, nostro capili.ut vera 
et viva membra condoleamus: lum,ut nos ipsos ad 
polenliam ac toleranliam laborum armemus, et ad 
insequenda Domini vestigia infracto animo acce- 
damus , de magniludine atque alrocitate Passionis 
Domini,ipso Domino bene juvante,verba faciemus. 
Ac ut ordine aliquo rera lantam gravem,tam utilem 
explicemus, et facile quicquid dixerimus, non so- 
lum intelligere, sed etiam memoria custodirc pos- 
sitis , quatuor quasi capila ac veluti fontes aperie- 
mus, cx quibus magniludo ac vehementia Domini- 
cae passionis , lamquam rapidus lorrens proflue- 
bal, ul copiosas aquas, juxla vaticinium Isaiae, de 
fonlibus Salvaloris hauriamus. 

Primus fons , qui fonlium caelerorum origo ac 
principium fuit, et jure fons fonlium dici polerat , 
esl infinita illa charilas , quae in pectore Domini , 
tamquam in sua ac propria fornace perpetuo arde- 
bal: cupiebat Dominus . cum excellentissimo mo- 
do liberare genus humanum,tum plene atque per- 
fecle divinae justitiae salisfacere: cupiebat ila pla- 
gas , ac vulnera noslra curare , ut nullae calri- 
ces, nulla vesligia, nulla signa relinquerenlur ; et 
simul ita maxima illa crimina laesae majestatis de 
medio lol!ere,ut oullad deinceps inler nos el Deum 
inimiciliarum aut odiorum causae remanerent. 
Sciebat se, quo plura cl graviora pateretur,eo me 
lius posse haec sua opera ad cxitum perducere, et 
sunul propriarum virium ac forliludinis conscius 
intelligebat se quamlibet gravem sarcinam, alquc 
onus suis robustissimis humeris ferre posse.Ila- 
quc hinc fiebat , ut sinc modo ac sine mensura se 
sarcina dolorum ac laborum onerarel. Conjungc 
inihi summam polcnliam cum summa sapienlia:cl 
summam potcnliam et summam sapientiam cum 
charitate summa: ac deinde animo complcclcre, si 
polcs, quid inde fict. Vilissimi homuncioncs, cum 
in eorurn cordibus amor donari ac regnare incipil, 
quid quaeso cogilant? quid mcdidaolur? quid mo- 
liantur animo? Certe ila inardescunl interdum, ut 
inlinita alque immensa quacdsm pro iis agere vel 
pati cnpianl , quos diligunl. Cum palriarcha Jacob 



seplem annos propter Rachel servisset , et adhuc 
alios septem servilurus esset, non ei lempus islud 
tempus annorum qualuordecim,sed paucorum die- 
rum spalium prae amoris magnitudine videba- 
tur. Quid vero impurissimi amalores, noncasli,ut 
s. Jacob , pro suis merelricibus semper fecerint , 
omnibus notum est.Sed ut omillam de amaloribus 
foeminarumetaliarumsordium dicere,aspicitesan- 
ctos homines.el amoredivinae pulchriludinis vehe- 
menter incensos,utapostolumPaulum,ul martyrem 
Ignalium,b.Franciscum.Isli omnes ila rapiebanlur 
ab amore, et extra scipsos quodammodo duceban- 
tur,ul martyria,verbera,cruces ignominias,ila quae- 
rerenl, ul aurum, et gemmas ac lapides preliosos 
mcrcalores quaerunl. Neque simplicia marlyria , 
simplices cruces , simplices morles , pro Domino 
sufficiebant illis ; seil duplicia ac mulliplicia desi- 
derabanl. Audile b. Martyrem Ignalium, ignoscilc 
mihi, inquit in epistola ad Romanos,eo/o scio quid 
mihi expediatnunc incipio esse Chrisli discipu- 
lus: Ignis, crux, bestiarum instantia, abscissio , 
separatio, confractio, dissectio membrorum , in- 
terius tolius corporis et flagella diaboH omnia in 
mc veniant, ut Jesum Cliristum merear adipisci, 
nihil me juvant. quac snnt mundi hujus. Bonum 
mihi mori in Christo Jesu.quam regnare in fmi- 
bus terrae. Deinde quis unquam lanto affectu , et 
tam ex animo amicos suos rogavit , ul eum ab im- 
pendenle nece liberarenl , quanlo affectu el quam 
ex animo idem iste gloriosus Ignatius Romanos 
rogavit , ne ipsius morlem el passionem impodi- 
rent? Ilaque ardentissimi illi amalores Dei immen- 
sa quaedam animo concipiebant , quae pro Domi- 
no pali desiderarenl: sed inlerim lamen multo mi- 
nora patiebanlur,quod non responderet in eis po- 
tenlia charitali.Infinila pati cupiebanl:sed non po- 
lerant, el idcirco Dominus non sinebat eos lenla- 
ri supra id, quod polerant: sed faciebal cum len- 
tatione proventum, ut possenl suslinere. At vero 
Dominus Chrislus caput marlyrum et singularis 
doctor patientiae, quod multo majori charilatc fla» 
graret, quam ullus unquam sanctus,quis ignorare 
polesl? Charitas enim in Chrislo, tamquam in fon- 
le, in sanctis caeteris lamquam in rivulis erat.N;im 
de pleniludine ejus nos omnes accepimtts. Ilaque 
non cupiebat, non desiderabat: sed ardebat amore 
patiendi pro nobis ; et sicut ceruws ad fontes a- 
quarum,\\n ipse ad calicem passionis anhaelabal, 
cujus sunt illa verba : Desiderio desideravi hoc 
pasca manducare vobiscum.El illa: Baplismo ha- 
beo baptizari : ct quomodo coarctor usque dum 
perficiatur ? Quid ? quod si ad hanc infinilam pa- 
tiendi volunlalem , summam quoque paliendi po- 
lenliam adjungamus, quae moles passionis cfficie- 
tur? Equidem. audilores, hoc unum argumcntum, 
si allcnte ac diligenter perpendatur , solum suffi- 
cit , ut homo rapialur extra se , et sluporem atque 
extasim mentis paliatnr: cl lum dcmum intelligcre 
incipict . quid sil quod Dominus ait : Allendile et 
videte si est dolor, sicul dolor mcus. 

Altcrum caput, unde vchemenlia passionis Do- 
minicae nascebalur, illud est.quod voluerit Domi- 
nus atrocissima supplicia sine ullo genere conso- 
lationis lolcrarc. lloc vere sccundum capul ex pri- 



118 



CONCIO XXVIII. DE DOMINICA PASSIONIS 



mo capile, lamquam rivus cx fonte, sine ulla du- 
bilalione derivalur. La oniin rcgina cliarilas, quae 
summos dolores pali voluit Christum, eadem, in- 
quam, omnes porlas obslruxil, quibus aliquod gc- 
nus solalii, sivc dc coclo,sive de tcrra ad cor ejus 
ingredi potuissel. Itaque non solum a discipulis , 
amicis, affinibus: sed ab ipso proprio parenle, al- 
quc adeo a scipso derelictus, desertusquc fuit, ut 
solus ille bomo Cbrislus cum summis doloribus et 
cruciatibus quodammodo luclarclur. Ilinc sunl il- 
lae voccs: Facius sum sicut liomo sinc adjulorio 
inlcr morluos libcr. Et,lnfixus sum in limo pro- 
fundi, et non esl subslantia: El,Dcus.Dcus mcus 
respice in me, quare me dercliquisti ? Hujus rci 
in vcteri Tcsiamenlo illuslrissima figura prac- 
ccssil. Quid cnim duo illi birci Levilici 1G. si- 
gnificabant, qui pro pcccalo populi |oflcrcbantur 
l)omino, quorum allcr maclabalur, aller in solilu- 
dine libcre dimitlebatur nisi summum illud ac di- 
vinissimum sacrificiura, quo Deus ct bomo, Jcsus 
Chrislus, pro pcccalis mundi lolius oblalus esl Do- 
inino? Sicul enim unus bircorum occidcbatur,allcr 
in soliludincm disccdcbal: ila in Cbristo altera na- 
turam ejus,nempe humana sola cruciabalur; al- 
tcra divina videlicet, quodammodo abscedcbat, cl 
sociam suam solam in suppliciis cl tormcnlis re- 
linquebat. Tamelsi cnim , quanlum allinet ad ne- 
xum bypostalicum, verbum Dcibumanam naluram 
quam scmcl assumpsil, nuraquam dimisit ; lamen 
quanlum atlinel ad consolalionem , quam patienti 
bumanae nalurae adferre poluisscl, el quantum ad 
inlulcrabilium illorum dolorum miligalionem, ac 
tcmpcramentum.eam omnino descruil.Unde quae- 
so marlyres sancli in maximis suppliciis canta- 
bant, gloriabanlur, gestiebant, exullabant: Domi- 
nus vero, qui marlyribus robur et constantiam il- 
lam donavil, ila passione immincnlc exborruit, ita 
conlrcmuit, ila sudavit? certe non alia causa est , 
quam quod marlyribus Dominus caliccm passionis 
misccbat melle coelcstis suavilalis , et sacpe ma- 
jorera parlcm calicis liquor dulcissimusoccupabal 
ut vere cum propbcla diccre possent: Sccundum 
muUiludincm dolorum meorum in corde meo 
consolalioncs tuac laeiificarunt animam meam. 
El cum aposlolo Paulo: Iieplctus sum consolalio 
ne, supcrabundo (jaudio. At ipse Dominus sibi, 
ul anlc diccbamus, omnes portas clausit , quibus 
consolalio ad cum inferri poluisset;Idque non alia 
dc causa, quam ul nos miseros alque ingralos co- 
piosc redimcrcl. Cogita mibi modo, quid silbibc- 
rc ejusmodi calicom passionis, plcnum felle, plc- 
iium absynlbio, plenum tclcrrimis liquoribus,sine 
ullo dulccdinis lcmpcramcnto? Cogita, qunm cru- 
cem palcrcris lu, si aliquo gravi morbo laborarcs, 
et nullum consolalorcm babcres ; omncs te dese- 
rerenl, eliam amici, etiam parentcs cl uxor, eliam 
(ilii libi dorsum verlercnt, el majorem miscricor- 
diam exhiberi vidcres alicui cani, qui jaccl vulnc- 
ralus in plalea, quam libi ? Jure igitur atlendite , 
inquil, et videlc, si csl dolor, sicul dolor mcus. 

Porro lertium, quod passioncm Domini niirum 
in modum augebat , fuit tcneriludo ac nobililas 
corporis Domini. Quis ncscil, quanlum intcrsil in- 
tcr durum aliqucni ruslicumque agricolam, cujus 



caro laboribus assuela, solis ardore cxusla, imbri- 
bus, nivibus, vcnlis saepc pulsata, terrae solidita- 
tem et quasi duriliem induil; cl nobilem aliqucm , 
ac tenerum et in delitiis educalum adolcsccntem? 
nonnc graviora aliqua veibcra, quac ruslicus ille 
agricola vix scntirel, lenerum islum adolcsccnlem 
pene occidcrcm? Jam vero Dominus Cbrislus non 
eral ille quidcm in delitiis enulritus , quippe qui 
matrem lcrrenarum opum egcnlissimam, sola lide 
el cbaritale aliisquc virlutibus divitcm clegerat : 
scd larnen corpus lencrrimum, pulclierrirnum,no- 
bilissimum, oplime conslilutum, el lemperalum 
babebal, quale optimo jure csse debuit , quod au- 
clore spirilu sanclo exvirgineis purissimisque san- 
guinibus conformalum fabriealumque erat. llaque 
acerbissima illa supplicla , quac quodlibet aliud 
corpus, quamvis durum, quamvis crassum, quarn- 
vis ruslicanum, maximis crucialibus affeeissent , 
quid quacso suspicabimur in illo corpore fecissc, 
(piod omnium praeslanlissimum fuil? An non ergo 
racrilo optiraoque jure diccrc potuil Dorainus , 
allcndilc ct videtc, si esl dolor,sicul dolor meus? 

Sed jam ad quarlum fontcm apcricnduni aggre- 
diamur. Quanla fuerit alrocitas supplicioruni Do- 
mini cx eo facile potest intclligi, quod non unum 
aliquod genus supplicii passus,scd poenam quan- 
dam communcra et generalcra, quae omnes poe- 
nas quasi araplissimo sinu comprchcndil.Si respi- 
ciascos, a quibus passus cst, invenics omnia ge- 
nora hominura , omnem sexum, ornnem aelalem, 
oiniieui condiliuncm, Judaeos et Elbnicos princi- 
pcs et popularcs, dominos et servos, viros el foe- 
minas,amicos el inimicos simul quodammodo con- 
vcnisso,el in cacdcra alquc inlcrilum Domini con- 
spirasse. Si rospicias ca, in quibus aliquid passus 
esl, videbis nihil penitus csse, in quo aliquid pati 
possit, et in quo Dominus passus non sit. Siqui- 
dcm amanlissima malcr gladio doloris transfixa , 
discipuli alque amici fugati ac dissipali, veslimen- 
ta ablala, cxislimalio laesa , animus mocrore op- 
pressus. Quid de corporc dicam? Nonne singula 
mcmbra singuliquc sensus suos cl proprios carni- 
fices babucrunl? Ac ut intclligatis, vcl polius solis 
lucc clarius vidcalis, non fuisse intcritum simpli- 
cem vel unurn aliquod gcnus lormenti , quo Do- 
minus cxtinclus cst, sed amarissiiuam quamdam 
olque acerbissimom composilionem innumerabi- 
lium cruciatuum,quorum singnli pcr sc,si diligen- 
ler atquc attcnlo cogilentur, abunde sulficicbant, 
ut Dominum Cbristum incredibili dolore ac dcdc- 
corc afficercnl: cnuincrabo brcviter novem prae- 
cipua gcnera supplioiorum,quac praclcr alia multa 
illa una in sc Domini passio comprcbendil. 

Primum igilur doloris gcnus fuit illc conlliclus 
inlcrnus, illa immcnsa trislilia, illa anxiclas cordis 
illa nubcs mocroris, quae dominicum cor ila inva- 
sil, atquc opprcssit, ul cum quasi in agone morlis 
cxlremo conslilucrel. Ncque id solum , sed cliam 
eflecii,ul Dominus, qui tolics solus pcrnoctaverat 
in locis dcscrlis, jam ila pavcrcl, ut a discipulis 
qnodammodo pctcrcl,nc sc solurn dcrclinqucrcnl: 
sustinclc hic, inquil, ct vitjilate mccum. Nequc id 
eliam solum, scd el illud effecit, ut tolo corpore 
sanguinis sudor crumpcrct, cl lom copiosus ul cx 



CONCIO XXVIII. IN DOMINICA PASSIONlS 



179 



ftonlcac vullu per veslcs descenderet in terram, 

eomque rigarel. Quae res ejusmodi fuil , ul nullo 

unquam saeculo aliquid magis novum,magis mon- 

slruosum,magis porlenlosum accideril.Neque vero 

magnoperc mirabimur. audilorcs, si inlelligamus, 

quam justamcausam inlerni hujus doloris Dominus 

habucril. Siquidcm anima illa bealissima ante fla- 

gellari el crucifigi, el fel alquc acelum gustare vo- 

luil, quam baec eadem corpus paterctur. Itaque 

anima invisibili cuidam cruci aflixa fuit , quae sua 

qualuor bracliia el suos qualuor clavos invisibiles 

babuil, quae eranl quatuor acerbissimagenera co- 

gitationum. Primum cnim venerunt ad mentem 

omnia lormenla, quae nocle illa el sequenli die e- 

ral perpessurus, et quae corpus ordine quodam 

unum post aliud in diversis boris aflliclura erant, 

ea omnia simul quasi agmine faclo in animum 

Domini irruerunl. Et quid mirum , si lanlus exer- 

cilus dolorum, tam gravium , lam immilium, lam 

diulurnorum sanctissimum illud corpus moerore 

ac trislitia rcplcre poluerunt? praescrlim cum in- 

telligerel Doiuinus , singulorum vehemenliam el 

gravilalem,et ccrlo scircl nibil eorum vcl auferen- 

dum vcl minuendum; sed lolum illum calicem us- 

que acl minimam gntlam, usque ad faces, ul scri- 

pluia loquitur, sibi cxbauriendum. Deinde vene- 

runt ad menlem peccala omnia tam praelcrita, 

quam pracsenlia, el fulura, quae unquam in Deum 

ab bominibus vel commissa sunt , vel deinceps 

commiltcnlur. Et ila minute, ita pcrspicue, ut o- 

mnia mca el omnia tua, el omnium ac singulorum 

bominum sigillalim,quasi omnia essenl praesemia 

jnluerelur. lam igilur is, qui tanlo ardore, el zelo 

diligcbal honorem Palris, quam vehemenler existi- 

malis aflligebalur, quod tam innumerabilem mul- 

tiludinem scelerum ac flagitiorum nefandorum.foe- 

dissimorum, execrabilium, in coelum clamanlium 

el Dei bonorem ac majeslalem offendenlium cer- 

neret? Cerle unius hominis peccala suflicere pole- 

rant, ulDominum magis lorquerent , quam ipsum 

supplicium crucis. Quid igilur facerenl peccala 

tolius mundi?Non esl intelligenlia , nec humana 

nec angelica, quae vim hujus doloris compreben- 

dat. Terlio loco veniebal ad menlem ingens illa in- 

gratiludo, primum Judaeorum, deinde mullorum 

Cbristianorum,,qui sanguinem islum suum pretio- 

sum conculcaluri eranl: et simul videbal,tum hor- 

ribile illud supplicium,quo post paucos annos Ju- 

daei afliciendi eranl: lum inlolerabiles poenas ge- 

bennae,quae tanlac mullitudini non solum Judaeo- 

rum ei Kthnicorum, sed eliam Cbristianorum pa- 

rabaalur.Qaae omnia sine dubio innocenlissimum 

el noslri amaniissimum illud cor vebcmenlissime 

affligebanl. Si ila dolet paler aut maler obilum 

unius iilii, ul consolationem invcnire -nullo modo 

possil: quanlum credibile est doluisse Dominum 

Chrislum aelernum inleritum lot millium bomi- 

num, quos mullo ardcnlius, quam malcr filios di- 

Hgebat, el pro quibus non solum omnibus, sed et- 

iam singuiis millics mori paralissimus eral?Po- 

slrcmo venicbal ad mcnlem gladius ille bis aculus 

qui viscera amanlissimae rnatris penetralus essel: 

quae cogitalio, quis dubilat, quin frangerel accii- 

laccrarcl pcdus Dominicum? Posl Deum Pulrcm 



neminem ila Dominus diligebal, ul suam optimam 
el sanctissimam matrem. Itaque cum sciret, quan- 
la vebcmenlia doloris cor illud pienlissimum et in- 
nocenlissimum repenle adoriri debebat, certe gla- 
dius malerni doloris antca a Simeone praedictus 
anle cor filii quam malris penelravit , neque ad 
cor malris nisi per cor filii perlransivit. Haec est 
igitur crux inlerior, isli sunt clavi , baec est lan- 
cea, quae sudorem illum sanguinem de-corpore 
Domini exprimebat. Qui sicul sudor fuil omnium 
sudorum monslruosissimus el borribilissimus. ila 
signum fuil dolorum et crucialuum inaudilorum, 
et talium, ut cum eis nulla supplicia comparari 
possint. 

Cogila mihi, Dominum Jesum in horto Gellize- 
mani in islo agone conslilulum, lamquam alterum 
Isaac oblatum ad sacriOcium, qui quaqua versus 
oculos menlis convertebal, omnia crucibus plena 
esse videbal, ex omni parle illae voces in auribus 
ejus insonabanl : Tollc, tolle cruei(ige eum. Si di- 
scipulos suos intuebatur,videbal corda eorum pa- 
vore et moerore plena: si sludia Judaeorum, vide- 
bat eos nihil aliud, quam suam necem moliri, ct 
jam cum Juda prodilore de modo et ralione ca- 
piendi se deliberare: si sanclos Patres in sinu A- 
brahae quiescentes, videbal eos ardenlissimis vo- 
lis morlem suam implorare: si infernum inferio- 
rcm, videbal omnes daemones in suam morlem 
maxime accensos el armatos,el eorum opera brevi 
fulurum, ut principes Judaeorum cum principibus 
Genlium in suam perniciem conspirarenl: si deni- 
que in coelos oculos levabal,videbal Deum Palrem 
quasi alterum,cum gladio dislriclo paratum ad im- 
molandum;etsimul intelligebat non venlurum nunc 
angelorum aliquem, qui necem suam impediat, si- 
cut olim venit, et morlem Isaac impedivit, neque 
invenicndum nunc arielem, qui pro se in holocau- 
stum offeralur, sed seipsum et Isaac et arielem 
fulurum. Hinc ille sudor sanguineus, tam copiose 
fluebal: et quales, oro, crucialus erunl, qui se- 
quenlur, quando*in ipso principio aegritudinis in 
agone morlis consliluitur? Quid tunc sentiel, cum 
rcvera dolores omnes illos palietur, quando sola 
eorum consideratiosudorem sanguincm expressil? 
Certe si hoc loco cum ista apud le cogilare inci- 
pies, cor luum non movealur el suclore sanguineo 
de corpore Domini erumpenle lacbrimae de oculis 
luis non erumpanl,scilo te cor lapideum,n on car- 
neum habere. Nam si flere non poleris ex amore 
et compassione, quomodo sallem propler mullilu- 
dinem peccalorum luorum non flebis, cum eorum 
sola cogitalio Dominum sanguinem sudaie coege- 
ril? Non feriebanl in borlo Dominicum corpus gla- 
dii impiorum, non eranl flagella, vel spinae vcl 
clavi, quae sanguinem illum eliciebanl: sed scele- 
ra lua: haec cranl spinae , quae ccrcbrum cjus 
crudelissime penetrabanl : bacc eral sarcina illa 
lam gravis. quae Dominum opprimcbal, el quam 
sincsudore porlare non poleral. quam caro prc- 
tio, Domine Jesu, medicamenlum animac meae c- 
mcre voluisli? meus verus Adam , qui propler 
peccala non lua, sed mea de paradiso cjeclus in 
sudore vullus tui lucraris panem cum.quo me nu- 
liirc ac suslcntare dccrevisli. lkncdical igiiur tc 



ISO 



CONCIO XXVlll. IX DOMIMCA PASSIONIS 



eo< ■luni. el terra, el omnis erealura lua le laudet 
el giorificet io aelernum. 

PARS 8ECUNDA 

Concio hodierua paulo prolixior eril,quam aliae 
esse soleanl: itaque adhuc semel requiescendum 
enl, antcquain ad fincm perveniamus. Neque vero 
moleslum nohis esse debet aliquid pali, dum con- 
cioncm de passione audivimus: clsi Dominus tres 
inlcgras hons cum incredibili dolore slelil in cru- 
ce, ul ihi salulcm nostram lucrarelur , cur nobis 
grave videri debei,adliuc unam brcvem horam pro 
noslra salule et Domini gloria in concione slare ? 
Ul igitur ad propositum redeamus, novcm genera 
tormeiitorum in passioneDomini conlineri diceba- 
mus: sed eorum unum dumtaxat breviler explicui- 
mus, nunc reliqua non lain explicanda, quam enu- 
meraada crunt. Nam si explicari dcberent,nec no- 
vem horae nobis sufllcerent. 

Alierum igitur gravissimumque supplicium pas- 
sus esl Dominus, cum se prelio argenli, quasi vi- 
Je mancipium, venundari vidil. Magna calamilas 
est,quod hoc quod natura ingenuus ac liber nalus 
esl, lamen pretio pecuniaruin, sicut boves, et ju- 
menla vendalur. Al longe profecto est major, si 
ab amicis, et iis, in quos beneDcia contulil, vcnda- 
tur. Sed quanla essel,si non solum ab amicis ven- 
dcrelur, sed venderetur crudelissimis inimicis,qui 
non alia de causa emerenl, quam ul eum pro sua 
libidine cruciarenl? Dominus Clirislus vcndilus est 
el ab co vcndilus est, quem ipse in summo gradu 
honoris ac dignilalis collocaveral: Nec enim est in 
terris aliquid majus aposlolica dignilale. El vendi- 
tus alrocissimis nierralonbus , qui niliil piaeler 
sanguincm sitiebanl. Al quo prelio venditus esl? 
Viliias prelii auget in immensum injuriae magni- 
ludinem: Dic. Juda mercator pessime, quo prelio 
vendis Christum? Triginla dcnariis. Ilane lam vile 
acslimas Dominum luum? majore prelio bovem 
ununi aul cquum in foro non venderes?Non lc lam 
vili, mihi crede, aeslimat dominus Christus. 
prelium hominis! vllilas Dei ! Vendilus Deus 
Iriginla denariis, emilur homo sanguine Dei. El lu 
fornicalor, adulter, avare, quanli facis Dominum? 
Quanli eum vendis? Quod si oslendam cgo lihi.le 
viliore preiio Christum vendere , quam vendidit 
JudiiS? Vendidit Judas Chrislum triginla denariis: 
vile prelium, sed lamen prelium aliquid boni con- 
linel, argentum. Tu vero quo prelio vcndis cum ? 
una forniealione, una brevissima voluplale, quam 
saepe mulli lahores et sumplus anlecedunl , et 
sempor dolor et am.iriludo consequitur.Nonnc igi- 
lur meliores sunl triginla argentci, qui nemini no- 
cenl, cl inultum pro lcssc possunt, si quis cis be- 
ne utolur quam una fornicatio,quae exhaurit mar- 
supium, debilitat corpus, occidit animam cl solum 
polesl nocere, caque hene uli nemo polesi? Si igi- 
tnr Judas hujus impiae vendllionis juslas et rneii- 
las poenas aetcrno lempore luet, quid de te flet ? 
Quac doiiius te, nisi gehenna, suscipiel? El si I)o- 
ininus in horto ardorem Qammarum illarum consi- 
derans e* compossione sanguinem sudabal , quid 
patieris lu, cujus roembra illae ipsae flammae ae- 



lcrno lempore depascenl? Sed pergamus ad cae- 
tera. 

Tertium supplicium,vel polius fons quidam mul- 
lorum suppliciorum fuit, quod fuerit ea nocle per- 
inissum daemoni , ut per suos minislros Judaeos 
el Ethnicos exerceret io Christum omne genus 
crudelitalis. Idque verum esse , tum cx co cogno- 
sci potest , quod Dominus apud Lucam ait : Haec 
csl hora veslra elpolestas lenebrarum:\\i\n eliam, 
quod haec eral nostris peccalis dehita poena , ct 
Dominus eam subire voluit: ut ab ea nos vindica- 
ret. Dcdit olim Dcus daemoni poleslalem in coi- 
pus b. Job, modo tamen vilam ejus non auferrel : 
al Domini corpus sine ulla exceptione vilae , vel 
morlis daemonis potestali , tradilam fuil : Hinc vi- 
dclicel nata sunt nova , et antea numquam audita 
genera suppliciorum.quibus bellua illa cruenla per* 
suos minislros Dominum lorquebal : lum ut odio 
suo ac furore salisfacerel,tum ulsanclam illarn ani- 
mam, si quo modo Deri posset , in aliquam nolam 
impatienliac praecipitaret. Hinc cranl colaphi illi 
alquc alapae.quibus Dominum,tamquam vilc man- 
cipium, perculiebanl: hinc illa spula , quae in fa- 
ciem, et os Domini, lam blasphemi cujusdam, im- 
purissime jaciebant : illa indumenta , vel alba vel 
purpurea, quibus Dominum , lamquam stullum et 
demenlem vesliebant: hinc illi loci, illi risus , illa 
verba ironica, illae Dclae inclinalioncs,quibus Do- 
minurn gloriae tamquam regem ridiculum el prin- 
cipem scurrarum illudebanl: hinc denique ficbat, 
ut tolies et tanta cum ignominia Dominum ligalum, 
licloribus slipatum , armalis mihtibus undique 
scplum , tamquam publicum latronem , per pu- 
blicas plaleas deducerent. El cujus , quaeso, fuil 
opus, si dacmonis non fuit , ille admirabilis con- 
tempt